Dấu ấn hậu hiện đại trong thơ hoàng hưng và inrasara (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ MINH HUỆ DẤU ẤN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG THƠ HOÀNG HƯNG VÀ INRASARA Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60220121 LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ MINH HUỆ

DẤU ẤN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG THƠ

HOÀNG HƯNG VÀ INRASARA

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 60220121

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS-TS HOÀNG THỊ HUẾ Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu

và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Học viên

Nguyễn Thị Minh Huệ

Demo Version - Select.Pdf SDK

Được sự phân công cûa khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Huế và giáo viên hướng dẫn PGS.TS Hoàng Thị Huế, tôi đã thực hiện và hoàn thành đề tài “Dấu ấn hậu hiện đại trong thơ Hoàng Hưng và Inrasara”

Qua đây, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Hoàng Thị Huế, người đã hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này Đồng thời, xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô giáo, những người đã đem lại cho tôi những kiến thức bổ trợ vô cùng hữu ích trong những năm học vừa qua Tôi cüng xin gửi lời cám ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học, Đại học

Sư phạm Huế – Đại học Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá

trình học tập

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cám ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn giúp đỡ, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu cûa mình

Huế, ngày 25 tháng 9 năm 2017

Học viên Nguyễn Thị Minh Huệ

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cám ơn iii

MỤC LỤC 1

A MỞ ĐẦU 3

1 Lí do chọn đề tài 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 10

3.1 Đối tượng nghiên cứu 10

3.2 Phạm vi nghiên cứu 11

4 Phương pháp nghiên cứu 11

5 Đóng góp đề tài 11

6 Cấu trúc luận văn 12

NỘI DUNG 13

CHƯƠNG 1 HOÀNG HƯNG, INRASARA VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA CHỦ NGHĨA HẬU HIỆN ĐẠI ĐẾN THƠ VIỆT NAM SAU 1986 13

1.1 Ảnh hưởng của chủ nghĩa hậu hiện đại đến thơ Việt Nam sau năm 1986 13

1.1.1 Chủ nghĩa hậu hiện đại 13

1.1.2 Văn học hậu hiện đại 15

1.2 Hoàng Hưng, Inrasara với nền thơ ca Việt Nam đương đại 17

1.2.1 Những thành tựu của thơ Việt Nam sau năm 1986 17

1.2.2 Hoàng Hưng - hành trình sáng tác và cách tân thơ 21

1.2.3 Inrasara- nhìn trong tiến trình đổi mới thơ ca hiện đại 25

CHƯƠNG 2 DẤU ẤN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG THƠ HOÀNG HƯNG VÀ INRASARA NHÌN TỪ BÌNH DIỆN CẢM QUAN VỀ THẾ GIỚI VÀ CÁI TÔI TRỮ TÌNH 31

2.1 Cảm quan về thế giới 31

2.1.1 Hiện thực cuộc sống đa chiều 31

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.1.2 Hiện thực bất an phi lí 37

2.2 Cái tôi trữ tình 40

2.2.1 Cái tôi hoài nghi thực tại 44

2.2.2 Cái tôi truy tìm bản thể 47

2.2.3 Cái tôi “phi tôi” 51

CHƯƠNG 3 DẤU ẤN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG THƠ HOÀNG HƯNG VÀ INRASARA NHÌN TỪ PHƯƠNG THỨC NGHỆ THUẬT 55

3.1 Sự mở rộng biên độ thể loại 55

3.1.1 Thơ tân hình thức 55

3.1.2.Thơ văn xuôi 62

3.2 Kết cấu thơ 66

3.2.1 Kết cấu mảnh vỡ 67

3.2.2 Kết cấu liên văn bản 71

3.3 Ngôn ngữ và giọng điệu 75

3.3.1 Ngôn ngữ lạ hóa 76

3.3.2 Ngôn ngữ trò chơi - Phi lôgic 78

3.3.3 Giọng điệu hoài nghi 82

3.3.4 Giọng điệu giễu nhại 84

KẾT LUẬN 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

Demo Version - Select.Pdf SDK

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Chủ nghĩa hậu hiện đại (postmodernism) là trào lưu tư tưởng - văn hoá - triết học và nghệ thuật nổi lên ở phương Tây từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, phát triển rộng khắp và có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của nhân loại từ hai thập niên cuối của thế kỉ XX Hậu hiện đại là một hệ hình tư duy mới thay thế cho

hệ hình tư duy cũ của chủ nghĩa hiện đại, là một sự vận động mang tính tất yếu của lịch sử xã hội loài người.Văn học hậu hiện đại đã trở thành một trào lưu có m t hầu khắp các nền văn học thế giới, không riêng gì ở châu Âu, châu Úc cho đến châu Mĩ Latin và cả châu Á: Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc…Tuy nhiên, ở Việt Nam, chủ nghĩa hậu hiện đại nói chung và văn học hậu hiện đại nói riêng v n còn là một điều khá mới m và có phần xa lạ

