Xây dựng dự án học tập chủ đề động vật cho học sinh tiểu học trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ MINH MẪN XÂY DỰNG DỰ ÁN HỌC TẬP CHỦ ĐỀ ĐỘNG VẬT CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ MINH MẪN

XÂY DỰNG DỰ ÁN HỌC TẬP CHỦ ĐỀ ĐỘNG VẬT CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ MINH MẪN

XÂY DỰNG DỰ ÁN HỌC TẬP CHỦ ĐỀ ĐỘNG VẬT CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO

Chuyên ngành: GIÁO DỤC HỌC (Giáo dục Tiểu học)

Mã số : 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học:

TS Nguyễn Thị Tường Vi

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào khác

Nguyễn Thị Minh Mẫn

Trang 4

Lời Cảm Ơn

Để hoàn thành luận văn, ngoài sự cố gắng và nỗ lực của bản thân còn có sự giúp đỡ tận tình của quý thầy cô giáo, đồng

nghiệp, bạn bè, các em học sinh và của những người thân

Bằng tấm lòng trân trọng và sự biết ơn sâu sắc của mình, tôi xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Thị Tường Vi, giảng viên hướng dẫn của tôi, cô đã cho tôi những góp ý chuyên môn

vô cùng quý báu, cũng như luôn quan tâm và động viên tôi trong những lúc tôi gặp khó khăn khi thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng đào tạo sau Đại học, các thầy cô khoa Giáo dục Tiểu học trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế và tất cả quý thầy cô đã cung cấp nhiều kiến thức và tư liệu để tôi có thể hoàn thành luận văn Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu và tập thể giáo viên Trường Tiểu học Hương Long –Thành phố Huế đã tạo điều kiện tốt nhất để tôi được học Sau đại học và hoàn thành luận văn này

Cuối cùng là gia đình và các bạn bè của tôi, những người luôn bên cạnh, tạo mọi điều kiện tốt nhất về tinh thần, vật chất,

về thời gian… luôn sát cánh bên tôi trong suốt quãng thời gian tôi thực hiện mơ ước của mình

Một lần nữa, xin gửi đến tất cả mọi người lời biết ơn sâu sắc và chân thành nhất

Nguyễn Thị Minh Mẫn

ii

Trang 5

MỤC LỤC

Trang

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các từ viết tắt trong luận văn vi

Danh mục các bảng trong luận văn vii

Danh mục các sơ đồ, hình vẽ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 6

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 6

5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 6

6 Phạm vi nghiên cứu 6

7 Phương pháp nghiên cứu 6

8 Giả thuyết khoa học 7

9 Những đóng góp mới của luận văn 7

10 Cấu trúc luận văn 7

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG DỰ ÁN HỌC TẬP CHỦ ĐỀ ĐỘNG VẬT CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO 8

1.1 Dạy học theo dự án trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo 8

1.1.1 Khái niệm 8

1.1.2 Mục tiêu của dạy học theo dự án 10

1.1.3 Những đặc trưng của dạy học theo dự án 11

1.1.4 Phân loại dự án học tập 13

1.1.5.Vai trò của dạy học theo dự án 15

1.1.6 Những định hướng dạy học theo dự án 17

1.1.7 Cách kiểm tra và đánh giá dạy học theo dự án trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo 18

1.2 Hệ thống kiến thức về nội dung dạy học chủ đề động vật ở tiểu học 20

1.3 Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học 22

1.3.1 Đặc điểm chung 22

Trang 6

1.3.2 Đặc điểm riêng cần chú ý 25

1.4 Thực trạng dạy học theo dự án ở tiểu học 27

1.5 Tiểu kết chương 1 27

Chương 2 XÂY DỰNG DỰ ÁN DẠY HỌC CHỦ ĐỀ ĐỘNG VẬT TRONG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO 29

