demo 1986 le lam duy thanh

Sự cần thiết của tổ chức dạy học theo dự án chương “Động lực học chất điểm” Vật lý 10 nhằm nâng cao năng lực hợp tác cho học sinh .... Vận dụng phương pháp dạy học dự án để tổ chức dạy h

Trang 1

ỌC U TRƯỜNG ỌC SƯ P M

LÊ LÂM DUY THANH

NÂNG CAO NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH QUA DẠY HỌC THEO DỰ ÁN CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM”

VẬT LÝ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lý

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN T C SĨ K OA ỌC G ÁO DỤC

T EO ỊN ƯỚNG ỨNG DỤNG

NGƯỜ ƯỚNG DẪN K OA ỌC:

TS TRẦN VĂN T N

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

LỜ CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép

sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác

ọ tên tác giả

Lê Lâm Duy Thanh

Trang 3

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến toàn thể quý thầy cô trong Ban giám hiệu, Phòng đào tạo sau đại học, Khoa Vật lý trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế và trường Đại học An Giang Tôi gửi lời cám ơn đến quý thầy, quý cô trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi học tập, nghiên cứu trong thời gian qua Xin cảm ơn quý thầy, quý cô trong Hội đồng bảo vệ luận văn đã đóng góp ý kiến cho tôi

Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô trong Ban giám hiệu, tổ bộ môn Vật lý trường THPT cấp II-III Phú Quới, tỉnh Vĩnh Long cùng toàn thể học sinh đã đóng góp ý kiến và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực nghiệm sư phạm

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy Trần Văn Thạnh – Người đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình và các bạn học lớp Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Vật lý khóa XXIV (2015 – 2017) đã cùng hợp tác, chia sẻ và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn Thừa Thiên Huế, tháng 07 năm 2017

Tác giả

Lê Lâm Duy Thanh

Trang 4

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cám ơn iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ 5

MỞ ẦU 6

1 Lí do chọn đề tài 6

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 8

3 Mục tiêu nghiên cứu 9

4 Giả thuyết khoa học 9

5 Đối tượng nghiên cứu 10

6 Phạm vi nghiên cứu 10

7 Nhiệm vụ nghiên cứu 10

8 Phương pháp nghiên cứu 10

9 Cấu trúc luận văn 11

10 Kế hoạch nghiên cứu 11

NỘI DUNG 12

Chương 1 CƠ SỞ L LUẬN V T ỰC T ỄN CỦA V ỆC N NG CAO NĂNG LỰC HỢP TÁC QUA D Y HỌC THEO DỰ ÁN CHO HỌC SINH TRONG D Y HỌC VẬT LÝ 12

1.1 Năng lực hợp tác của học sinh 12

1.1.1 Khái niệm năng lực 12

1.1.2 Phân loại năng lực 12

1.1.3 Năng lực hợp tác của học sinh 14

1.1.4 Các biểu hiện của năng lực hợp tác 15

1.1.5 Bộ tiêu chí đánh giá năng lực hợp tác theo Rubrics 18

1.1.6 Quy trình phát triển năng lực hợp tác 22

Trang 5

1.1.7 Biện pháp cụ thể phát triển năng lực hợp tác 24

1.2 Tổ chức dạy học theo dự án 25

1.2.1 Khái niệm dạy học theo dự án 25

1.2.2 Đặc trưng cơ bản của dạy học theo dự án 25

1.2.3 Các bước thực hiện khi tổ chức dạy học theo dự án 27

1.2.4 Nguyên tắc khi tổ chức dạy học theo dự án 29

1.2.5 Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học theo dự án 36

1.2.6 Tổ chức dạy học Vật lý với hình thức dạy học theo dự án 37

1.3 Thực trạng của việc nâng cao NLHT cho HS với phương pháp DH theo dự án ở trường THPT hiện nay 39

1.3.1 Thực trạng vấn đề sử dụng phương pháp dạy học theo dự án ở các trường phổ thông 40

1.3.2 Thực trạng của việc nâng cao NLHT cho học sinh trong DH Vật lý ở các trường phổ thông 40

1.4 Qui trình tổ chức dạy học theo dự án để nâng cao năng lực hợp tác cho học sinh 41

1.4.1 Tổ chức nhóm để dạy học theo dự án nhằm nâng cao năng lực hợp tác trong học tập 41

1.4.2 Qui trình tổ chức dạy học dự án để nâng cao năng lực hợp tác cho học sinh 42

Kết luận chương 1 45

Chương 2 T T K TI N TRÌN D ỌC C ƯƠNG ỘNG LỰC HỌC CHẤT ỂM” VẬT LÝ 10 T EO ƯỚNG N NG CAO NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH THEO D Y HỌC DỰ ÁN 47

