Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nuôi thủy sản ở các xã đồng bằng ven biển huyện bố trạch, tỉnh quảng bình (tt)

Lê Văn Ân đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi rất tận tình trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn; - Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại học, quý Thầy – Cô giáo trong khoa

Trang 1

Ê Ứ Ả Ở ỦA B Ổ K Í Ậ

Ô ỦY Ả Ở Á XÃ Ồ BẰ VE B Ể

YỆ BỐ , Ỉ Q Ả BÌ

: 60 44 02 17

Ậ V A

EO Ê Ứ

:

VĂ Â

, 2017 Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

L A OA

ôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác ác số liệu được sử dụng trong luận văn là hoàn toàn trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

ác g ả l ậ vă

ư ị ước

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 3

Lời Cảm Ơn

Tôi xin chân thành gởi lời cảm ơn sâu sắc đến:

- Thầy giáo TS Lê Văn Ân đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi rất tận tình trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn;

- Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại học, quý Thầy – Cô giáo trong khoa Địa lý – Trường Đại học Sư phạm Huế

đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài;

- Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trung tâm Khí tượng – Thủy văn, Cục thống

kê tỉnh Quảng Bình, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bố Trạch, Chi cục thống kê thuộc UBND huyện

Bố Trạch đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập thông tin, số liệu thực tế và phỏng vấn làm luận văn;

Trang 4

- Người dân và các hộ gia đình tham gia phỏng vấn tại các xã thuộc địa bàn nghiên cứu đã có sự hợp tác và giúp

đỡ rất nhiệt tình;

- Gia đình, người thân và bạn bè đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện đề tài

