Thế giới nghệ thuật trong song tinh bất dạ và hoa tiên truyện (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM --- NGUYỄN THỊ THÙY DƯƠNG THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG SONG TINH BẤT DẠ VÀ HOA TIÊN TRUYỆN Chuyên ngành: VĂN HỌC VIỆT NAM Mã số : 60220121 LUẬN VĂN TH

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-

NGUYỄN THỊ THÙY DƯƠNG

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT

TRONG SONG TINH BẤT DẠ VÀ HOA TIÊN TRUYỆN

Chuyên ngành: VĂN HỌC VIỆT NAM

Mã số : 60220121

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS NGÔ THỜI ĐÔN

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép

sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác

Học viên thực hiện

Nguyễn Thị Thùy Dương

Demo Version - Select.Pdf SDK

Lời Cám Ơn

Trước tiên tôi xin được gởi lời cảm ơn đến tất cả quý Thầy Cô giáo trong Khoa Ngữ văn, quý Thầy Cô Phòng sau Đại học – Trường Đại học Sư phạm Huế đã giảng dạy và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập tại trường, những người

đã truyền đạt cho tôi những kiến thức hữu ích về chuyên ngành làm cơ sở cho tôi thực hiện được Luận văn này

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc với TS.Ngô Thời Đôn, người đã tận tình hướng dẫn cho tôi trong thời gian thực hiện Luận văn

Tôi cũng xin gởi lời biết ơn đến gia đình đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập cũng như thực hiện Luận văn

Demo Version - Select.Pdf SDK

Do thời gian còn hạn chế và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học nên luận văn khó tránh khỏi thiếu sót Rất mong nhận được ý kiến góp ý của quý Thầy Cô và các độc giả

Xin trân trọng cảm ơn!

Học viên thực hiện Nguyễn Thị Thùy Dương

Demo Version - Select.Pdf SDK

MC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 3

1 Mục đích, ý nghĩa đề tài 3

2 Lịch sử vấn đề 4

3 Đối tượng và phạm vi đề tài 7

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5 Đóng góp của luận văn 8

6 Cấu trúc của luận văn 8

PHẦN NỘI DUNG 9

Chương 1: SONG TINH BẤT DẠ VÀ HOA TIÊN TRUYỆN TRONG DÒNG TỰ SỰ VĂN VẦN DÂN TỘC 9

1.1 Hoàn cảnh ra đời 9

1.1.1 Hoàn cảnh xã hội 9

1.1.2 Hoàn cảnh văn học 11

1.2 Truyện Nôm và dòng tự sự văn vần dân tộc 12

1.3 Vị trí và vai trò của Song Tinh Bất Dạ và Hoa tiên truyện trong truyện thơ Nôm 19

Chương 2: THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT CỦA SONG TINH BẤT DẠ VÀ HOA TIÊN TRUYỆN - NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG 27

2.1 Khái niệm thế giới nghệ thuật và đề tài của Song Tinh Bất Dạ và Hoa tiên truyện 27 2.1.1 Một số vấn đề lí luận về thế giới nghệ thuật 27

2.1.2 Đề tài của Song Tinh Bất Dạ và Hoa tiên truyện 29

2.2 Chủ đề tình yêu đặc trưng của Song Tinh Bất Dạ và Hoa tiên truyện 35

2.3 Giá trị tư tưởng thẩm mĩ của Song Tinh Bất Dạ và Hoa tiên truyện 41

Chương 3: THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT CỦA SONG TINH BẤT DẠ VÀ HOA TIÊN TRUYỆN - NHÌN TỪ PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN 51

