Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sinh kế cộng đồng cư dân ven đầm cầu hai, huyện phú lộc, tỉnh thừa thiên huế và đề xuất giải pháp thích ứng (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN PHI QUÝ PHƯỚC NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN SINH KẾ CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN VEN ĐẦM CẦU HAI, HUYỆN PHÚ LỘC, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ VÀ

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN PHI QUÝ PHƯỚC

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN SINH KẾ CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN VEN ĐẦM CẦU HAI,

HUYỆN PHÚ LỘC, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÝ

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN PHI QUÝ PHƯỚC

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN SINH KẾ CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN VEN ĐẦM CẦU HAI,

HUYỆN PHÚ LỘC, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG

CHUYÊN NGÀNH: ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN

MÃ SỐ: 60 44 02 17

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÝ

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS LÊ VĂN ÂN

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác Các số liệu được sử dụng trong luận văn là hoàn toàn trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

Tác giả luận văn

Nguyễn Phi Qúy Phước

Trang 4

Lời cảm ơn!

Để có thể hoàn thành đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh, bên cạnh sự nỗ lực cố gắng của bản thân còn

có sự hướng dẫn nhiệt tình của quý Thầy Cô, cũng như sự động viên ủng hộ của gia đình và bạn bè trong suốt thời gian học tập nghiên cứu và thực hiện luận văn thạc sĩ

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Thầy giáo TS

Lê Văn Ân người đã hết lòng giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn này Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến toàn thể quý thầy cô Khoa Địa lí - Trường Đại học Sư phạm Huế đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và cho đến khi thực hiện đề tài luận văn

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Trung tâm Khí tượng và Thủy văn tỉnh Thừa Thiên Huế, UBND huyện Phú Lộc, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Phú Lộc, Chi cục Thống kê huyện Phú Lộc, cán bộ

Trang 5

và nhân dân các xã Vinh Giang, Vinh Hiền và Lộc Bình, huyện Phú lộc đã không ngừng hỗ trợ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, các anh chị và các bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh

Thừa Thiên Huế, tháng 9 năm 2017

Học viên thực hiện Nguyễn Phi Qúy Phước

iii

Trang 6

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA i

LỜI CAM ĐOAN ii

Lời cảm ơn iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6

DANH MỤC BẢNG 7

DANH MỤC HÌNH 8

A MỞ ĐẦU 9

B N I DUNG 14

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU BĐKH VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA BĐKH ĐẾN SINH KẾ 14

1.1 CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 14

1.1.1 Khí nhà kính và hiệu ứng nhà kính 14

1.1.1.1 Khí nhà kính 14

1.1.1.2 Hiệu ứng nhà kính 14

1.1.2 Biến đổi khí hậu 14

1.1.2.1 Khái niệm về biến đổi khí hậu 14

1.1.2.2 Nguyên nhân của biến đổi khí hậu 15

1.1.2.3 Biểu hiện của biến đổi khí hậu 16

1.1.3 Kịch bản biến đổi khí hậu 17

1.1.4 Thích ứng với biến đổi khí hậu 17

1.1.5 Sinh kế và khung sinh kế bền vững 17

1.2 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TIÊU BIỂU VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ SINH KẾ 19

