“Xây dựng quy trình rèn luyện kỹ năng tự học học phần di truyền học cho sinh viên ngành sư phạm sinh học trong môi trường e – learning (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÊ KHÁNH VŨ XÂY DỰNG QUY TRÌNH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỰ HỌC HỌC PHẦN DI TRUYỀN HỌC CHO SINH VIÊN NGÀNH SƯ PHẠM SINH HỌC TRONG MÔI TRƯỜNG E - LEARNING LU

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ KHÁNH VŨ

XÂY DỰNG QUY TRÌNH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỰ HỌC HỌC PHẦN DI TRUYỀN HỌC CHO SINH VIÊN NGÀNH SƯ PHẠM SINH HỌC TRONG MÔI TRƯỜNG E - LEARNING

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017 Demo Version - Select.Pdf SDK

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ KHÁNH VŨ

XÂY DỰNG QUY TRÌNH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỰ HỌC HỌC PHẦN DI TRUYỀN HỌC CHO SINH VIÊN NGÀNH SƯ PHẠM SINH HỌC TRONG MÔI TRƯỜNG E – LEARNING

CHUYÊN NGÀNH

LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SINH HỌC

MÃ SỐ: 6014011

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS: VĂN THỊ THANH NHUNG

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Học viên

Lê Khánh Vũ

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường, các thầy cô giáo trong khoa Sinh học, trường Đại học Sư Phạm Huế đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện, giảng dạy và đóng góp nhiều ý kiến, kinh nghiệm quý báu cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu tại trường

Xin cảm ơn Khoa Nông – Lâm - Ngư – Trường Đại học Quảng Bình đã tạo điều kiện cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Văn Thị Thanh Nhung đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, đồng môn đã có những ý kiến góp ý cho tôi hoàn chỉnh luận văn, ủng hộ tôi về mặt tinh thần và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp

TP Huế, tháng 10 năm 2017

Học viên

Lê Khánh Vũ Demo Version - Select.Pdf SDK

iii

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BGDĐT

CNTT

Bộ giáo dục đào tạo Công nghệ thông tin

KN

MT

PPDH

Kỹ năng Môi trường Phương pháp dạy học

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt iii

Danh mục các bảng 3

Danh mục các hình 4

PHẦN MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Mục đích nghiên cứu 6

3 Đối tượng nghiên cứu 7

4 Giả thuyết khoa học 7

5 Phạm vi nghiên cứu 7

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 7

7 Phương pháp nghiên cứu 7

8 Những đóng góp mới của luận văn 8

9 Lược sử vấn đề nghiên cứu 8

10 Cấu trúc luận văn 12

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐỀ TÀI 13

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 13

1.1.1 Khái niệm E – learning và hình thức học tập qua MT E – learning 13

1.1.2 Kỹ năng tự học và quá trình hình thành kỹ năng tự học 17

1.1.3 Vai trò của E – learning trong rèn luyện kỹ năng tự học 27

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN 28

1.2.1 Đối với sinh viên 29

1.2.1 Đối với giảng viên 32

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG QUY TRÌNH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỰ HỌC HỌC PHẦN DI TRUYỀN HỌC CHO SV NGÀNH SP SINH HỌC TRONG MÔI TRƯỜNG E - LEARNING 35

2.1 Các kỹ năng tự học trong môi trường E - learning 35

Demo Version - Select.Pdf SDK

2

2.1.2 Xác định được mục tiêu học tập 35

2.1.3 KN xây dựng kế hoạch học tập khoa học 35

2.1.4 KN sử dụng máy tính và phần mềm dạy học 36

2.1.5 KN đọc sách, thu thập thông tin 36

2.1.6 KN tiếp thu bài giảng ở học liệu đa phương tiện 37

2.1.7 KN ghi nhớ 38

2.1.8 KN giao tiếp trong môi trường E - learning 38

2.1.9 KN tự đánh giá kết quả học tập 39

2.2 Xây dựng quy trình rèn luyện kỹ năng tự học học phần Di truyền học cho sinh viên sư phạm Sinh học trong môi trường E - learning 39

