Phong cách nghệ thuật của nguyễn nhật ánh (tt)

Không gian nghệ thuật trong văn xuôi viết về đề tài thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh .... Thời gian nghệ thuật trong văn xuôi viết về đề tài thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh .... Qua quá trình

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐOÀN QUỐC PHƯƠNG

PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐOÀN QUỐC PHƯƠNG

PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VĂN HỌC

Mã số: 60 22 01 20

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS TRẦN THÁI HỌC

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các

số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa được công bố ở bất kỳ công trình nào khác

Họ và tên tác giả

Đoàn Quốc Phương

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô Khoa Ngữ văn, Phòng Đào tạo Sau Đại học Trường Đại học sư phạm Huế Tôi xin trân trọng cảm ơn các bậc giáo sư, tiến sĩ đã nhiệt tình giảng dạy và gợi mở cho tôi nhiều ý kiến quý báu trong quá trình học tập và thực hiện luận văn

Đặc biệt, tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo PGS.TS Trần Thái Học – Người đã trực tiếp tận tình hướng dẫn tôi thực hiện và hoàn thành luận văn

Xin cảm ơn những người thân, gia đình và bạn bè đã giúp đỡ, động viên tôi trong thời gian học tập và thực hiện luận văn

Đoàn Quốc Phương

Trang 5

MỤC LỤC

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

MỤC LỤC 1

A MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Lịch sử vấn đề 6

2.1 Những công trình nghiên cứu về phong cách nghệ thuật 6

2.2 Những công trình nghiên cứu về sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh 7

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

3.1 Đối tượng nhiên cứu 9

3.2 Phạm vi nghiên cứu 10

4 Phương pháp nghiên cứu 10

4.1 Phân tích – tổng hợp: 10

4.2 So sánh – đối chiếu: (Theo hai hướng: đồng đại và lịch đại) 10

4.3 Thống kê – phân loại: 11

4.4 Cấu trúc – hệ thống: 11

5 Đóng góp của luận văn 11

6 Cấu trúc của luận văn 11

B PHẦN NỘI DUNG 12

CHƯƠNG 1 QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VÀ VĂN XUÔI VIẾT VỀ ĐỀ TÀI THIẾU NHI CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH 16

1.1 Quan niệm nghệ thuật 16

1.1.1 Khái niệm về quan niệm nghệ thuật 16

1.1.2 Quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Nhật Ánh 17

1.2 Văn xuôi viết về đề tài thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh 18

1.2.1 Đề tài thiếu nhi trong văn xuôi Việt Nam đương đại 18

1.2.1.1 Giai đoạn 1975 – 1985: 18

Trang 6

1.2.1.2 Giai đoạn từ sau năm 1986 24

1.2.2 Đề tài thiếu nhi trong văn xuôi Nguyễn Nhật Ánh 29

1.2.2.1 Mấy nét về nhà văn Nguyễn Nhật Ánh 29

1.2.2.2 Hành trình viết truyện cho thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh 32

1.3 Văn xuôi viết về đề tài thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh trong không gian văn hóa Việt Nam đương đại 38

CHƯƠNG 2 PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH – NHÌN TỪ NHÂN VẬT, KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT 41

2.1 Thế giới nhân vật trong văn xuôi viết về đề tài thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh 41 2.1.1 Các kiểu nhân vật 41

2.1.1.1 Thế giới nhân vật phù thủy 41

2.1.1.2 Thế giới trẻ em bất hạnh đáng thương 44

2.1.1.3 Thế giới nhân vật trẻ em được sống đầy đủ, hạnh phúc 48

2.1.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh50 2.1.2.1 Miêu tả nhân vật qua ngoại hình 50