1.2.1 Tình hình nghiên cứu về BĐKH và sinh kế trên thế giới 19

1.2.2 Tình hình nghiên cứu về BĐKH và sinh kế ở Việt Nam 20

1.2.3 Tình hình nghiên cứu về BĐKH và sinh kế ở tỉnh Thừa Thiên Huế 22

1.3 BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 23

Trang 7

1.3.1 Biến đổi khí hậu trên thế giới 23

1.3.1.1 Biến đổi khí hậu trong quá khứ 23

1.3.1.2 Biến đổi khí hậu hiện nay 23

1.3.2 Biến đổi khí hậu ở Việt Nam 25

1.3.2.1 Biểu hiện của biến đổi khí hậu ở Việt Nam 25

1.3.2.2 Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng cho Việt Nam 27

1.3.2.3 Thích ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam 27

1.4 QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

1.4.1 Quan điểm nghiên cứu 29

1.4.1.1 Quan điểm hệ thống 29

1.4.1.2 Quan điểm tổng hợp 29

1.4.1.3 Quan điểm lịch sử - viễn cảnh 29

1.4.1.4 Quan điểm lãnh thổ 30

1.4.1.5 Quan điểm phát triển bền vững 30

1.4.2 Phư ng há nghiên cứu 30

1.4.2.1 Phương pháp thu thập thông tin 30

1.4.2.2 Phương pháp khảo sát thực địa và điều tra xã hội học 31

1.4.2.3 Phương pháp thống kê và phân tích tổng hợp 31

1.4.2.4 Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn 31

1.4.2.5 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia 32

CHƯƠNG 2 BIỂU HIỆN CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ THỰC TRẠNG CÁC HOẠT Đ NG SINH KẾ CHÍNH Ở ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 33

2.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN ĐỊA LÍ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 33

2.1.1 Khái quát điều kiện địa lí tự nhiên và giá trị của đầm Cầu Hai 33

2.1.1.1 Khái quát điều kiện địa lí tự nhiên của đầm Cầu Hai 33

2.1.1.2 Đặc điểm các yếu tố thủy tĩnh 41

2.1.1.3 Giá trị của hệ thống đầm Cầu Hai 42

2.1.2 Khái quát điều kiện KT - XH của địa bàn nghiên cứu 46

2.1.2.1 Dân cư và lao động 46

Trang 8

2.1.2.2 Tình hình phát triển kinh tế 47

2.1.2.3 Dịch vụ liên quan đến các hoạt động sinh kế chính 48

2.1.2.4 Văn hóa, giáo dục 48

2.2 BIỂU HIỆN CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 49

2.2.1 Biến đổi một số yếu tố khí hậu c bản 49

2.2.1.1 Nhiệt độ 49

2.2.1.2 Lượng mưa 50

2.2.2 Nước biển dâng 52

2.2.3 Xâm nhập mặn 52

2.2.4 Sự gia tăng các chất dinh dưỡng và biên độ giao động theo mùa của các yếu tố thủy lý, thủy hóa 53

2.2.5 Các tai biến thiên nhiên 54

2.2.5.1 Lũ lụt 54

2.2.5.2 Bão và ATNĐ 55

2.2.5.3 Hạn hán 57

2.3 THỰC TRẠNG CÁC HOẠT ĐỘNG SINH KẾ TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 58

2.3.1 Thực trạng các nguồn lực hát triển sinh kế 58

2.3.1.1 Nguồn lực tự nhiên 58

2.3.1.2 Nguồn lực con người 59

2.3.1.3 Nguồn lực vật chất 60

2.3.1.4 Nguồn lực xã hội 61

2.3.1.5 Nguồn lực tài chính 62

2.3.2 Thực trạng hát triển các hoạt động sinh kế 62

2.3.2.1 Hoạt động trồng trọt 62

2.3.2.2 Hoạt động nuôi trồng thủy sản 63

2.3.3 Thực trạng các kết quả sinh kế đạt được 63

2.3.3.1 Thu nhập 63

2.3.3.2 Tình trạng thất nghiệp 64

Trang 9

2.3.3.3 Tình trạng nghèo đói 64

CHƯƠNG 3 ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN CÁC HOẠT Đ NG SINH KẾ CHÍNH CỦA C NG ĐỒNG CƯ DÂN VEN ĐẦM CẦU HAI VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG 65

