Sử dụng phương pháp dự án trong dạy học địa lí 11 trung học phổ thông (tt)

i ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ NGỌC ÁNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Địa

Trang 1

i

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ NGỌC ÁNH

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Địa lí

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN NGỌC MINH

Thừa Thiên Huế, năm 2017

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác

Huế, tháng 11 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Ngọc Ánh

Trang 3

iii

LỜI CẢM ƠN

Trên thực tế không có sự thành công nào mà không gắn liền với những sự hỗ trợ, giúp đỡ dù ít hay nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác Trong suốt thời gian từ khi bắt đầu học tập ở giảng đường Cao học đến nay, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy, Cô và các anh chị học viên khác

Tôi xin gửi lời tri ân đến Ban chủ nhiệm khoa Địa lí trường Đại học Sư phạm Huế và quý Thầy, Cô trong khoa đã giảng dạy nhiệt tình, cung cấp nhiều kiến thức

bổ ích trong quá trình học

Đặc biệt, qua đây tôi xin gửi đến thầy giáo PGS TS Nguyễn Ngọc Minh, người đã đồng hành, sát cánh cùng tôi, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình để tôi hoàn thành tốt nhất đề tài của mình lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất

Xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, quý Thầy, Cô giáo Địa lí cùng các

em học sinh của trường THPT Nguyễn Hiền, THPT Trần Phú, THPT Cẩm Lệ thành phố Đà Nẵng đã tham gia và hợp tác cùng tôi trong quá trình thực nghiệm đề tài

Ngoài ra, để hoàn thành đề tài này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ từ gia đình, quý bằng hữu và các anh chị học viên khác

Huế, tháng 11 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Ngọc Ánh

Trang 4

1

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA i

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 3

DANH MỤC CÁC BẢNG 4

DANH MỤC CÁC HÌNH 5

MỞ ĐẦU 6

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 6

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 8

3 MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 9

3.1 Mục tiêu nghiên cứu 9

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 9

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 10

4.1 Đối tượng nghiên cứu 10

4.2 Phạm vi nghiên cứu 10

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10

5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết 10

5.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 10

5.3 Phương pháp thống kê toán học 11

6 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN 11

NỘI DUNG 12

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 12

1.1 PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰ ÁN 12

1.1.1 Khái niệm dạy học dự án 12

1.1.2 Đặc điểm của dạy học dự án 14

1.1.3 Các hình thức cơ bản của dạy học dự án 15

1.1.5 Hạn chế của dạy học dự án 17

1.2 PHƯƠNG HƯỚNG CHUNG THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN17 1.2.1 Khái niệm thiết kế và tổ chức 17

1.2.2 Khái niệm thiết kế và tổ chức dự án học tập 18

1.2.3 Vai trò của việc thiết kế và tổ chức dự án học tập 19

1.3.2 Đặc điểm cấu trúc, nội dung chương trình Địa lí 11 23

1.3.4 Thời lượng của các nội dung được phân phối trong chương trình Địa lí 11 23

1.4 ĐẶC ĐIỂM TÂM, SINH LÍ HỌC SINH LỚP 11 24

1.4.1 Đặc điểm tâm lí lứa tuổi 24

1.4.2 Đặc điểm thể chất, trí tuệ 24

1.4.3 Đặc điểm nhân cách 25

1.5 YÊU CẦU CƠ SỞ VẬT CHẤT PHỤC VỤ DẠY HỌC DỰ ÁN 25

1.6 THỰC TRẠNG DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG ĐỊA LÍ 11 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG THPT 26

