Những sai lầm của học sinh trong giải bài tập phần hóa học đại cương vô cơ lớp 11 THPT và biện pháp khắc phục (tt)

i ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TRẦN ĐẠI PHƯỚC NHỮNG SAI LẦM CỦA HỌC SINH TRONG GIẢI BÀI TẬP PHẦN HÓA ĐẠI CƯƠNG VÔ CƠ LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC Chuyên n

i

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN ĐẠI PHƯỚC

NHỮNG SAI LẦM CỦA HỌC SINH TRONG GIẢI BÀI TẬP PHẦN HÓA ĐẠI CƯƠNG VÔ CƠ LỚP

11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS LÊ VĂN DŨNG

Huế, năm 2017 Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu, tích luỹ kiến thức của riêng tôi Các số liệu, kết quả trong luận văn Thạc sĩ này là trung thực và chưa từng được

ai công bố trong bất kì công trình khoa học nào khác

Huế, tháng 9 năm 2017

Họ và tên tác giả

Trần Đại Phước

Demo Version - Select.Pdf SDK

iii

Sau thời gian học tập và nghiên cứu tại Khoa Hóa học trường ĐHSP Huế, được sự hướng dẫn tận tình của thầy cô giáo, sự giúp đỡ của đồng nghiệp kết hợp với sự nỗ lực của bản thân tôi đã hoàn thành luận văn này

Tôi chân thành biết ơn sâu sắc sự quan tâm, sự giúp đỡ to lớn của Thầy giáo TS Lê Văn Dũng, Thầy giáo TS Nguyễn Phú Tuấn, Thầy giáo PGS.TS Nguyễn Xuân Trường cùng quý thầy cô tham gia giảng dạy trong suốt khóa học, sự hướng dẫn nhiệt tình đầy tâm huyết của quý thầy cô đã giúp tôi hoàn thành luận văn của mình

Trong quá trình thực hiện đề tài tôi đã nhận được sự hỗ trợ, động viên tích cực của giảng viên Khoa Hóa học, Phòng đào tạo sau đại học trường ĐHSP Huế, cán bộ, giáo viên, các em học sinh trường THPT Cao Thắng, trường THPT Vinh Xuân thuộc Huyện Phú Vang, Tỉnh Thừa Thiên Huế, bạn bè thân thiết và các thành viên trong gia đình

Tôi trân trọng cám ơn!

Mặc dù đã rất cố gắng, song trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn vẫn không tránh khỏi những thiếu xót Tác giả rất mong nhận được

sự đóng góp, bổ sung của hội đồng bảo vệ luận văn cùng Quý độc giả để đề tài được hoàn thiện hơn

Huế, tháng 9 năm 2017 Tác giả luận văn Trần Đại Phước

iii

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục 1

Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt 4

Danh mục các bảng, biểu đồ 5

PHẦN I: MỞ ĐẦU 6

1.Lý do chọn đề tài 6

2.Lịch sử vấn đề nghiên cứu 7

3.Mục đích nghiên cứu 7

4.Nhiệm vụ nghiên cứu 7

5.Phạm vi nghiên cứu 8

6.Khách thể và đối tượng nghiên cứu 8

7.Phương pháp nghiên cứu 8

8.Giả thuyết khoa học 9

9.Những đóng góp mới của đề tài 9

10.Cấu trúc của luận văn 9

PHẦN II: NỘI DUNG 10

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 10

1.1.Lý thuyết về sai lầm 10

1.1.1 Khái niệm về sai lầm 10

1.1.2 Nguyên nhân phát sinh các sai lầm của HS trong giải bài tập hoá học 10

1.1.3 Ý nghĩa và tác dụng của việc phát hiện và phân tích những sai lầm trong quá trình giải bài tập hóa học ở trường trung học phổ thông (THPT) 11

1.1.4 Sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hóa học (BTHH) phần hóa đại cương vô cơ lớp 11 trung học phổ thông 11