Lí thuyết về “Hậu hiện đại” đi vào Việt Nam khá muộn nhưng việc tiếp nhận ban đầu lại khá thụ động Tinh thần hậu hiện đại được các nhà văn chuyển chở vào tác phẩm khá tích cực song vì những lí do chủ quan l n khách quan khiến việc tiếp nhận của đọc giả có phần khó khăn Vấn đề đ t ra cho các nhà phê bình, dịch thuật là những người tiên phong nhằm trang bị cho người đọc những kiến thức cơ bản về chủ nghĩa hậu hiện đại, giúp họ khám phá tác phẩm được thuận tiện hơn Năm 1997, một bài dịch thuật có tên gọi “chủ nghĩa hậu hiên đại” của tác giả Lộc Phương Thủy được đăng trên tạp chí Văn học, số 5, đánh dấu sự khởi đầu quan

trọng trong việc truyền bá lí thuyết này vào nước ta Năm 2003, cuốn sách “Các

khái niệm và thuật ngữ của các trường phái nghiên cứu văn học ở Tây Âu và Hoa

Kỳ thế kỷ XX”do Đào Tuấn Ảnh, Trần Hồng Vân, Lại Nguyên Ân dịch; Nxb Đại

học Quốc gia Hà Nội Trong đó các khái niệm cơ bản của chủ nghĩa hậu hiện đại cũng được giới thiệu rõ ràng, cụ thể góp phần tích cực trong việc nghiên cứu và phổ biến lí thuyết này cho đời sống văn học nước nhà Những năm gần đây, thuật ngữ

“chủ nghĩa hậu hiện đại” hay “hậu hiện đại” được xuất hiện nhiều hơn trong nhiều công trình nghiên cứu văn học nghệ thuật Trong các cuộc hội thảo lớn đã và đang trở thành cầu nối cho bạn đọc làm quen với bức tranh văn học hậu hiên đại thế giới,

Demo Version - Select.Pdf SDK

ở nhiều lĩnh vực khác nhau như phê bình, lí luận và trong thực tiễn sáng tác Nhờ vậy, đội ngũ sáng tác cũng đã chuyển tải tinh thần hậu hiện đại vào tác phẩm theo những phong cách riêng, tạo nên diện mạo đa màu sắc cho nền văn học nước nhà trên đà hội nhập Với những gương m t tiêu biểu như: Nguyễn Huy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Tạ Duy Anh, Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Thúy Hằng, Vi Thùy Linh, Hoàng Hưng, Phan Huyền Thư, Jalau Anik, Inrasara, Hoàng Long Trường, Lam Hạnh…

Trong đội ngũ sáng tác mang tinh thần hậu hiện đại ấy, Hoàng Hưng và Inrasara là hai gương m t nhà thơ đã để lại những ấn tượng với những đóng góp đáng kể Mỗi người có một thế giới thơ riêng, phong cách sáng tác đ c trưng riêng nhưng ở họ ta thấy một điểm chung rất lớn Đó là sự nỗ lực không ngừng và khát khao bứt phá vươn lên cái mới, tự làm mới chính bản thân mình trong tư duy sáng

tác Chính vì lẽ đó, chúng tôi chọn đề tài “Dấu ấn hậu hiện đại trong thơ Hoàng

Hưng và Inrasara” với mong muốn đem lí thuyết hậu hiện đại soi chiếu vào những

sáng tác của họ, so sánh những điểm chung và riêng trong phong cách sáng tác của hai nhà thơ này Từ đó, giúp độc giả có thể hiểu sâu hơn về thơ Hoàng Hưng và Inrasara dưới góc nhìn tiếp nhận thơ ca hậu hiện đại, góp phần làm phong phú bức tranh văn học Việt Nam đương đại

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Cách tân luôn là vấn đề trăn trở đối với những người làm nghệ thuật Chúng ta có thể thấy thơ Việt Nam từ sau 1986 đến nay, là một bức tranh đa màu sắc Ở đó các thi sĩ không ngần ngại thử sức với cái mới, mong muốn tạo nên những luồng gió lạ cho nền thơ ca dân tộc trong thời kì toàn cầu hóa Hậu hiện đại khi vào Việt Nam đã được các thi sĩ vận dụng khéo léo với thực tế xã hội để tạo nên những dấu ấn mang đậm phong cách cá nhân Khi thơ Lê Đạt, Trần Dần, Hoàng Hưng ra mắt công chúng, người ta cảm nhận được đã có một thời đại văn học mới xuất hiện