2.1.2.2 Biện pháp miêu tả nội tâm nhân vật 53

2.1.2.3 Miêu tả nhân vật qua hành động 55

2.2 Không gian nghệ thuật trong văn xuôi viết về đề tài thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh 57

2.2.1 Không gian ma quái, kỳ ảo 57

2.2.2 Không gian gia đình 59

2.2.3 Không gian trường học 60

2.3 Thời gian nghệ thuật trong văn xuôi viết về đề tài thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh 61

2.3.1 Thời gian hiện thực hàng ngày 62

2.3.2 Thời gian hồi tưởng 63

CHƯƠNG 3 PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH – NHÌN TỪ NGÔN NGỮ, GIỌNG ĐIỆU 66

3.1 Ngôn ngữ văn xuôi của Nguyễn Nhật Ánh 66

3.1.1 Ngôn ngữ đối thoại 67

Trang 7

3.1.2 Ngôn ngữ độc thoại nội tâm 72

3.2 Giọng điệu văn xuôi của Nguyễn Nhật Ánh 74

3.2.1 Giọng điệu hài hước 76

3.2.2 Giọng điệu triết lý 79

C KẾT LUẬN 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO 87 PHỤ LỤC

Trang 8

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Trong nghiên cứu văn học, tìm hiểu về phong cách là việc làm luôn có ý nghĩa thiết thực Bởi xét đến cùng, lịch sử văn học chính là lịch sử của những phong cách Tiến trình văn học, ở một gốc độ nhất định, được đánh dấu bằng những nhà văn kiệt xuất với phong cách độc đáo của họ Trong ba cấp độ: Phong cách thời đại, phong cách tác phẩm, phong cách tác giả thì phong cách tác giả thường được chú ý hơn cả Thực tế văn học cho thấy, phong cách thời đại và phong cách nhà văn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Phong cách thời đại ảnh hưởng sâu sắc đến nhà văn

và ngược lại, sự độc đáo của phong cách nhà văn sẽ làm cho văn học thời đại thêm phong phú Còn phong cách tác phẩm chính là phong cách của nhà văn thể hiện trong một tác phẩm cụ thể Vậy phong cách nghệ thuật là gì?

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Phong cách là những đặc điểm có tính chất hệ thống về tư tưởng nghệ thuật, biểu hiện trong sáng tác của một nghệ sĩ hay trong các sáng tác nói chung thuộc cùng một thể loại (nói tổng quát)” [46, tr.934]

1.2 Theo quan điểm của lý luận văn học truyền thống, nhà văn phải có nghĩa

vụ phản ánh hiện thực khách quan như nó tồn tại Chú trọng miêu tả con người gắn với hoàn cảnh, tính cách con người bị quy định bởi hoàn cảnh Với đặc trưng phản ánh cuộc sống bằng hình tượng sinh động và cụ thể, mang dấu ấn chủ quan của người nghệ sĩ; văn học là tấm gương phản chiếu xã hội, là sản phẩm của sự nhận thức thẩm mỹ của chủ thể sáng tạo Đối với các bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực, phản ánh hiện thực có nghĩa là tìm kiếm các giá trị nhận thức, đạo đức, thẩm mỹ của đời sống, lột trần các dối trá, phơi bày mọi ung nhọt, xé toạt mọi mặt nạ, là dấn thân vào tiến trình tiến bộ của xã hội Các tư tưởng đó đã diễn đạt khá đúng và hay

về mối quan hệ giữa văn học và đời sống lịch sử trên tầm vĩ mô, nghĩa là toàn bộ các sự kiện, nhân vật, tư tưởng, tình cảm thể hiện trong văn học nghệ thuật đều là sự phản ánh của đời sống xã hội mà ít quan tâm đến phong cách, cá tính sáng tạo của nhà văn Lý luận văn học hiện đại, tác phẩm văn học như là quá trình không phải là tính hiện thực mà là tính kí hiệu là thuộc tính bản thể Theo Ferdinand de Saussure

