Thế giới nghệ thuật trong truyện thiếu nhi của phan thị thanh nhàn (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÝ THỊ THỦY THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN THIẾU NHI CỦA PHAN THỊ THANH NHÀN LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU Thừa Thiên Huế,

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÝ THỊ THỦY

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN THIẾU NHI

CỦA PHAN THỊ THANH NHÀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÝ THỊ THỦY

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN THIẾU NHI

CỦA PHAN THỊ THANH NHÀN

Chuyên ngành: VĂN HỌC VIỆT NAM

Mã số : 60 22 01 21

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS HOÀNG ĐỨC KHOA

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép

sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác

Họ và tên tác giả

Lý Thị Thủy

Demo Version - Select.Pdf SDK

Lời Cảm Ơn

Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô giáo, cán bộ khoa Ngữ văn và phòng Đào tạo Sau đại học Trường Đại học Sư phạm Huế vì đã tận tình giảng dạy và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập Xin chân thành cảm ơn những người thân yêu trong gia đình, bạn bè và đồng nghiệp vì đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện luận văn

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo, Tiến sĩ Hoàng Đức Khoa - người đã dành nhiều tâm huyết hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn

Huế, ngày 02 tháng 9 năm 2017

Tác giả

Lý Thị Thủy

iii

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục 1

A PHẦN MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử vấn đề 5

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

4 Phương pháp nghiên cứu 9

5 Đóng góp của luận văn 10

6 Cấu trúc của luận văn 10

B PHẦN NỘI DUNG 11

Chương 1 CẢM HỨNG NGHỆ THUẬT VÀ THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRUYỆN THIẾU NHI CỦA PHAN THỊ THANH NHÀN 12

1.1 Cảm hứng nghệ thuật 12

1.1.1 Cảm hứng ca ngợi tuổi thần tiên 13

1.1.2 Cảm hứng giáo dục, hướng thiện 18

1.1.3 Cảm hứng tin yêu những mảnh đời tuổi thơ bất hạnh 20

1.2 Thế giới nhân vật 21

1.2.1 Thế giới nhân vật trẻ em 23

1.2.1.1 Nhân vật trẻ em mồ côi, chịu thương chịu khó 24

1.2.1.2 Nhân vật trẻ em thông minh, dũng cảm, nghĩa khí 25

1.2.1.3 Nhân vật trẻ em giàu cá tính 26

1.2.2 Thế giới nhân vật người lớn qua cái nhìn của trẻ thơ 29

1.2.2.1 Người lớn giàu lòng bao dung và giàu đức hi sinh 30

1.2.2.2 Người lớn quyền uy, cay nghiệt 35

1.2.2.3 Người lớn trong mối quan hệ với trẻ em 37

Demo Version - Select.Pdf SDK

Chương 2 KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRUYỆN THIẾU

NHI CỦA PHAN THỊ THANH NHÀN 43

2.1 Không gian nghệ thuật 43

2.1.1 Không gian học đường 44

2.1.2 Không gian làng quê 49

2.1.3 Không gian thành thị 52

2.2 Thời gian nghệ thuật 56

2.2.1 Thời gian sự kiện 58

2.2.2 Thời gian hiện tại và quá khứ đan xen 61

Chương 3 PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN TRUYỆN THIẾU NHI CỦA PHAN THỊ THANH NHÀN 65

3.1 Phương thức trần thuật 65

3.1.1 Phương thức trần thuật ngôi thứ nhất 66

3.1.2 Phương thức trần thuật ngôi thứ ba 69

3.2 Nghệ thuật miêu tả 71

3.2.1 Nghệ thuật sử dụng yếu tố hài hước 72

3.2.2 Nghệ thuật sử dụng yếu tố tưởng tượng 75

3.3 Ngôn ngữ 78

3.3.1 Ngôn ngữ giản dị, đời thường 79

3.3.2 Ngôn ngữ đậm chất thơ 82

3.4 Giọng điệu 84

3.4.1 Giọng điệu hóm hỉnh, tinh nghịch 84

3.4.2 Giọng tâm tình, xót xa, thương cảm 87

3.4.3 Giọng điệu suy ngẫm, triết lý 91

C PHẦN KẾT LUẬN 94

D PHẦN TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

Demo Version - Select.Pdf SDK

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xét từ phương diện thực tiễn, khi nhìn vào dòng chảy của sự phát triển chung của văn học nước nhà từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay, chúng ta có thể thấy rõ nền văn học thiếu nhi giai đoạn từ năm 1975 trở lại đây đã có những đóng góp đáng kể cho sự phát triển của văn học Việt Nam Trong dòng chảy của sự phát triển văn học ấy, thể loại truyện thiếu nhi đã ghi dấu những tên tuổi của những tác giả như Đoàn Giỏi, Nguyễn Đức Hiền, Tô Hoài, Võ Quảng, Phạm Hổ, Ma Văn Kháng, Hồ Phương, Nguyễn Nhật Ánh Đóng góp của họ đối với nền văn học thiếu nhi Việt Nam là những tác phẩm có giá trị được bạn đọc yêu mến Bên cạnh những tên tuổi vừa nêu, chúng ta không thể không nhắc đến Phan Thị Thanh Nhàn