2.2.1 Nguyên tắc xây dựng 39

2.2.2 Quy trình rèn luyện kỹ năng tự học 41

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 54

3.1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm 54

3.2 Đối tượng và nội dung thực nghiệm 54

3.3 Phương pháp thực nghiệm 54

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm và đánh giá 59

3.4.1 Phân tích định lượng 59

3.4.1 Phân tích định tính 62

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.2 Kết quả điều tra ý kiến của SV về sự cần thiết của việc sử

dụng môi trường E – learning hỗ trợ tự học

27

Bảng 2.1 Ba pha hoạt động rèn luyện kỹ năng tự học trong môi trường

E - learning

38

Bảng 3.1 Bảng tham dò mức độ đạt được các KN tự học trong môi

trường E – learning

51

Bảng 3.2 Thang đo mức độ đạt được các kỹ năng tự học trong môi

trường E - learning

52

Bảng 3.3 Bảng quy đổi các kỹ năng đánh giá về thang điểm 10 54 Bảng 3.4 Mức độ đạt được các kỹ năng tự học trong môi trường E –

learning TTN

55

Bảng 3.5 Mức độ đạt được các kỹ năng tự học trong môi trường E –

learning STN

55

Bảng 3.6 Tần suất điểm các bài kiểm tra trắc nghiệm trong TN 57 Biều đồ 1.1 Kiến thức mà sinh viên tiếp thu trên lớp 26 Biểu đồ 1.2 Quan tâm của sinh viên ở GV khi dạy Di truyền học 27 Biểu đồ 1.3 Mục đích GV sử dụng internet trong dạy học 28 Biểu đồ 1.4 Thực trạng và nhu cầu tạo trang E – learning dạy học của GV 29 Biểu đồ 1.5 Mức độ ủng hộ của GV trong việc sử dụng môi trường E –

learning trong rèn luyện kỹ năng tự học cho sinh viên

29

Biều đồ 1.6 Mức độ đồng ý của GV về môi trường E – learning hỗ trợ tốt

cho rèn luyện kỹ năng tự học cho SV

30

Biểu đồ 3.1 Tần suất điểm kiểm tra trắc nghiệm khách quan trong thực

nghiệm

57

Demo Version - Select.Pdf SDK

4

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 SV nghiên cứu mục tiêu bài học trước khi tham gia bài học 40

Hình 2.3 GV tiến hành phân quyền và phân phối SP đến người học 42 Hình 2.4 Kế hoạch học tập của khóa học được thông báo đến học viên 42 Hình 2.5 Sinh viên cần tạo tài khoản và đăng nhập vào khóa học 44 Hình 2.6 Sinh viên thực hiện bài kiểm tra mức độ kiến thức trước khi vào

khóa học

44

Hình 2.7 Sinh viên và giảng viên trao đổi thông qua diễn đàn 45 Hình 2.8 Giao diện làm bài kiểm tra trắc nghiệm cuối chương 48

Demo Version - Select.Pdf SDK

PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông đã tác động vô cùng to lớn tới mọi lĩnh vực của xã hội, trong đó có giáo dục và đào tạo Đảng và Nhà nước ta đã xác

định công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là mục tiêu hàng đầu "đến năm 2020 đất nước ta về cơ bản phải trở thành nước công nghiệp”

Sự chuyển từ đào tạo theo niên chế sang đào tạo theo học chế tín chỉ là một trong những đổi mới mang tầm chiến lược của giáo dục đại học Việt Nam Đào tạo theo học chế tín chỉ có đặc điểm nổi bật như: thời lượng GV lên lớp trực tiếp dạy

SV ít do đó phần lớn thời gian SV tự nghiên cứu; hệ thống đào tạo mở, nội dung chương trình theo tốc độ và khả năng của người học đòi hỏi tính thích ứng cao, cập nhật thông tin thường xuyên, liên tục; khối lượng kiến thức lớn, việc kiểm tra đánh giá cần được tiến hành thường xuyên với các bài tập lớn, tiểu luận, khóa luận,…; các PPDH đa dạng hóa Phương pháp thảo luận, seminar, thực tập, thực tế, các bài tập lớn, bài tiểu luận cần được sử dụng nhiều Dạy học theo tín chỉ là một phương thức đào tạo mới đối với cả người dạy và người học với các trường đại học ở Việt Nam Tuy nhiên, hầu hết các trường tỉ lệ SV/GV trong một lớp tương đối cao, lớp học tương đối đông nên việc tổ chức dạy học áp dụng phương pháp dạy học tích cực gặp nhiều khó khăn, khó tổ chức hoạt động nhận thức, khó tổ chức thảo luận, khó tổ chức hoạt động kiểm tra đánh giá định kỳ và thường xuyên với số lượng sinh viên lớn Mặt khác, dạy học theo tín chỉ phát huy tính tích cực chủ động của người học nhưng việc tổ chức SV tự học theo học chế tín chỉ đang gặp những khó khăn nhất định như: thời gian tự học; quản lý nội dung, chất lượng học tập; phương thức tổ chức phù hợp… Vì vậy, cần phải nghiên cứu đưa ra quy trình rèn luyện kỹ năng tự học cho sinh viên

Tính ưu việt của môi trường E - learning được thể hiện rõ ở chỗ, người học

có thể học bất cứ khi nào, bất cứ nơi đâu Với người học, môi trường E - learning đã

mở ra một thế giới học tập mới, dễ dàng và linh hoạt hơn mà trước đó người học không hy vọng tới, họ có thể được học với những người thầy giỏi nhất trên thế giới

