Xây dựng tình huống dạy học chủ đề con người và sức khỏe trong môn khoa học 5 (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TRẦN THỊ MINH THƯ XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ CON NGƯỜI VÀ SỨC KHỎE TRONG MÔN KHOA HỌC 5 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC NGÀNH GIÁO DỤC

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ MINH THƯ

XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ CON NGƯỜI VÀ SỨC KHỎE

TRONG MÔN KHOA HỌC 5

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC

Thừa Thiên Huế, 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ MINH THƯ

XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ CON NGƯỜI VÀ SỨC KHỎE

TRONG MÔN KHOA HỌC 5

Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học)

Mã số: 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS VĂN THỊ THANH NHUNG

Thừa Thiên Huế, 2017

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Chữ ký, họ và tên học viên

Trần Thị Minh Thư

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi Kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ một công trình nào khác

Trang 4

Lời Cảm Ơn

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban giám hiệu trường Đại học Sư phạm Huế, phòng Sau đại học, quý thầy cô đã tận tình giảng dạy và tạo mọi điều kiện thuận lợi để chúng tôi – học viên cao học khóa K24 học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa học

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Văn Thị Thanh Nhung đã dành nhiều thời gian hướng dẫn tận tình, giúp

đỡ, tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, thực hiện và hoàn thành luận văn

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn đến trường tiểu học Lạc Long Quân, trường tiểu học Trưng Vương – thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình điều tra, khảo sát và thực nghiệm sư phạm

Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè

đã luôn ủng hộ, động viên để tôi có thể

hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu này

TP Huế, ngày 15 tháng 10 năm 2017

Trần Thị Minh Thư

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Giả thuyết khoa học 2

4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Phương pháp nghiên cứu 2

7 Những đóng góp mới của đề tài 3

8 Đề xuất cấu trúc của luận văn 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC Ở BẬC TIỂU HỌC 4

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 4

1.1.1 Những nghiên cứu về dạy học tình huống trên thế giới 4

1.1.2 Những nghiên cứu về dạy học tình huống ở Việt Nam 5

1.2 Cơ sở lý luận 7

1.2.1 Tình huống 7

1.2.2 Tình huống dạy học 9

ii

Trang 6

1.2.3 Các mức độ giải quyết tình huống của học sinh tiểu học 15

1.2.4 Thiết kế và sử dụng tình huống trong dạy học 17

1.2.5 Bản chất của phương pháp dạy học bằng tình huống 19

1.3 Cơ sở thực tiễn 20

1.3.1 Đặc điểm tâm, sinh lí của học sinh tiểu học trong việc giải quyết tình huống trong dạy học 20

1.3.2 Thực trạng việc thiết kế và sử dụng tình huống dạy học trong môn Khoa học lớp 5 của giáo viên tiểu học hiện nay 22

1.3.3 Thực trạng việc sử dụng tình huống vào dạy học Khoa học 5 đối với học sinh lớp 5 26

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 29

Chương 2 XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ CON NGƯỜI VÀ SỨC KHỎE TRONG MÔN KHOA HỌC 5 30

2.1 Đặc điểm cấu trúc nội dung chủ đề Con người và sức khỏe trong môn Khoa học 5 30