1.2.Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực 13

1.2.1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học 13

Demo Version - Select.Pdf SDK

2

1.2.2 Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học hoá học 14

1.2.3 Phương pháp dạy học tích cực 16

1.2.4 DH qua sai lầm - một quan điểm DH tích cực 17

1.2.5 Một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học 19

1.3 Tổng quan về bài tập hoá học (BTHH) 21

1.3.1 Khái niệm về bài tập hóa học 21

1.3.2 Tầm quan trọng của BTHH 21

1.3.3 Phân loại BTHH 22

1.4.Điều tra sai lầm phổ biến của HS khi giải BTHH 23

1.4.1 Mục đích điều tra 23

1.4.2 Nội dung điều tra 23

1.4.3 Đối tượng điều tra 23

1.4.4 Phương pháp điều tra 23

1.4.5 Kết quả điều tra 24

Tiểu kết chương 1 26

Chương 2 BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC NHỮNG SAI LẦM CỦA HỌC SINH TRONG GIẢI BÀI TẬP PHẦN HÓA ĐẠI CƯƠNG VÔ CƠ LỚP 11-THPT 27

2.1.Phân tích một số đặc điểm về dạy học phần hóa vô cơ lớp 11-THPT 27

2.1.1 Vị trí học phần nghiên cứu 27

2.1.2 Cấu trúc chương trình phần đại cương vô cơ lớp 11-THPT 27

2.1.3 Phân tích học phần nghiên cứu 29

2.2.Phân tích những sai lầm thường gặp của học sinh khi giải bài tập hóa học phần vô cơ lớp 11-THPT 31

2.2.1 Sai lầm về mặt kiến thức lí thuyết 31

2.2.2 Sai lầm về mặt kĩ năng 34

2.2.3 Sai lầm về phương pháp tư duy 38

2.3 Biện pháp khắc phục những sai lầm của học sinh trong quá trình giải BTHH phần vô cơ 11-THPT 41

2.3.1 Cơ sở để khắc phục những sai lầm của học sinh trong quá trình giải BTHH phần vô cơ lớp 11- THPT 41

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.3.2 Một số biện pháp khắc phục sai lầm của học sinh trong quá trình giải

BTHH phần vô cơ lớp 11- THPT 41

2.3.3 Sai lầm thường gặp trong giải bài tập về chương sự điện li 58

2.3.4 Sai lầm thường gặp trong giải bài tập về Nhóm nitơ 77

2.3.5 Sai lầm thường gặp trong giải bài tập về Nhóm Cacbon 96

Tiểu kết chương 2 106

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 107

3.1.Mục đích thực nghiệm sư phạm 107

3.2.Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 107

3.3.Nội dung thực nghiệm sư phạm 107

3.4.Phương pháp thực nghiệm sư phạm 108

3.4.1 Chọn mẫu thực nghiệm 108

3.4.2 Kiểm tra mẫu trước thực nghiệm 108

3.4.3 Chọn giáo viên dạy thực nghiệm 109

3.4.4 Tiến trình thực nghiệm sư phạm 109

3.5.Kết quả thực nghiệm sư phạm 109

3.6 Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm 110

3.6.1 Lập bảng phân phối tần suất, tần suất luỹ tích và các biểu đồ 110

3.6.2 Tính các tham số đặc trưng thống kê 114

3.7.Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 114

3.8.Nhận xét 115

3.8.1 Một số nhận xét của GV và HS tham gia thực nghiệm sư phạm 115

3.8.2 Nhận xét chung 116

Tiểu Kết Chương 3 117

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 118

I.Kết luận 118

II.Kiến nghị 118

TÀI LIỆU THAM KHẢO 120

Demo Version - Select.Pdf SDK

4

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

STT Viết tắt Viết đầy đủ

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Trang

* BẢNG

Bảng 1.1 Bảng điều tra qua phiếu thăm dò ý kiến GV về những sai lầm HS hay mắc phải 24

Bảng 1.2 Bảng thu thập các phiếu điều tra các ý kiến đồng ý với những sai lầm, vướng mắc phổ biến của HS khi giải BTHH 25

Bảng 1.3 Bảng thu thập các phiếu điều tra các ý kiến đồng ý với những sai lầm, vướng mắc phổ biến khác của HS khi giải BTHH 25

Bảng 3.1 Lớp tham gia thực nghiệm và GV giảng dạy 108

Bảng 3.2 Bảng kết quả các bài kiểm tra 109

Bảng 3.3.Bảng phân phối tần suất của bài kiểm tra 15 phút 110

Bảng 3.4 Bảng % số HS đạt điểm Xi trở xuống của bài kiểm tra 15 phút 111

Bảng 3.5.Bảng phân phối tần suất của bài kiểm tra 1 tiết 111

Bảng 3.6 Bảng % số HS đạt điểm Xi trở xuống của bài kiểm tra 1 tiết 112

Bảng 3.7 Bảng phân bố tần số, tần suất theo học lực qua bài kiểm tra 15 phút 112

Bảng 3.8 Bảng phân bố tần số, tần suất theo học lực của bài kiểm tra 1 tiết 113

Bảng 3.9 Bảng thống kê các kết quả điểm kiểm tra của học sinh 114

* BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Đường lũy tích kết quả bài kiểm tra 15 phút 111