Demo Version - Select.Pdf SDK

6

với chỉ một vài phút vào mạng Môi trường E - learning đã xóa bỏ ranh giới địa lý, mang giáo dục đến với mọi người, mọi hoàn cảnh, lứa tuổi đặc biệt là những người

ở vùng sâu, vùng xa hoặc những người tàn tật không có khả năng đến trường Thêm vào đó, môi trường E - learning với sự hỗ trợ của Multimedia sống động có thể giúp việc học tập trở nên thú vị hơn, hấp dẫn hơn và đặc biệt là thuyết phục hơn, các học phần khó hoặc nhàm chán sẽ trở nên dễ hiểu và thú vị Môi trường E - learning được coi là một công nghệ dạy học mới, mang tính cách mạng của thế kỷ XXI với những ưu điểm nổi trội mà các phương pháp giáo dục trước đó chưa có Học phần Di truyền học, cung cấp các kiến thức cơ bản, hiện đại, thực tiễn và

có hệ thống về nội dung di truyền học, bao gồm: Cơ sở vật chất, cơ chế di truyền ở cấp độ phân tử Cơ sở vật chất, cơ chế di truyền ở cấp độ tế bào Tuy nhiên với lượng kiến thức nhiều, trong khi đó số tiết tín chỉ ít, rất khó để tổ chức dạy học đạt hiệu quả cao Mặt khác, việc vận dụng môi trường E - learning có thể phát huy những ưu điểm của đào tạo theo tín chỉ đồng thời hỗ trợ và khắc phục được khó khăn trong rèn luyện kỹ năng tự học học phần Di truyền học theo tín chỉ Cho đến nay, việc xây dựng quy trình rèn luyện kỹ năng tự học học phần Di truyền học với

sự hỗ trợ của môi trường E - learning chưa có tác giả nào nghiên cứu

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Xây dựng

quy trình rèn luyện kỹ năng tự học học phần di truyền học cho sinh viên ngành

sư phạm sinh học trong môi trường E – learning”

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về rèn luyện kỹ năng tự học và đề xuất quy trình rèn luyện kỹ năng tự học học phần Di truyền học trong môi trường E – learning cho sinh viên ngành sư phạm Sinh học, góp phần nâng cao chất lượng đào

tạo giáo viên Sinh học hiện nay

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng

Quá trình rèn luyện kỹ năng tự học của sinh viên sư phạm Sinh học trong môi trường E - learning

3.2 Khách thể

Sinh viên ngành SP Sinh học, trường Đại học Quảng Bình

Demo Version - Select.Pdf SDK

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu xây dựng được quy trình rèn luyện kỹ năng tự học trong môi trường E - learning cho sinh viên ngành sư phạm sinh học một cách hợp lý thì sẽ phát huy được tính tích cực trong hoạt động tự học, góp phần nâng cao chất lượng học tập

5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Nội dung: Xây dựng quy trình rèn luyện kỹ năng tự học học phần Di truyền học (Chương 1: Các quy luật di truyền) cho sinh viên ngành sư phạm Sinh học trong môi trường E – learning

- Đơn vị:

+ Khảo sát: Sinh viên ngành SP Sinh học, Khoa Nông Lâm Ngư, Trường Đại học Quảng Bình

+ Thực nghiệm: Sinh viên SP Sinh học khóa 2014 – 2018

6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu về cơ sở lí luận và thực tiễn về rèn luyện kỹ năng tự học trong môi trường E – learning

- Xây dựng quy trình rèn luyện kỹ năng tự học học phần di truyền học cho sinh viên ngành Sư phạm Sinh học trong môi trường E – learning

- Thực nghiệm tính khả thi và hiệu quả quy trình rèn luyện kỹ năng tự học học phần di truyền học cho sinh viên ngành Sư phạm Sinh học trong môi trường E – learning

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu văn kiện của Đảng, Nhà nước cùng với các chỉ thị của bộ Giáo dục và đào tạo về vấn đề đổi mới phương pháp dạy học hiện nay ở các cấp, các bậc học

- Nghiên cứu cơ sở tâm lí học và cơ sở lí luận của rèn luyện kỹ năng tự học trong môi trường E - learning

- Sưu tầm các nguồn tư liệu liên quan đến việc xây dựng quy trình rèn luyện

kỹ năng tự học trong môi trường E – learning

7.2 Phương pháp điều tra

Điều tra kỹ năng tự học và năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong học

Demo Version - Select.Pdf SDK

8

tập của sinh viên

7.3 Phương pháp chuyên gia

Trao đổi chuyên gia CNTT để định hướng, lựa chọn môi trường tương tác E – learning và tìm hiểu các kỹ thuật nhúng tư liệu trong môi trường multimedia theo hướng rèn luyện kỹ năng tự học