2.1.1 Mục tiêu chủ đề Con người và sức khỏe môn Khoa học 5 30

2.1.2 Nội dung chủ đề Con người và sức khỏe trong môn Khoa học 5 31

2.2 Quy trình xây dựng tình huống trong dạy học Khoa học 5 33

2.2.1.Nguyên tắc xây dựng tình huống 33

2.2.2 Quy trình xây dựng tình huống 34

2.3 Hệ thống tình huống cho chủ đề Con người và sức khỏe môn Khoa học 5 41

2.3.1 Tình huống được xây dựng trên một đoạn video clip 41

2.3.2 Tình huống được xây dựng là một câu chuyện 43

2.3.3 Tình huống được xây dựng trên một bức thư được trích đoạn 46

2.3.4 Tình huống được xây dựng trên một bài thơ 50

2.3.5 Tình huống được xây dựng từ các mẩu tin tức 51

2.4 Quy trình sử dụng tình huống trong dạy học chủ đề Con người và sức khỏe môn Khoa học 5 53

2.4.1 Quy trình chung của việc sử dụng tình huống trong dạy học chủ đề Con người và sức khỏe môn Khoa học 5 53

2.4.2 Vận dụng quy trình sử dụng vào tổ chức dạy học tình huống vào chủ đề Con người và sức khỏe môn Khoa học 5 55

Trang 7

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 57

3.1 Mục đích thực nghiệm 57

3.2 Đối tượng thực nghiệm 57

3.3 Nội dung thực nghiệm 57

3.4 Phương pháp thực nghiệm 57

3.5 Tiêu chí đánh giá mức độ đạt được của việc sử dụng tình huống vào quá trình học tập của học sinh 58

3.6 Xử lý kết quả thực nghiệm 60

3.7 Kết quả thực nghiệm 60

3.7.1 Phân tích định lượng 60

3.7.2 Phân tích định tính 64

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 70

1 Kết luận 70

2 Kiến nghị 71

2.1 Đối với các cấp quản lí 71

2.2 Đối với giáo viên 72

TÀI LIỆU THAM KHẢO 73 PHỤ LỤC

Trang 8

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 GV Giáo viên

2 GQVĐ Giải quyết vấn đề

3 HS Học sinh

4 KH Khoa học

5 NL Năng lực

6 SGK Sách giáo khoa

7 TN Thực nghiệm

8 THCVĐ Tình huống có vấn đề

9 THDH Tình huống dạy học

Trang 9

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Sự khác biệt và tương đồng giữa tình huống thực tế 13

và tình huống giả định 13

Bảng 1.2 Các mức độ giải quyết tình huống của HS tiểu học 17

Bảng 1.3 Số lượng GV tham gia điều tra thực trạng 22

Bảng 1.4 Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học KH 523 Bảng 1.5 Ý kiến của GV về việc sử dụng tình huống thực tiễn 23

và tình huống giả định trong dạy học KH 5 23

Bảng 1.6 Ý kiến của GV về hiệu quả mang lại khi sử dụng 24

dạy học bằng tình huống vào môn KH ở tiểu học 24

Bảng 1.7 Ý kiến GV về cách thức sử dụng tình huống trong dạy học KH ở tiểu học 24

Bảng 1.8 Những khó khăn khi thiết kế và sử dụng tình huống trong dạy học KH ở tiểu học 25

Bảng 1.9 Số lượng HS tham gia điều tra thực trạng 26

Bảng 1.10 Ý kiến của HS về mức độ hữu ích của những kiến thức môn KH mang lại và mức độ yêu thích khi sử dụng tình huống trong giờ học KH 26

Bảng 1.11 Ý kiến của HS về việc sử dụng tình huống trong cuộc sống, 27

trong học tập và cách thức tiếp nhận kiến thức khi học bài mới 27

Bảng 1.12 Ý kiến của HS về cách thức ghi nhớ kiến thức bài học lâu và nhanh nhất 28

Bảng 1.13 Kết quả điều tra những khó khăn khi HS xử lý các tình huống 28

trong học tập 28

Bảng 2.1 Nội dung chính chương trình KH lớp 4, 5 31

Bảng 2.2 Hệ thống tình huống trong chủ đề Con người và sức khỏe, KH 5 32

Bảng 3.1 Tiêu chí đánh giá NL GQVĐ 58

Bảng 3.2 Đánh giá việc sử dụng tình huống vào quá trình học tập theo từng tiêu chí 59

Bảng 3.3 Mức điểm tương ứng với từng tiêu chí 59

Bảng 3.4 Kết quả trước và sau TN bài kiểm tra theo chiều dọc 60

Bảng 3.5 Bảng tổng hợp mức độ về các tiêu chí của bài kiểm tra theo chiều dọc 61

Bảng 3.6 Bảng tổng hợp mức độ của từng tiêu chí đánh giá NL GQVĐ 62

Trang 10

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 2 Con trai và con gái 39

Hình 2.1 Quy trình thiết kế tình huống dạy học chủ đề Con người và sức khỏe, KH 5 40

Hình 2.2 Quy trình sử dụng tình huống trong dạy học chủ đề Con người và sức khỏe, KH 5 54

Hình 3.1 Đồ thị kết quả trước và sau TN bài kiểm tra theo chiều dọc 60

Hình 3.2 Đồ thị biểu diễn các mức độ về tiêu chí của bài kiểm tra theo chiều dọc 61 Hình 3.3 Đồ thị biểu diễn các mức độ đạt được của tiêu chí 1 trước và sau TN 62

Hình 3.4 Đồ thị biểu diễn các mức độ đạt được của tiêu chí 2 trước và sau TN 63

Hình 3.5 Đồ thị biểu diễn các mức độ đạt được của tiêu chí 3 trước và sau TN 63

Hình 3.6 Bài kiểm tra theo chiều dọc của HS Nguyễn Hoàng Anh lớp 5E 65

Hình 3.7 Bài kiểm tra theo chiều ngang ở tiêu chí 1 của HS Phạm Ngọc Phương Dung lớp 5G 66

Hình 3.8 Bài kiểm tra theo chiều ngang ở tiêu chí 2 của HS Nguyễn Tuấn Kiệt lớp 5E 67

Hình 3.9 Bài kiểm tra theo chiều ngang ở tiêu chí 3 của HS Nguyễn Như Quỳnh lớp 5D 68

Trang 11

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngày nay, xu thế toàn cầu hóa cùng với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đã tác động và làm thay đổi những quan niệm về giáo dục và đào tạo Đứng trước những yêu cầu đổi mới này, Đảng và Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay đã đặt ra những thay đổi mang tính quyết định cho nền giáo dục nước nhà, trọng tâm là chuyển từ dạy kiến thức, kĩ năng là chính sang phát triển NL cho người học