2.1 Tiến trình dạy học chung 47

2.2 Những kiến thức cơ bản của chương 47

2.2.1 Đặc điểm kiến thức cơ bản của chương 47

2.2.2 Cấu trúc của chương 47

2.3 Sự cần thiết của tổ chức dạy học theo dự án chương “Động lực học chất điểm” Vật lý 10 nhằm nâng cao năng lực hợp tác cho học sinh 48

Trang 6

2.4 Vận dụng phương pháp dạy học dự án để tổ chức dạy học nội dung kiến thức chương

“Động lực học chất điểm” theo hướng nâng cao năng lực hợp tác cho học sinh 49

2.4.1 Mục tiêu theo chuẩn kiến thức kĩ năng chương 2 49

2.4.2 Xây dựng bộ câu hỏi định hướng 51

2.4.3 Lập kế hoạch Thiết kế nhóm Kế hoạch triển khai 52

2.4.4 Kế hoạch kiểm tra, hướng dẫn hỗ trợ thực hiện dự án 57

2.4.5 Các tiêu chí đánh giá trong quá trình thực hiện dự án 58

2.4.6 Hồ sơ đánh giá 60

2.4.7 Nghiệm thu dự án Đánh giá và tự đánh giá Hợp thức hóa kiến thức và kỹ năng mới 63

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 69

3.1 Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm (TNSP) 69

3.1.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 69

3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 69

3.2 Đối tượng và nội dung của thực nghiệm sư phạm 69

3.2.1 Đối tượng của thực nghiệm sư phạm 69

3.2.2 Nội dung của thực nghiệm sư phạm 70

3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 70

3.3.1 Chọn mẫu thực nghiệm sư phạm 70

3.3.2 Quan sát giờ học 71

3.3.3 Bài kiểm tra 71

3.4 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 71

3.4.1 Tiêu chí đánh giá 71

3.4.2 Đánh giá định tính 72

3.4.3 Đánh giá định lượng 73

K T LUẬN 81

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83 PHỤ LỤC

Trang 7

DANH MỤC CÁC CHỮ VI T TẮT

Viết tắt Viết đầy đủ

Trang 8

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Ồ, Ồ THỊ, HÌNH VẼ

Trang

BẢNG

Bảng 3.1 Số lượng học sinh của 2 dự án thuộc nhóm ĐC và TNg 70

Bảng 3.2 Bảng đánh giá NLHT của HS ở 2 dự án 73

Bảng 3.3 Bảng thống kê điểm số (Xi) của bài kiểm tra dự án 1 74

Bảng 3.4 Bảng phân phối tần suất của 2 nhóm dự án 1 75

Bảng 3.6 Bảng tổng hợp các tham số của 2 nhóm dự án 1 76

Bảng 3.7 Bảng thống kê điểm số (Xi) của bài kiểm tra dự án 2 77

Bảng 3.8 Bảng phân phối tần suất của 2 nhóm dự án 2 77

Bảng 3.9 Bảng phân phối tần suất lũy tích của 2 nhóm dự án 2 78

Bảng 3.10 Bảng tổng hợp các tham số của 2 nhóm dự án 2 79

BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Phân bố điểm của 2 nhóm dự án 1 75

Biểu đồ 3.2 Phân bố điểm của 2 nhóm dự án 2 77

ĐỒ THỊ Đồ thị 3.1 Phân phối tần suất của 2 nhóm dự án 1 75

Đồ thị 3.2 Phân phối tần suất lũy tích của 2 nhóm dự án 1 76

Đồ thị 3.3 Phân phối tần suất của 2 nhóm dự án 2 78

Đồ thị 3.4 Phân phối tần suất tích lũy của 2 nhóm dự án 2 78

HÌNH Hình 1.1 Sơ đồ năng lực chung, cốt lõi 13

Hình 1.2 Sơ đồ quy trình phát triển NLHT 22

Hình 1.3 Sơ đồ những đặc trưng cơ bản của DHDA 25

Hình 1.4 Sơ đồ quy trình tổ chức DHDA để nâng cao NLHT cho HS 42

Hình 2.1 Sơ đồ cấu trúc chương 2 48

Trang 9

MỞ ẦU

1 Lí do chọn đề tài

Chúng ta đang sống trong thế kỉ mà tri thức và kĩ năng của con người là những yếu tố quyết định sự phát triển của xã hội Để chuẩn bị cho thế hệ trẻ đối mặt

và đứng vững trước những thách thức của đời sống vai trò của giáo dục ngày càng được các quốc gia chú trọng và quan tâm đầu tư hơn bao giờ hết