3.1 Kết cấu 51

3.1.1 Sự kiện gặp gỡ 52

3.1.2 Sự kiện tai biến 53

3.1.3 Sự kiện đoàn tụ 57

3.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 58

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.2.1 Hệ thống nhân vật 59

3.2.1.1 Tuyến các nhân vật chính 59

3.2.1.2 Tuyến nhân vật phụ 60

3.2.2 Ngôn ngữ nhân vật 64

3.2.2.1 Ngôn ngữ đối thoại 64

3.2.2.2 Ngôn ngữ độc thoại 71

3.2.3 Nghệ thuật miêu tả nhân vật 75

3.3 Không gian, thời gian nghệ thuật 78

3.3.1 Không gian, thời gian gặp gỡ 79

3.3.2 Không gian, thời gian tai biến 81

3.3.3 Không gian, thời gian đoàn tụ 86

PHẦN KẾT LUẬN 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

Demo Version - Select.Pdf SDK

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Mục đích, ý nghĩa đề tài

1.1 Truyện thơ Nôm ra đời và phát triển trong bối cảnh chung của nền văn học trung đại Việt Nam Thế nhưng truyện thơ Nôm không những không bị hòa lẫn vào bất cứ thể loại nào khác, mà bản thân truyện thơ Nôm còn trở thành một hiện tượng văn học đặc biệt Trong suốt quá trình tồn tại, phát triển của mình, truyện thơ Nôm đã tạo nên dấu ấn đặc biệt về số lượng, cũng như giá trị về nghệ thuật, mĩ học của nó Nghiên cứu truyện thơ Nôm trở thành một mảng nghiên cứu quan trọng khi nhắc đến văn học Việt Nam trung đại nói chung

1.2 Hai tác phẩm Hoa tiên truyện và Song Tinh Bất Dạ là hai truyện thơ

Nôm xuất hiện trong thời kì đầu trong tiến trình phát triển của truyện thơ Nôm Việt Nam Với vị trí như vậy, hai tác phẩm này có những vai trò, tầm ảnh hưởng nhất định đến sự phát triển sau này của truyện thơ Nôm, mà đỉnh cao chính là tuyệt tác

Truyện Kiều của Nguyễn Du Do đó, việc nghiên cứu hai truyện thơ Nôm này cũng

chính là nghiên cứu các giai đoạn phát triển của truyện thơ Nôm Việt Nam, nghiên cứu đặc điểm của truyện thơ Nôm qua từng thời kì phát triển, nghiên cứu đặc điểm nổi bật về nghệ thuật của từng tác phẩm nói riêng và trong sự tương quan, so sánh đối với hai tác phẩm

Từ việc nghiên cứu chi tiết, người viết mở rộng ra cái nhìn khách quan về thế giới nghệ thuật trong truyện thơ Nôm dựa trên những nét chung, nét tổng quát của thể loại này trong hai tác phẩm được chọn làm đối tượng nghiên cứu Đồng thời qua đó thấy được đặc điểm về nghệ thuật của văn học Việt Nam trung đại nói chung

1.3 Với xu hướng quay về quá khứ, tìm hiểu những gì thuộc về truyền thống dân tộc, truyện thơ Nôm quả là một đối tượng đáng quan tâm Bởi trước hết, đây là một thể loại chỉ riêng Việt Nam có Việc sử dụng chữ Nôm và thể thơ lục bát

đã tạo nên phong vị đặc biệt cho thể loai này Hơn thế nữa, truyện thơ Nôm đã sử dụng những nguồn ngữ liệu, những motip, hình ảnh từ văn học dân gian đã làm đậm thêm cái hồn văn hóa Việt Do đó, việc lựa chọn truyện thơ Nôm, mà cụ thể ở đây

Demo Version - Select.Pdf SDK

là hai tác phẩm Hoa tiên truyện và Song Tinh Bất Dạ chính là một trong những con

đường tiếp cận gần hơn với văn hóa Việt Nam

1.4 Có thể nói, phương thức thể hiện, thế giới nghệ thuật trong các tác phẩm văn học nói chung, truyện thơ Nôm nói riêng đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với từng tác phẩm Nó là nơi tác giả thể hiện tài năng, gởi gắm tư tưởng, tình cảm bản thân vào từng nhân vật, từng không gian, thời gian cụ thể Do đó, việc tìm

hiểu thế giới nghệ thuật trong truyện thơ Nôm Hoa tiên truyện và Song Tinh Bất Dạ

là con đường ngắn nhất để đi vào từng tác phẩm Mặc khác, thông qua từng đặc điểm nghệ thuật của hai truyện thơ Nôm này, người viết còn hình thành được cái nhìn tổng quát về đặc điểm nghệ thuật trong hai tác phẩm

