Chủ trương duy tân về kinh tế của các sĩ phu yêu nước tiến bộ ở việt nam đầu thế kỷ XX (tt)

ĐẠI HỌC HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM PHẠM THỊ LY NA CHỦ TRƯƠNG DUY TÂN VỀ KINH TẾ CỦA CÁC SĨ PHU YÊU NƯỚC TIẾN BỘ Ở VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX LUẬN VĂN THẠC SĨ SỬ HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG N

ĐẠI HỌC HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM THỊ LY NA

CHỦ TRƯƠNG DUY TÂN VỀ KINH TẾ CỦA CÁC SĨ PHU YÊU NƯỚC TIẾN BỘ

Ở VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX

LUẬN VĂN THẠC SĨ SỬ HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Demo Version - Select.Pdf SDK

ĐẠI HỌC HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM THỊ LY NA

CHỦ TRƯƠNG DUY TÂN VỀ KINH TẾ CỦA CÁC SĨ PHU YÊU NƯỚC TIẾN BỘ

Ở VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX

Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam

Mã số: 60.22.03.13

LUẬN VĂN THẠC SĨ SỬ HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS TRƯƠNG CÔNG HUỲNH KỲ

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác

Tác giả Phạm Thị Ly Na

Demo Version - Select.Pdf SDK

Em xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu Nhà Trường, Phòng Đào tạo sau Đại học – Trường Đại học Sư phạm Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho

em hoàn thành khóa học

Em xin cảm ơn Quý Thầy, Cô Khoa Lịch Sử, Trường Đại học sư Phạm

và Đại học Khoa học – Đại học Huế đã nhiệt tình giảng dạy, gợi mở cho em nhiều kiến thức quan trọng trong quá trình học tập và thực hiện luận văn Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo, PGS.TS Trương Công Huỳnh Kỳ, người đã tận tâm, tận tình hướng dẫn em thực hiện hoàn thành Luận văn Thạc sĩ này

Xin được gửi lời tri ân đến gia đình, người thân, bạn bè đồng nghiệp đã luôn ở bên tôi giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu Xin chân thành cảm ơn!

Huế, tháng 9 năm 2017

Tác giả Phạm Thị Ly Na

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA i

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC iv

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 5

6 Đóng góp của luận văn 5

7 Bố cục của luận văn 5

NỘI DUNG 7

Chương 1: CƠ SỞ CỦA SỰ HÌNH THÀNH CHỦ TRƯƠNG DUY TÂN VỀ KINH TẾ Ở VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX 7

1.1 Tác động của chính sách thống trị, khai thác thuộc địa của thực dân Pháp 7 1.2 Yêu cầu của sự nghiệp giải phóng dân tộc, phát triển đất nước 11

1.3 Ảnh hưởng của tư tưởng dân chủ phương Tây và trào lưu “Châu Á thức tỉnh” 12

1.4 Sự ra đời của phong trào Duy tân Việt Nam đầu thế kỷ XX và chủ trương duy tân về kinh tế 15

Chương 2: CHỦ TRƯƠNG DUY TÂN VỀ KINH TẾ DO CÁC SĨ PHU YÊU NƯỚC TIẾN BỘ KHỞI XƯỚNG VÀO ĐẦU THẾ KỶ XX 19

2.1 Khái quát về chủ trương duy tân kinh tế do các sĩ phu yêu nước tiến bộ khởi xướng 19

2.1.1 Mục đích 19

2.1.2 Nội dung 22

2.1.3 Phương thức tiến hành 28

2.2 Chủ trương duy tân kinh tế của các sĩ phu yêu nước tiến bộ tiêu biểu 30

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.2.1 Chủ trương của Phan Chu Trinh 31

2.2.2 Chủ trương Phan Bội Châu 33

2.2.3 Chủ trương Trần Quý Cáp 36

2.2.4 Chủ trương của Huỳnh Thúc Kháng 39

2.2.5 Chủ trương của Lương Văn Can 42

2.2.6 Chủ trương của Nguyễn Thượng Hiền 45

2.2.7 Chủ trương của Lương Khắc Ninh 47

Chương 3: TÁC DỤNG VÀ HẠN CHẾ CỦA CHỦ TRƯƠNG DUY TÂN VỀ KINH TẾ DO CÁC SĨ PHU YÊU NƯỚC TIẾN BỘ KHỞI XƯỚNG ĐẦU THẾ KỶ XX 56

