Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái dọc đường hồ chí minh đoạn qua huyện đakrông, tỉnh quảng trị (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ QUYÊN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI DỌC ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH ĐOẠN QUA HUYỆN ĐAKRÔNG, TỈNH QUẢNG TRỊ Chuyên ngành: Địa lí học Mã s

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ QUYÊN

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI DỌC ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH ĐOẠN QUA HUYỆN ĐAKRÔNG, TỈNH QUẢNG TRỊ

Chuyên ngành: Địa lí học

Mã số: 60 31 05 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÍ THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN TƯỞNG

Thừa Thiên Huế, năm 2017 Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Quyên

Demo Version - Select.Pdf SDK

Lời cảm ơn

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo TS Nguyễn Tưởng đã tận tình hướng dẫn trong suốt quá trình hoàn thành đề tài luận văn

Xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô trong Khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm Huế đã tận tình truyền đạt kiến thức trong những năm tôi học tập

Xin chân thành cám ơn Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Trị, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Quảng Điền, Uỷ ban nhân dân huyện Đakrông đã cung cấp tài liệu cần thiết cho tôi thực hiện đề tài luận văn này

Trong quá trình nghiên cứu đề tài luận văn không tránh khỏi những thiếu sót về nội dung và hình thức Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý Thầy, Cô và các anh chị học viên để đề tài luận văn hoàn thiện hơn

Cuối cùng xin kính chúc quý Thầy, Cô và các anh chị học viên sức khỏe và thành công trong sự nghiệp

Xin chân thành cảm ơn!

Học viên Nguyễn Thị Quyên

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang

TRANG PHỤ BÌA i

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC VIẾT TẮT 4

DANH SÁCH BẢNG 5

DANH SÁCH HÌNH 6

MỞ ĐẦU 7

1 Tính cấp thiết của đề tài 7

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 8

3 Phạm vi nghiên cứu 8

4 Lịch sử nghiên cứu 8

5 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu 10

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 13

7 Cấu trúc của luận văn 13

NỘI DUNG 14

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH SINH THÁI 14

1.1 Khái niệm và đặc điểm của du lịch sinh thái 14

1.1.1 Khái niệm về du lịch sinh thái 14

1.1.2 Đặc điểm của du lịch sinh thái 16

1.1.3 Các sản phẩm của du lịch sinh thái 17

1.1.4 Nguyên tắc của du lịch sinh thái 18

1.1.5 Yêu cầu của du lịch sinh thái 19

1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của du lịch sinh thái 22

1.2.1 Nhận thức của xã hội 22

1.2.2 Tài nguyên du lịch 23

1.2.3 Dân cư và lao động trong lĩnh vực du lịch sinh thái 24

1.2.4 Môi trường luật pháp và cơ chế chính sách 25

1.2.5 Hoạt động xúc tiến quảng bá 26

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.2.6 Cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch 27

1.3 Ý nghĩa của phát triển du lịch sinh thái 28

1.3.1 Góp phần bảo vệ tài nguyên môi trường và phát triển du lịch bền vững 28

1.3.2 Góp phần xóa đói giảm nghèo và cải thiện phúc lợi cho nhân dân địa phương 29

1.3.3 Góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn theo hướng tiến bộ 30

1.3.4 Góp phần bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc 30

1.4 Mối quan hệ của du lịch sinh thái với các loại hình du lịch khác 31

1.4.1 Du lịch sinh thái với du lịch văn hóa 31

1.4.2 Du lịch sinh thái với du lịch lịch sử 31

1.4.3 Du lịch sinh thái với du lịch mạo hiểm 31

1.4.4 Du lịch sinh thái với du lịch bền vững 32

1.5 Kinh nghiệm phát triển du lịch sinh thái 32

1.5.1 Du lịch sinh thái ở một số quốc gia trên thế giới 32

1.5.2 Ở Việt Nam 35

CHƯƠNG 2: TIỀM NĂNG VÀ HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI DỌC ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH ĐOẠN QUA HUYỆN ĐAKRÔNG, TỈNH QUẢNG TRỊ 38

2.1 Khái quát huyện Đakrông 38

2.1.1 Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ 38

2.1.2 Đặc điểm điều kiện tự nhiên 39

2.1.3 Đặc điểm kinh tế - xã hội 43

2.2 Tiềm năng DLST dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông 47

2.2.1 Tài nguyên du lịch sinh thái tự nhiên 47

2.2.2 Tài nguyên du lịch sinh thái nhân văn 54

2.2.3 Đánh giá chung về tiềm năng du lịch sinh thái dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông 66