Tác giả luận văn Lưu Thị Phước

Trang 5

Ụ Ụ

TRANG PHỤ BÌA i

L A OA ii

L I CẢ Ơ iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤ Á Ữ VI T TẮT 6

DANH MỤC BẢ , Ì ẢNH 7

MỞ ẦU 9

1 ính cấp thiết của đề tài 9

2 Mục tiêu nghiên cứu 9

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 9

4 Giới hạn nghiên cứu 10

4.1 Giới hạn về không gian 10

4.2 Giới hạn về thời gian 10

4.3 Giới hạn về đối tượng và nội dung nghiên cứu 10

4.3.1 ối tượng nghiên cứu 10

4.3.2 Nội dung nghiên cứu 10

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 10

5.1 Phương pháp luận 10

5.1.1 Quan điểm hệ thống 10

5.1.2 Quan điểm tổng hợp 11

5.1.3 Quan điểm lịch sử - viễn cảnh 11

5.1.4 Quan điểm lãnh thổ 11

5.1.5 Quan điểm phát triển bền vững 12

5.1.6 Quan điểm thực tế 12

5.2 Phương pháp nghiên cứu 12

5.2.1 Phương pháp thu thập xử lí số liệu tự nhiên 12

5.2.2 Phương pháp khảo sát thực địa kết hợp phỏng vấn nhanh 12

5.2.3 Phương pháp điều tra b ng phiếu 13

5.2.4 Phương pháp so sánh - đối chiếu 13

5.2.5 Phương pháp bản đồ và 13

Trang 6

5.2.6 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia 14

6 nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 14

6.1 nghĩa khoa học 14

6.2 nghĩa thực tiễn 14

iểm mới và đóng góp của đề tài 14

8 Cấu trúc luận văn 14

NỘI DUNG 15

Ơ 1 Ơ Ở KHOA H Ê Q A N VẤ Ề Ê ỨU 15

1.1 Á Á Ệ Q 15

1.1.1 hí nhà kính và hiệu ứng nhà kính 15

1.1.1.1 hí nhà kính 15

1.1.1.2 Hiệu ứng nhà kính 15

1.1.2 Biến đổi khí hậu 15

1.1.2.1 hái niệm về biến đổi khí hậu 15

1.1.2.2 guyên nhân của biến đổi khí hậu 16

1.1.2.3 Biểu hiện của biến đổi khí hậu 18

1.1.3 Kịch bản biến đổi khí hậu 18

1.1.3.1 Kịch bản biến đổi khí hậu đối với nhiệt độ 19

1.1.3.2 Kịch bản biến đổi khí hậu đối với lượng mưa 19

1.1.3.3 Kịch bản biến đổi khí hậu đối với nước biển dâng 19

1.1.4 hích ứng với biến đổi khí hậu 20

1.2 TỔ Q Á Ô RÌ Ứ B ỂU VỀ BIẾN Ổ Í ẬU 20

1.2.1 ình hình nghiên cứu B trên thế giới 20

1.2.2 ình hình nghiên cứu B ở Việt Nam 21

1.2.3 ình hình nghiên cứu B ở tỉnh Quảng Bình và huyện Bố rạch 23

1.3 Á Q Á VỀ B Ế Ổ Í Ậ R Ế GI V Ở VIỆT NAM 25

1.3.1 Biến đổi khí hậu trên thế giới 25

1.3.1.1 Biến đổi khí hậu trong uá khứ 25

1.3.1.2 Biến đổi khí hậu hiện nay 26

1.3.2 Biến đổi khí hậu ở Việt Nam 28

Trang 7

1.3.2.1 Biểu hiện của B ở Việt Nam 28

1.3.2.2 Kịch bản B , nước biển dâng cho Việt Nam 32

Ơ 2 Ả ỞNG CỦA BI Ổ K Í Ậ Ô THỦY SẢN Ở Á XÃ ỒNG BẰNG VEN BIỂN HUYỆN BỐ TR CH, TỈNH QUẢ BÌ 39

2.1 TỔ Q Ặ ỂM T V Ế – Á

ỒNG BẰNG VEN BIỂN HUYỆN B TRẠCH, TỈNH QUẢ BÌ

Q Ế B 39

2.1.1 ặc điểm tự nhiên 39

2.1.1.1 Vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ 39

2.1.1.2 ình thể và địa hình 40

2.1.1.3 hí hậu 41

2.1.1.4 Thủy văn 43

2.1.1.5 Thổ nhưỡng 44

2.1.1.6 Sinh vật 44

2.1.2 ặc điểm kinh tế - xã hội 45

2.1.2.1 ân số và lao động 45

2.1.2.2 ăng trưởng và cơ cấu kinh tế 47

2.1.2.3 ơ sở vật chất, cơ sở hạ tầng 48

2.1.2.4 Thực trạng phát triển ngành nuôi trồng thủy sản 49

2.2 BIẾ Ổ Í ẬU Ở Á ỒNG BẰNG VEN BIỂN HUYỆN B TRẠCH, TỈNH QUẢ BÌ 52

2.2.1 Biến đổi một số yếu tố khí hậu cơ bản 52

2.2.1.1 Nhiệt độ 52

2.2.1.2 ượng mưa 53

2.2.2 ước biển dâng 54

2.2.3 hiên tai 55

2.2.3.1 ũ lụt 55

2.2.3.2 Bão và áp thấp nhiệt đới 57

2.2.3.3 Hạn hán 59

2.2.3.4 âm nhập mặn 60

Trang 8

2.3 Ả ỞNG CỦ B Ế Ô ỦY SẢN Ở Á ỒNG

BẰNG VEN BIỂN HUYỆN B TRẠCH, TỈNH QUẢ BÌ 61

2.3.1 iễn biến diện tích và sản lượng nuôi thủy sản tại địa bàn nghiên cứu 61

2.3.1.1 Diện tích 61

2.3.1.2 Sản lượng 63

2.3.2 Ảnh hưởng của nhiệt độ và hạn hán 64

2.3.3 Ảnh hưởng của lượng mưa 67

2.3.4 Ảnh hưởng của nước biển dâng, xâm nhập mặn 69

2.3.5 Ảnh hưởng của lũ lụt và bão 70

2.3.6 Tổng hợp ma trận mức độ ảnh hưởng của B đến nuôi thủy sản 71

2.4 D BÁ Ệ ẬP Ạ B Ứ 72

2.4.1 ơ sở dự báo 72

2.4.2 ết uả dự báo nguy cơ ngập th o 3 kịch bản B của Bộ tại v ng nghiên cứu đến cuối thế k 73

