Nghiên cứu đặc điểm mô học của cơ quan sinh dục và sự sinh sản của loài thằn lằn bóng đuôi dài eutropis longicaudatus (hallowell, 1856), thằn lằn bóng hoa eutropis multifasciatus (kuhl, 1820) ở đồng nai (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN HOÀNG YẾN NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM MÔ HỌC CỦA CƠ QUAN SINH DỤC VÀ SỰ SINH SẢN CỦA LOÀI THẰN LẰN BÓNG ĐUÔI DÀI Eutropis longicaudatus Hallowell, 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN HOÀNG YẾN

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM MÔ HỌC CỦA

CƠ QUAN SINH DỤC VÀ SỰ SINH SẢN CỦA LOÀI THẰN LẰN BÓNG ĐUÔI DÀI

Eutropis longicaudatus (Hallowell, 1856),

THẰN LẰN BÓNG HOA Eutropis multifasciatus

(Kuhl, 1820) Ở ĐỒNG NAI

Chuyên ngành: ĐỘNG VẬT HỌC

Mã số: 60 42 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC

Demo Version - Select.Pdf SDK

Đầu tiên, tôi xin chân thành cám ơn đến thầy giáo GS.TS Ngô Đắc Chứng đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Tôi xin cám ơn đến quý Thầy giáo, Cô giáo trong khoa Sinh học trường ĐHSP Huế, phòng Đào tạo Sau Đại học trường ĐHSP Huế đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu của mình

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, người thân, bạn bè đã động viên, giúp đỡ trong suốt thời gian tôi hoàn thành luận văn

Xin chân thành cám ơn

Huế, tháng 11 năm 2017 Tác giả luận văn

Nguyễn Hoàng Yến

iii

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và chưa hề sử dụng cho bảo vệ một học vị nào Mọi

sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận văn đều được cảm ơn Các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Huế, tháng 11 năm 2017

Tác giả luận văn

Nguyễn Hoàng Yến

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN iii

LỜI CAM ĐOAN iv

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 3

DANH MỤC CÁC BẢNG 4

DANH MỤC HÌNH ẢNH 5

MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Nội dung nghiên cứu 8

4 Ý nghĩa của đề tài 8

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 9

1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VỀ MÔ HỌC VÀ SỰ SINH SẢN CỦA THẰN LẰN BÓNG GIỐNG EUTROPIS (Fitzinger, 1843) 9

1.1.1 Trên thế giới 9

1.1.2 Ở Việt Nam 11

1.2 KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI VÙNG NGHIÊN CỨU 12

1.2.1 Vị trí địa lí 12

1.2.2 Địa hình 13

1.2.3 Khí hậu 14

1.2.4 Chế độ nắng 15

1.2.5 Nguồn nước 15

1.2.6 Sinh vật 16

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 17

2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

2.2.1 Thời gian nghiên cứu 17

2.2.2 Địa điểm nghiên cứu 17

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.2.3 Phương pháp thu mẫu 17

2.2.4 Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm 17

2.2.5 Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh sản 18

2.2.6 Phương pháp phân tích mô học cơ quan sinh dục 19

2.2.7 Xử lý và thống kê số liệu 22

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 23

3.1 MÔ TẢ HÌNH THÁI BÊN NGOÀI HAI LOÀI THẰN LẰN BÓNG GIỐNG EUTROPIS Ở ĐỒNG NAI 23

3.1.1 Thằn lằn bóng đuôi dài 23

3.1.2 Thằn lằn bóng hoa 24

3.1.3 Đặc điểm phân biệt con đực và con cái 25

3.2 ĐẶC ĐIỂM CƠ QUAN SINH DỤC CỦA THẰN LẰN BÓNG HOA 27

3.2.1 Cơ quan sinh dục của con đực 27

3.2.2 Cơ quan sinh dục của con cái 35

3.2.3 Đặc điểm mô học của trứng và các màng ngoài phôi 45

3.3 ĐẶC ĐIỂM CƠ QUAN SINH DỤC CỦA THẰN LẰN BÓNG ĐUÔI DÀI 53

3.3.1 Đặc điểm cơ quan sinh dục của con đực 53

3.3.2 Đặc điểm cơ quan sinh dục con cái 56

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 59

KẾT LUẬN 59

KIẾN NGHỊ 59

TÀI LIỆU THAM KHẢO 60 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

RB : Chiều rộng bụng

W : Chiều rộng

KLT : Khối lượng trứng

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 3.1 Kích thước và thể tích trung bình của tinh hoàn qua các tháng nghiên cứu