2.3 Hiện trạng phát triển du lịch sinh thái ở dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông 73

2.3.1 Số lượng khách du lịch và doanh thu 73

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.3.2 Nguồn lao động phục vụ du lịch 74

2.3.3 Cơ sở lưu trú và ăn uống 75

2.3.4 Các khu, điểm, tuyến du lịch 75

2.3.5 Công tác tổ chức và quản lý hoạt động quảng bá, xúc tiến du lịch 77

2.3.6 Công tác qui hoạch đầu tư, phát triển du lịch 71

2.3.7 Đánh giá chung về hiện trạng phát triển du lịch sinh thái ở dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông 78

CHƯƠNG 3 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI DỌC ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH ĐOẠN QUA HUYỆN ĐAKRÔNG, TỈNH QUẢNG TRỊ ĐẾN NĂM 2025 79

3.1 Cơ sở để xây dựng định hướng 79

3.1.1 Quan điểm và mục tiêu phát triển du lịch sinh thái 79

3.1.2 Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội huyện Đakrông đến năm 2020 81

3.1.3 Quy hoạch phát triển du lịch sinh thái huyện Đakrông 82

3.1.4 Căn cứ vào hiện trạng và tiềm năng phát triển các loại hình du lịch khác 82

3.2 Đề xuất định hướng phát triển du lịch sinh thái dọc đường Hồ Chí Minh 83

3.2.1 Định hướng về bảo vệ, tôn tạo môi trường sinh thái cảnh quan 83

3.2.2 Định hướng về đầu tư các điểm du lịch sinh thái 84

3.2.3 Định hướng về xây dựng sản phẩm du lịch 84

3.3 Giải pháp phát triển du lịch sinh thái dọc đường Hồ Chí Minh 89

3.3.1 Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách 89

3.3.2 Nhóm giải pháp về đầu tư phát triển 90

3.3.3 Nhóm giải pháp về nguồn nhân lực 91

3.3.4 Nhóm giải pháp về môi trường 91

3.3.5 Nhóm giải pháp về cộng đồng 92

3.3.6 Nhóm giải pháp về vốn 93

3.3.7 Nhóm giải pháp về tuyên truyền, quảng bá và xúc tiến du lịch 93

3.3.8 Nhóm giải pháp về đa dạng hóa sản phẩm du lịch 94

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nghĩa

KTXH Kinh tế - xã hội DLST Du lịch sinh thái VQG Vườn quốc gia

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH SÁCH BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Đặc điểm khí hậu, thời tiết huyện Đakrông 41 Bảng 2.2 Cơ cấu dân số qua các năm 43 Bảng 2.3 Diện tích, dân số và mật độ dân số các đơn vị hành chính dọc đường

Hồ Chí Minh năm 2016 44 Bảng 2.4 Cơ cấu kinh tế qua các thời kỳ 45 Bảng 2.5 Tiêu chí và hệ số đánh giá các điểm DLST dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị 66 Bảng 2.6 Tiêu chí và chỉ tiêu đánh giá về tiềm năng của các điểm DLST dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị 67 Bảng 2.7 Điểm đánh giá tổng hợp cao nhất và thấp nhất 71 Bảng 2.8 Kết quả đánh giá các điểm du lịch sinh thái ở dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông 72 Bảng 2.9 Số lượt khách du lịch đến Đakrông giai đoạn 2011 - 2015 73

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH SÁCH HÌNH

Trang

Hình 2.1 Bản đồ hành chính huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị 38 Hình 2.3 Biểu đồ số lượt khách du lịch huyện Đakrông giai đoạn 2011 - 2015 73 Hình 2.2 Bản đồ các điểm tài nguyên du lịch sinh thái huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị 76 Hình 3.1 Định hướng một số tuyến du lịch sinh thái ở huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị 88

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Ngày nay, cùng với sự phát triển không ngừng về các mặt kinh tế - văn hóa