Trang 5

2

1.6.1 Mục đích, thời gian, địa điểm, nội dung, phương pháp, tổ chức khảo sát, điều

tra 26

1.6.2 Kết quả khảo sát, điều tra 28

1.6.3 Ưu, nhược điểm 35

1.6.4 Nguyên nhân thực trạng 36

1.6.5 Kết luận chung 37

Chương 2 THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 38

2.1 KHẢ NĂNG SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ 11 THPT 38

2.2 THIẾT KẾ CÁC DỰ ÁN ĐỊA LÍ 11 THPT 38

2.2.1 Nguyên tắc thiết kế 38

2.2.2 Phương pháp thiết kế 41

2.2.3 Các dự án thiết kế trong dạy học Địa lí 11 46

2.3 TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN ĐỊA LÍ 11 THPT 49

2.3.1 Yêu cầu tổ chức dạy học dự án 49

2.3.2 Quy trình tổ chức dạy học dự án 51

2.3.3 Các lưu ý khi tổ chức dạy học dự án 58

2.3.4 Thiết kế bài dạy học Địa lí theo phương pháp dự án 59

2.3.4.1 Mẫu giáo án 1 59

2.3.4.2 Mẫu giáo án 2 76

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 86

3.1 MỤC ĐÍCH, NGUYÊN TẮC, PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM 86

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 86

3.1.2 Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm 86

3.1.3 Nhiệm vụ thực nghiệm 87

3.1.4 Phương pháp thực nghiệm 88

3.1.5 Nội dung thực nghiệm 88

3.1.6 Quy trình thực nghiệm 88

3.2 BÀI THỰC NGHIỆM 90

3.3 PHÂN TÍCH KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 90

3.3.1 Kết quả bài thực nghiệm số 1 90

3.3.2 Kết quả bài thực nghiệm số 2 91

3.3.3 Tổng hợp các bài thực nghiệm 92

3.4 KẾT LUẬN CHUNG THỰC NGHIỆM 96

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 97

1 KẾT LUẬN 97

2 KIẾN NGHỊ 97

2.1 Đối với sở Giáo dục và Đào tạo 97

2.2 Đối với cán bộ quản lí nhà trường 98

2.3 Đối với giáo viên Địa lí 98

2.4 Đối với học sinh 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

PHỤ LỤC

Trang 6

3

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CHĐH Câu hỏi định hướng CHKQ Câu hỏi khái quát CHND Câu hỏi nội dung

KT – XH Kinh tế - xã hội

PPDH Phương pháp dạy học

THPT Trung học phổ thông

Trang 7

4

DANH MỤC CÁC BẢNG

STT Bảng Tên bảng Trang

1 Bảng 1.1 Thông tin tổng hợp ý kiến giáo viên nhận thức về

2 Bảng 1.2 Tổng hợp ý kiến giáo viên về thực trạng sử dụng

phương pháp dạy học dự án ở trường THPT 29

3 Bảng 1.3 Tổng hợp ý kiến của giáo viên về hiệu quả sử dụng

4 Bảng 1.4 Tổng hợp ý kiến học sinh nhận thức, thái độ về các

5 Bảng 2.1 Gợi ý các bài học có thể sử dụng phương pháp dạy

6 Bảng 3.1 Kế hoạch tổ chức thực nghiệm tại 3 trường THPT 89

7 Bảng 3.2 Thống kê kết quả điểm số học sinh sau khi thực

nghiệm tại trường THPT Nguyễn Hiền 91

11 Bảng 3.6 Thống kê phân phối tần suất kết quả thực nghiệm 92

12 Bảng 3.7 Tổng hợp các tham số đặc trưng sau khi thực nghiệm 94

Trang 8

5

DANH MỤC CÁC HÌNH

STT Hình Tên hình Trang

1 Hình 1.1 Cấu trúc các bài trong SGK Địa lí 11 23

2 Hình 2.1 Sơ đồ quy trình tổ chức dạy học dự án 51

3 Hình 3.1 Thống kê phân phối tần suất kết quả thực nghiệm 93

Trang 9

6

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến học sinh (HS) học được cái gì đến chỗ HS vận dụng được cái gì qua việc học Tại Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) với nội dung Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và

đào tạo đã chỉ rõ mục tiêu tổng quát của đổi mới là: “Giáo dục con người Việt Nam

phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi cá nh n y u gi nh

y u uốc, hết lòng phục vụ nh n d n và ất nước có hiểu biết và kỹ năng cơ bản khả năng áng t o ể làm chủ bản th n ống tốt và làm việc hiệu quả ” [14]

Hướng tới mục tiêu đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học (PPDH) theo lối truyền thụ một chiều sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành và phát triển năng lực và phẩm chất HS; Đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề nhằm

nâng cao chất lượng của hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục [5]

Sự phát triển mạnh như vũ bão của khoa học – công nghệ, theo đó hệ thống giáo dục nước nhà cũng đặt ra nhiều yêu cầu đổi mới toàn diện Để đào tạo ra nguồn nhân lực có trình độ ngày càng cao, trong những năm qua mặc dù ngân sách nhà nước eo hẹp, song vẫn đảm bảo 20 % tổng chi ngân cho giáo dục và đào tạo Nền giáo dục Việt Nam đang dần trên đà đổi mới, đã bước đầu tiếp cận với một số phương pháp giáo dục tiên tiến trên thế giới, trong đó phải kể đến phương pháp dạy học dự án (DHDA) Nhiều sách, giáo trình, tài liệu đã được nghiên cứu, xuất bản và tập huấn cho các cán bộ giảng dạy ở nhiều nơi, bước đầu đem lại một số kết quả nhất định Bên cạnh đó thực trạng dạy học ở nhiều nơi còn nặng tính hàn lâm, kinh viện, nặng về thi cử, chưa chú trọng đến tính sáng tạo, năng lực thực hành và hướng nghiệp; chưa gắn bó chặt chẽ với thực tiễn Điều này ảnh hưởng đến thế hệ tương lai, chủ nhân của đất nước nói chung và kết quả của ngành giáo dục nói riêng

