Những biện pháp khắc phục sai lầm của học sinh trong việc học phần hóa vô cơ lớp 12 trường trung học phổ thông (tt)

i ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ KIM DUNG NHỮNG BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC SAI LẦM CỦA HỌC SINH TRONG VIỆC HỌC PHẦN HÓA VÔ CƠ LỚP 12 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành:

Trang 1

i

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KIM DUNG

NHỮNG BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC SAI LẦM

CỦA HỌC SINH TRONG VIỆC HỌC PHẦN HÓA VÔ CƠ

LỚP 12 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN HOÁ HỌC

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS LÊ VĂN DŨNG

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi,

các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực

và chưa từng công bố trong bất cứ công trình nào

Huế, tháng 10 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Kim Dung

Trang 3

iii

Tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Huế, Phòng Đào tạo Sau đại học, Ban Lãnh đạo khoa Hoá học, quý Thầy, Cô giáo tham gia giảng dạy và giúp đỡ trong suốt quá trình học tập

Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, quý Thầy, Cô giáo trường THPT Vĩnh Định

và trường THPT Triệu Phong tỉnh Quảng Trị đã nhiệt tình giúp đỡ, trao đổi và tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong thời gian thực nghiệm đề tài

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo hướng dẫn - TS Lê Văn Dũng - người đã hết lòng quan tâm, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện cho tác giả trong suốt quá trình hình thành và hoàn chỉnh luận văn Cuối cùng, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đối với gia đình, người thân và bạn bè đã giúp đỡ, động viên tác giả hoàn thành luận văn này

Huế, tháng 10 năm 2017

Tác giả Nguyễn Thị Kim Dung

iii

Trang 4

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục 1

Danh mục các kí hiệu, chữ viết tắt 4

Danh mục các bảng 5

Danh mục các đồ thị, biểu đồ 6

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 7

1 Lí do chọn đề tài 7

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 9

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 9

5 Phạm vi nghiên cứu 9

6 Giả thuyết khoa học 9

7 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 9

8 Phương pháp nghiên cứu 10

9 Những đóng góp của đề tài 10

10 Cấu trúc luận văn 11

PHẦN 2 NỘI DUNG 12

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 12

1.1 Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực 12

1.1.1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực 12

1.1.2 Vai trò của người GV trong việc đổi mới PPDH 17

1.2 Tổng quan lý thuyết về sai lầm trong việc học hóa học 18

1.2.1 Khái niệm về sai lầm – Sai lầm trong nghiên cứu khoa học 18

1.2.2 Ảnh hưởng của sai lầm trong việc học Hóa học 18

1.3 Bài tập hóa học 19

1.3.1 Khái niệm BTHH 19

Trang 5

2

1.3.2 Vai trò của BTHH trong dạy học Hóa học ở trường THPT 20

1.3.3 Phân loại BTHH 21

1.3.4 Tình hình phát triển của BTHH hiện nay 22

1.3.5 Thực trạng sử dụng BTHH ở các trường THPT trên địa bàn huyện Triệu Phong 24

Tiểu kết chương 1 25

Chương 2 NHỮNG SAI LẦM CỦA HS TRONG VIỆC HỌC PHẦN HÓA VÔ CƠ LỚP 12 - THPT VÀ CÁC BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC 26

2.1 Hệ thống hóa kiến thức phần hóa vô cơ lớp 12 – THPT 26

2.1.1 Vị trí phần vô cơ 26

2.1.2 Cấu trúc chương trình 26

2.2 Một số sai lầm thường mắc phải của HS trong phần hóa vô cơ lớp 12 - THPT 28

2.2.1 Sai lầm về mặt kiến thức lí thuyết 28

2.2.2 Sai lầm về mặt kĩ năng 30

2.2.3 Sai lầm về mặt tư duy 39

2.3 Phân tích những sai lầm trong quá trình làm BTHH phần hóa vô cơ

lớp 12 – THPT 42

2.3.1 BTHH phần Đại cương kim loại 42

2.3.2 BTHH phần Kim loại kiềm- Kiềm thổ - Nhôm 46

2.3.3 BTHH phần Sắt và hợp chất của sắt 54

2.3.4 BTHH phần Một số kim loại Cr, Zn, Pb, Sn, Cu, Ag,… 55

2.3.5 BTHH về thực hành hóa học 56

2.4 Những biện pháp khắc phục sai lầm trong dạy học phần hóa vô cơ

lớp 12 – THPT 59

2.4.1 Khắc phục sai lầm khi làm BTHH về lý thuyết 60

2.4.2 Khắc phục sai lầm khi làm BTHH về sử dụng các định luật hóa học - phương pháp giải nhanh 67

2.4.3 Khắc phục sai lầm khi làm BTHH về nhận biết, tách, tinh chế và thực hành hóa học 78

Tiểu Kết Chương 2 79

Trang 6

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 80

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 80

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 80

3.3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 80

3.4 Tiến trình và nội dung thực nghiệm sư phạm 81

3.4.1 Chọn lớp thực nghiệm và đối chứng 81

3.4.2 Trao đổi với GV dạy thực nghiệm 81

3.4.3 Tiến hành thực nghiệm 81

3.4.4 Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm 82

3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 83

3.5.1 Kết quả bài kiểm tra 15 phút lần 1 83

3.5.4 Kết quả tổng hợp 3 bài kiểm tra 90

3.6 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 92

Tiểu kết chương 3 92

KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ 93

1 Kết luận 93

2 Kiến nghị 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

Trang 7

4

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Trang 8

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 3.1 Các lớp thực nghiệm và đối chứng 80

