LUẬN văn LUẬT THƯƠNG mại PHÁP LUẬT về bảo vệ môi TRƯỜNG TRONG sản XUẤT lúa THỰC TRẠNG áp DỤNG PHÁP LUẬT tại TỈNH TIỀN GIANG

Rác thải khi sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật khi sử dụng xong không được xử lý đúng cách mà nông dân xử lý bằng cách ném xuống kênh mương nội đồng, đưa thẳng ra kênh chung công đồ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Môi trường có ảnh hưởng rất lớn đối với đời sống con người Môi trường trong sạch không bị ô nhiễm thì con người mới có cuộc sống khỏe mạnh để sống, lao động và phát triển Vì vậy vấn đề bảo vệ môi trường luôn luôn là vấn đề quan trọng và cấp bách hàng đầu cùa mỗi quốc gia đặc biệt là các quốc gia đang phát triển

Như chúng ta đã biết, cây Lúa là cây lương thực quan trong nhất của nước ta và đặc biệt là vùng Đồng bằng sông Cửu Long Tong những năm gần đây do áp dụng các tiến bộ khoa học kĩ thuật vào trong canh tác nên ngành nông nghiệp sản xuất lúa tăng lên cả diện tích lẫn sản lượng, ngành đã mang lại thu nhập đáng kể cho người nông dân, đồng thời tạo ra hiệu quả kinh tế dem về nguồn thu ngoại tệ lớn từ xuất khẩu gạo cho quốc gia Tuy nhiên phải thừa nhận là bấy lâu nay con người chỉ chú trọng phát triển kinh tế hơn là quan tâm đến bảo vệ môi trường Do đó ngành nông nghiệp sản xuất lúa đã và đang gặp phải nhiều khó khăn trong sản xuất và gây ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng hơn

Để bảo vệ môi trường, Quốc hội đã thông qua Luật bảo vệ Môi trường năm 2005, trong đó tại điều 46 quy định trách nhiệm bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp Quy định này nhằm ngăn ngừa và hạn chế ô nhiễm môi trường Mặc dù công tác bảo vệ môi trường trong thời gian qua bên cạnh một số kết quả đạt được vẫn còn những hạn chế, khó khăn vẫn chưa được khắc phục và vấn đề thực thi pháp luật vẫn còn nhiều bất cập Vì vậy vấn đề cấp bách hiện nay là phải nghiên cứu và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về bảo vệ môi trường nhằm bảo

đảm cho công tác bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa được thuận lợi và tốt hơn

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu pháp luật Việt Nam về bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa với mục đích nhằm nâng cao hiểu biết về những chính sách pháp luật mà nhà nước ta đã đề ra nhằm phục vụ hiệu quả cho công tác bảo vệ môi trường

Tiếp đến là tìm hiểu vấn đề thực thi pháp luật của cán bộ ban hành pháp luật của cán bộ chấp hành pháp luật và của người dân trong sản xuất lúa có đạt được kết quả khả quan hay không Mục đích chính của quá trình nghiên cứu là trang bị cho bản thân mình những kiến thức quan trong và hữu ích trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và với vốn hiểu biết của mình từ đó có một số đề xuất góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trong phạm vi các giai đoạn sản xuất lúa và những tác động trực tiếp từ hoạt động sản xuất lúa sẽ gây ô nhiễm môi trường dựa trên cơ sở pháp luật Việt Nam và các văn bản liên quan

Trong nội dung đề tài nghiên cứu của mình, người viết chủ yếu đề cập đến thực trạng bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa trên địa bàn tỉnh Tiền Giang

4 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài bằng phương pháp phân tích tổng hợp, thống kê các quy định của pháp luật và các quy định khác có liên quan Bên cạnh

đó tìm hiểu các thông tin tài liệu, tạp chí, sách báo và các trang web cần cho quá trình nghiên cứu của đề tài

Với những phương pháp nghiên cứu này, người viết hi vọng sẽ mang đến cho người đọc những kiến thức hữu ích về bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa

5 Bố cục luận văn

Luận văn bao gồm:

Chương 1 Những vấn đề cơ bản về bảo vệ môi trường và pháp luật Việt Nam về bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa

Chương 2 Pháp luật về bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa và thực trạng áp dụng pháp luật Việt Nam trên địa bàn tỉnh Tiền Giang

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ MÔI TRƯỜNG

VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG SẢN XUẤT LÚA

1.1 Một số khái niệm liên quan đến bảo vệ môi trường

Môi trường: là nơi sinh sống và phát triển của con người Nhửng yếu tố cấu thành của môi trường như không khí, nước, đất, ánh sáng điều rất quan trọng với con người, bởi vì không khí để thở, nước để ăn uống

và sinh hoạt, không gian là nơi sinh sống của con người… tất cả thành phần đó điều là thành phần của môi trường và có vai trò quyết định đối với sự phát triển của loài người từ nhiều thập kĩ nay, con người đã nhận thức được rằng môi trường có vai trò quan trong đối với sự tồn tại, phát triển của nền kinh tế và sự sống của con người Chính vì thế, Đảng và Nhà nước đã có sự quan tâm đúng mức đến công tác bảo vệ môi trường

và đã có những chuyển biến tích cực trong thời gian qua Tuy nhiên bên cạnh một số thành tựu đạt được trong công tác quản lý và bảo vệ môi trường, thì bên cạnh vẫn còn tồn tại những bất cấp trong việc thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường

Thuật ngử “ môi trường” có nguồn gốc từ tiếng pháp “ environner”

có nghĩa là “bao quanh hoặc chu trình khép kín” Thuật ngữ này cũng được các quốc gia sử sụng khá phổ biến trong những năm đầu thập niên

60 của thế kỉ XX, cụ thể như sau: “Umwelt” ( German- Đức); “Mileu” (Dutch- Hà Lan); “Medio ambienta” (Spanish- Tây Ban Nha); “Meio ambiente” (Portuguese- Thổ Nhỉ Kì)1……

1

Ths Kim Oanh Na, Võ hoàng Yến- Luật bảo vệ Môi trường, Trường Đại học Cần Thơ- Khoa luật, 2006

Xung quanh khái niệm môi trường, hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau của các nhà khoa học, các tổ chức nghiên cứu trong nước

và trên thế giới Cụ thể như sau;

“Môi trường” bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất bao quanh con người, ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật Như vậy môi trường ở đây không phải là thế giới

tự nhiên nói chung bất kỳ mà là thế giới tự nhiên đặt trong mối quan hệ mật thiết với sự tồn tại và phát triển của con người và xã hội loài người nói chung.2

“ Môi trường” toàn bộ nói chung những điều kiện tự nhiên và xã hội, trong đó con người hay sinh vật tồn tại, phát triển trong mối quan hệ con người hay sinh vật ấy.3

“Môi trường” là tổng hợp các điều kiện bên ngoài có ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của một sự vật hoặc sự kiện nào đó Như vậy bất kì một sự vật hay hiện tượng nào tồn tại và phát triển trong môi trường nhất định.4

Trong ấn phẩm “ Địa lý hiện tại, tương lai- Hiểu biết về quả đất,

hành tinh của chúng ta”, Magnard (1980) đã nêu ra một nội dung khá

đầy đủ về khái niệm môi trường: “Môi trường là tổng hợp ở- một thời

điểm nhất định- các trạng thái vật lý, hóa học, sinh học và các yếu tố xã hội có khả năng gây ra một tác động trực tiếp hay gián tiếp, tức thời hay

kỳ hạn, đối với các sinh vật hay đối với các hoạt động của con người”

Trong tuyên ngôn của UNESCO năm 1981, môi trường đối với

con người được hiểu là “ Toàn bộ các hệ thống tự nhiên do con người

tạo ra, những cái hữu hình( tập quán, niềm tin…) trong đó con người sống và lao động, khai thác tài nguyên thiên nhiên và nhân tạo nhằm thỏa mãn những nhu cầu của mình” Như vậy, môi trường sống của con

người không chỉ là nơi tồn tại, sinh trưởng và phát triển cho một thực thể

sinh vật và con người mà còn là “ khung cảnh cuộc sống, của lao động

và sự vui chơi giải trí của con người”

Tóm lại tùy theo góc độ nghiên cứu khác nhau về môi trường mà người ta đưa ra các khái niệm khác nhau về môi trường nhưng hầu hết các khái niệm đó điều cho rằng:

 Môi trường là các khái niệm dùng để chỉ tất cả các yếu tố

tự nhiên, vật chất nhân tạo, xã hôi bao quanh con người và có mối quan hệ mật thiết với đời sống con người

 Môi trường là khái niệm “động” luôn luôn vận động và biến đổi dưới sự tác động của các nhân tố tự nhiên, con người và

xã hội

Ô nhiễm môi trường: là sự làm thay đổi trực tiếp hay gián tiếp

các thành phần đặc tính vật lý học xác định Sự gia tăng các chất lạ vào mọi trường, sự thay đổi các yếu tố môi trường gây tổn hại hoặc có tiềm năng gậy tổn hại đến sức khỏe, sự an toàn hay phát triển của con người

và sinh vật trong môi trường đó Những tác nhân gây ô nhiễm được gọi tắt là “chất ô nhiễm”.5

Môi trường bị ô nhiễm với nhiều mức độ khác nhau: ô nhiễm, ô nhiễm nghiêm trọng, ô nhiễm đặc biệt nghiêm trọng Căn cứ vào các mức

độ vượt tiêu chuẩn chất lượng môi trường của các chất gây ô nhiễm trong các thành phần môi trường để xác định mức độ ô nhiễm môi trường đối với một thành phần môi trường cụ thể

5

Lê huy Bá, Môi trường, Nxb Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2000