Bà cũng là một một trong những cây bút dành nhiều tâm huyết của mình cho lứa tuổi thiếu nhi qua từng trang viết Là một cây bút được nhiều người biết đến với những vần thơ dành cho người lớn nhưng với thể loại truyện thiếu nhi bà cũng đã gặt hái được một mùa bội thu trong sự nghiệp sáng tác nghệ thuật của mình Sẽ không có gì khoa trương khi nhận định những tác phẩm của Phan Thị Thanh Nhàn cũng là một trong những đóng góp đáng kể cho văn xuôi dành cho thiếu nhi Việt Nam giai đoạn từ sau năm 1975 đến nay

Có thể thấy rõ trên con đường sáng tạo nghệ thuật của mình, Phan Thị Thanh Nhàn đã thử nghiệm ngòi bút ở nhiều thể loại Bà viết báo, truyện ngắn, truyện cho thiếu nhi, làm thơ và viết tiểu luận, phê bình… Ở thể loại nào bà cũng đạt được những thành công nhất định Nhưng chúng ta hầu như chỉ chú ý đến một Phan Thị Thanh Nhàn với tư cách là một trong những nhà thơ tiêu biểu trưởng thành từ những năm tháng chống Mĩ của dân tộc Ít ai chú ý đến những đóng góp của bà trong thể loại truyện thiếu nhi, một trong những đóng góp không nhỏ của bà cho sự

phát triển chung của thể loại này Cho nên với đề tài tìm hiểu Thế giới nghệ thuật

trong truyện thiếu nhi của Phan Thị Thanh Nhàn, chúng tôi muốn góp phần làm rõ

thêm một trong những đóng góp của Phan Thị Thanh Nhàn đối với nền văn học thiếu nhi Việt Nam đương đại

Demo Version - Select.Pdf SDK

Xét từ phương diện lý luận, nghiên cứu về sự nghiệp văn chương của Phan Thị Thanh Nhàn, chúng ta thấy bà là một trong những nhà thơ trưởng thành từ thời kì kháng chiến chống Mỹ, nổi tiếng với những bài thơ dành cho người lớn nhưng tác giả Phan Thị Thanh Nhàn cũng đã dành nhiều tâm huyết cho mảng văn học thiếu nhi Bà làm thơ cho thiếu nhi và cũng viết truyện dành cho lứa tuổi này Cái tên Phan Thị Thanh Nhàn trở nên quen thuộc với bạn đọc nhỏ tuổi không chỉ bởi những vần thơ hồn nhiên trong sáng như “Làm anh khó đấy / Phải

đâu chyện đùa / Với em gái bé / Phải "người lớn" cơ….” mà còn bởi những câu chuyện dành cho tuổi nhỏ như: Xóm đê ngày ấy, Học trò lớp 9, Tuổi trăng rằm,

Đứa bé mất cha và Bỏ trốn

Qua những quyển sách dành cho thiếu nhi của Phan Thị Thanh Nhàn, chúng ta dễ dàng nhận thấy tác giả thường hóa thân vào những nhân vật trẻ thơ Trang văn của bà có những góc chiếu, ánh nhìn đa dạng hơn là chỉ riêng một ánh mắt trẻ thơ Đọc những trang viết ấy của bà, chúng ta có thể cảm nhận được một giọng văn nhẹ nhàng tha thiết như tâm sự, như giãi bày để tìm kiếm yêu thương và

sự sẻ chia, cũng như cảm nhận được tấm lòng ưu ái của tác giả dành cho những mảnh đời có tuổi thơ bất hạnh

Khi tiếp cận những sáng tác của Phan Thị Thanh Nhàn viết về thiếu nhi, chúng ta sẽ dễ dàng nhận ra những cốt truyện với sự phong phú, hấp dẫn và lôi cuốn

về cả nội dung lẫn hình thức thể hiện Bằng hệ thống ngôn ngữ mộc mạc, giản dị, gần gũi với đời sống thường ngày, kết cấu truyện đơn giản nhưng lôi cuốn người đọc, thế giới tuổi thơ trong truyện thiếu nhi của Phan Thị Thanh Nhàn hiện lên là một bức tranh lấp lánh về tình người, tình đời, về những khát vọng, những ước mơ của tuổi nhỏ Tuy nhiên, thật không dễ khi tìm những tài liệu, bài viết đánh giá đầy