3.1 Tác dụng của chủ trương duy tân về kinh tế do các sĩ phu yêu nước tiến bộ khởi xướng 56

3.1.1 Thức tỉnh dân tộc về kinh tế, góp phần thúc đẩy phong trào yêu nước Việt Nam phát triển theo một hình thức mới 56

3.1.2 Góp phần thúc đẩy nền kinh tế tư bản của dân tộc ra đời 75

3.2 Một số hạn chế trong chủ trương duy tân về kinh tế của các sĩ phu yêu nước tiến bộ 79

3.2.1 Nhận thức về vấn đề kinh tế tư bản chưa đầy đủ 79

3.2.2 Kinh nghiệm tổ chức sản xuất kinh doanh còn hạn chế 80

KẾT LUẬN 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp dưới ngọn cờ Cần Vương kết thúc với sự thất bại của cuộc khởi nghĩa Hương Khê (1896) Từ 1897 thực dân Pháp bắt đầu cuộc khai thác thuộc địa, kinh tế - xã hội Việt Nam bắt đầu có sự chuyển biến Lịch sử dân tộc lúc này yêu cầu cần phải có một con đường cứu nước mới

Đứng trước yêu cầu của lịch sử dân tộc, dưới tác động của tư tưởng dân chủ

tư sản phương Tây và trào lưu “Châu Á thức tỉnh”, các sĩ phu yêu nước tiến bộ như: Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp, Lương Văn Can, Đào Nguyên Phổ… đều hướng về phương Tây để tìm kiếm con đường cứu nước mới cho dân tộc Từ đó, một xu hướng cứu nước mới đã xuất hiện: kết hợp cứu nước với duy tân, học tập theo văn minh phương Tây, cải tạo nước Việt Nam

cũ, xây dựng nước Việt Nam mới theo hình ảnh các nước phương Tây tiên tiến Để đạt được mục tiêu trên, các sĩ phu yêu nước tiến bộ chủ trương duy tân không chỉ trên lĩnh vực chính trị, quân sự, mà còn trên lĩnh vực văn hóa, giáo dục, kinh tế Bởi

vì họ nhận ra rằng sự lạc hậu và nghèo nàn của đất nước là một trong những nguyên nhân làm cho dân tộc ta bị mất nước Sở dĩ người Pháp có thể đô hộ dân tộc Việt Nam là do họ có một nền kinh tế mạnh hơn ta Nhật Bản thoát khỏi sự đô hộ của phương Tây, một trong những yếu tố là nhờ duy tân cải cách về kinh tế Vì vậy, để thoát khỏi nô lệ và đưa đất nước phát triển lên con đường văn minh tiến bộ, tất yếu phải duy tân cải cách về kinh tế Đây là yêu cầu hết sức quan trọng trong công cuộc đấu tranh cứu nước và phát triển đất nước, là điều kiện để nâng cao dân trí, chấn dân khí, tạo ra tiềm lực để tiến hành cuộc vận động giải phóng dân tộc trong hoàn cảnh lịch sử mới Từ yêu cầu tất yếu này, vấn đề duy tân về kinh tế là một nội dung hết sức quan trọng của trào lưu duy tân cải cách đầu thế kỷ XX, là một trong những vấn đề khoa học được các nhà sử học quan tâm nhưng kết quả nghiên cứu còn chưa phản ánh đầy đủ so với các lĩnh vực nghiên cứu về chính trị, văn hóa, giáo dục, quân sự của trào lưu duy tân cải cách đầu thế kỷ XX

Demo Version - Select.Pdf SDK

Để góp phần tìm hiểu một cách toàn diện và sâu sắc hơn về vai trò của các sĩ phu yêu nước những năm đầu thế kỷ XX đối với hoạt động duy tân về kinh tế, từ đó góp phần đánh giá đầy đủ hơn trào lưu duy tân cải cách đầu thế kỷ XX, rút ra những

giá trị kế thừa cho công cuộc đổi mới đất nước hiện tại, tôi chọn đề tài “Chủ

trương duy tân về kinh tế của các sĩ phu yêu nước tiến bộ ở Việt Nam đầu thế

kỷ XX” làm đề tài luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ sử học

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Duy tân về kinh tế ở Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX là một nội dung quan trọng trong phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam Vấn đề này được nhiều học giả trong và ngoài nước quan tâm, nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau Có thể kể đến các công trình nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến đề tài:

Trong tác phẩm Giai cấp tư sản Việt Nam dưới thời Pháp thuộc của tác giả

Nguyễn Công Bình (1959), đã đề cập đến hoạt động kinh tế của tư sản Việt Nam và hoạt động kinh tế của các sĩ phu yêu nước đầu thế kỷ XX

Lịch sử cận đại Việt Nam (1960), tập 3, Trần Văn Giàu, Đinh Xuân Lâm,

Nguyễn Văn Sự Cuốn Sự phát triển của tư tưởng Việt Nam từ giữa thế kỷ XIX đến

Cách mạnh tháng Tám (1975), tập 2, của Trần Văn Giàu, bàn về hệ ý thức tư sản, các

dạng biểu hiện của nó trên các lĩnh vực, trong đó có vấn đề duy tân về kinh tế

Cuốn Phong trào Duy Tân của Nguyễn Văn Xuân (1969) là tác phầm trình

bày về phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX có hệ thống nhất vào trước năm 1975, nội dung chủ trương duy tân về kinh tế là một trong những nét chủ yếu của tác phẩm này

Thế Nguyên (1988), với cuốn Phan Chu Trinh - một chí sỹ giàu lòng nhiệt

huyết (1872 - 1926), đã trình bày những đóng góp của Phan Chu Trinh trong phong

trào yêu nước đầu thế kỷ XX, trong đó có công lao về cải cách kinh tế trong phong trào Duy Tân…

Chương Thâu (1997), trong cuốn Đông Kinh Nghĩa Thục và phong trào cải

cách văn hóa đầu thế kỷ XX, dựng lại bức tranh khá chi tiết về hoạt động của Đông

Kinh Nghĩa Thục, ngoài cải cách về văn hóa còn có chủ trương phát triển kinh tế

Demo Version - Select.Pdf SDK

Nguyễn Văn Xuân (2003), Phong trào Duy tân và tinh thần doanh nghiệp,

đã trình bày khái quát về những hoạt động kinh tế mang yếu tố kinh tế tư bản trong phong trào Duy Tân, đồng thời nêu lên những nguyên nhân làm cho nền kinh tế tư bản Việt Nam không thể phát triển mạnh vào đầu thế kỷ XX

Gần đây, việc nghiên cứu vấn đề duy tân về kinh tế đã được các nhà nghiên cứu

quan tâm hơn như tác phẩm 100 năm Đông Kinh Nghĩa Thục của nhiều tác giả (2008)

trình bày có hệ thống về hoạt động giáo dục, hoạt động kinh tế của các chí sĩ Đông Kinh Nghĩa Thục, trên cơ sở đó đánh giá mối quan hệ với phong trào Duy Tân

Trương Thị Thanh Nhàn (2011), Đóng góp của phong trào Duy Tân đầu thế

kỷ XX đối với cách mạng Việt Nam, khóa luận tốt nghiệp, có đề cập đến sự đóng

góp về kinh tế của phong trào này

Lê Thị Phương (2014), Chủ trương chấn hưng thực nghiệp của các sĩ phu

yêu nước tiến bộ đầu thế kỷ XX, khóa luận tốt nghiệp, đã đước đầu trình bày về chủ

trương chấn hưng thực nghiệp của các sĩ phu yêu nước đầu thế kỷ XX và nêu các nhận xét về chủ trương đó, khẳng định những đóng góp và hạn chế của chủ trương chấn hưng thực nghiệp do các sĩ phu yêu nước đề xướng

Hồ Thị Thúy Bình (2015), Phan Bội Châu với trào lưu duy tân cải cách ở

Việt Nam đầu thế kỷ XX, luận văn Thạc sĩ, đã trình bày một cách khái quát về chủ

trương duy tân cải cách của Phan Bội Châu, trong đó có đề cập đến đóng góp của Phan Bội Châu trên lĩnh vực duy tân về kinh tế…

Nguyễn Hữu Lâm (2015), Hoạt động tuyên truyền chấn hưng thực nghiệp

trong phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX, luận văn Thạc sĩ, đã trình bày có hệ thống

về hoạt động tuyên truyền chấn hưng thực nghiệp, nêu rõ nội dung và phương thức tuyên truyền, đóng góp của hoạt động tuyên truyền chấn hưng thực nghiệp trong phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX…

Trương Công Huỳnh Kỳ (2016), trong báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu cấp

cơ sở, Phong trào chấn hưng thực nghiệp ở Việt Nam trong 30 năm đầu thế kỷ XX

đã trình bày hoạt động chấn hưng thực nghiệp ở Việt Nam trên các vấn đề cơ sở hình thành, thành phần lãnh đạo, mục đích, nội dung, hình thức, diễn biến, các nhà