2.4.2.1 iện tích uy hoạch nuôi thủy sản huyện Bố rạch đến năm 2020 73

2.4.2.2 ết uả dự báo nguy cơ ngập th o 3 kịch bản phát thải thấp của Bộ đến cuối thế k 74

Ơ 3 Ề XUẤT MỘT SỐ GIẢ Á Í ỨNG V I Ả ỞNG CỦA BI Ổ K Í Ậ Ô ỦY SẢN Ở Á XÃ ỒNG BẰNG VEN BIỂN HUYỆN BỐ TR CH, TỈNH QUẢ BÌ 79

3.1 Ở Ề XUẤT GIẢ P ÁP 79

3.1.1 ác nguyên tắc uán triệt khi đề xuất giải pháp 79

3.1.2 ác cơ sở đề xuất giải pháp 79

3.2 Á Ả P ÁP Í ỨNG V I Ả ỞNG CỦ B ẠT Ô ỦY SẢN Ở Á ỒNG BẰNG VEN BIỂN HUYỆN B TRẠCH, TỈNH QUẢ BÌ 80

3.2.1 âng cao nhận thức và năng lực thích ứng với B 80

3.2.2 ề xuất các giải pháp liên uan đến đối tượng nuôi 81

3.2.2.1 Phát triển nguồn giống 81

3.2.2.2 Phục hồi và tái tạo nguồn lợi thủy sản 81

3.2.2.3 Linh hoạt hóa thời vụ và đối tượng sản xuất 82

Trang 9

3.2.3 Quy hoạch v ng nuôi thủy sản 82

3.2.3.1 Quy hoạch v ng nuôi thủy sản nước ngọt 82

3.2.3.2 Quy hoạch v ng nuôi thủy sản mặn, lợ 82

3.2.3.3 hu thập thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu về B , tăng cường cảnh báo và xây dựng uy hoạch 83

3.2.3.4 ổi mới công nghệ nuôi trồng có khả năng chống chịu B 83

3.2.3.5 Cải tiến, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng vật chất kỹ thuật và dịch vụ cho ngành nuôi thủy sản 84

K T LUẬ VÀ K N NGH 86

1 Kết luận 86

2 Kiến nghị 87

À ỆU THAM KHẢO 89 PHỤ LỤC

Trang 10

DA Ụ Á Ữ V Ắ

A Áp thấp hiệt đới

B K Biến đổi khí hậu

DTTN iện tích tự nhiên

GIS ệ thống thông tin địa lý

(Geographical Information System)

GTSX iá trị sản xuất

KNK hí nhà kính

KTTV hí tượng hủy văn

KT - XH inh tế - xã hội

IPCC Ủy Ban iên hính phủ về biến đổi khí hậu

(Intergovernmental Panel on Climate Change)

IUCN iên minh Bảo tồn hế giới

(International Union for Conservation of Nature and Natural Resources)

nnk hững người khác

NXB hà xuất bản

PRA Phương pháp khảo sát nhanh có sự tham gia

(Participatory Rapid Assessment)

TN&MT ài nguyên và ôi trường

UBND Ủy ban nhân dân

UNESCO ổ chức iáo dục, hoa học và Văn hóa iên iệp Quốc

(United Nations Educational Scientific and Cultural Organization)

WMO ổ chức hí tượng hế giới

(World Meteorological Organization)

WWF Quỹ Quốc tế Bảo vệ hiên nhiên

(World Wide Fund For Nature)