Biểu đồ 3.2 Đường lũy tích kết quả bài kiểm tra 1 tiết 112

Biểu đồ 3.3 Biểu đồ biểu diễn sự phân bố theo học lực của bài kiểm tra 15 phút 113

Biểu đồ 3.4 Biểu đồ biểu diễn sự phân bố theo học lực cuả bài kiểm tra 1 tiết 113

Demo Version - Select.Pdf SDK

6

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhân loại đã bước vào thế kỉ XXI, thế kỉ của khoa học, kĩ thuật và công nghệ Đứng trước xu thế hội nhập và toàn cầu hóa đang diễn ra một cách mạnh mẽ như một tất yếu của dòng chảy thời đại, con người dần dần chiếm lĩnh được thế giới

tự nhiên và cải biên nó để phục vụ cho nhu cầu phát triển vô tận của mình, cùng với khối óc thông minh và đôi bàn tay khéo léo thì mỗi một chúng ta cũng cần trang bị các kĩ năng, phương pháp để có thể tạo những con người toàn diện phục vụ cho nhu

cầu xã hội

Do đó người giáo viên không những là người cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa mà còn cần phải giúp các em biết vận dụng linh hoạt kiến thức vào mọi vấn đề của cuộc sống và thế giới xung quanh mình, thông thường trong dạy học, phần lớn thì chú ý đến các phương pháp, kĩ năng để giải bài tập nhưng trong quá trình nhận thức của học sinh, cách tiếp cận với kiến thức nói chung và phương pháp dạy học nói riêng thì học sinh sẽ có những thiếu xót, sai lầm nhất định thường mắc phải về kiến thức, kĩ năng và tư duy

Những sai lầm này là không thể tránh khỏi đối với bất kỳ học sinh nào Bên cạnh đó nhiều giáo viên có ít khả năng phát hiện những sai lầm của học sinh khi giải bài tập hóa học, điều đó nếu không được học sinh nhận thấy kịp thời thì sẽ gây ảnh hưởng đến năng lực giải bài tập hóa học của học sinh, nên việc tìm ra những nguyên nhân của sai lầm nó có tác dụng làm cho học sinh nâng cao kiến thức, kĩ năng và kích thích khả năng tư duy logic, sáng tạo độc lập khi giải bài tập Vì vậy việc phân tích, sửa chữa và khắc phục những sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hóa học ở lớp là rất cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả dạy học hóa học ở các trường trung học phổ thông

Tuy nhiên trong quá trình dạy học và nghiên cứu chúng tôi thấy cần phải thống kê, đề ra những biện pháp khắc phục những sai lầm của học sinh thường mắc phải để dạy tốt hơn.Từ những lý do nêu trên, nên chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu

“Những sai lầm của học sinh trong giải bài tập phần hóa học đại cương vô cơ lớp 11-THPT và biện pháp khắc phục”

Demo Version - Select.Pdf SDK

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Hiện nay đã có một số luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ, sách tham khảo của một số môn khoa học trong nước viết về những sai lầm của học sinh (HS) trong dạy học, các tài liệu này phân tích, nghiên cứu dưới nhiều khía cạnh và mức độ khác nhau Trong Hóa học, sai lầm mới chỉ đề cập đến các vấn đề đơn lẻ như mới đề cập đến việc sử dụng PP và kĩ năng giải bài tập, chưa chú trọng đến việc phân tích nguyên nhân dẫn đến sai lầm cũng như chưa đưa ra biện pháp khắc phục những sai lầm đó Do vậy vấn đề sai lầm của HS trong dạy học hóa học (DHHH) bị xem nhẹ Còn trong Giáo dục phổ thông chưa được đề cập đến một cách cụ thể và sâu sắc Sau đây là một số luận văn, luận án, bài báo và tài liệu tham khảo có đề cập đến việc phân tích những sai lầm thường gặp của HS trong DHHH