- xã hội, nhu cầu đi du lịch của con người ngày càng tăng và trở thành nhu cầu cơ bản không thể thiếu được trong đời sống Hoạt động du lịch đang trở thành “con

gà đẻ trứng vàng” cho nhiều quốc gia trên thế giới Ở Việt Nam, ngành du lịch tuy còn non trẻ nhưng đã có bước phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng, đóng góp những thành tựu đáng kể cho nền kinh tế quốc dân Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội (KTXH) đến năm 2020, ngành du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam Vì vậy, mục tiêu của ngành du lịch Việt Nam là phải hoạt động có hiệu quả, hòa nhập với xu hướng phát triển của khu vực và thế giới Cùng với sự phát triển của ngành du lịch nói chung thì du lịch sinh thái (DLST) đã và đang phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu và trở thành mối quan tâm lớn của nhiều quốc gia trong chiến lược phát triển du lịch Trong thời đại hiện nay, khi nền công nghiệp bùng nổ kéo theo môi trường bị ô nhiễm nặng nề thì DLST có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với con người Phát triển DLST giúp con người có điều kiện tiếp cận với thiên nhiên hoang sơ, môi trường trong lành, tìm hiểu nền văn hóa bản địa đặc sắc, thỏa mãn nhu cầu khám phá và hồi phục sức khỏe cho con người DLST là loại hình du lịch có trách nhiệm, du lịch dựa vào thiên nhiên, hỗ trợ cho các mục tiêu bảo tồn tự nhiên và phát triển cộng đồng và đây là loại hình du lịch có nhiều đóng góp thiết thực cho việc phát triển bền vững, bảo vệ tự nhiên và mang lại lợi ích kinh tế Chính vì vậy DLST đã trở thành mục tiêu phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới về du lịch bởi tính ưu việt của nó

Đakrông nằm phía tây tỉnh Quảng trị, trên trục hành lang kinh tế Đông Tây,

có cửa khẩu quốc gia La Lay thông thương với nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào Đặc biệt Đakrông có 30 di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh được Bộ, Tỉnh xếp hạng, có trên 10 hang động lớn nhỏ tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động

du lịch diễn ra quanh năm Huyện Đakrông có hệ thống cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, núi, rừng, sông, suối, đỉnh đèo, vách đá mà tạo hóa ban tặng hấp dẫn thu

Demo Version - Select.Pdf SDK

hút được sự chú ý của nhiều người Với những tiềm năng sẵn có của huyện, việc chú trọng đầu tư phát triển du lịch đặc biệt là DLST dọc đường Hồ Chí Minh không chỉ mang lại những hiệu quả thiết thực cho nền kinh tế của huyện mà còn

phù hợp với xu thế phát triển của xã hội Do vậy tác giả chọn đề tài “Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị” làm đề tài nghiên cứu luận văn tốt nghiệp của mình

2 MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu

Trên cơ sở nghiên cứu tiềm năng, hiện trạng khai thác để đề xuất định hướng và các giải pháp phát triển DLST dọc đường Hồ Chí Minh nhằm góp phần thúc đẩy phát triển KTXH huyện Đakông

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan cơ sở lí luận và thực tiễn phục vụ nghiên cứu phát triển DLST dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị

- Điều tra, phân tích, đánh giá tiềm năng, hiện trạng phát triển DLST dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị

- Xây dựng định hướng và đề xuất giải pháp phát triển DLST dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị

3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Nội dung: Tiềm năng, hiện trạng, định hướng và giải pháp phát triển DLST dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị

- Lãnh thổ: Hành lang đường Hồ Chí Minh, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị Bao gồm phạm vi lãnh thổ các xã nằm trên đường Hồ Chí Minh

- Thời gian: Nghiên cứu hiện trạng phát triển đến năm 2017 và định hướng phát triển đến năm 2025

4 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU

4.1 Trên thế giới

Trong vài thập kỷ trở lại đây, du lịch đã thực sự trở thành một ngành kinh tế quan trọng và phát triển rộng khắp trên thế giới Cùng với sự phát triển nhanh chóng đó thì sự xuất hiện ngày càng nhiều những tác động tiêu cực của hoạt động

Demo Version - Select.Pdf SDK

du lịch đối với môi trường tự nhiên, KTXH của lãnh thổ đón khách là một tất yếu

Vì vậy các nhà nghiên cứu du lịch đã quan tâm nhiều hơn đến việc đánh giá các tác động này Những người tiên phong trong lĩnh vực này phải kể đến là Budowski

(Tourism and Environmental Conservation - Du lịch và bảo tồn môi trường),

Mathieson & Wall (Tourism: Physical Environmental, Economic and Social

Impacts, Longman, London,1982 - Du lịch: Vật lý môi trường, kinh tế và tác động

xã hội, Longman, London, 1982); Buckley & Pannell), Shaw and William (Critical Issues in Tourism, Blackwell, Oxford, 1994 - Các vấn đề quan trọng trong Du lịch, Blackwell, Oxford, 1994) Các tác giả này cùng với các nghiên cứu của mình