3.1 ẢNH HƯỞNG CỦA BĐKH ĐẾN CÁC HOẠT ĐỘNG SINH KẾ 65

3.1.1 Ảnh hưởng đến hoạt động trồng trọt 65

3.1.1.1 Các ảnh hưởng 65

3.1.1.2 Hệ quả 70

3.1.2 Ảnh hưởng đến hoạt động nuôi trồng thủy sản 70

3.1.2.1 Các ảnh hưởng 70

3.1.2.2 Hệ quả 72

3.2 NHẬN THỨC CỦA CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN VEN ĐẦM CẦU HAI VỀ BĐKH VÀ CÁC SINH KẾ BỊ ẢNH HƯỞNG 74

3.2.1.Nhận thức của các hộ gia đình về biểu hiện BĐKH tại địa hư ng 74

3.2.2.Nhận thức của các hộ gia đình về ảnh hưởng của BĐKH đến các hoạt động sinh kế chính 76

3.2.2.1 Hoạt động trồng trọt 77

3.2.2.2 Hoạt động nuôi trồng thủy sản 77

3.2.3 Các hoạt động thích ứng về sinh kế của hộ gia đình trước ảnh hưởng của BĐKH tại 3 xã ven đầm Cầu Hai 78

3.2.3.1 Các hoạt động thích ứng trong trồng trọt 79

3.2.3.2 Các hoạt động thích ứng trong nuôi trồng thủy sản 79

3.2.3.3 Đánh giá các hoạt động thích ứng về sinh kế trước ảnh hưởng của BĐKH ở 3 xã ven đầm Cầu Hai 80

3.3 ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG VỚI BĐKH TRONG CÁC HOẠT ĐỘNG SINH KẾ CHÍNH CỦA CƯ DÂN VEN ĐẦM CẦU HAI 83

3.3.1 C sở của việc đề xuất giải há thích ứng với BĐKH 83

3.3.1.1 Các nguyên tắc quán triệt khi đề xuất giải pháp 83

3.3.1.2 Các cơ sở của việc đề xuất giải pháp 83

Trang 10

3.3.2 Đề xuất các giải há thích ứng với BĐKH 84

3.3.2.1 Các giải pháp chung 84

3.3.2.2 Các giải pháp đối với mỗi hoạt động sinh kế 86

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO 95 PHỤ LỤC

Trang 11

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ATNĐ Á thấp nhiệt đới BĐKH Biến đổi khí hậu ĐBNC Địa bàn nghiên cứu GDP Tổng sản phẩm quốc nội IPCC Intergovernmental Panel on Climate Change

Ủy ban Liên Chính hủ về Biến đổi khí hậu

KH & CN Khoa học và công nghệ

KT - XH Kinh tế - xã hội

NTTS Nuôi trồng thủy sản

SKBV Sinh kế bền vững

TN & MT Tài nguyên và Môi trường

UNESCO Building peace in the minds of men and women

Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hiệp quốc WMO World Meteorological Organization Extranet

Tổ chức Khí tượng Thế giới

XTNĐ Xoáy thuận nhiệt đới

Trang 12

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Lượng mưa TB tháng I, tháng VII và TB năm ở khu vực nghiên cứu 50

Bảng 2.2 Độ mặn theo mùa của đầm Cầu Hai năm 2005 và năm 2009 (‰) 53

Bảng 2.3 Nồng độ một số chất dinh dưỡng khoáng trong nước đầm há Tam Giang - Cầu Hai qua thời gian (µg/l) 53

Bảng 2.4 Đặc điểm môi trường nước đầm há TG - CH qua thời gian 54

Bảng 2.5 Một số c n bão và ATNĐ ảnh hưởng đến TTH giai đoạn 1950 - 2011 56

Bảng 2.6 C cấu lao động trong các hoạt động sinh kế chính ở ĐBNC 60

Bảng 2.7 Các loại cây trồng chủ yếu ở địa bàn nghiên cứu năm 2016 62

Bảng 2.8 Tỉ lệ hộ nghèo của các xã thuộc ĐBNC năm 2016 64

Bảng 3.1 Sự suy giảm diện tích các loại cây trồng do không khắc phục được hạn hán và xâm nhập mặn (ha) 66