Bảng 3.2 Bảng điểm bài kiểm tra 15 phút lần 1 83

Bảng 3.3 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra 15 phút lần 1 84

Bảng 3.4 Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra 15 phút lần 1 84

Bảng 3.5 Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra lần 1 85

Bảng 3.14 Tổng hợp kết quả của 3 bài kiểm tra 90

Bảng 3.15 Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích tổng hợp 3 bài kiểm tra 90

Bảng 3.16 Tổng hợp kết quả học tập 3 bài kiểm tra 15 phút 91

Bảng 3.17 Tổng hợp các tham số đặc trưng 3 bài kiểm tra 91

Trang 9

6

DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ

Trang

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra 15 phút lần 1 84

Hình 3.2 Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra 15 phút lần 1 85

Hình 3.7 Đồ thị đường lũy tích 3 bài kiểm tra 91

Hình 3.8 Biểu đồ kết quả học tập 3 bài kiểm tra 15 phút 91

Trang 10

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế, nền giáo dục của ta nói chung và giáo dục THPT nói riêng đòi hỏi phải đổi mới toàn diện, hoà nhập với nền giáo dục thế giới nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo thế hệ có đầy đủ năng lực và phẩm chất để xây dựng và phát triển đất nước Tại Đại hội TW Đảng lần 8 khóa XI đã nêu rõ: “ Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời.” Để đạt được các mục tiêu đó thì khâu đột phá là đổi mới phương pháp giáo dục từ lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo

“phương pháp dạy học tích cực” Làm cho “học” là quá trình kiến tạo: tìm tòi, khám phá, phát hiện, khai thác và xử lí thông tin,… HS tự mình hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất “Dạy” là quá trình tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh: cách tự học, sáng tạo, hợp tác,… dạy phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng nhu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai… Giúp cho HS nhận thức được những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân và cho sự phát triển xã hội

Trong chương trình THPT, Hóa học là một bộ môn khoa tự nhiên có vai trò quan trọng Môn học cung cấp cho HS một hệ thống kiến thức cơ bản và thiết thực đầu tiên về Hóa học, rèn cho HS óc tư duy sáng tạo và khả năng trực quan nhanh nhạy Vì vậy GV bộ môn Hóa học cần hình thành ở các em một kĩ năng cơ bản, thói quen học tập và làm nền tảng để các em phát triển khả năng nhận thức và năng lực hành động Hình thành cho các em những phẩm chất cần thiết như tính cẩn thận, kiên trì, trung thực, tỉ mỉ, chính xác, yêu khoa học Nhằm đạt được mục tiêu đào tạo

ra thế hệ những người lao động đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, ngành giáo dục và đào tạo phải tiến hành đổi mới trên mọi mặt: nội dung,

Trang 11

8

phương pháp, hình thức, phương tiện,… Trong đổi mới hoạt động dạy học hóa học, vai trò của BTHH đặc biệt quan trọng nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ của bộ môn Hóa học, đi tới mục tiêu nâng cao một bước cơ bản chất lượng học tập cho HS, tạo

ra một môi trường giáo dục mang tính tương tác cao, HS được khuyến khích và tạo điều kiện để chủ động tìm kiếm tri thức, sắp xếp hợp lí quá trình tự học tập, tự rèn luyện của bản thân mình Hóa học là môn khoa học thực nghiệm, do đó dạy và học hóa học không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt và lĩnh hội kiến thức khoa học mà còn phải nâng cao tính thực tiễn của môn học: rèn luyện các kĩ năng, năng lực thực hành, nâng cao khả năng vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn sản xuất Trong dạy học hóa học, BTHH là nguồn quan trọng để HS thu nhận kiến thức, cũng cố khắc sâu những lí thuyết đã học phát triển tư duy sáng tạo của HS, nâng cao năng lực nhận thức Tuy nhiên việc bố trí thời lượng cho các giờ bài tập là rất ít dẫn đến tình trạng khi giải BTHH GV chỉ quan tâm đến đáp án đúng, còn các “bẫy” còn lại