X oáy thuận nhiệt đới

Trang 11

DANH MỤC BẢ , Ì ẢNH

BẢ

Bảng 2.1 Nhiệt độ trung bình tháng cao nhất max) và thấp nhất (Tmin) (oC) từ năm

1995 – 2015 42

Bảng 2.2 ượng mưa trung bình tháng (mm) từ năm 1995 - 2015 42

Bảng 2.3 ặc trưng hình thái lưu vực các con sông tại huyện Bố Trạch 43

Bảng 2.4: Diện tích và dân số dải đồng b ng ven biển huyện Bố Trạch 46

Bảng 2.5 ao động nông lâm nghiệp và thủy sản dải đồng b ng ven biển huyện Bố Trạch 46

Bảng 2.6 ác trận lũ lụt điển hình ở dải đồng b ng ven biển tỉnh Quảng Bình 56

Bảng 2.7: T lệ các cấp báo động của các trận lũ lụt ở dải đồng b ng ven biển huyện Bố Trạch giai đoạn 1992 – 2012 56

Bảng 2.8: Thống kê số lượng cơn bão và lũ ảnh hưởng đến Quảng Bình từ năm 2005 – 2015 58

Bảng 2.9: Diện tích nuôi trồng thủy sản phân th o xã, thị trấn giai đoạn 2012 - 2016 62

Bảng 2.10: Sản lượng thủy sản nuôi trồng thời kì 2012 - 2016 64

Bảng 2.11: Diện tích tôm nuôi bị nhiễm bệnh ở dải đồng b ng ven biển huyện Bố Trạch giai đoạn 2012 - 2016 [9], [22] 67

Bảng 2.12: Diện tích nuôi trồng thủy sản ở dải đồng b ng ven biển huyện Bố Trạch giai đoạn 2012 - 2016 [9], [22] 69

Bảng 2.13: Thống kê thiệt hại diện tích nuôi trồng thủy sản do thiên tai giai đoạn 2012 – 2016 70

Bảng 2.14: Ma trận tổng hợp mức độ ảnh hưởng của B đến hệ thống nuôi trồng thủy sản 71

Bảng 2.15: Mực nước biển dâng sử dụng để xây dựng bản đồ dự báo diện tích đất nông nghiệp bị ngập cho dải đồng b ng ven biển huyện Bố Trạch (cm) 72

Bảng 2.16: Dự báo diện tích nuôi trồng thủy sản bị ngập do nước biển dâng th o ịch bản phát thải trung bình thấp RCP4.5 75

Trang 12

Ì

ình 1.1 iễn biến chuẩn sai nhiệt độ trung bình toàn cầu 25

ình 1.2 huẩn sai nhiệt độ trung b ình toàn cầu thời kì 1950 -2015 26

ình 1.3 Biến đổi phân bố lượng mưa trung bình năm thời kỳ 1901-2010 và thời kỳ 1951-2010 27

ình 1.4 u thế biến đổi mực nước biển trung bình toàn cầu 27

ình 1.5 iễn biến chuẩn sai nhiệt độ trung bình năm của Việt Nam 29

ình 1.6 hay đổi lượng mưa năm (%) thời kỳ 1958-2014 30

ình 1 Diễn biến bão với cường độ gió từ cấp 12 trở lên ở Biển ông (1990-2015) 32

ình 1.8 Biến đổi của nhiệt độ trung bình năm (o C) theo kịch bản RCP4.5 34

ình 1.9 Biến đổi của nhiệt độ trung bình năm (oC) theo kịch bản RCP8.5 34

ình 1.10 Biến đổi của nhiệt độ tối thấp trung bình năm (o C) theo kịch bản RCP4.5 34 ình 1.11 Biến đổi của nhiệt độ tối thấp trung bình năm (o C) theo kịch bản RCP8.5 35 ình 1.12 Biến đổi của lượng mưa năm th o kịch bản RCP4.5 36

ình 1.13 Biến đổi của lượng mưa năm th o kịch bản RCP8.5 37

ình 2.1 Bản đồ các xã đồng b ng ven biển huyện Bố Trạch 40

ình 2.2 iễn biến nhiệt độ trung bình năm ở dải đồng b ng ven biển Bố Trạch giai đoạn 1964 - 2015 [7], [19], [26] 53