Bảng 3.2 Dự báo diện tích bị ngập do NBD tại địa bàn nghiên cứu (ha) 68

Bảng 3.3 Sản lượng (ha) và năng suất (tạ/ha) các loài cây trồng của ĐBCN 70

Bảng 3.4 Tổng hợ các ảnh hưởng của BĐKH đến các hoạt động sinh kế chính của địa bàn nghiên cứu trong 10 năm qua 73

Bảng 3.5 Mức độ xảy ra của BĐKH tại 3 xã ven đầm Cầu Hai 74

Bảng 3.6 Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đến sinh kế 76

Bảng 3.7 Thích ứng với hoạt động trồng trọt tại ĐBNC (%) 79

Bảng 3.8 Thích ứng với hoạt động NTTS tại ĐBNC (%) 79

Trang 13

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Diễn biến chuẩn sai nhiệt độ trung bình toàn cầu 24

Hình 1.2 Biến động mực nước biển trung bình toàn cầu 25

Hình 2.1 Bản đồ hệ thống đầm há Thừa Thiên Huế 33

Hình 2.2 Lược đồ mạng lưới thủy văn tỉnh Thừa Thiên Huế 38

Hình 2.3 Bản đồ các xã thuộc địa bàn nghiên cứu 48

Hình 2.4 Diễn biến nhiệt độ trung bình năm ở ĐBNC giai đoạn 1967 - 2016 49

Hình 2.5 Diễn biến nhiệt độ tháng cao nhất và thấp nhất năm ở địa bàn nghiên cứu giai đoạn 1967 - 2016 50

Hình 2.6 Diễn biến lượng mưa trung bình năm ở địa bàn nghiên cứu giai đoạn 1967 - 2016 51

Hình 2.7 Diễn biến lượng mưa tháng cao nhất và thấp nhất năm ở địa bàn nghiên cứu giai đoạn 1967 - 2016 51

Hình 2.8 Diện tích đất sử dụng cho sinh kế trồng trọt ở ĐBNC (ha) 58

Hình 2.9 Diện tích mặt nước NTTS ở ĐBNC (ha) 59

Hình 2.10 Số lượng lao động trong các hoạt động sinh kế chính ở địa bàn nghiên cứu năm 2016 59

Hình 2.11 Thu thậ bình quân của các hộ gia đình có sinh kế chính là trồng trọt và nuôi trồng thủy sản ở ĐBNC năm 2016 64

Hình 3.1 Bản đồ dự báo diện tích ngập do NBD tại ĐBNC năm 2030 67

Trang 14

A MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Biến đổi khí hậu (BĐKH), với các biểu hiện chính là sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu, mực nước biển dâng (NBD) và các hiện tượng thời tiết cực đoan, không chỉ thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà khoa học, mà đã trở thành mối quan tâm của toàn nhân loại Báo cáo lần thứ 3 của Ủy ban liên chính hủ về BĐKH (IPCC) khẳng định “Hành tinh của chúng ta đang hải đối mặt với nhiều nguy c từ BĐKH

và NBD” Năm 2007, trong báo cáo lần thứ 4, IPCC đã tái khẳng định và đưa ra cảnh báo “BĐKH không còn là vấn đề của riêng một tổ chức hay một quốc gia nào,

nó là một hiểm họa tiềm tàng đang đe dọa cuộc sống của nhân loại cũng như tất cả các loài sinh vật trên Trái Đất”