Demo Version - Select.Pdf SDK

thực nghiệp tiêu biểu và rút ra tính chất, đặc điểm, kết quả, ý nghĩa của phong trào chấn hưng thực nghiệp ở Việt Nam trong 30 năm đầu thế kỷ XX

Các kết quả nghiên cứu trên là tài liệu quý có ý nghĩa định hướng giúp cho tác giả luận văn có thể tìm hiểu những nội dung cơ bản về duy tân kinh tế, để trên

cơ sở đó, tiến hành phân tích và nhận thức một cách toàn diện hơn về nội dung cũng như những đóng góp của các sĩ phu yêu nước tiêu biểu đối với vấn đề duy tân về kinh tế trong những năm đầu thế kỷ XX

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ chủ trương duy tân về kinh tế của các sĩ phu yêu nước tiến bộ những năm đầu thế kỷ XX có tính hệ thống và đầy đủ hơn,

từ đó khẳng định những đóng góp và hạn chế của của các sĩ phu yêu nước đối với vấn

đề kinh tế trong bối cảnh lịch sử Việt Nam lúc bấy giờ

3.2 Nhiệm vụ

Để đạt được mục đích trên, luận văn thể hiện những nhiệm vụ sau:

Trình bày bối cảnh lịch sử, tình hình kinh tế của Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX để làm rõ vấn đề duy tân cải cách kinh tế là một biện pháp tất yếu đối với công cuộc cứu nước đầu thế kỷ XX

Phân tích rõ chủ trương duy tân về kinh tế của các sĩ phu yêu nước tiến bộ tiêu biểu như Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp, Nguyễn Thượng Hiền, Lương Văn Can, Nguyễn Quyền, Lương Khắc Ninh,…

Đánh giá khách quan chủ trương duy tân về kinh tế của các sĩ phu yêu nước tiến bộ đầu thế kỷ XX trên các mặt ưu điểm, hạn chế và phân tích tác dụng, khẳng định các giá trị cần kế thừa trong công cuộc đổi mới hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Chủ trương duy tân về kinh tế của các sĩ phu yêu nước tiến bộ tiêu biểu đầu thế kỷ XX như: Lương Khắc Ninh, Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng, Lương Văn Can, Nguyễn Thượng Hiền, Nguyễn Quyền với

Demo Version - Select.Pdf SDK

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian: đầu thế kỷ XX

Về không gian: ở Việt Nam thời Pháp thuộc

Nội dung: đề cập đến chủ trương duy tân về kinh tế của các sĩ phu yêu nước tiến bộ tiêu biểu

5 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

5.1 Nguồn tư liệu

Trong qua trình thực hiện đề tài này, tác giả luận văn sử dụng những nguồn

tư liệu sau:

- Các trước tác của các sĩ phu yêu nước tiến bộ tiêu biểu đầu thế kỷ XX

- Các tác phẩm, công trình nghiên cứu, bài viết của các tác giả trong và ngoài

nước về hoạt động duy tân kinh tế ở Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX…

- Tài liệu lưu trữ của chính quyền thuộc địa về vấn đề này

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp logic trên cơ sở so sánh và đối chiếu tư liệu, đồng thời sử dụng các phương pháp khác như: phương pháp sưu tầm, phân tích, tổng hợp để trình bày nội dung luận văn

6 Đóng góp của luận văn

Về mặt khoa học: luận văn góp phần trình bày có hệ thống về chủ trương duy tân về kinh tế của các sĩ phu yêu nước tiến bộ, nêu rõ những đóng góp và hạn chế của các sĩ phu yêu nước đối với việc duy tân cải cách về kinh tế ở Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX

Về mặt thực tiễn: kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là tài liệu tham khảo để học tập, nghiên cứu và giảng dạy về chủ trương duy tân cải cách về kinh tế ở Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục thì nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở của sự hình thành chủ trương duy tân về kinh tế ở Việt

Nam đầu thế kỷ XX

Demo Version - Select.Pdf SDK

Chương 2: Chủ trương duy tân về kinh tế do các sĩ phu yêu nước tiến bộ

khởi xướng đầu thế kỷ XX

Chương 3: Tác dụng và hạn chế của chủ trương duy tân về kinh tế do các sĩ

phu yêu nước tiến bộ khởi xướng đầu thế kỷ XX

Demo Version - Select.Pdf SDK