2.1 Nguyên tắc xây dựng các dự án học tập 29

2.1.1 Đảm bảo mục tiêu, nội dung dạy học 29

2.1.2 Phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập 29

2.1.3 Đảm bảo tính khoa học, tính giáo dục 30

2.1.4 Thể hiện được tính phát triển 30

2.1.5 Đảm bảo tính thực tiễn, phù hợp với trình độ nhận thức của HS 30

2.2 Tổ chức dạy học theo dự án về chủ đề động vật 31

2.2.1 Các bước tổ chức dạy học theo dự án 31

2.2.2 Mô tả, ý nghĩa các bước dạy học theo dự án 33

2.3 Các dự án dạy học khám phá về chủ đề động vật 37

2.3.1 Dự án dạy học khám phá về cá 37

2.3.2 Dự án dạy học khám phá về bò sát 42

2.3.3 Dự án dạy học khám phá về ếch 47

2.3.4 Dự án dạy học khám phá về côn trùng 52

2.3.5 Dự án dạy học khám phá về chim 57

2.3.6 Dự án dạy học khám phá về thú 62

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 71

3.1 Mục đích và yêu cầu thực nghiệm 71

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 71

3.1.2 Yêu cầu thực nghiệm 71

3.2 Địa bàn thực nghiệm 71

3.3 Thời gian, nội dung, phương pháp thực nghiệm 72

3.3.1 Thời gian thực nghiệm 72

3.3.2 Nội dung thực nghiệm 72

3.3.3 Phương pháp thực nghiệm 72

3.4 Tổ chức thực nghiệm 72

3.4.1 Tiến hành thực nghiệm 72

3.4.2 Tiêu chuẩn và thang đo trong thực nghiệm 73

3.4.3 Kết quả thực nghiệm 74

Trang 7

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 78

1 Kết luận 78

2 Kiến nghị 79

2.1 Đối với các cấp quản lí giáo dục 79

2.2 Đối với các cơ sở đào tạo giáo viên tiểu học 79

2.3 Đối với giáo viên tiểu học 79

2.4 Đối với các sinh viên, học viên, nhà nghiên cứu khoa học 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81 PHỤ LỤC

Trang 8

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Trang 9

DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN

Bảng 1.1 Bảng đánh giá kết quả thực hiện dự án dành cho học sinh 20 Bảng 3.1 Danh sách các bài dạy thực nghiệm 72 Bảng 3.2 Tiêu chuẩn và thang đo trong thực nghiệm 73

Trang 10

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ

Hình 1.1 Các loại dự án học tập 15

Hình 1.2 Sơ đồ nội dung dạy học chủ đề động vật ở tiểu học 22

Hình 2.1 Sơ đồ 9 bước DHTDA 32

Hình 2.2 Sơ đồ các dự án học tập khám phá chủ đề động vật 37

Hình 2.3 Sơ đồ các dự án học tập về chủ đề cá 38

Hình 2.4 Sơ đồ các dự án học tập về loài bò sát 43

Hình 2.5 Sơ đồ các dự án học tập về ếch 48

Hình 2.6 Sơ đồ các dự án học tập về chủ đề côn trùng 52

Hình 2.7 Sơ đồ các dự án học tập về chủ đề chim 58

Hình 2.8 Sơ đồ các dự án học tập về thú 63

Trang 11

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong hoạt động dạy học, người học chỉ bắt đầu suy nghĩ khi họ thấy xuất hiện nhu cầu cần phải hiểu biết một điều gì đó Quá trình tư duy luôn luôn bắt đầu từ một vấn đề hoặc một câu hỏi, từ sự ngạc nhiên hay nỗi băn khoăn, thắc mắc cần được giải đáp Những nhiệm vụ học tập có thể khơi gợi niềm đam mê khám phá để lĩnh hội kiến thức mới luôn là động lực lôi cuốn người học vào quá trình tư duy Với đặc điểm tư duy của học sinh tiểu học, dạy học theo dự án là một trong những phương pháp dạy học tích cực, giúp phát huy hết khả năng sáng tạo của học sinh, rèn luyện năng lực giải quyết tốt các vấn đề học tập phức hợp Bên cạnh đó dạy học theo dự

án còn rèn luyện cho các kĩ năng tự học trong quá trình thực hiện công việc, nhiệm

vụ được giao từ đó tạo cho các em một tiền đề vững chắc để học tiếp lên các bậc học tiếp theo đồng thời cũng là một hành trang không thể thiếu để các em trở thành những người lao động hữu ích trong tương lai

Cùng với sự phát triển của xã hội trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhu cầu hoàn thiện bản thân của con người cũng ngày có nhiều thay đổi Ai cũng muốn trang bị cho mình những kĩ năng cần thiết để có thể hòa nhập với một xã hội ngày càng văn minh, tiến bộ Nhiều sự hiểu biết và năng lực của con người chỉ có thể có được thông qua những trải nghiệm cuộc sống Do đó nếu chỉ được học thông qua sách vở người học không thể phát huy hết khả năng sáng tạo cũng như đầu óc

tư duy của mình Tuy nhiên, hoạt động dạy học trong các trường tiểu học hiện nay chưa tạo điều kiện cho người học tiếp xúc nhiều với những hoạt động thực tiễn để các em có được những trải nghiệm của riêng mình Vì vậy, việc xây dựng các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong nhà trường tiểu học là một việc làm

vô cùng cần thiết

Ở cấp tiểu học, dạy học nội dung môn Khoa học giúp cho các em có những kiến thức khoa học đơn giản, cơ bản về con người và sức khỏe, về tự nhiên, về mối quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên Hình thành cho các em những kĩ năng

cơ bản như quan sát, dự đoán, nêu thắc mắc, đặt câu hỏi, tìm kiếm thông tin, phân tích, so sánh… Đặc biệt là kĩ năng vận dụng các kiến thức để ứng xử thích hợp trong cuộc sống Nội dung môn học bao gồm các kiến thức liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống như: thực vật (cây rau, cây hoa, cây gỗ ), động vật