Luật bảo vệ Môi trường 2005 điều 92 quy định “ Môi trường bị ô nhiễm trong trường hợp hàm lượng một hoặc nhiều chất gây ô nhiễm vượt quá tiêu chuẩn về chất lượng môi trường; môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng khi hàm lượng của một hoặc nhiều hóa chất, kim loại năng vượt quá tiêu chuẩn về chất lượng môi trường từ 3 lần trở lên hoặc hàm lượng của một hay nhiều chất gây ô nhiễm khác vượt quá tiêu chuẩn về chất lượng môi trường từ 5 lần trở lên hoặc hàm lượng của một số chất gây ô nhiễm vượt quá tiêu chuẩn về chất lượng môi trường từ 10 lần trở lên nhiệt độ, sinh hoc, chất sinh học, sinh hóa, keo, chất hòa tan, chất phóng xạ trong bất kỳ thành phần nào của môi trường hay toàn bộ môi trường vượt quá mức cho phép đã được quy định

1.2 Giới thiệu khái quát về lịnh sử ngành trồng lúa và tình hình bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa

1.2.1 Lịch sử ngành trồng lúa

Oka trong quyển “ Nguồn gốc lúa trồng” cho rằng việc thuần hóa cây lương thực đã khởi sự gần 10.000 năm nay Riêng cây lúa, theo Candolle (1982) ông cho rằng việc thuần hóa lúa trồng sảy ra ở Trung Quốc, mặc dù không bác bỏ nguồn gốc lúa ở Ấn Độ, do có nhiều lúa hoang hiện diện ở đây

Trong nhiều tài liệu của Trung Quốc thì nghề trồng lúa đã có ở Trung Quốc khoảng 2800-2700 trước công nguyên Ở Việt Nam từ các di chỉ Đồng Đậu và trống đồng Đông Sơn có in hình người giả gạo, cũng với các võ trấu thành than đã chứng tỏ ngành trồng lúa có cách đây 3330-4100 năm ( Võ Tòng Xuân, 1984) Thêm vào đó Đinh Văn Lữ ( 1978) cũng đã cho rằng 4000- 3000 năm trước công nguyên, người ta đã tìm thấy như di tích bàn nghiền hạt lúa, cối và chày đá giã gạo

“ De Datta ( 1981) lại cho rằng ngành trồng lúa ở nhiều khu vực

ẩm ở Châu Á nhiệt đới và á nhiệt đới có lẽ là bắt đầu vào khoảng 10.000 năm trước Trong đó, có lẽ Ấn Độ có lịch sử cổ xưa nhất vì đã

có sự hiện diện rất nhiều loài lúa hoang ở đó Tuy nhiên ông cho rằng tiến trình thuần hóa lúa đầu tiên xảy ra ở Trung Quốc Các biện pháp như đánh bùn và cấy, đầu tiên được phát triển ở miền Bắc và Trung của Trung Quốc, rồi sau đó chuển sang Đông Nam Á Canh tác lúa nước có trước việc canh tác lúa rẫy ở Trung Quốc, nhưng ở nhiều vùng đồi núi ở Đông Nam Á thì việc canh tác lúa rẫy lại có trước canh tác lúa nước Còn về cách thức trồng trọt thì đã tiến hóa từ du canh du

cư sang gieo thẳng, những ruộng định canh, rồi mới tới biện pháp cấy lúa ở ruộng nước có bờ bao ( Chang,1976)”.6

Tóm lại, Ngành trồng lúa có lịch sử phát triển rất lâu đời Trong giai đoạn hiện nay sản xuất lúa có vai trò vô cùng quan trọng, ngoài cung cấp lương thực thì sản xuất lúa còn đem lại nguồn thu ngoại tệ lớn từ xuất khẩu lúa gạo hằng năm cho quốc gia Chính vì vậy sản xuất lúa cần phải chú trọng bảo vệ môi trường, đặc biệt là giai đoạn hiện nay

1.2.2 Tình hình bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa

Trong những năm gần đây, ngành nông nghiệp của nước ta phát triển một cách nhanh vượt bậc, tăng nhanh cả về diện tích lẫn sản lượng trong sản xuất nông nghiệp Ngành nông nghiệp của nước ta đóng góp khoảng 24% GDP, 30% sản lượng xuất khẩu, tạo việc làm cho khoảng 60% lao động cả nước trong sản xuất nông nghiệp Song, bên cạnh những thành tựu đạt được, tình hình ô nhiễm môi trường