Trang 10

7

Nền kinh tế - xã hội (KT – XH) khu vực và trên thế giới ngày càng phát triển, Việt Nam đang trên đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, kèm theo

đó là các kĩ thuật mới, máy móc với công nghệ hiện đại mới ra đời Hơn lúc nào hết chúng ta hiểu được những giá trị lớn lao và ý nghĩa quyết định của nhân tố con người Để tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở một nước trình độ thấp không thể không xây dựng một chính sách phát triển lâu bền, nâng cao dần chất lượng của người lao động, phát huy được nhân tố con người để phục vụ tốt nhất cho sự nghiệp nước nhà Đó chính là nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục hiện nay, đầu tư cho giáo dục là đầu tư quan trọng nhất trong tất cả các loại đầu tư Như vậy, ngành giáo dục cần phải thay đổi phương pháp dạy và học để có những sản phẩm giáo dục hội

tụ đầy đủ những phẩm chất, năng lực đáp ứng được sự đòi hỏi của xã hội

Chương trình Địa lí 11 Trung học phổ thông (THPT) hiện nay trang bị cho

HS những kiến thức về: Đặc điểm tự nhiên, dân cư, KT - XH của một số khu vực và quốc gia tiêu biểu cho sự phát triển nền kinh tế trên thế giới Đây là những kiến thức bên ngoài đất nước còn lạ lẫm đối với các em HS, điều này kích thích được sự tò

mò, thích thú khi tìm hiểu nó Ở độ tuổi 17, 18 các em đủ những kiến thức và kĩ năng căn bản để tìm hiểu, học hỏi theo cách riêng của mình Vì trình độ nhận thức, năng lực học tập và sở thích của mỗi HS mỗi khác Giáo viên (GV) cần nắm bắt được điều đó, để biết cách vận dụng các PPDH thích hợp Phương pháp DHDA là điều kiện phù hợp để GV, HS hoàn thành tốt mục tiêu của chương trình Địa lí 11 và phát triển đầy đủ các năng lực cần thiết cho HS Tuy nhiên, việc sử dụng DHDA để giảng dạy ở các trường THPT còn hạn chế, nặng về lí thuyết và chưa phát huy được

ưu điểm của nó Vì vậy, việc nghiên cứu về lí thuyết cũng thực tiễn của phương pháp mang tính cấp thiết không chỉ đối với chương trình Địa lí THPT nói chung và Địa lí lớp 11 nói riêng

Xuất phát từ những thực tiễn trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Sử dụng

phương pháp dự án trong dạy học Địa lí 11 Trung học phổ thông” nhằm nâng cao

chất lượng trong dạy học môn Địa lí hiện nay

Trang 11

8

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Hiện nay, phương pháp DHDA và kĩ thuật thiết kế tổ chức thực hiện DHDA vào chương trình giáo dục được rất nhiều các tác giả quan tâm

Nền giáo dục Việt Nam biết đến phương pháp DHDA là nhờ công lao rất lớn

từ các nhà sư phạm châu Âu và Mỹ trong việc sáng tạo, xây dựng và ứng dụng lí thuyết DHDA ở các nước phát triển [22] Việc phổ biến khái niệm và tạo điều kiện ứng dụng DHDA rộng rãi trên phạm vi toàn cầu là nhờ công lao của các chương trình giáo dục quốc tế Thông qua các tài liệu tập huấn của các dự án đào tạo kĩ

năng cho GV của Bộ Giáo dục và các tập đoàn lớn như: DHDA trong Dự án giáo

dục Việt - Bỉ (2005 – 2009) nhằm nâng cao chất lượng đào tạo GV Tiểu học và

Trung học cơ sở (THCS) cho 17 tỉnh miền núi phía Bắc Trong tài liệu đã trình bày một cách tường minh về khái niệm, các bước học theo dự án, qui trình tổ chức cho