đều thống nhất là cần có một loại hình du lịch nhạy cảm và có trách nhiệm với môi trường đó là DLST

Khái niệm DLST bắt đầu được đề cập từ những năm đầu của thập kỷ 80 của thế kỷ XX Những nhà nghiên cứu đầu tiên và điển hình của lĩnh vực này phải kể

đến Boo (Ecotourism: The potential and Pitfalls - DLST: Tác động, tiếm năng và tính khả thi), Ceballos - Lascurain (Tourism, Ecotourism and Protected Areas, IUCN, Gland, Switzerland, 1996 - Du lịch, du lịch sinh thái và khu bảo tồn, IUCN, Gland, Thụy Sĩ, 1996) Cùng hàng loạt các nghiên cứu lý luận và thực

tiễn về DLST của các nhà khoa học quan tâm đến lĩnh vực này như: Cater, Dowling , Lingberg and Hawkins

Cũng có nhiều tổ chức như: IUWTO (tổ chức du lịch thế giới), WW (quỹ quốc tế bảo vệ thiên nhiên) đã giải quyết các vấn đề về lí luận DLST Các tổ chức trên đã khẳng định tầm quan trọng của DLST trong vấn đề giáo dục môi trường, bảo tồn hệ sinh thái, ủng hộ cộng đồng địa phương

Những tài liệu trên là những công trình khoa học có giá trị cả về l í luận và ứng dụng thực tiễn ở nước ngoài Đây là nguồn tài liệu giúp những nghiên cứu có những hiểu biết sâu rộng về DLST

4.2 Ở Việt Nam

Ở Việt Nam các công trình nghiên cứu về DLST xuất hiện nhiều từ giữa thập niên 90 của thế kỷ trước trở lại đây như: Đề tài “Cơ cở khoa học của phát triển du lịch sinh thái ở Việt Nam” của Viện nghiên cứu phát triển du lịch, trong

Demo Version - Select.Pdf SDK

Hội thảo về DLST với phát triển bền vững ở Việt Nam (4/1998) đã tập hợp được

sự đóng góp, tham luận của nhiều tác giả (Nguyễn Thượng Hùng, Nguyễn Quang

Mỹ, Lê Văn Lanh, Võ Trí Chung)

Các báo cáo chủ yếu tổng quan một số vấn đề lý luận về DLST và tài nguyên DLST ở Việt Nam Bên cạnh đó còn có các công trình của:

- Phạm Trung Lương (chủ biên) Du lịch sinh thái - những vấn đề lý luận và thực tiễn ở Việt Nam, NXB Giáo dục, 1998

- Đặng Duy Lợi “Đánh giá và khai thác các điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên huyện Ba Vì (Hà Tây) phục vụ mục đích du lịch”, Luận án

PTS khoa Địa lý - Địa chất Trường đại học sư phạm Hà Nội, 1992

- Phạm Quang Anh “Phân tích cấu trúc sinh thái cảnh quan ứng dụng định hướng tổ chức du lịch xanh ở Việt Nam”, luận án PTS khoa Địa lý - Địa chất,

Trường Đại học khoa học tự nhiên, Đại học quốc gia Hà Nội, 1996

- Nguyễn Thị Sơn “Cơ sở khoa học cho việc định hướng phát triển du lịch sinh thái ở vườn quốc gia Cúc Phương”, luận án tiến sỹ Địa lý, Trường đại học

sư phạm Hà Nội, 2000

- Chu Thành Huy, “Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái khu vực Hồ Núi Cốc, Tỉnh Thái Nguyên”, luận văn Thạc sỹ khoa học, Trường Đại học Khoa học

Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008

Trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, cũng có các công trình nghiên cứu về DLST tuy nhiên chưa có một đề tài nào nghiên cứu cụ thể việc phát triển DLST dọc đường Hồ Chí Minh trên địa bàn huyện Đakrông của tỉnh Quảng Trị Đề tài:

“Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái dọc đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị” không trùng lặp với bất cứ luận văn hoặc đề

tài khoa học nào đã công bố

5 QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

5.1 Quan điểm nghiên cứu

5.1.1 Quan điểm lịch sử - viễn cảnh

Quan điểm này được vận dụng để phân tích các số liệu, tư liệu trong các thời điểm nhất định để làm cơ sở để đưa ra các dự báo xác thực về xu hướng phát triển du lịch trong thời gian tới

Demo Version - Select.Pdf SDK