2.2 Hoàng Hưng được biết đến như một điển hình của ý thức cách tân sâu sắc Vượt lên những sóng gió của cuộc đời, ông v n mãi miết đi tìm cho mình một

lối đi mới trong thơ Tập Ngựa biển in năm 1988 đánh dấu một bước ngo t trong

Demo Version - Select.Pdf SDK

nghiệp Nhưng số mệnh đã khiến ông g p những bất trắc khó lường trong cuộc sống

để rồi tạo cho hành trình thơ ông là những ngã rẽ, song sau tất cả con đường thơ ấy

v n là những tam giác đồng quy Dù có đi đâu, vấp ngã đến tận cùng của sự thất bại thì với ông chiến thắng cuối cùng là vượt qua chính mình Đỉnh của vinh quang lớn nhất v n là vinh quang của người nghệ sĩ dám sống hết mình cho thơ ca Sự nghiệp sáng tác của Hoàng Hưng tính đến nay có hơn 05 tập thơ Hành trình ấy là quá trình gian nan thử lửa nhưng qua mỗi tập thơ, ông đều để lại những dấu ấn đẹp trong lòng bạn đọc Thơ ông không chỉ nhận được sự quan tâm của giới văn nghệ sĩ, phê bình trong nước mà còn là hiện tượng thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu ở nước ngoài Tuy nhiên, vì những nguyên nhân khách quan l n chủ quan mà đến nay, những công trình nghiên cứu chuyên sâu về thơ ông chưa nhiều Đa phần là những bài báo, bình luận, nhận xét của giới chuyên môn trên các tạp chí văn hóa, văn nghệ và các

trang mạng xã hội khác Ví như bài “Hoàng Hưng đi tìm mặt” của Hoàng Cầm in

trên báo Văn Nghệ năm 1994, tác giả chủ yếu nhìn nhận nội dung thơ trong mối quan hệ với cuộc đời của Hoàng Hưng Qua đó, lí giải những khía cạnh và biểu hiện

của nó làm nên nét riêng của nhà thơ Tác giả đã nhận xét ở phần cuối bài: “Hoàng

Hưng đã đi đến một tính cách rõ rệt trong thơ Nỗi quằn quại của đời anh, ngòi bút anh đang nói với chúng ta đôi điều mới lại về số phận con người” [13] Năm 1994,

tác giả Phong Lê trong cuốn tiểu luận “Văn học trong hành trình tinh thần của

con người”, Nxb Lao Động, người viết đã đưa ra những ý kiến và bình luận về sự

đổi mới trong tư duy sáng tạo nghệ thuật của Hoàng Hưng ở tập thơ “Người đi tìm

mặt” Tác giả Phong Lê cho rằng, nhà thơ đã từng chịu:“Sự ám ảnh về một cái gì

đó còn trong phía tối của cả một nội tâm và ngoại giới” [31] Năm 1996, trong tác

phẩm “Đối thoại với văn chương”, Nxb Hội Nhà văn, tác giả Nguyễn Thị Minh

Thái lấy yếu tố hình ảnh, âm điệu từ góc nhìn siêu thực ở tập thơ “Người đi tìm

mặt” để minh chứng cho sự tìm tòi, thể nghiệm cái mới trong thơ Hoàng Hưng và

đã đưa ra nhận định rằng: “Sự tìm tòi thể nghiệm ấy tất yếu sẽ đẩy Hoàng Hưng tới

những nấc thang cao hơn” [38] Nguyễn Hữu Hồng Minh với bài“Vùng Hoàng

Hưng” đăng trên trang Talawas, năm 2003, tác giả đã có những lí giải khá sâu về

thơ Hoàng Hưng trên nhiều phương diện Đ c biệt dưới góc nhìn phân tâm học

Demo Version - Select.Pdf SDK

người viết tỏ ra sắc sảo khi nói về vấn đề tính dục trong thơ ông Từ đó, tác giả đưa

ra nhận xét:

Cách tân thơ không phải là học trở lại những phong cách đã chết Là một tay sừng sỏ, Hoàng Hưng hoàn toàn nắm được các qui tắc của luật chơi đó Trong tiến trình thơ hiện đại hôm nay vẫn thấy ông là một trong

số ít ỏi những gương mặt nội lực thơ đi tiền phong [55]

Năm 2006, nhiều bài phê bình đánh giá toàn diện chuyên sâu về thơ ông cũng được ra mắt bạn đọc Góp phần đưa đọc giả đến gần với thơ ông nhiều hơn

Năm 2008, bài “Hành trình tinh thần của một nhà thơ” Tham luận tại hội

thảo“Thơ Việt Nam đương đại”, Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, TP Hồ Chí

Minh Đây là một bài viết có giá trị trong việc đánh giá hành trình sáng tạo nghệ thuật của nhà thơ Hoàng Hưng Bài viết kết thúc bằng những lời đánh giá rất hay về