HS học theo dự án, ưu điểm và hạn chế của học theo dự án và xác định được điều kiện để thực hiện dự án hiệu quả Nhìn chung, tài liệu của dự án Việt – Bỉ viết

tương đối đơn giản, dễ hiểu và dễ thực hiện DHDA trong Chương tr nh P rtner in

Learning Microsoft Corporation (2005 – 2010) nhằm tập huấn cho khoảng 50 000

GV phổ thông và sinh viên năm cuối của các trường Sư phạm các kiến thức về công nghệ thông tin [20] Trong tài liệu, lí thuyết dạy học theo dự án được biên soạn chi tiết về khái niệm, về ưu thế, nguồn gốc, vai trò của GV và HS trong dự án, cách

thức ứng dụng công nghệ thông tin và các cách đánh giá dự án cụ thể DHDA trong

chương tr nh Intel e ch nhằm giúp GV đứng lớp phát triển PPDH lấy HS làm

trung tâm thông qua sự tích hợp công nghệ và cách tiếp cận dự án [1] Lí thuyết và phương thức thực hiện các dự án được thể hiện cụ thể trong các mô đun của chương trình Nhìn chung, các tài liệu trên đều thống nhất quan điểm dạy học là lấy HS làm trung tâm, chỉ khác nhau về mực độ đơn giản hay phức tạp tùy theo vị trí xác định của DHDA ở mỗi chương trình Tuy nhiên, các tài liệu về lí thuyết và thực tiễn ở trên chỉ mới dừng ở mức độ đại cương chung chứ chưa có phương pháp DHDA riêng cho từng môn nói chung và môn Địa lí nói riêng

Phương pháp DHDA được trình bày trong giáo trình Lí luận d y học Đị lí

i cương và trong cuốn sách PPDH Đị lí theo hướng tích cực của PGS.TS Đặng

Văn Đức Trong tài liệu D y học Project hay d y học theo dự án và một số tài liệu

Trang 12

9

tập huấn về Lí luận giáo dục d y học hiện i của các tác giả Nguyễn Văn Cường

và Bernd Meier cũng đề cập đến DHDA Các tác giả nêu được khái quát về DHDA,

về qui trình, cách đánh giá, về phân loại, tiến trình thực hiện và chỉ ra các ưu nhược điểm của dự án

Các nghiên cứu vận dụng DHDA vào các bộ môn ở chương trình giáo dục thông qua các Luận án Tiến sĩ, Luận văn Cao học, Khóa luận tốt nghiệp Đại học và

các bài báo khoa học cũng đa dạng Cụ thể: Nguyễn Thị Kim Liên (2014), Phương

pháp thiết kế và t chức thực hiện các dự án trong d y học Đị lí 12 - THPT, Luận

án Tiến sĩ Giáo dục học, Đại học Sư phạm (ĐHSP) Hà Nội; Bài báo Sử dụng ơ ồ

tư duy trong DHDA các nội dung kiến thức chương từ trường môn Vật lí 9 của tác

giả Trần Văn Thành; Bài báo Sử dụng phương pháp DHDA có ứng dụng công nghệ

thông tin ở trường ph thông của tác giả Trần Thị Thanh Thủy; T chức cho HS thực hiện các dự án về biến i khí hậu với sự hỗ trợ của Internet trong d y học

Đị lí lớp 6 – THCS, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, trường ĐHSP Hà Nội;

Nguyễn Hoàng Linh (2010): Giáo dục du lịch bền vững u môn Đị lí 12 - chương

tr nh cơ bản bằng phương pháp DHDA Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP Hà Nội; Trần

Thị Mai Vân (2010) Giáo dục biến i khí hậu u môn Đị lí 12 (chương tr nh cơ

bản) bằng phương pháp DHDA Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP Hà Nội Nhìn chung

các kết quả nghiên cứu được của các tác giả đã phần nào khẳng định được hiệu quả DHDA trong dạy học Địa lí

Tuy nhiên, việc thiết kế và tổ chức dạy học dự án trong Địa lí 11 thì chưa có tác giả nào nghiên cứu một cách cụ thể Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc những kết quả nghiên cứu của các công trình nêu trên, đề tài của tôi đi sâu nghiên cứu vấn đề

“Sử dụng phương pháp dự án trong dạy học Địa lí 11 Trung học phổ thông”

3 MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu cách sử dụng phương pháp dự án trong dạy học Địa lí lớp 11 THPT Qua đó nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Địa lí hiện nay ở trường phổ thông theo hướng đổi mới giáo dục

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về phương pháp dự án trong dạy học Địa lí 11 THPT

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	2,79 MB