Trong xã hội tri thức, nền giáo dục không chỉ trang bị cho học sinh những kiến thức mà nhân loại đã tích lũy được qua lịch sử mà còn phải bồi dưỡng cho họ tính năng động cá nhân, tư duy sáng tạo và năng lực thực hành giỏi Trước tình hình

đó, nhiệm vụ quan trọng đặt ra cho nhà trường phổ thông là ngoài việc trang bị cho học sinh những kiến thức kĩ năng tối thiểu cần thiết, các môn học cần phải tạo ra cho học sinh một tiềm lực nhất định để khi tham gia vào lao động sản xuất hoặc nghiên cứu khoa học họ có thể mau chóng thích ứng với những yêu cầu của xã hội

Như luật giáo dục số 38/2005/QH11 quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”[5]

Chính vì thế mà yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học cũng là một vấn đề cấp thiết của ngành giáo dục nước ta hiện nay nhằm hướng tới các hoạt động học tập chủ động, sáng tạo chống lại thói quen học tập thụ động, giáo điều, chú ý tới việc rèn luyện năng lực cho học sinh, trong đó có năng lực hợp tác Khả năng làm việc hợp tác không tự nhiên có được mà phải qua r n luyện, thực hành thường xuyên để hợp tác trở thành thói quen, nhu cầu thiết yếu của mỗi người trong học tập, công tác Thế nhưng, xuyên suốt chương trình từ cấp một đến đại học chúng ta chỉ chú trọng đào tạo từng cá nhân đơn lẻ, trong quá trình giáo dục chúng ta thường

đề cao thành tích cá nhân Trước đây, phương pháp dạy học truyền thống với lối truyền thụ một chiều khiến học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động, không

Trang 10

Hợp tác là phong cách làm việc công nghiệp hiện đại, là một thước đo của xã hội văn minh Việt Nam đang phấn đấu để sớm trở thành một nước công nghiệp hiện đại, bởi vậy giáo dục tinh thần hợp tác cho học sinh là vấn đề hết sức quan trọng Hơn thế nữa, áp dụng phương pháp học hợp tác ở phổ thông c n đáp ứng những lý do khách quan ở nước ta hiện nay như: góp phần giải quyết sự bất cập trong việc thực hiện nhiệm vụ của nhà trường trong hoàn cảnh mới, để đáp ứng yêu cầu đào tạo của xã hội, để phù hợp với mục tiêu, định hướng đổi mới phương pháp dạy học mà Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chính vì vậy, việc vận dụng mô hình học hợp tác là hết sức cần thiết

Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học tích cực đã được nghiên cứu và áp dụng có hiệu quả ở những nước phát triển Phương pháp này ở Việt Nam

đã được chú trọng nghiên cứu áp dụng trong đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Nó góp phần phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh có sự tổ chức và hướng dẫn đúng mức của giáo viên trong việc phát hiện và giải quyết vấn

đề của học sinh theo cá nhân hoặc học hợp tác theo dự án sẽ góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu tự học, học lẫn nhau từ đó tạo được niềm vui và hứng thú trong học tập của học sinh

DHDA giúp học sinh có thể tự chủ, linh hoạt tiếp thu kiến thức một cách sâu sắc, vững chắc có thể phát huy tư duy, tiềm năng trí tuệ của mình Dạy học dự án hướng vào dạy học lấy học sinh làm trung tâm giúp phát triển kiến thức và các kĩ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức đã học trong quá trình học tập của bản thân

Vật lý học là một khoa học thực nghiệm Vì vậy, trong quá trình dạy học,

GV cần tích cực dùng thí nghiệm và các phương tiện dạy học hiện đại khác nhau nhằm tái tạo quá trình tìm kiếm tri thức vật lý, kiểm chứng tính đúng đắn của các định luật, giải thích các hiện tượng vật lý nhờ đó trực quan hóa, kích thích hứng thú học tập, làm tăng niềm tin vào khoa học cho HS Tuy nhiên, trong thực tế nhiều

GV bộ môn trong quá trình dạy học sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại một cách độc lập, vẫn chưa biết kết hợp với phương pháp dạy học nên hiệu quả đạt được không cao

Trang 11

Việc sử dụng phương pháp dạy học theo dự án kết hợp các phương tiện dạy học hiện đại trong quá trình dạy học có tác dụng nâng cao chất lượng dạy học Vật lý trong trường trung học phổ thông (THPT), góp phần đạt mục tiêu đổi mới Giáo dục

Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: Nâng cao năng lực hợp tác cho học sinh qua dạy học theo dự án chương " ộng lực học chất điểm" Vật lý