2 Lịch sử vấn đề

Là một hiện tượng phức tạp và khá độc đáo trong lịch sử văn học dân tộc, truyện thơ Nôm đã thu hút khá nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu Trong nhiều thập kỉ qua đã có nhiều công trình lớn nhỏ và hàng chục bài báo viết về những vấn đề của truyện thơ Nôm nói chung Một cách tổng quát, trên cơ sở hệ thống tài liệu đã khảo sát, chúng tôi điểm qua về tình hình nghiên cứu truyện thơ Nôm từ trước đến nay:

2.1 Những công trình nghiên cứu về truyện thơ Nôm nói chung

Về những công trình nghiên cứu về truyện thơ Nôm nói chung có thể kể ra đây một số chuyên luận, bài báo tiêu biểu:

Truyện nôm khuyết danh-một hiện tượng đặc biệt của văn học Việt Nam (Bùi Văn Nguyên), Nhân vật phụ nữ qua một số truyện Nôm khuyết danh (Đặng Thanh Lê), Những vấn đề xã hội trong truyện Nôm bình dân (Nguyễn Lộc), Truyện Kiều và thể loại truyện Nôm (Đặng Thanh Lê),…

Truyện Nôm nguồn gốc và bản chất thể loại (Kiểu Thu Hoạch) Tác

phẩm nghiên cứu về thể loại truyện thơ Nôm dựa trên kiến thức văn học sử để khái quát nguồn gốc ra đời và quá trình phát triển của truyện thơ Nôm Qua đó phân tích

để đi sâu vào đặc trưng của thể loại văn học này

Ngoài ra, còn có thể kể đến những phần, những chương viết về vấn đề

truyện Nôm của Lê Hoài Nam, Lê Trí Viễn chương Giáo trình lịch sử văn học

Demo Version - Select.Pdf SDK

Việt Nam (tập 3-Hà Nội 1965), của Đinh Gia Khánh trong Giáo trình văn học dân gian Việt Nam (tập 1-Hà Nội 1971), của Cao Huy Đỉnh trong Tìm hiểu tiến trình văn học dân gian Việt Nam (Hà Nội 1978), của Nguyễn Lộc trong Văn học Việt Nam nửa đầu thế kỉ XVIII, nửa cuối thế kỉ XIX (tập 2-Hà Nội 1975), hay của Lê Đình Kỵ trong Nghiên cứu tiến trình lịch sử văn học dân gian Việt Nam (Hà Nội

1978) Trong các phần, các chương này, tuy không đi sâu phân tích các truyện thơ Nôm cụ thể nhưng các tác giả đã nghiên cứu truyện thơ Nôm trong mối tương quan với các thể loại văn học khác và vai trò, vị trí của truyện thơ Nôm trong tiến trình lịch sử văn học Việt Nam

Về luận văn, có thể thấy, đã có một vài luận văn lựa chọn truyện thơ Nôm làm đối tượng nghiên cứu

Luận văn Triết lí nhân quả trong truyện thơ Nôm Việt Nam của Huỳnh

Quán Chi (2001) nghiên cứu về một vấn đề trong truyện thơ Nôm Việt Nam, đó là triết lí nhân quả Tác giả nghiên cứu triết lí này trên cả phương diện nội dung lẫn các yếu tố nghệ thuật Từ đó khái quát lên vai trò của triết lí nhân quả trong truyện thơ Nôm Việt Nam

Luận văn Yếu tố trữ tình ngoại đề trong truyện thơ Nôm thế kỉ XVIII-XIX

của Nguyễn Thị Mỹ Vân Luận văn đi sâu vào một yếu tố xuất hiện nhiều trong truyện thơ Nôm thế kỉ XVIII – XIX, đó là yếu tố trữ tình ngoại đề Tác giả phân tích yếu tố này trong các tác phẩm truyện thơ Nôm cụ thể, khái quát vai trò của chúng đối với truyện thơ Nôm nói chung

Luận văn Phương thức thể hiện câu chuyện tình yêu trong truyện thơ Nôm

của Thái Thị Lê (2003) Luận văn đề cập đến một nội dung xuất hiện nhiều trong các truyện thơ Nôm: tình yêu Tác giả phân tích tình yêu trong truyện thơ Nôm trên nhiều phương diện, cả hình thức lẫn nghệ thuật Qua đó, khái quát nên vị trí, vai trò của câu chuyện tình yêu đối với một truyện thơ Nôm