đủ về những đóng góp của Phan Thị Thanh Nhàn dành cho thiếu nhi Điều đó cho thấy những đánh giá về thành tựu nghệ thuật của bà ở mảng này còn chưa được quan tâm nghiên cứu nhiều

Vì thế, việc nghiên cứu, tìm hiểu đề tài Thế giới nghệ thuật trong truyện

thiếu nhi của Phan Thị Thanh Nhàn sẽ giúp chúng ta có cái nhìn sâu sắc, đầy đủ

hơn về những đóng góp về nghệ thuật cho mảng văn chương dành cho thiếu nhi nói

Demo Version - Select.Pdf SDK

riêng và cho sự phát triển văn học Việt Nam nói chung của Phan Thị Thanh Nhàn

Đó chính là lý do tôi chọn đề tài Thế giới nghệ thuật trong truyện thiếu nhi của

Phan Thị Thanh Nhàn để làm đề tài luận văn tốt nghiệp cuối khóa Hi vọng luận

văn này có thể đóng góp một phần nhỏ tư liệu dành cho những người yêu mến những trang viết dành cho thiếu nhi của Phan Thị Thanh Nhàn cũng như những tác phẩm dành cho thiếu nhi của nền văn học Việt Nam đương đại

2 Lịch sử vấn đề

Phan Thị Thanh Nhàn đã dành không ít tâm huyết và đã đạt được những thành tựu đáng kể, góp phần vào sự phát triển chung của văn học thiếu nhi Việt Nam Nhưng từ trước đến nay việc nghiên cứu về Phan Thị Thanh Nhàn còn rất hạn chế, nếu có thì hầu như chỉ thiên về chú ý đến những đóng góp ở thể loại thơ dành cho người lớn Hiện nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu nào mang tính chất chuyên biệt về mảng truyện thiếu nhi của Phan Thị Thanh Nhàn Những công trình nghiên cứu về tác giả Phan Thị Thanh Nhàn hầu như chỉ tập trung vào thể loại thơ của bà như:

Trong bài Tháng giêng hai - tập thơ của Phan Thị Thanh Nhàn, Hoàng Thị

Minh Khanh, Thúy Bắc tác giả Phong Vũ đã phát hiện ở thơ Phan Thị Thanh Nhàn

“sự nhạy cảm, tế nhị và duyên dáng” Song, dẫu có đôi nét thùy mị, dễ thương, nhưng nhìn chung “thơ chị vẫn quá nhẹ nhõm”

Năm 1973, trong bài Đọc Hương thầm, tác giả Thu Vân nhận định: “Thanh

Nhàn không sắc sảo nhưng có một hồn thơ dễ cảm” Nhà phê bình Thiếu Mai

(1978), trong bài Một nét thơ đáng yêu cũng đã chỉ ra bản sắc riêng của thơ Phan Thị Thanh Nhàn đó là sự “dịu nhẹ, duyên dáng mà kín đáo”

Đặc biệt là có luận văn cao học của Phạm Lê Lan Kiều, năm 2011, với đề tài

Thế giới nghệ thuật thơ Phan Thị Thanh Nhàn, tác giả đã khảo sát thế giới nghệ

thuật thơ để từ đó đánh giá những đóng góp về về mặt nghệ thuật thơ ca của bà đối với sự phát triển văn học nước nhà

Thế nhưng về mảng truyện thiếu nhi, một lĩnh vực mà Phan Thị Thanh Nhàn cũng đã gặt hái được những thành công nhất định và có những đóng góp lớn cho sự

Demo Version - Select.Pdf SDK

phát triển của văn học Việt Nam vẫn chưa có những công trình nghiên cứu chuyên biệt Một số công trình cũng chỉ mới dừng lại ở những bài phỏng vấn, cảm nghĩ,…

Tổng hợp những bài viết, ý kiến đánh giá về truyện thiếu nhi của Phan Thị Thanh Nhàn cũng như một số tài liệu liên quan trực tiếp, gián tiếp đến đề tài nghiên cứu, chúng tôi sắp xếp thành hai dạng cơ bản như sau:

2.1 Các bài viết, nghiên cứu về truyện thiếu nhi nói chung

Truyện viết cho thiếu nhi sau 1975 của Lã Thị Bắc Lý là một trong số ít các

công trình nghiên cứu về văn học thiếu nhi ở nước ta Lã Thị Bắc Lý đã đưa ra những nhận xét có tính tổng quát về văn xuôi viết cho thiếu nhi từ sau năm 1975 mà đặc biệt là sau thời kì đổi mới (1986) Trong công trình của mình, Lã Thị Bắc Lý đã tổng kết khái quát văn học thời kì này không chỉ đa dạng về đề tài và thể loại, văn học thiếu nhi sau năm 1975 còn đa dạng về giọng điệu Có thể khái quát một điều, văn học thiếu nhi giai đoạn trước 1975 khá nhất quán về giọng điệu Cho dù là giọng giáo huấn, cao đạo hay giọng trữ tình, êm ái thì đó cũng là giọng xuôi chiều theo xu hướng ngợi ca hướng về hiện thực cách mạng và đại chúng nhân dân, diễn đạt kinh nghiệm cộng đồng với mong muốn giáo dục các em trở thành những con người mới xã hội chủ nghĩa, biết yêu Tổ quốc, yêu đồng bào Quá trình đổi mới đất nước, đổi mới văn học, đề cao ý thức cá nhân đã tác động mạnh mẽ tới văn học thiếu nhi Các nhà văn viết cho các em đã cố gắng tìm tòi để tạo nên một cách nói riêng, gương mặt riêng, giọng điệu riêng, không nhòe lẫn

Vân Thanh là một trong những nhà nghiên cứu đã có bề dày trong lĩnh vực

văn học thiếu nhi, công trình đáng chú ý của bà là Truyện viết cho thiếu nhi dưới

chế độ mới Công trình này giúp người đọc tiếp cận một cách khái quát toàn diện về

thể loại văn xuôi thiếu nhi, đặc biệt là bình diện nội dung

Với Nẻo vào văn học thiếu nhi, Bùi Thanh Truyền cũng đã góp thêm cái nhìn

khái quát về nhân vật trẻ em trong truyện ngắn cho thiếu nhi thời kì đổi mới Qua khảo sát một số tác phẩm truyện thiếu nhi của các tác giả tiêu biểu của thời kì này, Bùi Thanh Truyền liệt kê ra các kiểu nhân vật như: kiểu nhân vật với những mảnh

vỡ tính cách, nhân vật với những cảm xúc mới mẻ, nhân vật trải nghiệm và nhân vật

bi kịch [74, tr.90]

Demo Version - Select.Pdf SDK

Tác giả Phong Lê cũng là một trong những người nghiên cứu rất quan tâm

đến văn học dành cho lứa tuổi mới lớn Ông có bài viết đáng chú ý Đi tìm đặc trưng

cho văn học thiếu nhi Phong Lê khẳng định cái làm nên đặc trưng cho văn học

thiếu nhi là sức hút kì diệu của chất ảo, chất tưởng tượng

Bên cạnh đó còn có một số luận văn cao học ở trường Đại học Sư phạm Huế nghiên cứu về mảng văn học thiếu nhi ở nước ta cũng góp phần giúp chúng tôi có cái nhìn toàn diện hơn về văn học thiếu nhi nước ta nói chung:

Yếu tố kì ảo trong truyện thiếu nhi Việt Nam 1975-2005, luận văn thạc sĩ

Ngữ văn, Hồ Hữu Nhật, Đại học Sư phạm Huế, 2000, đã góp phần làm rõ đặc điểm của văn học thiếu nhi nước ta giai đoạn 1975 - 2005, trong đó đặc điểm nổi bật nhất

là vai trò của yếu tố kì ảo

Đặc điểm truyện thiếu nhi của Tô Hoài, luận văn thạc sĩ Ngữ văn, Nguyễn

Thị Minh Ngọc, Đại học Sư phạm Huế, 2009, đã khảo sát truyện thiếu nhi Tô Hoài đem đến cho người đọc một bức tranh khái quát về tác phẩm dành cho tuổi thơ của nhà văn Tô Hoài trước và sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 cũng như đánh giá những đóng góp của ông đối với sự phát triển của nền văn học viết cho thiếu nhi Việt Nam

Đặc điểm truyện thiếu nhi của Trần Hoài Dương, luận văn thạc sĩ Ngữ văn,

Đặng Thị Thu Ngân, Đại học Sư phạm Huế, 2015, luận văn này đã góp phần tìm hiểu rõ hơn những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật truyện thiếu nhi của Trần Hoài Dương cũng như những đóng góp của tác giả đối với sự phát triển của văn học thiếu nhi Việt Nam

Thế giới nghệ thuật trong truyện Nguyễn Nhật Ánh, luận văn thạc sĩ Ngữ

văn, Nguyễn Thị Thanh Minh, Đại học Sư phạm Huế, 2012, chỉ ra sự thành công đáng ghi nhận của nhà văn trong quá trình miệt mài sáng tạo nghệ thuật Luận văn cũng cho chúng ta thấy được diện mạo riêng của Nguyễn Nhật Ánh trong tiến trình sáng tác truyện dành cho thiếu nhi

2.2 Các bài viết, nghiên cứu và những nhận định về truyện thiếu nhi của Phan Thị Thanh Nhàn

Năm 2009, nói về những sáng tác dành cho thiếu nhi của Phan Thị Thanh Nhàn, Ngọc Thúy nhận xét “ngôn ngữ thật bình dị, phù hợp với lứa tuổi học trò”

Demo Version - Select.Pdf SDK