10 THPT” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Dạy học dự án (DHDA) là một phương pháp dạy học được xây dựng dựa trên các công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý - giáo dục học như Lev Vygotsky, Jerome-Bruner, Jean Piaget…Năm 1918, nhà tâm lý học William H Kilpatric đã viết một bài báo với tiêu đề “Phương pháp dự án” gây một tiếng vang trong các cơ

sở đào tạo giáo viên cũng như trong các trường học Ông và các nhà nghiên cứu của trường Đại học Columbia đã đóng góp lớn để truyền bá phương pháp này qua các giờ học, các hội nghị và tác phẩm xuất bản năm 1925 Đối với Kilpatric, một dự án

là một hoạt động có mục đích cụ thể, có cam kết với tất cả những người thực hiện

và diễn ra trong một môi trường xã hội

Celestin Freinet là người tiên phong ở Châu Âu đối với dạy học theo dự án, ảnh hưởng của ông rất mạnh mẽ Theo ông, lớp học trước hết là một nơi ở đó tất cả phải áp dụng các cách làm việc để nghiên cứu các thông tin, trao đổi các ý kiến hoặc trả lời thư nhận được từ các lớp học sinh khác hoặc chuẩn bị các điều tra ngoài lớp học, phân tích các dữ kiện hoặc trình bày các bài báo tập hợp được

Học tập thông qua dự án cũng tạo nên một phong trào giáo dục - xã hội từ đầu thế kỉ 20 ở bắc Mĩ cũng như ở Châu Âu nhằm tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ trong dạy học nhà trường Nền tảng của phong trào này là đem lại ở mỗi học sinh sự tiếp nhận hứng thú kiến thức, sự thay đổi phương pháp làm việc của họ Trong trào lưu này, người ta nhấn mạnh đến sự tham gia một cách có ý thức nhất, tích cực nhất về phía học sinh vào sự học tập của họ, vào việc thiết lập tri thức

Ở Việt Nam, năm 2003 phương pháp dạy học theo dự án được Bộ Giáo dục

& Đào tạo kết hợp với công ty Intel Việt Nam triển khai thí điểm tại 20 trường học

Trang 12

Chương trình này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong các lĩnh vực như toán học, khoa học và công nghệ giúp học sinh phát triển các kĩ năng tư duy ở mức độ cao hơn Chương trình cũng hướng dẫn giáo viên cách sử dụng internet, thiết kế trang Web và triển khai các dự án cho học sinh Tiếp cận từ góc độ lý luận, hai tác giả Nguyễn Văn Cường và Nguyễn Thị Diệu Thảo đã có bài viết “Dạy học theo dự

án – một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên” đăng trên tạp chí Giáo dục số 80 phát hành tháng 4/2004 Mô hình dạy học dự án được triển khai mạnh mẽ tại trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, TP Hồ Chí Minh Gần đây một

số tác giả đã nghiên cứu các đề tài luận văn thạc sĩ theo quan điểm DHDA như:

+ Với đề tài “Tổ chức dạy học nội dung kiến thức chương “Từ trường” – sách giáo khoa Vật lý 11 nâng cao theo hướng phát huy tính tích cực, tự chủ của học sinh trong học tập”, luận văn 2008, tác giả Hoàng Thị Bích Hồng đã xây dựng được tiến trình dạy học sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề để dạy một số nội dung kiến thức chương “Từ trường” và sử dụng hình thức DHDA để hình thành các kiến thức ứng dụng của Vật lý trong khoa học kĩ thuật

+ Nguyễn Thị Thu Hằng với đề tài “Tổ chức dạy học nội dung kiến thức chương “Tĩnh học vật rắn” sách giáo khoa Vật lý 10 nâng cao theo hướng phát huy tính tích cực, tự chủ của học sinh trong học tập”, (luận văn 2008), đã sử dụng kết hợp dạy học chủ đề và DHDA trong việc tổ chức dạy học

+ Tác giả Đào Thị Thu Thủy với đề tài luận văn “Tổ chức dạy học dự án một

số nội dung kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” sách giáo khoa Vật lý 11 nhằm phát triển hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ của học sinh trong học tập”, luận văn 2006, đã thiết kế một số dự án để tổ chức hoạt động dạy học

3 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất qui trình tổ chức dạy học theo hướng nâng cao NLHT cho HS theo

DA và vận dụng vào dạy học chương ộng lực học chất điểm” Vật lý 10 THPT

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được quy trình tổ chức dạy học theo hướng nâng cao NLHT cho

HS theo dự án và vận dụng vào dạy học Vật lý thì sẽ góp phần phát triển NLHT cho học sinh, qua đó nâng cao chất lượng dạy học Vật lý ở trường phổ thông

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	1,85 MB