6

Nguyễn Ngọc Đệ, Giáo trình Cây Lúa, Trường đại Học Cần Thơ, viện nghiên cứu phát triển đồng bằng Sông cửu Long, Bộ tài nguyên môi trường, 2008

trong sản xuất nông nghiệp và nogn6 thôn diễn ra ngày càng nghiêm trọng

Trong sản xuất lúa, nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm môi trường là do nông dân sử dụng phân bón bừa bãi nên mỗi năm có tới 60-65% lương phân đạm bị cây trồng bỏ qua “ tương đương 1,77 triệu tấn” gần 60% lượng lân “ khoảng 2,07 triệu tấn” và ka li “ 344.000 tấn” được bón nhưng cây trồng không hấp thụ được, rất lãng phí Việc

sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, không tuân thủ các quy trình kĩ thuật

sử dụng làm cho đất bị chai cứng, nguồn nước bị ô nhiễm

Hiện nay trong quá trình trồng lúa, việc lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật, vứt rác thải một cách bừa bãi, xử lý rác thải trong sản xuất không được chú trọng làm cho đất nông nghiệp suy thoái nặng

nề

Việc lạm dụng các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật một cách vô tội vạ làm cho đất bị phèn hóa, mặn hóa, ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triễn bền vững sản xuất nông nghiệp Trong khi đó việc bảo vệ môi trường trong sản xuất, chống ô nhiễm môi trường vẫn chưa được nông dân quan tâm đúng mức

Rác thải khi sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật khi sử dụng xong không được xử lý đúng cách mà nông dân xử lý bằng cách ném xuống kênh mương nội đồng, đưa thẳng ra kênh chung công đồng đang dùng, vì không có hệ thống xử lý rác thải trong sản xuất lúa và một phần cũng chính do ý thức bảo vệ môi trường của người dân không có, chính việc xử lý rác thải trong nông nghiệp như thế cũng chết là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường

Thực trạng trên cho thấy, ô nhiễm môi trường nông thôn không chỉ tác động đến sản xuất, mà còn làm suy giàm nguồn tài nguyên, đa

dạng sinh học, ảnh hưởng đến sự phát triển bèn vững Ngoài ra trong sản xuất lúa khi người nông dân áp dụng các biện pháp thâm canh tăng vụ để gia tăng sản xuất cũng đồng thời chịu rủi ro về sâu bệnh, suy giảm độ mầu của đất, các vùng chuyên canh cây nông nghiệp ngày càng được mở rộng nhằm tạo lập môi trường cung cấp sản phẩm tập trung nhưng cũng đồng thời gia tăng dịch bệnh trên cây trồng, từ

đó dẫn đến gia tăng lương thuốc bảo vệ thực vật , đặc biệt có nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật không rõ nguổn gốc, xuất xứ trôi nỗi trên thị trường

Đến tháng 8 năm 2007 lượng thuốc bảo vệ thực vật tồn lưu phải thiêu hủy là 152 tấn Từ năm 1991 đến năm 2000, khối lương thuốc BVTV được nhập khẩu và sử dụng biến động từ 20.000-30.000 tấn thành phẩm quy đổi, lương sử dụng trên một đơn vị diện tích từ 0.67- 1,0kg ka li/ha Từ năm 2000 đến nay khối lương nhập khẩu và sử dụng ở Việt Nam tăng từ 33.000 đến 75.000 tấn Việc lạm dụng thuốc BVTV trong phòng trừ dịch hại, sử dụng tùy tiện không cần tuân thủ các quy trình kĩ thuật, không đảm bảo thời gian cách ly của từng loại thuốc dẫn đến hậu quả nhiều trường hợp ngộ độc thực phẩm, mất an toàn vệ sinh thực phẩm, đồng ruộng bị ô nhiễm Một thực trạng đáng lưu ý là xu hướng của người nông dân thích sử dụng các loại thuốc rẽ tiền, công dụng mạnh, nhưng không quan tâm đến an toàn khi sử dụng.7

Lạm dụng thuốc BVTV trong phòng trừ dịch hại, tùy tiện không tuân thủ các quy trình kĩ thuật, không đảm bảo thời gian cách

ly của từng loại thuốc đã dẫn đến hậu quả ngộ độc thực phẩm, mất an toàn vệ sinh thực phẩm, gây ô nhiễm môi trường

7

http:///www.iesd.gov.vn/webplus.print.asp?aid=134=VN

Ngoài ra thâm canh tăng vụ để gia tăng sản lượng đồng thời cũng chịu nhiều rủi ro về sâu bệnh và gia tăng sự suy giảm độ mầu của đất

Phân bón khi sử dụng cũng sẽ để lại một lượng dư không nhỏ

do cây trồng không hấp thụ được, sẽ tác động tiêu cực đến hệ sinh thái nông nghiệp cũng như ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm đất và có thể gây đột biến gen đối với một số loại cây trồng Ngoài các nguyên nhân chủ yếu như người nông dân áp dụng sai các quy định về sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật, phân bón…, thì nguyên nhân sử dụng đất nông nghiệp dùng cho sản xuất sai với mục đích sử dụng cũng chính là nguyên nhân gây thoái hóa đất, ô nhiễm đất

Một số ví dụ điển hình:

Ở An Giang, phần lớn các vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật khi

sử dụng bà con thải bỏ lại môi trường, chỉ có khoảng hơn 10% ve chai được bán và 20% thu gom lại và đốt bỏ, 5% sử dụng phương pháp chôn lấp Chính vấn đề này đã làm cho môi trường bị ô nhiễm bởi dư lương hóa chất bảo vệ thực vật còn sót lại trên các bao bì, nhãn mát của các chai lọ đựng thuốc Theo điều tra của cục Y tế dự phòng về môi trường Việt Nam, hàng năm có trên 5.000 trường hợp nhiễm độc

do hóa chất bảo vệ thực vật phải cấp cứu tại các bệnh viện và trên 300 trường hợp tử vong.8

Ở Tiền Giang, Với quy mô sản xuất nông nghiệp của tỉnh, hàng năm lương chất thải ra môi trường từ sản xuất nông nghiệp là rất lớn Theo số liệu khảo sát của ông Trương Văn Cho, Trưởng phòng trồng trọt (Sở NN&PTNT), để giữ vững năng suất người sản xuất phải bón vào trong đất hàng năm một lượng phân bón vô cơ rất to lớn, tương

8

http://dienbientv.vn/tin-tuc-su-kien/xa-hoi/201209/Can-gan-san-xuat-voi-bao-ve-moi-truong-2184919/

đương 69.000 tấn Urê, 85.000 tấn lân các loại, 20.000 tấn kali, 17.000 tấn phân DAP và NPK các loại khoảng 20.000 tấn Để bảo vệ cây trồng, lượng thuốc bảo vệ thực vật cũng rất lớn Theo thống kê sơ bộ, trên cây lúa trồng 3 vu/1 năm lượng thuốc sử dụng 2.592 tấn thuốc trừ sâu rầy các loại, 2.034 tấn thuốc trị bệnh và 1.296 tấn thuốc diệt cỏ; tương đương 10.8kg thuốc trừ sâu rầy /ha/ năm, trên 21kg thuốc trừ bệnh, 13kg thuốc kích thích và 3,6kg thuốc diệt cỏ.9

Ở Đồng bằng sông Cửu Long, theo kết quả điều tra hiện nay còn 70-75% nông dân ở khu vực đồng bằng sông cửu long không có nơi bảo quản và dụng cụ phun thuốc chuyên dùng an toàn, hơn 50% nông dân không có hiểu biết cần thiết về thuốc bảo vệ thực vật, không

có phương tiện bảo hộ lao động Thêm vào đó thuốc BVTV chưa được kiểm soát chặt chẽ, thuốc hết hạn vẫn tràn lan; thuốc không thích hợp với chủng loại cây trồng và sâu bệnh, thuốc ngoài danh mục, chưa có giấy pháp cần lưu hành; thuốc cấm vẫn được bày bán Hiện nay nông dân vẫn còn trình trạng lạm dụng quá mức thuốc BVTV, phân hóa học trong sản xuất nông nghiệp, không chờ thuốc có thời gian cách ly, phân hủy đã thu hoạch nên sảy ra nhiều vụ ngộ độc…

Tóm lại, hiện nay ô nhiễm môi trường trong sản xuất lúa đã đến mức báo động, vì thế bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa là vấn đề quan trong trong giai đoạn hiện nay Ngoài ra bảo vệ môi trường cũng chính là bảo vệ sức khỏe của con người Với ý nghĩa quan trong ấy, việc có ngay giải pháp, hành động để bảo vệ môi trường nông thôn trong sản xuất lúa, trước khi quá muộn là điều cần thiết

9

Http://www.tiengiang.gov.vn/xemtin.aso?idcha=9662&cap=16515

1.3 Sự cần thiết phải bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa

“ Lúa là cây trồng thân thiết của nhân dân ta và nhiều dân tộc khác

trên thế giới, đặc biệt là các dân tộc châu Á, cũng như bắp của dân Nam

Mĩ, hạt kê của dân Châu Phi hoặc lúa mì của dân Châu Âu và Bắc Mĩ Tuy nhiên có thể nói, trên khắp thế giới, ở đâu cũng có dùng đến lúa gạo hoặc các sản phẩm từ lúa gạo Khoảng 40% dân số trên thế giới lấy lúa gạo làm lương thực chính Trên thế giới có hơn 110 quốc gia sản xuất và tiêu thụ lúa gạo ở các mức độ khác nhau Lương lúa được sản nhất và tiêu thụ gạo nhiều nhất tập trung ở khu vực Châu Á Đặc biệt là các nước nghèo:gạo là nguồn thức ăn chủ yếu Các nước nghèo thường dùng gạo là nguồn thức ăn chính, khi thu nhập tăng lên mức tiêu thụ gạo có xu hướng giảm xuống, thay thế bằng thức ăn cung cấp nhiều protein và vitamin hơn

là năng lượng Đối với một số quốc gia như Việt Nam, Myanmar, Ai Cập lúa gạo chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân không chỉ

là nguồn lương thực mà còn là nguồn thu ngoại tệ đổi lấy các thiết bị vật

tư cần thiết cho sự phát triển của đất nước”.10

Tình trạng lạm dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất lúa ngày càng nghiên trọng đã gây ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí Trong khi sàn xuất lúa, người nông dân chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về xử lý vệ sinh môi trường, xử lý các loại chai, lọ thuốc BVTV không đúng quy định mà đưa trực tiếp vào môi trường làm cho môi trường đất, nước ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng làm cho môi trường ngày càng bị xấu đi Ngoài ra xạ luýa dày cũng là nguyên nhân tạo điều kiện ho sâu bệnh, dịch hại phát triễn dẫn đến phải sử dụng một