2.2 Những bài viết, nghiên cứu về một truyện thơ Nôm cụ thể

Bên cạnh những bài viết mang tính khái quát, tổng hợp, truyện thơ Nôm cũng được nghiên cứu một cách cụ thể Các tác phẩm truyện thơ Nôm được phân

Demo Version - Select.Pdf SDK

tích một cách chi tiết, sâu sắc trên nhiều phương diện Qua đó tạo ra được cái nhìn chi tiết về các tác phẩm truyện thơ Nôm

Viết về một truyện thơ Nôm cụ thể thì từ năm 1956 đến nay có đến hàng

chục bài nghiên cứu, thảo luận, có thể kể đến các bài viết như: Khảo luận về truyện

Thạch Sanh (Hoa Bằng, Tập san nghiên cứu văn sử địa, số 19/1956), Tìm hiểu truyện Quan Âm Thị Kính (Nguyễn Đức Đàn, Tập san nghiên cứu văn sử địa, số

17/1956), Xung quanh cuốn Nhị độ mai (Trương Chính, Tập san nghiên cứu văn

sử địa, số 20/1956), Nguyễn Cảnh và truyện Phương Hoa (Tập san nghiên cứu văn học, số 4/1962), Một nghi án văn học chung quanh truyện Phan Trần (Tiên Đàn Nguyễn Tường Phượng, Tập san nghiên cứu văn học số 4/1962), Truyện Tây

Sương phải chăng của Lý Văn Phức (Hoa Bằng-Tập san nghiên cứu văn học số

8/1962), Bàn về truyện Hoàng Trừu (Đặng Thanh Lê-Tạp chí Văn học số 2/1965),

Truyện thơ Lục Vân Tiên với văn học dân gian (Nguyễn Quang Vinh, Tạp chí Văn

học số 4/1988), Giọng điệu trữ tình của Phạm Thái qua trích đoạn “Cảnh chùa

chiền” trong Sơ kính tân trang (Hoàng Hữu Bội, Tạp chí Văn học số 3/1994),…

Những bài viết này đều lựa chọn một tác phẩm cụ thể và một phương diện cụ thể để phân tích những nét riêng về truyện thơ Nôm

2.3 Những bài viết, nghiên cứu về hai tác phẩm Song Tinh Bất Dạ và Hoa Tiên truyện

Song Tinh Bất Dạ với tác giả Nguyễn Hữu Hào, Phan Hứu Thụy Tạp chí

Sông Hương, số 05/1996 Bài viết đi sâu vào tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp của tác

giả Nguyễn Hữu Hào Đồng thời tóm tắt nội dung chính của tác phẩm Song Tinh

Bất Dạ Ngoài ra, bài viết còn điểm qua một vài vai trò của tác phẩm đối với cuộc

đời nhà văn nói riêng, đối với sự phát triển của thể loại truyện Nôm ở Việt Nam nói chung

Trong bài tựa cuốn Truyện Song Tinh Bất Dạ, Hoàng Xuân Hãn đã có

những nhận xét cơ bản về đặc điểm thi pháp của tác phẩm này về ngôn ngữ trong

đối sánh với Truyện Kiều Tác giả nhận xét: “Về sắc thái từ chương, hai truyện Nôm

khác nhau nhiều Khi tả cảnh, Nguyễn Du chỉ phác họa để gợi ý tình; và khi tả tình thì lời sâu sắc đằm thắm Còn Nguyễn Hữu Hào thì tả cảnh một cách tỉ mỉ, cốt để

Demo Version - Select.Pdf SDK

xúc động tai mắt người đọc, chứ không khêu gợi được tình sâu xa, và hầu như chỉ chú ý đến phần kể chuyện, đối thoại, chứ không phân tích tình cảm” Nhận xét của

Hoàng Xuân Hãn đã nêu ra một nhận định khái quát về phong cách ngôn ngữ nói

riêng, phương thức xây dựng nhân vật nói chung của tác giả cuốn Song Tinh Bất

Dạ, đó là nhân vật được thể hiện chủ yếu qua hành động, qua sự việc

Phẩm bình, nhận định về Nguyễn Huy Tự và Hoa Tiên đã đi sâu và nghiên

cứu Hoa tiên trên nhiều phương diện Trong đó, các yếu tố về nội dung và nghệ

thuật được khảo sát, đánh giá, nhận định khách quan, chân thực Từ đó, tác phẩm này được nhìn một cách cụ thể, đa chiều và chân thực nhất