ở Thằn lằn bóng hoa Eutropis multifascitus 30 Bảng 3.2 Kích thước và thể tích trung bình của buồng trứng qua các tháng nghiên cứu ở loài Thằn lằn bóng hoa Eutropis multifasciatus 39 Bảng 3.3 Số liệu thống kê cá thể con cái có phôi và không có phôi 41 Bảng 3.4 Số con cái có số lượng phôi sắp đẻ ở thời kỳ cuối 41 Bảng 3.5 Thể tích và kích thước trung bình của tinh hoàn qua 12 tháng của Eutropis longicaudatus 53

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Trang

Hình 1.1 Bản đồ địa điểm nơi thu mẫu tỉnh Đồng Nai 13

Hình 2.1 Sơ đồ các bước trong quy trình xử lý mẫu (Hinton, 1990) 19

Hình 3.1 Thằn lằn bóng đuôi dài Eutropis longicaudatus (Hallowell,1856) 23

Hình 3.2 Thằn lằn bóng hoa Eutropis multifasciatus (Kuhl, 1820) 24

Hình 3.3 Con đực không có chấm dưới bụng như con cái 25

Hình 3.4 Thằn lằn bóng hoa Eutropis multifasciatus (Kuhl, 1820) 26

Hình 3.5 Con đực đầu to hơn con cái 27

Hình 3.6 Con cái mang thai 27

di chuyển khá chậm chạp 27

Hình 3.7 Cơ quan sinh dục đực Eutropis multifasciatus 28

Hình 3.8 Biểu đồ thể tích trung bình của tinh hoàn 28

Hình 3.9 Tiêu bản cắt ngang cơ quan tinh hoàn 32

Hình 3.10 Sự tạo tinh ở GĐ1 35

Hình 3.11 Sự tạo tinh ở GĐ2 34

Hình 3.12 Sự tạo tinh ở GĐ 3 35

Hình 3.13 Sự tạo tinh ở GĐ 4 34

Hình 3.14 Sự tạo tinh ở GĐ 5 34

Hình 3.15 Cơ quan sinh dục cái Eutropis multifasciatus 36

Hình 3.16 Biểu đồ kích thước trung bình của buồng trứng Thằn lằn bóng hoa Eutropis multifasciatus 36

Hình 3.17 Sự biến đổi thể tích trung bình của buồng trứng Thằn lằn bóng hoa Eutropis multifasciatus 37

Hình 3.18 Số lượng cá thể có phôi và không có phôi loài Thằn lằn bóng hoa Eutropis multifasciatus 40

Hình 3.19 Buồng trứng và trứng có phôi loại I thu 11/2016 42

Hình 3.20 Buồng trứng (hình B) và phôi ở cuối thời kỳ đầu thu tháng 2/2017 (hình C) 43

Hình 3.21 Buồng trứng và phôi loại II 44

Hình 3.22 Phôi ở giai đoạn cuối và con non sắp đẻ 45

Demo Version - Select.Pdf SDK

Hình 3.23 Sơ đồ cắt ngang buồng phôi ở giai đoạn phôi vị 47

Hình 3.24 Tiêu bản của một trứng non 48

Hình 3.25 Trứng và màng ngoài của buồng phôi 49

Hình 3.26 Tiêu bản cắt ngang buồng phôi ở kỳ đầu 49

Hình 3.27 Buồng trứng và phôi loại II 50

Hình 3.28 Tiêu bản cắt ngang buồng phôi qua vùng Placentome (P) 50

Hình 3.29 Tiêu bản lát cắt ngang tử cung của phôi loại III 52

Hình 3.30 Biểu đồ sự biến đổi thể tích trung bình của tinh hoàn ở Eutropis longicaudatus 54

Hình 3 31 Sự tạo tinh ở giai đoạn I 56

Hình 3.32 Sự tạo tinh ở giai đoạn II 55

Hình 3 35 Buồng trứng non 57

Hình 3 36 Buồng trứng loại II 56

Hình 3.37 Tiêu bản buồng trứng non loại I 58

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thằn lằn bóng đuôi dài Eutropis longicaudatus (Hallowell, 1856) và Thằn lằn bóng hoa Eutropis multifasciatus (Kukl, 1820) thuộc giống Thằn lằn bóng giống