ình 2.3 Diễn biến lượng mưa trung bình năm ở dải đồng b ng ven biển tỉnh Quảng Bình giai đoạn 1964 – 2015 [7], [19], [26] 53

ình 2.4 Diễn biến lượng mưa lớn nhất năm ở dải đồng b ng ven biển tỉnh Quảng Bình giai đoạn 1991 – 2015 [7], [19], [26] 54

ình 2.5: ác cơn bão lớn đổ bộ vào v ng biển Quảng Bình (1961 - 2010) [26], [13]57 ình 2.6 Số tháng hạn trung bình nhiều năm ua các trạm quan trắc ở khu vực Bắc Trung Bộ (từ 1971 - 2007) ]26] 59

ình 2.7 Diện tích nuôi trồng thủy ở dải đồng b ng ven biển huyện Bố Trạch giai đoạn 2012 - 2016 [7], [8] 66

ình 2.8: Sản lượng nuôi trồng thủy sản ở dải đồng b ng ven biển huyện Bố Trạch giai đoạn 2012 - 2016 [7], [8] 68

ình 2.9: Bản đồ dự báo mực nước biển dâng năm 2030 th o ịch bản phát thải trung bình thấp RCP 4.5 76

Trang 13

Ở Ầ

1 í cấp t t củ đề tà

rong thời đại ngày nay, với sự phát triển kinh tế - xã hội ( ) siêu tốc, con người đang thải vào bầu khí uyển một khối lượng khí nhà kính khổng lồ và không ngừng gia tăng hực trạng phát thải nhà kính như vậy đang làm cho khí hậu rái đất biến đổi ngày càng mạnh mẽ ự biến đổi khí hậu được biểu hiện bởi sự thay đổi về biến trình cũng như phân bố không gian của các yếu tố khí hậu trên thế giới như sự gia tăng nhiệt độ, sự thất thường của biến trình nhiệt năm đồng thời kéo th o sự gia tăng của hàng loạt thiên tai đ dọa đến sự phát triển của toàn nhân loại nhất là

các nước có nền có mức độ thích ứng hạn chế

Việt am là một uốc gia v n biển có đường bờ biển dài, diện tích đảo, uần đảo, đất thấp v n biển chiếm diện tích khá lớn, mặt khác Việt am là nước có nền

KT trình độ thấp với cơ cấu nông – lâm – ngư chiếm tỉ trọng khá cao Vì vậy, Việt

am được Ủy ban phòng chống thiên tai của iên hợp uốc cảnh báo là một trong những uốc gia sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề của sự biến đổi khí hậu (B ) địa cầu hiện nay hực tế cũng cho thấy trong những thập niên gần đây Việt am đã chịu nhiều thảm họa thiên tai liên uan đến B như hạn hán và xâm nhập mặn ở ồng

b ng song ửu ong, khô hạn ở am rung Bộ, lũ lớn ở rung Bộ,…

ghiên cứu B , những tác động tiêu cực của nó đối với , nhất là những địa phương, những ngành kinh tế nhạy cảm đối với B , trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nâng cao tính thích ứng và giảm nhẹ tác động của thiên tai do

B đang là vấn đề đặt ra cấp thiết

uất phát từ những luận điểm trên tôi chọn vấn đề “Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nuôi thủy sản ở các xã đồng bằng ven biển huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình” làm đề tài luận văn khoa học

2 ục t g cứ

ác định các biểu hiện của B và các phương diện ảnh hưởng, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nh m làm cho ngành nuôi thủy sản ở địa phương thích ứng với B

3 ệm vụ g cứ

- ây dựng cơ sở lý luận liên uan đến vấn đề nghiên cứu

- ổng uan đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội ở các xã đồng b ng v n biển huyện Bố rạch, tỉnh Quảng Bình liên uan đến B

Định dạng
Số trang	18
Dung lượng	2,94 MB