Trang 9

ngôn ngữ là kí hiệu Văn học sử dụng ngôn ngữ làm chất liệu nên văn học là kí hiệu

và bản chất của văn học là giao tiếp

Nhìn từ lý thuyết kí hiệu học văn học gồm hai quá trình: Thứ nhất đó là quá trình lập mã hay quá trình sáng tác, qua đó thể hiện cá tính sáng tạo của nhà văn; thứ hai là quá trình giải mã hay là quá trình tiếp nhận Qua đây ta thấy phong cách nghệ thuật bao gồm phong cách nghệ thuật do nhà văn sáng tạo và phong cách nghệ thuật do người đọc thiết lập và định vị cho tác giả

Nghiên cứu văn học hôm nay đã có những bước đột phá mới mẻ với sự xuất hiện của nhiều lý thuyết: Thi pháp học, Tự sự học, Kí hiệu học, Chủ nghĩa hiện sinh, Chủ nghĩa hình thức, Chủ nghĩa hậu hiện đại,… Vì vậy, vấn đề phong cách – đặc biệt là vấn đề cá tính sáng tạo của nhà văn không bao giờ cũ, nó vẫn luôn được

đề cập đến ở phương diện này hay phương diện khác, bằng cách này hay cách khác trong lý luận văn học

1.3 Nguyễn Nhật Ánh sinh năm 1955 tại Quảng Nam Từ năm 1973 sống tại Thành phố Hồ Chí Minh Theo học ngành sư phạm, tốt nghiệp năm 1976 Từng đi Thanh niên xung phong, dạy học và phụ trách câu lạc bộ thiếu nhi Từ năm 1986 đến nay, anh là phóng viên báo Sài Gòn Giải Phóng

Nguyễn Nhật Ánh đến với diễn đàn văn học trước hết bằng những tập thơ trữ

tình ngọt ngào lãng mạn: Thành phố Tháng Tư (in chung với Lê Thị Kim, 1984),

Đầu xuân ra sông giặt áo (1986), Thơ tình Nguyễn Nhật Ánh (1988), Lễ hội của

đêm đen (1994) và Tứ tuyệt cho nàng (1994)

Truyện dài đầu tiên của Nguyễn Nhật Ánh là Trước vòng chung kết, Nhà

xuất bản Măng Non, 1984 Từ đây nhà văn thiên về viết văn xuôi, chuyên viết về đề tài thanh thiếu niên Bên cạnh 5 tập thơ, 30 tập truyện tranh, 12 tập kịch bản phim, anh đã xuất bản khoảng 100 đầu sách văn xuôi về đề tài thanh thiếu niên, ví như bộ

23 quyển cho tuổi mới lớn và các bộ nhiều tập khác như Kính vạn hoa, Chuyện xứ

Lang biang,… Ngoài ra, anh còn in 3 tập bình luận thể thao và 50 tập tư vấn tình

yêu dưới các bút danh khác Anh thuộc số người viết có bút lực dồi dào vào bậc nhất Việt Nam và là người gánh sứ mệnh lịch sử - người giữ lửa cho văn học thiếu nhi Việt Nam suốt thời kì đổi mới và hội nhập Năm 2003 anh được Trung ương

Trang 10

Đoàn Thanh Niên Cộng Sản Hồ Chí Minh trao huy chương Vì Thế hệ trẻ, năm 2005 được Thành phố trao danh hiệu Gương mặt tiêu biểu của Thành phố trong 30 năm

(1975-2005) Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh có lẽ là một trong số rất ít những nhà văn Việt Nam hiện đại, sống tốt bằng nghề viết của mình

Qua quá trình tìm hiểu nghiên cứu chúng tôi nhận thấy nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã chọn thể loại văn xuôi viết về đề tài thiếu nhi Với đề tài này nhà văn đã tạo được dấu ấn, phong cách riêng cho mình và đã trở thành “hiện tượng Nguyễn Nhật Ánh” Và với đề tài này nhà văn đã có sự đóng góp đáng kể cho nền văn học Việt Nam đương đại (ở mảng văn học thiếu nhi)