Trang 12

(chim, cá, ếch ), các hiện tượng tự nhiên (gió, bão, nắng, mưa ) nên dễ dàng hấp dẫn và lôi cuốn người học Trong đó, việc tìm hiểu, khám phá về thế giới động vật - những người bạn nhỏ gần gũi, thân thiết với các em - có thể sẽ khơi gợi cho các em nhiều hứng thú học tập Tuy nhiên, với điều kiện của các trường tiểu học hiện nay không phải bất cứ học sinh nào cũng có cơ hội được tiếp xúc với những người bạn nhỏ đó Vì vậy, việc lựa chọn phương pháp, hình thức dạy học như thế nào để mang lại hiệu quả cao trong việc chuyển tải kiến thức và kích thích đam mê của học sinh

là một trong những vấn đề cấp thiết đặt ra cho các giáo viên

Hiện nay dạy học theo dự án (DHTDA) đã được đưa vào dạy học ở các trường trung học phổ thông và một số trường trung học cơ sở và một số ít trường tiểu học

và mầm non Việc vận DHTDA ở các trường tiểu học còn rất hạn chế Vấn đề này cũng đã có một số nghiên cứu về hoạt động dạy học theo dự án cũng như những biện pháp để sử dụng dạy học hiệu quả Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về về hoạt động dạy học khám phá về chủ đề động vật cho học sinh tiểu học

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi đã mạnh dạn chọn và nghiên cứu đề

tài: “Xây dựng dự án học tập chủ đề động vật cho học sinh tiểu học trong hoạt

động trải nghiệm sáng tạo”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Trên thế giới

Tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS là một trong những nhiệm vụ quan trọng của người thầy trong quá trình dạy học Vì vậy, vấn đề này luôn nhận được sự quan tâm tìm hiểu của đông đảo các nhà giáo dục học Một trong những hướng nghiên cứu được các nhà khoa học chú ý, quan tâm tìm hiểu là các phương pháp dạy học nhằm khơi gợi hứng thú cũng như phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh: dạy học theo phương pháp Bàn tay nặn bột, dạy học thông qua các tình huống dạy học, dạy học theo dự án… Dạy học theo dự án đã được biết đến và vận dụng từ rất lâu trong lịch sử giáo dục thế giới, đã có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề DHTDA

Từ cuối thế kỷ XVI, những kiến trúc sư người Ý đã thành lập một học viện nghệ thuật mang tên “The Accademia di San Luca Rome” dưới sự bảo trợ của Giáo hoàng Gregory XIII năm 1577 Cuộc thi đầu tiên để tuyển chọn học viên của học viện này được tổ chức vào năm 1656 Cấu trúc của các cuộc thi vào học viện tương đương với kì thi kiến trúc Việc thiết kế trong các cuộc thi vào học viện chỉ là

Trang 13

những tình huống giả định Trong các dự án này, sinh viên được giao nhiệm vụ thiết

kế và gia công một sản phẩm kĩ thuật hoàn thiện một cách tự lực, trong đó cần vận dụng các lí thuyết, kĩ năng học Vì lí do này chúng được gọi là “dự án”, “những dự

án với ý định là những bài tập trong tưởng tượng chứ không dùng để xây dựng” (theo Egbert)

Sau thành công của nước Ý, Viện hàn lâm kiến trúc Hoàng gia Pháp cũng đã đào tạo học viên bằng việc học tập thông qua các dự án Sinh viên phải hoàn thành một vài dự án hàng tháng để được công nhận kết quả Năm 1763, dự án được phát triển thành một phương pháp dạy học và được vận dụng phổ biến ở nước Pháp Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, nước Mỹ diễn ra phong trào cải cách giáo dục mạnh mẽ, trong đó tư tưởng giáo dục căn bản của cuộc cải cách này là dạy học, lấy học sinh làm trung tâm, ngày nay còn gọi là dạy học định hướng học sinh Trong phong trào cải cách đó, dạy học theo dự án được các nhà sư phạm Mỹ đưa vào sử dụng trong dạy học phổ thông, trung học cơ sở, tiểu học và mầm non Nhà sư phạm đi đầu trong việc triển khai vận dụng DHTDA cho trẻ mầm non đó chính là Lilian Kataz Bà đã nghiên cứu và cho ra đời hình thức dạy học phát huy các năng lực, khả năng sáng tạo của trẻ dựa trên việc tổ chức các hoạt động khám phá sâu về một chủ đề có liên quan đến môi trường xung quanh trẻ dựa trên những sở thích, kinh nghiệm, ý tưởng, các vấn

