Một số biện pháp giáo dục môi trường cho học sinh thông qua dạy học phần hóa học đại cương và vô cơ lớp 11 trung học phổ thông (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ------ LÊ THỊ HẰNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG VÀ VÔ CƠ LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔN

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM - -

LÊ THỊ HẰNG

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC

PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG

VÀ VÔ CƠ LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

i

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM - -

LÊ THỊ HẰNG

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC

PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG

VÀ VÔ CƠ LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS Nguyễn Xuân Trường

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Xuân Trường Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác

Thừa Thiên Huế, tháng 9 năm 2017

Tác giả luận văn

Lê Thị Hằng

Demo Version - Select.Pdf SDK

iii

Lời Cảm Ơn Sau thời gian học tập và nghiên cứu tại Khoa Hóa học trường ĐHSP Huế, được sự hướng dẫn tận tình của thầy cô giáo, sự giúp đỡ của đồng nghiệp kết hợp với sự nỗ lực của bản thân, tôi đã hoàn thành luận văn này

Trước hết, tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Xuân Trường cùng quý thầy cô tham gia giảng dạy trong suốt khóa học, sự hướng dẫn nhiệt tình đầy tâm huyết của quý thầy cô đã giúp tôi hoàn thành luận văn này

Học viên xin gửi lời tri ân đến quý thầy cô cán bộ giảng viên Khoa Hóa, Phòng đào tạo sau đại học trường ĐHSP Huế đã luôn hỗ trợ, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập

Trong quá trình thực hiện đề tài tôi đã nhận được sự hỗ trợ, hợp tác tích cực từ quý thầy cô và các em học sinh các trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi và một số trường THPT dân tộc nội trú trên địa bàn tỉnh Kon Tum; bạn bè thân thiết và các thành viên trong gia đình

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Lê Thị Hằng

iii

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

lời Cảm ơn iii

Mục lục 1

Bảng chữ viết tắt 5

Danh mục các bảng, hình vẽ 6

PHẦN I MỞ ĐẦU 8

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 9

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 10

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 10

5 Phạm vi nghiên cứu 11

6 Phương pháp nghiên cứu 11

7 Giả thuyết khoa học 11

8 Những đóng góp của đề tài 11

PHẦN II NỘI DUNG 13

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 13

1.1 Vì sao phải giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh? 13

1.1.1 Tầm quan trọng của môi trường sống 13

1.1.2 Thực trạng vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay 14

1.1.3 Hóa học và vấn đề môi trường 18

1.1.4 Nhà trường phổ thông với công tác giáo dục môi trường hiện nay 21

1.2 Dạy học tích hợp và vấn đề giáo dục môi trường trong chương trình hóa học phổ thông 22

1.2.1 Các đặc trưng của dạy học tích hợp 23

1.2.2 Tác dụng của dạy học tích hợp 23

1.2.3 Giáo dục môi trường thông qua dạy học hoá học ở trường phổ thông 24

Demo Version - Select.Pdf SDK

2

1.2.4 Phạm vi tích hợp giáo dục môi trường thông qua môn hoá học ở trường

phổ thông 25

1.3 Vai trò của bài tập hóa học trong chương trình hóa học phổ thông 25

1.3.1 Ý nghĩa và tác dụng của bài tập hóa học 25

1.3.2 Sử dụng bài tập hóa học trong dạy học hóa học ở phổ thông 26

1.3.3 Xây dựng bài tập hóa học gắn với nội dung giáo dục môi trường 26

1.4 Vai trò và ý nghĩa của hoạt động ngoại khóa trong dạy học hóa học ở phổ thông 27

1.4.1 Thế nào là hoạt động ngoại khóa hóa học 27

1.4.2 Vai trò và ý nghĩa của hoạt động ngoại khóa trong dạy học hóa học ở phổ thông 27

1.5 Thực trạng việc dạy học hóa học gắn với nội dung giáo dục môi trường ở nhà trường phổ thông hiện nay 28

1.5.1 Mục đích điều tra 28

1.5.2 Nội dung điều tra 28

1.5.3 Đối tượng điều tra 28

1.5.4 Phương pháp điều tra 28

1.5.5 Kết quả điều tra 28

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 31

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG VÀ VÔ CƠ LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 32