Eutropis (Fitzinger,1843) Chúng phân bố rộng, gần như khắp châu Phi, châu Mỹ và

châu Á

Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, có đủ các dạng địa hình như đồng bằng, trung du miền núi Bên cạnh đó hệ sinh thái nhiệt đới ở Việt Nam có độ đa dạng sinh học cao, được cấu trúc bởi nhiều sinh cảnh nhiệt đới đa dạng phong phú cho các loài Bò sát nói chung và hai loài Thằn lằn bóng đuôi dài và Thằn lằn bóng hoa nói riêng Đây cũng là nhóm động vật có quan hệ dinh dưỡng với nhiều loài động, thực vật khác nên Thằn lằn bóng được xem là một mắt xích quan trọng của chuỗi thức ăn và lưới thức ăn góp phần chuyển hóa vật chất trao đổi năng lượng và đảm bảo cân bằng trong hệ sinh thái ở cạn Ngoài ra, nhóm bò sát này còn mang lại nhiều giá trị kinh tế như làm thức ăn cho người, trong chăn nuôi, làm vị thuốc có tác dụng chữa một số bệnh như: hen suyễn, còi xương, suy dinh dưỡng ở trẻ em…

Hiện nay, ở Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu về Thằn lằn bóng

giống Eutropis nhưng chỉ dừng ở mức độ nghiên cứu đặc điểm sinh thái học ở ngoài

tự nhiên và trong điều kiện nuôi, chưa có công trình nào nghiên cứu đặc điểm mô học của cơ quan sinh dục để theo dõi sự sinh sản của hai loài Thằn lằn bóng này

Do đó việc nghiên cứu đặc điểm mô học của cơ quan sinh dục để theo dõi sự

sinh sản của hai loài Thằn lằn bóng giống Eutropis là một điều cần thiết để có thể

góp phần bảo vệ nguồn gen, cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng trong mô hình nuôi thử nghiệm

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn hai loài Thằn lằn bóng Eutropis

longicaudatus (Hallowell, 1856) và Thằn lằn bóng hoa Eutropis multifasciatus

(Kukl, 1820) làm đối tượng nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ với tên đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm mô học của cơ quan sinh dục và sự sinh sản của loài Thằn lằn

bóng đuôi dài Eutropis longicaudatus (Hallowell, 1856), Thằn lằn bóng hoa Eutropis multifasciatus (Kuhl, 1820) ở Đồng Nai”

Demo Version - Select.Pdf SDK

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu mối tương quan giữa đặc điểm mô học và đặc điểm cấu tạo tinh hoàn và buồng trứng, từ đó xác định hoạt động sinh sản của hai loài Thằn lằn bóng

đuôi dài Eutropis longicaudatus (Hallowell, 1856) và Thằn lằn bóng hoa Eutropis

multifasciatus (Kukl, 1820) làm cơ sở khoa học cho công tác khai thác và bảo tồn hai

loài thằn lằn nói trên

3 Nội dung nghiên cứu

- Mô tả đặc điểm hình thái để phân biệt con đực và con cái

- Đặc điểm của tinh hoàn và buồng trứng qua các giai đoạn kết hợp với mô học của tinh hoàn và buồng trứng

- Đặc điểm mô học các màng ngoài phôi của Thằn lằn bóng hoa

4 Ý nghĩa của đề tài

Kết quả nghiên cứu được mong đợi là một tài liệu tương đối hoàn chỉnh những kiến thức khoa học về đặc điểm mô học cơ quan sinh dục của hai loài Thằn

lằn bóng đuôi dài Eutropis longicaudatus (Hallowell, 1856) và Thằn lằn bóng hoa

Eutropis multifasciatus (Kuhl, 1820)

Vì vậy, nghiên cứu đặc điểm mô học cơ quan sinh dục của loài Thằn lằn bóng

là rất cần thiết, nhằm góp phần bổ sung thêm cơ sở khoa học để xác định đặc điểm mùa sinh sản của loài Thằn lằn bóng trong mô hình nuôi thử nghiệm

Demo Version - Select.Pdf SDK