- Luận án tiến sĩ của Cao Cự Giác (2007), “Phát triển tư duy và rèn luyện kiến thức kĩ năng thực hành hóa học cho học sinh trung học phổ thông qua các bài tập hóa học thực nghiệm”, Trường ĐHSP Hà Nội

- Luận văn thạc sĩ, Phan Thị Hằng (2010), Phân tích những sai lầm trong quá trình hướng dẫn học sinh giải bài tập trắc nghiệm khách quan môn Hóa học ở trường THPT, Trường ĐH Vinh

- Cẩm nang ôn luyện thi Đại học, Cao đẳng môn Hóa học (Tập 4 - 2011),

“Rèn luyện kĩ năng giải nhanh các dạng đề thi” Nhà xuất bản Đại học Sư Phạm Hà Nội Trong nội dung phần 2: Phân tích tránh một số sai lầm, bẫy thường gặp trong các đề thi Đại học

- Luận văn của Tiến sĩ Hoàng Thanh Phong (2013), “Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập dựa trên những sai lầm thường gặp của học sinh trong giải bài tập hóa học cơ sở và vô cơ ở trường Trung học phổ thông chuyên”, Trường ĐHQG Hà Nội

3 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu, phân tích những sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hóa học, trên cơ sở đó tìm cách khắc phục những sai lầm đó

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến bài tập hóa học

- Tìm hiểu những nguyên nhân dẫn đến những sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hóa học phần đại cương vô cơ lớp 11-THPT

Demo Version - Select.Pdf SDK

8

- Đề xuất một số biện pháp khắc phục những sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hóa học phần đại cương vô cơ lớp 11-THPT

- Lựa chọn và xây dựng hệ thống các bài tập nhằm khắc phục nh ững sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hóa học phần đại cương vô cơ lớp 11-THPT

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra đánh giá hiệu quả, tính khả thi của những biện pháp đề ra

5 Phạm vi nghiên cứu

Chương trình hóa học khối 11 chương trình chuẩn mà trọng tâm là phần hóa đại cương cô cơ 11-THPT

6 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

6.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học hóa học ở trường phổ thông

6.2 Đối tượng nghiên cứu

Những biện pháp khắc phục những sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hóa học phần hóa đại cương vô cơ 11-THPT

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu các vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu các tài liệu, sách giáo khoa, sách giáo viên, sách thí nghiệm sách tham khảo, các đề thi cao đẳng, đại học,…

7.2 Phương pháp thực tiễn

- Tìm hiểu thực tiễn dạy và học ở trường trung học phổ thông nhằm phát hiện vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp chuyên gia: hỏi ý kiến của các giảng viên khoa Hóa và khoa Tâm lý - Giáo dục cũng như giáo viên hóa học ở trường phổ thông

- Phương pháp điều tra, thu thập thông tin

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Dựa trên những số liệu thu được để tìm

ra hiệu quả của những biện pháp khắc phục những sai lầm của học sinh trong quá

trình giải bài tập hóa học phần đại cương vô cơ lớp 11-THPT

Demo Version - Select.Pdf SDK

7.3 Thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm Xử lý số liệu thu được từ phiếu thăm dò ý kiến và kết quả kiểm tra tại các lớp thực nghiệm và đối chứng, xác định tính khả thi của đề tài

8 Giả thuyết khoa học

Phát hiện, phân tích được những sai lầm của học sinh, từ đó đề xuất và sử dụng những biện pháp thích hợp có hiệu quả để khắc phục những sai lầm trong quá trình giải bài tập hóa học thì sẽ nâng cao chất lượng dạy học môn hóa học lớp 11-THPT

9 Những đóng góp mới của đề tài

- Phân tích được một số nguyên nhân dẫn đến những sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hóa học phần hóa đại cương cô cơ 11-THPT

- Hệ thống được các sai lầm của học sinh khi giải bài tập hóa học phần hóa đại cương cô cơ 11-THPT

- Đề xuất được các biện pháp để khắc phục được những sai lầm của học sinh khi giải bài tập hóa học phần đại cương vô cơ lớp 11-THPT

- Hệ thống các bài tập trắc nghiệm để khắc phục, sửa chữa những sai lầm của

học sinh giải bài tập hóa học phần đại cương vô cơ lớp 11-THPT

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

- Chương 2: Biện pháp khắc phục những sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hoá học phần hóa đại cương vô cơ 11-THPT

- Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Demo Version - Select.Pdf SDK