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản

Việt Nam khóa VII cũng đã khẳng định: “Đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cả

các cấp, các bậc học,…Áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề.” Với yêu

cầu này, việc giới thiệu cho HS những giá trị cốt lõi thay cho việc truyền thụ kiến thức; việc gắn bài học với thực tiễn cuộc sống thay cho kiến thức “sách vở” rập khuôn; việc hướng dẫn cách tự học, tự khám phá ra kiến thức mới thay cho cách dạy nội dung kiến thức một cách áp đặt; việc tổ chức các hoạt động học trở nên rất quan trọng; thi là đánh giá năng lực GQVĐ chứ không phải kiểm tra trí nhớ một cách máy móc Như vậy có thể nói phát triển các NL nói chung và NL GQVĐ hay nói cách khác là NL xử lý tình huống nói riêng trong giáo dục hiện nay là vô cùng quan trọng

Tuy nhiên thực tế cho thấy, HS hiện nay còn thụ động trước những vấn đề đặt ra Các em khá lúng túng và khó phát hiện ra vấn đề từ một tình huống trong học tập hoặc trong thực tiễn, đặc biệt là đối với HS tiểu học HS tiểu học còn khá nhỏ, tư duy, khả năng phát hiện và GQVĐ của các em còn hạn chế Chính vì vậy, việc tổ chức cho HS tiếp cận các tình huống có vấn đề trong dạy học để HS làm quen và có khả năng kịp thời phát hiện vấn đề từ một tình huống nảy sinh trong học tập và trong cuộc sống là rất quan trọng và cần thiết Đồng thời, việc tiếp cận các tình huống trong học tập sẽ giúp cho HS trải nghiệm tình huống, đưa ra cách giải quyết tình huống, từ đó các em rút ra được bài học cho bản thân, rút ra những kiến thức cần đạt một cách chủ động, tích cực và sáng tạo

Như vậy, có thể thấy việc xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học có thể phát huy tính tích cực, khả năng GQVĐ trong quá trình dạy học Đồng thời giúp

HS tăng cường tính sáng tạo trong quá trình tìm tòi và phát hiện ra tri thức mới

Trang 12

Xuất phát từ những lí do cơ bản trên, chúng tôi chọn đề tài: “Xây dựng tình

huống dạy học chủ đề Con người và sức khỏe trong môn Khoa học 5” làm đề tài

nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất quy trình xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học chủ đề Con người và sức khỏe, môn KH 5 theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS

3 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được quy trình, xây dựng được hệ thống tình huống và sử dụng chúng một cách hợp lí trong dạy học phần Con người và sức khỏe môn KH 5 thì sẽ phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong quá trình dạy học, đồng thời phát triển NL GQVĐ cho HS

4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Lí thuyết tình huống, quy trình xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học chủ đề Con người và sức khỏe, KH 5 ở trường tiểu học

4.2 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học ở tiểu học

4.3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu xây dựng và sử dụng tình huống dạy học chủ đề Con người và sức khỏe trong môn KH 5 ở tiểu học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc xây dựng và sử dụng tình huống vào dạy học

- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng tình huống vào dạy học KH ở tiểu học

- Đề xuất quy trình xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học phần Con người và sức khỏe, KH 5

- Xây dựng hệ thống tình huống cho chủ đề Con người và sức khỏe, KH 5

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra giả thuyết khoa học của đề tài

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu lí thuyết

- Nghiên cứu các văn bản của Đảng và Nhà nước liên quan đến đổi mới cách dạy và học hiện nay theo hướng tích cực hóa hoạt động học của HS

Trang 13

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học ở tiểu học

- Nghiên cứu các nội dung tri thức lí thuyết và thực tiễn liên quan đến nội dung kiến thức KH 5 để xây dựng các tình huống dạy học

6.2 Điều tra thực trạng

Điều tra thực trạng dạy học môn KH 5 ở trường tiểu học bằng bộ câu hỏi trên đối tượng HS và GV liên quan tới nội dung nghiên cứu

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Chúng tôi chọn hình thức TN theo mục tiêu (không có lớp đối chứng) trên cùng một nhóm HS có cùng đặc điểm về NL, kết quả học tập tại trường tiểu học Lạc Long Quân, tỉnh Phú Yên

6.4 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê

Các kết quả của đề tài được xử lý bằng một số công thức toán học

7 Những đóng góp mới của đề tài

- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lí luận về xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học

- Đề xuất quy trình thiết kế và sử dụng tình huống trong dạy học chủ đề Con người và sức khỏe trong môn KH 5

- Xây dựng hệ thống tình huống trong dạy học chủ đề Con người và sức khỏe trong môn KH 5

8 Đề xuất cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học ở bậc Tiểu học

Chương 2 Xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học chủ đề Con người

và sức khỏe trong môn Khoa học 5

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	2,61 MB