2.1 Biện pháp 1 Tổ chức cho học sinh nghiên cứu, xác định các nội dung hóa học phần đại cương và vô cơ lớp 11 trung học phổ thông có liên quan đến giáo dục môi trường 32

2.1.1 Nhiệm vụ của giáo viên và học sinh 32

2.1.2 Xác định nội dung bài học có liên quan đến vấn đề môi trường 33

2.2 Biện pháp 2 Hướng dẫn học sinh ứng dụng công nghệ thông tin trong sưu tầm, trao đổi và hệ thống hóa nguồn tư liệu phục vụ cho giáo dục môi trường trong dạy – học hóa học phần đại cương và vô cơ lớp 11 trung học phổ thông nhằm phát triển năng lực công nghệ thông tin cũng như năng lực hợp tác cho học sinh 35

2.1.1 Chương sự điện ly 36

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.2.2 Chương Nitơ – Photpho 36

2.2.3 Chương Cacbon – Silic 42

2.3 Biện pháp 3 Thiết kế và thực hiện một số giáo án sử dụng các phương pháp dạy học tích cực theo định hướng phát triển năng lực học sinh có tích hợp nội dung giáo dục môi trường phần hóa học đại cương và vô cơ lớp 11 trung học phổ thông 47

2.3.1 Giáo án bài “Phân bón hóa học” 47

2.3.2 Giáo án bài: “Hợp chất của cacbon” 49

2.4 Biện pháp 4 Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học tích hợp giáo dục môi trường phần hóa học đại cương và vô cơ lớp 11 trung học phổ thông 54

2.4.1 Nguyên tắc xây dựng 55

2.4.2 Quy trình xây dựng bài tập hóa học phần đại cương và vô cơ lớp 11 trung học phổ thông có nội dung giáo dục môi trường 55

2.4.3 Hệ thống bài tập hóa học phần đại cương và vô cơ lớp 11 trung học phổ thông có nội dung giáo dục môi trường 55

2.4.4 Sử dụng hệ thống bài tập hóa học đại cương và vô cơ lớp 11 trung học phổ thông có nội dung giáo dục môi trường trong dạy học môn hóa học 63

2.5 Biện pháp 5 Tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm thực tế nhằm phát triển kiến thức, kĩ năng cũng như sự hiểu biết của học sinh về môi trường và bảo vệ môi trường 69

2.5.1 Tổ chức cho học sinh thăm quan, trải nghiệm thực tế 69

2.5.2 Hoạt động vệ sinh cộng đồng 75

2.5.3 Tham gia các cuộc thi kiến thức 76

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 77

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 78

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 78

3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 78

3.3 Địa bàn và thời gian thực nghiệm sư phạm 78

3.4 Tiến hành thực nghiệm sư phạm 79

3.4.1 Chọn giáo viên dạy thực nghiệm 79

3.4.2 Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 79

Demo Version - Select.Pdf SDK

4

3.4.3 Kiểm tra mẫu thực nghiệm sư phạm 80

3.4.4 Nội dung thực nghiệm sư phạm 80

3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm 80

3.6 Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm 80

3.6.1 Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm 82

3.6.2 Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm 83

3.6.3 Vẽ đồ thị đường lũy tích và biểu đồ 86

3.7 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 89

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 90

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 91

1 Kết luận 91

2 Một số kiến nghị, đề xuất 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 94 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