7.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm nhằm điều chỉnh, hoàn thiện và xác định tính khả thi của quy trình rèn luyện kỹ năng tự học trong môi trường E – learning đáp ứng yêu cầu đào tạo sinh viên theo học chế tín chỉ

7.5 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê mô tả và thống kê kiểm định để trình bày kết quả thực nghiệm sư phạm và kiểm định giả thuyết thống kê về tính khả thi và hiệu quả của các quy trình và các biện pháp tổ chức rèn luyện kỹ năng tự học

7.6 Phương pháp sử dụng CNTT làm môi trường tương tác

Thông qua việc sử dụng CNTT làm môi trường tương tác giữa giảng viên và sinh viên trong quá trình thực hiện đề tài và xử lý số liệu

8 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN

- Hệ thống hoá cơ sở lí luận và thực tiễn về tự học trong môi trường E – learning để rèn luyện kỹ năng tự học

- Xây dựng được quy trình rèn luyện kỹ năng tự học học phần di truyền học cho sinh viên ngành sư phạm sinh học trong môi trường E – learning

- Thiết kế khoá học E-learning học phần Di truyền học cho sinh viên ngành

Sư phạm Sinh học theo hướng rèn luyện kỹ năng tự học

9 LƯỢC SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

9.1 Trên thế giới

- Các nhà khoa học Đông Âu và các nhà khoa học Xô Viết (trước đây) đã dựa trên nền tảng của chủ nghĩa duy vật biện chứng nghiên cứu vấn đề tự học của người học

- Một số nghiên cứu ở lĩnh vực giáo dục học về tự học như X.P Branov, T.A Ilina đã nghiên cứu và khẳng định vai trò của tự học trong quá trình học tập của người học

Demo Version - Select.Pdf SDK

- A N Leeonchiev đã nghiên cứu và chỉ ra các kỹ năng tự học cần thiết để đảm bảo cho người học đạt kết quả cao

- P.V Eexxipov nghiên cứu công tác tự học của sinh viên ngoài giờ lên lớp cho rằng: tự học là việc học của sinh viên tiến hành khi không có sự tham gia hướng dẫn trực tiếp của giáo viên Trong đó người học phải tự giác vươn tới mục đích đã

đề ra

- Về nghiên cứu E – learning tại các nước đang còn sơ khai Các nước có nền kinh tế phát triển đang nổ lực phát triển E – learning tại đất nước mình Vào đầu những năm 1960, các nhà giáo sư tâm lý học của ĐH Stanford, Patrick Suppes và Richard C Atkinson đã thử nghiệm với việc dùng máy tính dạy toán và đọc cho trẻ

em tiểu học tại East Palo, California Chương trình giáo dục cho tài năng trẻ của Stanford được bắt nguồn từ những thử nghiệm ban đầu này[44]

Từ năm 1992, William D Graziadei đã miêu tả một bài giảng truyền tải của máy tính, hướng dẫn và đánh giá dự án sử dụng thư điện tử Năm 1997, ông công

bố một bài báo miêu tả sự phát triển một chiến lược tổng thể cho việc quản lý và phát triển khóa học dựa trên công nghệ cho hệ thống giáo dục Ông cho rằng các sản phẩm phải dễ sử dụng, duy trì, vận chuyển, nhân rộng, có khả năng mở rộng, và giá cả phải chăng, và chúng phải có khả năng thành công cao trong dài hạn với hiệu quả về chi phí Nhóm nghiên cứu của ông, bao gồm William D Graziadei, Sharon Gallagher, Ronald N Brown, Joseph Sasiadek đã xây dựng một hệ thống dạy học đồng bộ và không đồng bộ: khai thác một giải pháp hệ thống quản lý các lớp học và khóa học Họ miêu tả quá trình dạy học tại đại học State University ở New York trong việc định giá các sản phẩm và phát triển chiến lược tổng thể cho việc quản lý

và phát triển các khóa học dựa trên công nghệ trong việc dạy và học Sản phẩm này

dễ sử dụng, duy trì, vận chuyển, nhân rộng, có khả năng mở rộng và chúng phải có khả năng thành công cao trong dài hạn Ngày nay nhiều công nghệ sử dụng trong E – learning, từ blogs đến kết hợp phần mềm và các lớp học ảo Hầu hết các tình huống E – learning sử dụng sự kết hợp các công nghệ này

Tại Mỹ, dạy và học điện tử đã nhận được sự ủng hộ và các chính sách trợ giúp của Chính phủ ngay từ cuối những năm 1990 Cuối năm 2004 có khoảng 90% các trường đại học, cao đẳng của Mỹ đưa ra mô hình E – learning, số người tham

Demo Version - Select.Pdf SDK