GV rất ít khi phân tích và chỉ ra cái sai cho HS biết Vì các “bẫy” trong một BTHH thường có vẻ đúng, nếu HS không đọc kĩ câu hỏi thì dẫn đến những sai lầm về mặt kiến thức, kĩ năng, tư duy, nên sẽ đưa ra những suy luận sai làm cho kết quả sai Bên cạnh đó việc hướng dẫn HS phát hiện và tránh các nhầm lẫn khi giải bài tập vẫn còn hạn chế, chưa có đầu tư Do vậy đa số HS THPT hiện nay khi gặp các bài tập có vần đề thường lúng túng và mắc sai lầm của đề ra

Trong Hoá học phổ thông các BTHH vô cơ rất phong phú và đa dạng, đặc biệt

là phần hoá vô cơ 12 Những năm gần đây trong các đề thi Đại học và kì thi tốt nghiệp THPT quốc gia, các BTHH trong phần vô cơ 12 lại thường là bài tập khó đối với HS

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài: “

Những biện pháp khắc phục sai lầm của học sinh trong việc học phần hóa vô

cơ lớp 12 trường trung học phổ thông”

2 Mục đích nghiên cứu

- Phát hiện các sai lầm thường mắc phải khi làm bài tập phần hóa vô cơ lớp

12 ở trường THPT

- Những biện pháp khắc phục sai lầm của HS trong việc học phần hóa vô cơ lớp 12 ở trường THPT

Trang 12

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

- Nghiên cứu thực trạng dạy học Hoá học phần hóa vô cơ 12 ở trường THPT

- Tìm hiểu các nguyên nhân dẫn đến những sai lầm của HS trong quá trình giải bài tập Hoá học phần hóa vô cơ lớp 12 THPT

- Đưa ra một số biện pháp khắc phục những sai lầm của HS trong quá trình giải bài tập Hoá học phần hóa vô cơ lớp 12 THPT

- Lựa chọn và xây dựng hệ thống các bài tập nhằm khắc phục những sai lầm của HS trong quá trình giải bài tập Hoá học phần hoá vô cơ lớp 12 THPT

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả, tính khả thi của biện pháp đề ra

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học Hoá học ở trường THPT

- Đối tượng nghiên cứu: Những biện pháp khắc phục sai lầm của HS trong quá trình làm bài tập Hoá học phần hóa vô cơ 12 ở trường THPT

5 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung kiến thức thuộc phần hóa vô cơ lớp 12

- Học sinh lớp 12 trên địa bàn huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị

6 Giả thuyết khoa học

Nếu HS khắc phục được những sai lầm mà GV chỉ ra thì sẽ góp phần tạo hứng thú cho HS đối với môn học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Hoá học hiện nay ở trường THPT

7 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này:

- Luận văn thạc sĩ giáo dục học “Phân tích và sửa chữa những sai lầm trong

quá trình hướng dẫn học sinh giải bài tập trắc nghiệm khách quan môn hóa học ở

trường trung học phổ thông” [11] của tác giả Phạm Thị Hằng

- Bài báo “Những sai lầm thường gặp trong gải bài toán hóa học và hiệu quả

của phương pháp quy đổi” [12] của tác giả Vũ Khắc Ngọc đăng trong tạp chí Hóa

học và ứng dụng số 10

Trang 13

10

- Bài báo “Phân tích những sai lầm thương gặp qua việc hướng dẫn học sinh

giải bài tập hóa học” [32] của nhóm tác giả Nguyễn Xuân Trường, Cao Cự Giác,

Hoàng Thanh Phong đăng trong tạp chí Hóa học và ứng dụng số 3

- Bài báo “Những sai lầm thường gặp khi giải bài tập về sắt” [38] đăng trong

tạp chí Hóa học và ứng dụng số 4

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Nghiên cứu các tài liệu Lí luận và phương pháp dạy học Hoá học

- Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài: sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo, các đề thi đại học và tốt nghiệp THPT Quốc gia

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Tìm hiểu thực trạng dạy và học Hoá học phần hóa vô cơ lớp 12 ở các trường THPT

- Trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp tài các trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, tham khảo ý kiến của các giảng viên trong khoa Hoá trường ĐHSP Huế và ĐHSP Đà Nẵng

- Phỏng vấn, điều tra

- Phân tích, tổng hợp

8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

9 Những đóng góp của đề tài

- Phân tích và phát hiện được một số sai lầm mắc phải trong việc học phần hóa vô cơ lớp 12 – THPT

- Đưa ra một số biện pháp khắc phục sai lầm gặp phải khi giải quyết các BTHH phần vô cơ 12 Làm sao để HS nắm vững kiến thức lý thuyết, nâng cao năng lực suy luận, nắm được điểm mấu chốt của một BTHH để đạt kết quả cao trong quá trình học tập

- Lựa chọn và xây dựng được hệ thống bài tập trắc nghiệm và tự luận phần hóa vô cơ 12 có phân tích sai lầm phù hợp với các đề thi tốt nghiệp THPT quốc gia

và Đại học, giúp HS rèn luyện kỹ năng làm BTHH Từ đó khắc phục được những sai lầm mắc phải, nâng cao chất lượng dạy và học

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	1,28 MB