10

Nguyễn Ngọc Đệ, Giáo trình Cây Lúa, Trường Đại học Cần Thơ, Viện nghiên cứu phát triển đồng bằng sông cửu long,2008

lượng lớn thuốc BVTV để phòng trừ sâu bệnh, dịch hại gây ô nhiễm môi trường

Tóm lại ngành nông nghiệp sản xuất lúa ở Việt Nam hiện nay đang phải đối mặt với nhiều vấn đề, trong đó có ô nhiễm môi trường đang được cơ quan nhà nước và người dân đặt lên hàng đầu Nếu người dân sản xuất lúa không có ý thức bảo vệ môi trường trong canh tác, sử dụng phân bón, thuốc BVTV không đúng quy định thì sẽ làm cho môi trường ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng hơn, Vì vậy, với tình hình hiện nay công tác bảo vệ môi trường phải đi đôi với ngành nông nghiệp sản xuất lúa là một việc làm khoa học Phát triển kinh tế là quan trọng song phải gắn liền kinh tế với bảo vệ môi trường làm cho môi trường trong sạch, lành mạnh chính là điều kiện để mang lại sức khỏe cho con người để lao động và phát triển kinh tế Do đó người nông dân sản xuất lúa phải có ý thức trách nhiệm trong bảo vệ môi trường; về phía cơ quan nhà nước cần phải hỗ trợ cho người nông dân về mặt kiến thức, trình độ chuyên môn, kĩ thuật sản xuất, nhất là những quy định pháp luật về điều chỉnh hành vi của họ nhằm giúp cho ngành nông nghiệp sản xuất lúa phát triển bền vững và không gây ô nhiễm môi trường

1.4 Khái quát chính sách pháp luật Việt Nam về bảo vệ môi trường

Ý thức bảo vệ môi trường của nông dân trong sản xuất lúa đóng vai trò quan trọng Tuy nhiên pháp luật mới là nền tảng và là yếu tố quyết định hành vi con người Pháp luật thông qua các hệ thống quy phạm pháp luật nhằm điều chỉnh hành vi của con người và được đảm bảo thực hiện bằng quyền lực nhà nước, sẽ có tác dụng rất lớn trong bảo vệ môi trường Nhận thức được tầm quan trong này, Đảng và nhà nước ta trong thời gian qua rất chú trọng công tác xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm

pháp luật và các văn bản khác có liên quan làm cơ sở pháp lý điều chỉnh vấn đề bảo vệ môi trường

Chính sách bảo vệ môi trường

“Chính sách bảo vệ môi trường là những chủ trương, biện pháp chiến lược, thời đoạn, nhằm giải quyết nhiệm vụ bảo vệ môi trường cụ thể nào đó, trong một giai đoạn nhất định”.11

Chính sách bảo vệ môi trường là tất cả các biện pháp của nhà nước nhằm duy trì và phát triển bền vững môi trường nhằm chủ động tạo ra các tiền đề bảo vệ bền vững tài nguyên môi trường, đồng thời chống lại cái hành vi làm suy thoái, hủy hoại, ô nhiễm tài nguyên môi trường Trong đó công cụ pháp luật được áp dụng chủ yếu là các cơ chế nhằm đảm bảo thực hiện, cũng như các biện pháp kích thích tổ chức cá nhân bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế là hai yếu tố tồn tại song song và không thể tách rời nhau, phát triển kinh tế phải gắn liền với bảo

vệ môi trường Chính vì vậy đại hội Đảng lần thứ X Đảng Cộng sản Việt

Nam đã nêu rõ chủ trương phát triển trong thời gian tới là “ phát triển

nhanh, hiệu quả bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ công bằng xã hội và bảo vệ môi trường”, đặt mục tiêu bảo vệ môi trường cũng

như vấn đề phát triển kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội

Ngày 15/11/2004, Bộ chính trị đã ban hành Nghị quyết 41 NQ/TW của bộ chính trí về bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã đánh giá một cách khách quan thành tựu đạt được và những hạn chế trong công tác bảo vệ môi trường

và thực hiện quan điểm của chỉ thị 36- CT/TW ngày 25/06/1998 đồng thời đã đề ra các quan điểm, mục tiêu trong và 7 giải pháp hết sức quan

11

http://vea.gov.vn/vn/truyenthong/hoidapmt/pages/Chinh1sachmoitruonglagi.aspx

trọng nhằm bảo vệ môi trường bền vững của tiến trình công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước

Trong tiến trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, nhiệm

vụ bảo vệ môi trường luôn được Đảng và Nhà nước coi trọng Thực hiện Luật bảo vệ môi trường, chỉ thị 36- CT/TW năm 1998 của Bộ chính trị ( khóa VIII) về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, công tác bảo vệ môi trường của nước

ta trong thời gian qua đã có những chuyển biến tích cực Hệ thống chính sách, thể chế từng bước được xây dựng và hoàn thiện, phục vụ ngày càng

có hiệu quả cho công tác bảo vệ môi trường Nhận thức về bảo vệ môi trường trong các cấp, các ngành và nhân dân đã được nâng lên; mức độ gia tăng ô nhiễm , suy thoái về sự cố môi trường đã từng bước hạn chế; công tác bảo tồn thiên nhiên và bảo vệ đa dạng sinh học đã đạt được những tiến bộ rõ rệt Những kết quả đó đã tạo tiền đề tốt cho công tác bảo

vệ môi trường trong thời gian tới

Ngày 21/09/2009, Ban bí thư đã ban hành Chỉ thị số 29-CT/TW “

về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện nghị quyết 41-NQ/TW của bộ chính trị khóa IX “ về bảo vệ môi trường trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” Việc nghiên cứu quán triệt thực hiện chỉ thị của ban bí thư trung ương có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường trong giai đoạn hiện nay

Tuy nhiên, môi trường nước ta vẫn bị xuống cấp nhanh, có nơi có lúc đã đến mức báo động: đất đai bị xói mòn, thoái hóa; chất lương của các nguồn nước suy giảm mạnh; không khí ở nhiều đô thị, khu dân cư bị

ô nhiễm nặng; khối lương phát sinh và mức độ độc hại của các chất thải ngày càng tăng; tài nguyên thiên nhiên trong nhiều trường hợp bị khai thác quá mức, không có quy hoạch; đa dạng sinh học bị đe dọa nghiêm

trọng; điều kiện vệ sinh môi trường, cung cấp nước sạch ở nhiều nơi không đảm bảo Việc đẩy mạnh phát triển công nghiệp, dịch vụ quá trình

đô thị hóa, sự gia tăng dân số trong khi mật độ dân số đã quá cao, tình trạng đói nghèo chưa được khắc phục tại một số vùng nông thôn, miền núi, các thảm họa do thiên tai và những diễn biến xấu về khí hậu toàn cầu đang tăng, gây áp lực lớn đến tài nguyên và môi trường, đặt công tác bảo

vệ môi trường trước những thách thức gay gắt

Những yếu kém, khuyết điểm trong công tác bảo vệ môi trường do nhiều nguyên nhân khách quan và những yếu tố chủ quan là do chưa nhận thức đúng cách về tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường, chưa biết nhận thức, trách nhiệm bảo vệ môi trường; chưa đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, thường chỉ chú trọng đến phát triển kinh tế mà khong quan tâm bảo vệ môi trường; nguồn lực đầu tư cho bảo vệ môi trường nhà nước, của doanh nghiệp và công đồng dân cư rất hạn chế, công tác quản lý nhà nước về môi trường còn nhiều yếu kém, phân công, phân cấp trách nhiêm chưa rõ ràng, việc thi hành pháp luật còn chưa nghiêm

Chiến lược phát triển kinh tế- xã hội 2001-2010 đã được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng thông qua đã khẳng định quan điểm phát triển của nước ta là “ Phát triển nhanh, hiệu quả bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với công tác bảo vệ môi trường”

Để giải quyết vấn đề môi trường trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo quan điểm nêu trên, cần có sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động, sự đổi mới trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và đặc biệt trong tổ chức, triển khai thực hiện công tác bảo vệ môi trường trong đoàn Đảng và toàn xã hội

Với quan điểm phát triển kinh tế phải phát triển hài hòa, chặt chẽ với bảo vệ môi trường, bảo vệ môi trường phải kết hợp hài hòa giữa nội lực và hợp tác quốc tế Bảo vệ môi trường là nhiệm vụ của toàn xã hội; phòng ngừa là chủ yếu Chiến lược phát triển kinh tế- xã hội 2001-2010 được đại hội Đảng lần thứ IX thông qua đã khẳng định quan điểm phát triển đất nước là “ Phát triển nhanh, hiệu quả bền vững, tăng tưởng kinh

tế đi đôi với tiến bộ công bằng xã hội và bảo vệ môi trường” và định hướng đến năm 2020 là ngăn chặn cơ bản về tốc độ gia tăng ô nhiễm, bảo đảm cân bằng sinh thái ở mức ổn định và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia có hiệu quả quá trình toàn cầu hóa