10 THPTDTNT Trung học phổ thông dân tộc nội trú

11 TN&MT Tài nguyên và Môi trường

14 WHO Demo Version - Select.Pdf SDKTổ chức Y tế thế giới

6

DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH VẼ

BẢNG

Bảng 1.1 Kết quả điều tra tần suất lồng ghép các nội dung GDMT trong quá trình dạy học môn hóa học của giáo viên THPT 29 Bảng 1.2 Kết quả điều tra việc thực hiện các biện pháp GDMT cho học sinh thông qua dạy học môn hóa học của giáo viên THPT 29 Bảng 1.3 Kết quả điều tra sự hiểu biết của học sinh về các vấn đề môi trường liên quan đến môn hóa học (Thông qua chất lượng bài kiểm tra) 29 Bảng 1.4 Kết quả điều tra về hứng thú của học sinh nếu được học môn hóa học có tích hợp nội dung về môi trường 29 Bảng 1.5 Kết quả khảo sát ý kiến học sinh về việc kết hợp sử dụng các biện pháp giáo dục môi trường trong dạy học môn hóa học 30 Bảng 3.1 Danh sách các lớp thực nghiệm và đối chứng 79 Bảng 3.2 Phân phối tần suất số học sinh theo điểm bài kiểm tra trước thực nghiệm 82 Bảng 3.3 Bảng phân phối tần suất, tần suất lũy tích bài kiểm tra 15’ THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 83 Bảng 3.4 Bảng phân phối theo kết quả học tập bài kiểm tra 15’ THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 83 Bảng 3.5 Bảng tổng hợp các tham số bài kiểm tra 15’ ba trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 83 Bảng 3.6 Bảng phân phối tần suất, tần suất lũy tích bài kiểm tra 45’ lần 1 trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 84 Bảng 3.7 Bảng phân phối theo kết quả học tập bài kiểm tra 45’ lần 1 trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 84 Bảng 3.8 Bảng tổng hợp các tham số bài kiểm tra 45’ lần 1 trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 84 Bảng 3.9 Bảng phân phối tần suất, tần suất lũy tích bài kiểm tra 45’ lần 2 trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 85 Bảng 3.10 Bảng phân phối theo kết quả học tập bài kiểm tra 45’ lần 2 trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 85 Bảng 3.11 Bảng tổng hợp các tham số bài kiểm tra 45’ lần 2 trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 85

Demo Version - Select.Pdf SDK

HÌNH

Hình 1.1 Khí thải từ các ngành công nghiệp thép ở TP Bản Khê, Trung Quốc 15

Hình 1.2 Rác thải rắn trên biển 16

Hình 1.3 Cá chết trắng 18

Hình 1.4 Sơ đồ công nghệ hệ thống xử lý nước thải công nghiệp 21

Hình 2.1 Điều chế thuốc nổ đen 40

Hình 2.2 Bức tranh CO2 toàn cầu hiện nay 46

Hình 2.3 Nước giếng sinh hoạt bị nhiễm phèn tại Kon Tum 70

Hình 2.4 Sơ đồ hệ thống lọc thô 71

Hình 2.5 Lò đốt rác thải rắn tại Bệnh viện đa khoa Kon Tum 72

Hình 2.6 Đập ngăn sông Đăk Bla khai thác cát, sỏi trái phép 73

Hình 2.7 Hệ thống hào, hố rộng hàng nghìn m2 của doanh nghiệp 74

Hình 2.8 Học sinh trường THPT Duy Tân tham gia dọn vệ sinh 75

Hình 2.9 Giáo viên, học sinh THPT Duy Tân tại nghĩa trang liệt sĩ tp.Kon Tum 76

Hình 3.1 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra 15’ của HS cả ba trường 86

Hình 3.2 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra 45’ lần 1 của HS cả ba trường 86

Hình 3.3 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra 45’ lần 2 của HS cả ba trường 87

Hình 3.4 Biểu đồ cột biểu diễn kết quả học tập qua bài kiểm tra 15’ của HS ba trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 87

Hình 3.5 Biểu đồ cột biểu diễn kết quả học tập qua bài kiểm tra 45’ lần 1 của HS ba trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 88

Hình 3.6 Biểu đồ cột biểu diễn kết quả học tập qua bài kiểm tra 45’ lần 2 của HS ba trường THPT Duy Tân, THPT Kon Tum, THPT Lê Lợi 88

Demo Version - Select.Pdf SDK

8

PHẦN I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong vài thập niên gần đây, ở khắp nơi trên thế giới, tình trạng ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, sự cố môi trường và những biến đổi bất lợi của thiên nhiên đang hằng ngày, hằng giờ ảnh hưởng tới chất lượng sống của con người Việt Nam là quốc gia đang phát triển cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề môi trường như cạn kiệt tài nguyên, mất cân bằng sinh thái, biến đổi khí hậu, nước biển dâng, ô

nhiễm môi trường sống, … Văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng đã nhấn mạnh:

“Ngăn chặn và từng bước khắc phục sự xuống cấp của môi trường tự nhiên do con người, nhất là do các dự án phát triển kinh tế gây ra Hoàn thiện hệ thống pháp luật, ban hành các chế tài đủ mạnh để bảo vệ môi trường, ngăn chặn, xử lý theo pháp luật nhằm chấm dứt tình trạng gây ô nhiễm môi trường, tăng cường phòng ngừa và kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm môi trường, …” Điều này cho thấy, vấn đề môi

trường đã được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm trong Chiến lược xây dựng và phát triển đất nước giai đoạn tới

Ngày 17 tháng 10 năm 2001 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định

số 1363/QĐ-TTg về việc phê duyệt đề án: “Đưa các nội dung bảo vệ môi trường

vào hệ thống giáo dục quốc dân” với mục tiêu:“Giáo dục học sinh có những hiểu biết về pháp luật và chủ chương chính sách của Đảng, Nhà nước về bảo vệ môi trường; có kiến thức về môi trường để tự giác thực hiện bảo vệ môi trường” Nhằm

cụ thể hóa và triển khai thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước, ngày 31/01/2005 Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra Chỉ thị số 02/2005/CT-BGD&ĐT về việc tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường, xác định nhiệm

vụ trọng tâm cho giáo dục bảo vệ môi trường ở phổ thông là trang bị cho học sinh (HS) kiến thức, kỹ năng về môi trường và bảo vệ môi trường bằng những hình thức phù hợp trong các môn học

Thực tế cho thấy, ngành hóa học cùng với các ngành khoa học khác có sự đóng góp rất quan trọng vào sự phát triển kinh tế, xã hội Nhưng cũng chính sự phát triển ấy đã gây những ảnh hưởng ngày càng nghiêm trọng đối với môi trường sống Hóa học là bộ môn khoa học thực nghiệm gắn liền với đời sống, sản xuất thực tiễn

Demo Version - Select.Pdf SDK

và môi trường Việc lồng ghép tích hợp các nội dung giáo dục môi trường (GDMT) thông qua dạy học hóa học ở trường phổ thông là phù hợp và rất cần thiết Tuy nhiên, qua thực tế giảng dạy ở địa phương chúng tôi nhận thấy, vấn đề GDMT trong trường phổ thông hiện nay còn gặp nhiều khó khăn như: HS chưa hứng thú với những nội dung mang tính lý thuyết về môi trường; nhà trường chưa có đủ điều kiện

cơ sở vật chất để ứng dụng nội dung GDMT trong các bài giảng trên lớp cũng như các hoạt động trải nghiệm cho học sinh; nguồn tư liệu để giáo viên (GV) sử dụng trong việc lồng ghép, tích hợp nội dung GDMT rất nhiều nhưng thiếu tính hệ thống, Vì vậy mà việc tích hợp GDMT thông qua dạy học hóa học còn chưa hiệu quả và chưa được thực hiện đồng bộ

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi đã chọn đề tài: Một số biện pháp

giáo dục môi trường cho học sinh thông qua dạy học phần hóa học đại cương và

vô cơ lớp 11 trung học phổ thông, nhằm mục đích xây dựng ý thức bảo vệ môi

trường cho các em HS, đồng thời cung cấp nguồn tư liệu có hệ thống giúp GV dễ

dàng hơn trong việc lồng ghép nội dung GDMT vào dạy học ở trường phổ thông

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Qua tìm hiểu lịch sử vấn đề nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy đã có một số công trình khoa học có liên quan như:

- Trần Thị Hồng Châu, Giáo dục môi trường thông qua dạy học hóa học 10,

11 ở trường phổ thông, Luận văn thạc sỹ giáo dục, 2010

- Nguyễn Văn Vĩnh Hảo, Một số biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi

trường cho học sinh thông qua việc dạy học môn Hóa học ở trường phổ thông,

Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục, 2014

- Lê Thị Huyền, Một số biện pháp giáo dục môi trường và vệ sinh an toàn

thực phẩm trong dạy học môn hóa học ở trường Trung học phổ thông, Luận văn

thạc sỹ khoa học giáo dục, 2016

- Nguyễn Thị Huyền, Giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh thông qua

các bài giảng hóa học lớp 10 Trung học phổ thông, Sáng kiến kinh nghiệm, 2013

Tuy nhiên những công trình nghiên cứu trên mới chỉ dừng lại ở những biện pháp chung cho chương trình hóa học phổ thông, chưa đi sâu vào các bài dạy cụ thể,

Demo Version - Select.Pdf SDK