đề thắc mắc của trẻ Hình thức này đã được bà tổ chức thành công cho các trường mầm non ở 50 bang của nước Mĩ Mô hình dạy học đó chính là “mô hình dạy học theo dự án” Mô hình này đã được phát triển, nhân rộng cho dạy học cấp Mầm non, Tiểu học ở nước Mĩ và hơn 43 nước khác trên thế giới như: Úc, Anh, Canada, Ấn Độ, Tây Ấn…

Từ năm 1965 đến nay, nhiều ý tưởng về dạy học theo dự án được nghiên cứu lại và làm cho phổ biến trên toàn thế giới Hiện nay, ở các nước Singgapo, Mỹ, Ý học theo dự án có một quỹ thời gian trong chương trình giáo dục của các lớp ở mỗi cấp học Đó là một điều kiện thuận lợi để thúc đẩy DHTDA phát triển rộng rãi và phổ biến hơn GV có thể sử dụng quỹ thời gian này để tổ chức các dự án học tập một cách linh hoạt

2.2 Trong nước

Ở Việt Nam, dạy học theo dự án cũng là một trong những hình thức dạy học được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, tìm hiểu

DHTDA được quan tâm nghiên cứu trong những năm gần đây Những nghiên cứu ban đầu hướng đến giới thiệu về mô hình dạy học này dưới góc độ lí luận Nguồn tài liệu được chuyển dịch từ các tài liệu nước ngoài đã được các tác giả dịch

Trang 14

và biên soạn thành các giáo trình, bài giảng cho các khoá tập huấn, cũng như viết thành các bài báo công bố trên các tạp chí khoa học và các hội thảo khoa học trong nước Đã có rất nhiều các nghiên cứu hướng vào việc ứng dụng DHTDA vào nhà trường phổ thông và đại học với các môn học ưu tiên thiên về tự nhiên và kĩ thuật như địa lí tự nhiên, vật lí, điện – điện tử… DHTDA được đưa vào chương trình lí luận dạy học đại học dành cho các khoá cao học ở ĐHSP Hà Nội, ĐHSP Huế trong chương trình hợp tác quốc tế của dự án phát triển giáo viên Trong những năm gần đây, các chương trình bồi dưỡng giáo viên về ứng dụng công nghệ thông tin của các tập đoàn máy tính như Intel, Microsoft đóng vai trò đáng kể trong việc truyền bá, việc sử dụng DHTDA ở Việt Nam Chương trình dạy học cho tương lai của Intel (Intel Teach to the Future) và chương trình “Đa kĩ năng công nghệ thông tin (ICT) vào dạy và học” (Partners in learning) đề ra mục đích chính là giúp cho các GV biết cách sử dụng công nghệ máy tính để phát triển trí tưởng tượng của học sinh và cuối cùng là dẫn dắt các em tới một phương pháp học tập hiệu quả hơn dựa trên nền tảng của dạy học theo dự án Năm 2007, tập huấn ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học (ICT in Education) do Unessco tổ chức với cùng mục tiêu trên lấy nền tảng

sử dụng nguồn tư liệu Internet nhằm tổ chức các dự án học tập cho người học Năm 2008, tác giả Tôn Quang Cường đã có những nghiên cứu lí thuyết tổng

quan về DHTDA trong tài liệu“Dạy học theo dự án” [4] của mình

Trong những năm gần đây, có rất nhiều luận văn, khóa luận của các nhà nghiên cứu tìm hiểu về hoạt động DHTDA như:

Năm 2015, tác giả Lê Khoa đã chọn nghiên cứu đề tài “Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học kiến thức về sản xuất và sử dụng điện năng cho học sinh Trung học phổ thông” [11] trong luận án tiến sĩ của mình, hay đề tài

“Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án để dạy học chuyên đề giáo dục môi trường cho sinh viên ngành giáo dục Tiểu học”, luận văn thạc sĩ giáo dục học của tác giả Nguyễn Thị Hương [10].“Dạy học theo dự án và vận dụng trong đào tạo giáo viên THCS môn công nghệ” của tác giả Nguyễn Thị Diệu Thảo [22], “Tổ chức dạy học theo dự án về một số kiến thức điện từ học – Vật lí 9 Trung học cơ sở” của

Trần Văn Thành [21],

Vấn đề này cũng đã được nhiều tác giả quan tâm và có nhiều bài viết đang trên

các tạp chí Đỗ Hương Trà, Phùng Việt Hải (2008), Hoạt động học tập trong DHTDA và những kết quả thu được, Tạp chí khoa học, trường ĐHSP Hà Nội, tháng

6-2008 [24] Tiến trình DHTDA đã được các tác giả làm rõ các pha, đưa thêm giai

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	760,3 KB