1.4 Với những lí do trên, đề tài mà chúng tôi lựa chọn: “Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Nhật Ánh”, mang tính thời sự và có ý nghĩa khoa học

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Những công trình nghiên cứu về phong cách nghệ thuật

Những vấn đề về phong cách đã được bàn đến trong nhiều công trình của các tác giả trên thế giới và trong nước Trên thế giới, có thể kể đến công trình nổi tiếng

như: Cá tính sáng tạo của nhà văn và sự phát triển của văn học của M.B.Khrachenko; Các công trình của M.Bakhtin: Lý luận và thi pháp tiểu thuyết,

Những vấn đề thi pháp Đốtxtôiépxki

Ở trong nước, giáo sư Phan Ngọc được coi là người đầu tiên thực hành phê bình

phong cách học với công trình Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong Truyện Kiều

Bản thảo cuốn sách này được Phan Ngọc hoàn thành năm 1965 nhưng đến hai mươi năm sau (1985) cuốn sách mới được ra mắt bạn đọc ở nhà xuất bản Khoa học xã hội, bởi như tác giả nói “còn để bổ sung hoặc sửa chữa hệ thống thao tác” Từ đó đến nay, như nhà nghiên cứu Vương Trí Nhàn viết: “Cuốn sách vẫn sừng sững như một thách thức” Thật vậy, những vấn đề của Truyện Kiều được đặt ra và giải quyết từ gốc độ phong cách học đã đưa tới những kết luận mà so với cách tiếp cận truyền thống quả có những mới mẻ, khác lạ Trong công trình này, tác giả đã tìm phương pháp để chứng minh rằng, từ phong cách học có thể phát hiện ra những đặc điểm thiên tài của Nguyễn

Du – về mặt nội dung không lặp lại với người khác và hình thức mà Nguyễn Du sử dụng trong Truyện Kiều là hình thức hợp nhất của nội dung này

Trang 11

Thêm một người nổi tiếng với khuynh hướng nghiên cứu phong cách tác giả

ở Việt Nam nữa đó là giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh với các công trình Con đường đi

vào thế giới nghệ thuật của nhà văn (1996) và Nhà văn Việt Nam hiện đại – Chân

dung và phong cách (2000) Ngoài ra còn có giáo trình về thi pháp học của giáo sư

Trần Đình Sử, các cuốn Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán – Trần Đình Sử - Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ biên),…

Những năm gần đây, có thêm các chuyên luận nghiên cứu phong cách tác giả và

phong cách thời đại: Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu của Tôn Phương Lan, Phong cách văn xuôi Nguyễn Khải của Tuyết Nga, Phong cách văn xuôi Thạch

Lam của Nguyễn Thành Thi và Phong cách thời đại nhìn từ một thể loại văn học của

Nguyễn Khắc Sính Nhìn chung, các nhà nghiên cứu phong cách hiện nay đều vận dụng những thành tựu của thi pháp học, Tự sự học trong phương pháp nghiên cứu

Các công trình của những nhà nghiên cứu phong cách đi trước là cơ sở để chúng tôi tham khảo, học tập nhằm lựa chọn cho mình một phương pháp nghiên cứu phù hợp Dựa trên những thành tựu của các công trình kể trên, chúng tôi đã tiếp thu và cố gắng triển khai luận văn theo hướng vận dụng Thi pháp học và Tự sự học

để làm sáng rõ phong cách nghệ thuật của Nguyễn Nhật Ánh

2.2 Những công trình nghiên cứu về sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh

Tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh đã thu hút sự quan tâm của độc giả và các nhà phê bình văn học Đến nay độc giả đã biết được nhiều bài viết về tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh trên các phương diện nội dung và nghệ thuật Tất cả các tác giả khi viết về Nguyễn Nhật Ánh đều giành những lời có cánh cho cây bút tài năng này