ông: “Tận tụy và liều lĩnh, ông đã phó thác mình cho những chuyến đi vô tận của

thơ ca và cuộc đời – những chuyến đi quá nhiều sóng gió rủi may, nhưng cũng không ít vàng ròng sáng tạo!” [66]

Thời gian sau này, bài viết của Lê Hồ Quang với tựa đề “Thơ Hoàng Hưng

– Một vuông tường một thế giới” in trên Tạp chí Thơ năm 2012, đã khái quát lại

ch ng đường sáng tạo thơ của Hoàng Hưng, lí giải những hệ thống biểu tượng phong phú và đ c sắc mang hơi thở của thơ ca hậu hiện đại Tác giả cho rằng đó là một trong những nét nổi bật hấp d n người đọc đến với thơ ông, đồng thời đưa ra kết luận:

Có thể nói, với Hoàng Hưng, sáng tạo chính là hành trình đi tìm mặt mình Đấy là hành trình tìm kiếm cái diện mạo đích thực của con người

cá nhân Nhìn rộng ra, đó cũng là hành trình tìm kiếm Thơ, tìm kiếm những giá trị Lý tưởng Hiện diện trong thơ ông là một hệ thống biểu tượng phong phú Đó là sự kết hợp nhuận nhị giữa tư duy lí tính và trực giác nhạy bén [36]

Năm 2013, Inrasara và Thiếu Sơn cũng có những bài viết, phỏng vấn nhà thơ Hoàng Hưng trên các tạp chí và website như: Tạp Chí Sông Hương,

Demo Version - Select.Pdf SDK

Quyên với bài “Nhà thơ Hoàng Hưng và những vần thơ cháy lòng” đăng trên

trang Văn học quê nhà, người viết đã giúp chúng ta hiểu hơn về cuộc đời lắm thăng trầm của Hoàng Hưng Tác giả cũng có những phân tích về thơ ông chịu ảnh hưởng

và trưởng thành từ hoàn cảnh sống ấy như thế nào:

Cuộc đời hoạt động nghệ thuật của nhà thơ Hoàng Hưng không chỉ đem lại cho đời những tác phẩm thơ độc đáo, có giá trị và đầy thi hứng sáng tạo, mà còn mang đến cho bạn thơ và những người hâm mộ những bài học quí về một bản lĩnh nghệ sĩ kiên gan trong lao khổ vẫn không ngừng thắp sáng ngọn lửa của lòng đam mê sáng tạo thi ca [56]

Tác giả Paul Hoover- chủ biên tạp chí New Amer writing cũng có nhiều bài

viết bàn về thơ Hoàng Hưng như: Người về và mùa mưa hay bài M Ngoài ra, còn có

một số khóa luận tốt nghiệp khác nghiên cứu về thế giới nghệ thuật thơ hay ngôn ngữ thơ Hoàng Hưng Vì nhiều nguyên nhân nên đến nay chưa có thật nhiều công trình nghiên về thơ ông, đ c biệt là nghiên cứu sự cách tân theo hướng hậu hiện đại Hy vọng, thời gian tới thơ Hoàng Hưng sẽ được quan tâm nghiên cứu nhiều hơn

2.3 So với nhà thơ Hoàng Hưng, Inrasara là thế hệ đi sau Ông nhập cuộc vào làng thơ Việt khá muộn song sự nhập cuộc này rất dứt khoát và mạnh mẽ Là người con của nền văn hóa Chăm, thơ Inrasara trước hết mang hơi thở ngọn nguồn của dân tộc mình Nhưng với tâm hồn nhạy bén, cá tính mạnh, ông nhanh chóng hòa mình vào dòng chảy thơ Việt đương đại, một lối thơ phóng khoáng và không ngừng cách tân tìm tòi đổi mới Thuở nhỏ, Irasara đã tỏ ra là người say mê với con chữ Ông không ngừng đọc và khám phá thế giới nghệ thuật văn chương Vì lẽ đó, khi lớn lên con người ấy có trong mình khối kiến thức rất sâu và rộng Ông trở thành nhà nghiên cứu về ngôn ngữ và văn hóa Chăm Hiện nay ông không chỉ làm thơ mà còn là nhà nghiên cứu phê bình hậu hiện đại sắc sảo được giới văn nghệ vô cùng kính nể Ông đã nhanh chóng có được một vị trí xứng đáng trong lòng bạn đọc và giới phê bình nghiên cứu Chính vì thế, các công trình nghiên cứu và nhiều bài báo

viết về thơ ông khá nhiều Đầu tiên có thể kể đến đề tài “Thế giới nghệ thuật Thơ

Inrasara” của Võ Thị Hạnh Thủy; Luận văn Thạc sĩ Ngữ văn; ngành Văn học Việt

Nam hiện đại; Viện Văn học; 2008 Trong phần kết luận, tác giả đã đưa ra nhận xét

Demo Version - Select.Pdf SDK