Tuy vậy, người viết nhận thấy rằng chưa có công trình nghiên cứu nào đi

sâu vào phân tích cụ thể giá trị nghệ thuật của tác phẩm Song Tinh Bất Dạ cũng như hình thành cái nhìn so sánh giữa hai truyện thơ Nôm Song Tinh Bất Dạ và Hoa tiên

truyện Do đó, người viết thực hiện đề tài này như là một cách để mở rộng hơn biên

độ nghiên cứu hai tác phẩm, cũng như truyện thơ Nôm và văn học Việt Nam trung đại nói chung Trong đó chú trọng vào cái nhìn so sánh giữa hai tác phẩm

3 Đối tượng và phạm vi đề tài

- Đối tượng nghiên cứu: Tác phẩm Hoa tiên truyện của Nguyễn Huy Tự, NXB Giáo dục, Hà Nội xuất bản năm 1978 và tác phẩm Song Tinh Bất Dạ của

Nguyễn Hữu Hào, NXB Văn học, Hà Nội, xuất bản năm 1987

- Phạm vi đề tài: luận văn này tập trung nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề thế giới

nghệ thuật trong hai truyện thơ Nôm Hoa tiên truyện của Nguyễn Huy Tự và Song

Tinh Bất Dạ của Nguyễn Hữu Hào Trong đó tập trung nghiên cứu các vấn đề chính

trong hai tác phẩm này như sau: đề tài, chủ đề, kết cấu, nghệ thuật xây dựng nhân vật, không gian, thời gian nghệ thuật

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp khảo sát, thống kê, phân loại : Người viết tiến hành khảo

sát, thống kê và phân loại các yếu tố liên quan đến nghệ thuật của hai truyện thơ Nôm

- Phương pháp so sánh, đối chiếu: đây là phương pháp chủ đạo của luận

văn này Người viết dựa trên kết quả phân tích từng yếu tố thuộc thế giới nghệ thuật

Demo Version - Select.Pdf SDK

trong từng truyện thơ Nôm mà phân tích, đối chiếu chúng trong tương quan với nhau Từ đó thấy được điểm chung, điểm riêng của từng tác phẩm trong từng yếu

tố

- Phương pháp cấu trúc - hệ thống: Đặt Hoa tiên truyện và Song Tinh Bất

Dạ trong mối quan hệ với hệ thống truyện thơ Nôm Việt Nam, từ đó thấy được vị

trí, vai trò của hai tác phẩm này đối với dòng chảy của truyện thơ Nôm nói riêng và văn học Việt Nam nói chung

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: người viết dựa trên những yếu tố nghệ

thuật mà tiến hành phân tích để thấy rõ được đặc điểm của các yếu tố Từ đó, tiến hành tổng hợp, khái quát vai trò, vị trí trong tác phẩm

5 Đóng góp của luận văn

- Về mặt nghiên cứu:

Thấy được vai trò quan trọng của hai tác phẩm trong tiến trình phát triển của truyện thơ Nôm Việt Nam So sánh để thấy được nét tương đồng cũng như khác biệt về nghệ thuật của hai tác phẩm, từ đó thấy được nét đặc sắc của chúng Ngoài

ra, người viết còn đào sâu hơn hướng đi sử dụng phương pháp so sánh để thấy được

ý nghĩa nghệ thuật của hai tác phẩm văn học cụ thể

- Về mặt thực tiễn:

Với việc tìm hiểu những tác phẩm này về phương diện thế giới nghệ thuật, còn góp phần tạo nên hứng thú cho người đọc về những tác phẩm cổ điển văn học Việt Nam Đồng thời, nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học của người viết đề tài

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài Phần mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phần nội dung luận văn được triển khai thành ba chương như sau:

Chương 1 SONG TINH BẤT DẠ VÀ HOA TIÊN TRUYỆN TRONG DÒNG

TỰ SỰ VĂN VẦN DÂN TỘC

Chương 2 THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT CỦA SONG TINH BẤT DẠ VÀ

HOA TIÊN TRUYỆN - NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG

Chương 3.THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT CỦA SONG TINH BẤT DẠ VÀ

HOA TIÊN TRUYỆN - NHÌN TỪ PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN

Demo Version - Select.Pdf SDK