Đó là những bài nhận xét, bài báo phỏng vấn, những bản tin được in trong các cuốn sách tư liệu, đăng trên báo, tạp chí, cập nhật trên mạng Internet,…

Thanh thiếu niên là một đề tài khó viết nhưng với tài năng và tấm lòng dành cho tuổi mới lớn, Nguyễn Nhật Ánh đã tạo được chỗ đứng cho mình trong nền văn học nước nhà ở mảng thiếu nhi Giáo sư – Tiến sĩ Lê Huy Bắc đã nhận xét: “Có thể nói, viết truyện thiếu nhi vốn đã khó nhưng để thành công như Nguyễn Nhật Ánh thì tiềm lực văn hóa có lẽ cần gấp bội phần khi viết các loại truyện cho những đối tượng khác Nhà văn chứng tỏ được điều, thế giới con người d già hay trẻ cũng

Trang 12

đều cần chút “gia vị” tuổi thơ Những ai đánh mất tuổi thơ thì không thể tìm thấy được hạnh phúc ở thực tại và tội ác thường có nguồn gốc từ những sai lạc từ tuổi thơ mà không kịp thời điều ch nh Đến đây ta thấy, Nguyễn Nhật Ánh còn là môn

đồ xuất sắc của nhà phân tâm học Sigmund Freud, và những ai trót lỡ đánh mất tuổi thơ thì có thể quay tìm lại, dẫu đã muộn, trên những trang viết ma mị nhưng thấm đẫm tình người của ông” [13]

Các tác phẩm tự sự của Nguyễn Nhật Ánh còn được đánh giá là giúp trẻ “lớn lên” theo từng nấc thang của cuộc đời với một thế giới trẻ thơ hết sức trong sáng, không có cái ác, cái xấu, cái thấp hèn, ch ngập tràn yêu thương và tôn trọng con người, như chính cái khát khao mà mỗi con người luôn muốn hướng tới d ở lứa tuổi nào Qua đây, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã giúp các bạn trẻ yêu đời hơn, tự tin hơn, bình thản hơn trong cuộc sống thường nhật hôm nay vốn đầy ắp những bộn bề

lo toan và không thiếu những khắc nghiệt

Vân Thanh, nhà nghiên cứu văn học thiếu nhi đã từng nhận xét: “Truyện của Nguyễn Nhật Ánh có khả năng đi vào lòng người bởi tình cảm nồng hậu của tác giả đối với các lứa tuổi trẻ thơ mà anh luôn yêu quý và tôn trọng Có trái ngược chăng,

ở tuổi trưởng thành, Nguyễn Nhật Ánh đã phải chịu đựng biết bao gian lao, vất vả

và cay đắng, nhưng viết về lứa tuổi này, anh lại không hề đi vào những chua chát,

m a mai, oán hận đời Anh luôn muốn truyền cho các em lòng tin vào cuộc sống và nghị lực vượt mọi khó khăn” [54]

Lòng tin yêu cuộc sống và nghị lực vượt khó khăn là những đức tính tốt đẹp của thiếu nhi đã được nhà văn Nguyễn Nhật Ánh truyền tải qua câu chuyện của mình một cách gần gũi với thiếu nhi nhất

Thành công của Nguyễn Nhật Ánh không ch vì ông viết cho thiếu nhi, thông qua không gian của tuổi thơ ông viết cho tất cả đối tượng bạn đọc PGS.TS Văn Giá cho rằng: “Nói Nguyễn Nhật Ánh là nhà văn thiếu nhi e chừng cái danh xưng ấy trở nên quá chật chội với nhà văn này nh là người viết nhiều, và viết hay nh viết cho thiếu nhi, và không ch thiếu nhi Thực ra, anh viết cho tất thảy người lớn - những người đã từng có một thuở thiếu nhi, và đang còn giữ được con người trẻ thơ trong tâm hồn nh viết cho tất cả Và anh thuộc về tất cả” [14]

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	1,76 MB