Sinh kế bền vững (SKBV) là chủ đề luôn được quan tâm trong các tranh luận

về hát triển, giảm nghèo và quản lý môi trường cả về hư ng diện lý luận và thực tiễn Về mặt lý luận, con người và những ưu tiên của con người được đặt ở vị trí trung tâm của sự hát triển, cách tiế cận này tậ trung vào các hoạt động giảm nghèo bằng cách để người nghèo tự xây dựng cuộc sống dựa trên các c hội của họ,

hỗ trợ tiế cận các nguồn lực và giú họ môi trường về thể chế và chính sách Về mặt thực tiễn, cách tiế cận này xuất hát từ mối quan tâm về tính hiệu quả của hoạt động hát triển với kỳ vọng rằng việc đặt trọng tâm vào con người sẽ tạo ra sự khác biệt đáng kể trong việc đạt được các mục tiêu giảm nghèo Chính vì vậy, các nghiên cứu lý luận cũng như thực tiễn về SKBV vẫn sẽ là chủ đề nóng khi những nhu cầu của người nghèo luôn được ưu tiên trong mọi chính sách và hoạt động hát triển của các quốc gia trên thế giới

Có thể nhận thấy rằng BĐKH là một yếu tố chủ chốt liên quan đến khả năng

bị tổn thư ng của sinh kế Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, BĐKH theo xu hướng nóng lên của Trái Đất ngày càng gia tăng và rất hức tạ thì sự tổn thư ng tới sinh

kế càng nặng nề, nhất là những nước, những khu vực có nền kinh tế thích ứng kém

và các hoạt động sinh kế có tính nhạy cảm cao đối với BĐKH

Trang 15

Việt Nam là một quốc gia vốn dĩ với hệ thống tự nhiên có tính bất ổn định cao, nền kinh tế - xã hội (KT - XH) còn ở trình độ hát triển thấ với c cấu nông - lâm - ngư chiếm tỉ trọng cao nên Việt Nam được UNDP nhận định sẽ là một trong năm nước dễ bị tổn thư ng nhất trước BĐKH toàn cầu hiện nay

Hệ đầm há Tam Giang - Cầu Hai (TG - CH) thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế (TTH) là một trong những hệ thống đầm há lớn nhất thế giới, với diện tích mặt nước 216 km2 Với nhiều lợi thế về điều kiện tài nguyên thiên nhiên, đầm há TG -

CH trở thành một trong những vùng tậ trung cư dân đông đúc nhất với nhiều hoạt động KT - XH khác nhau, trong đó hoạt động sinh kế chính là nông -ngư nghiệ đóng vai trò chủ đạo Là vùng đất thấ , ven biển, nền kinh tế chủ yếu là nông - ngư nghiệ nên h n bất cứ địa hư ng nào của cả nước cũng như của tỉnh, hệ thống đầm há này sẽ chịu tác động mạnh mẽ nhất của BĐKH nóng lên hiện nay của Trái Đất và đe dọa đến SKBV của cư dân Nghiên cứu BĐKH, mức độ, hư ng diện ảnh hưởng đến KT - XH nói chung và các hoạt động sinh kế nói riêng, nhất là những sinh kế chủ yếu, trên c sở đó tìm hư ng cách, tính thích ứng giảm nhẹ thiệt hại do BĐKH đang là vấn đề đặt ra cấ bách đối với khu vực đầm há tỉnh TTH

Xuất hát từ những vấn đề nêu trên, tác giả quyết định lựa chọn “Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến inh kế c ng đ ng cư n v n đ m C u

Hai, huy n Phú L c, tỉnh Thừa Thiên Huế v đ u giải há hích ứng” để

làm đề tài luận văn thạc sĩ

2 MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

2.1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Xác định các biểu hiện của BĐKH và ảnh hưởng của nó đến sinh kế cộng đồng cư dân ven đầm Cầu Hai, huyện Phú Lộc Trên c sở đó đề xuất các giải há nhằm nâng cao tính thích ứng của sinh kế đối với với BĐKH, bảo đảm sự hát triển bền vững

2.2 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Để th a mãn mục tiêu nghiên cứu trên, quá trình nghiên cứu chúng tôi thực thi các nhiệm vụ sau:

- Xây dựng c sở lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu;

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	4,05 MB