Những giải pháp chiến lược then chốt được lựa chọn trong nghị quyết 41 NQ/TW bao gốm: đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường; tăng cường công tác quản lý nhà nước về môi trường; đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động bảo

vệ môi trường; áp dụng các biện pháp kinh tế bảo vệ môi trường; tạo sự chuyển biến cơ bản trong đầu tư bảo vệ môi trường, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và đà tạo nguồn nhân lực về môi trường; mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về môi trường.12

Chính phủ cũng đã thể hiện quyết tâm cao trong việc bảo vệ môi trường, từ năm 2006 đến nay, tỉnh đã bố trí 1% tổng ngân sách chi cho hàng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường, điều này thể hiện sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh đối với nhiệm vụ bảo vệ môi trường trong thời kì công nghiêp hóa hiện đại hóa đất nước Trong số mười chín nhón lĩnh vực ưu tiên phát triển bền vững được đặt ra trong chương trong nghị sự

12

http://tuyengiao.vn/Home/BantuyengiaoTW/huongdanchidao/2009/4/7713.aspx

21 thì có chín nhóm lĩnh vực thuộc nhóm lĩnh vực tài nguyên và môi trường

Hiến pháp năm 1992 quy định “ các cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, mọi cá nhân phải thực hiện quy định của nhà nước về sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường Nghiêm cấm các hoạt động làm suy giảm hoặc hủy hoại môi trường”

Một số văn bản pháp luật liên quan đến bảo vệ môi trường

Các chính sách pháp luật về môi trường được cụ thể hóa trong các văn bản pháp luật về môi trường

Từ khi Luật bảo vệ Môi trường năm 1993 chính thức có hiệu lực thì hiện nay đã được thay thế bằng Luật bảo vệ Môi trường năm 2005 Luật này đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa IX, kỳ hợp thứ 8 thông qua ngày 29/11/2005 và có hiệu lực vào ngày 1/07/2006 Tinh thần của Luật bảo vệ Môi trường 2005 là nhằm đẩy mạnh công tác bảo vệ môi trường đồng thời cho phép áp dụng các biện pháp, công cụ, chế tài mạnh hơn, có tính răn đe cao hơn Trong luật bảo

vệ môi trường 2005 thì quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cũng như các cơ quan quản lý nhàn nước, các cấp chính quyền trong vuệc phân cấp quản lý môi trường cũng đã rõ ràng hơn Luật 2005 cũng cho pháp áp dung nhiều công cụ, biện pháp chế tài mạnh, đồng bộ và có tính răn đe cao hơn như: áp dụng các tiêu chuẩn về môi trường, thanh tra, kiểm tra bảo vệ môi trường…

Nghị định 153/2005/NĐ-CP về việc tổ chức hoạt động Thanh tra Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nghị định này quy định trách nhiệm, quyền hạn, xử lý vi phạm của cơ quan thanh tra đối với trường hợp vi phạm trong lĩnh vực Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

Chính phủ đã ban hành nghị định 117/2009/NĐ-CP ngày 31/12/2009 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường Nghi định này quy định các hành vi vi phạm trong lĩnh vực bảo

vệ môi trường, hình thức xử phạt, mức phạt, thẩm quyền, thủ tục xử phạt

và các biện pháp khắc phục hậu quả

Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009 quy định tội phạm về môi trường như: tội gây ô nhiễm môi trường, tội quy phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại…

Tóm lại với những chủ trương đúng đắng, định hướng rõ ràng; các quy định trên phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế của nước ta trong giai đoạn hiện nay nhưng vẫn chưa đủ cơ sở pháp lý, những biện pháp cụ thể để bảo vệ mô trường trong nông nghiệp nói chung và ngành nông nghiệp sản xuất lúa nói riêng

CHƯƠNG 2 PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG SẢN XUẤT LÚA VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TIỀN GIANG

2.1 Quy trình sản xuất lúa và ảnh hưởng của các quy trình sản xuất lúa đối với môi trường

2.1.1 Quy trình sản xuất lúa thân thiện với môi trường

2.1.1.1 Chọn lựa giống lúa

Mục tiêu của chọn lựa giống lúa là nhằm áp dụng đồng bộ các kĩ thuật canh tác nhằm tăng năng suất, chất lượng giảm giá thành sản xuất lúa xuất khẩu

Việc chọn lựa giống lúa có vai trò quan trọng trong việc trồng lúa ảnh hưởng trực tiếp tới việc áp dụng các chất hóa học để phòng trừ sâu bệnh, bón phân…, và chính các chất hóa học, phân bón trong hóa trình sản xuất, các chất này sẽ tác động trực tiếp đến môi trường và gây ô nhiễm môi trường

Đối với vụ hè thu:

- Cày đất bằng máy với đội sâu 15- 20 cm

- Phơi ải trong thời gian 1 tháng

- Bừa, trục và san bằng mặt ruộng bằng máy kéo bánh lồng có công cụ trang phẳng mặt ruộng kèm theo

-

Tùy theo loại đất và mùa vụ mà loại phân, liều lượng và thời gian bón cho lúa khác nhau

2.1.1.5 Phòng trừ cỏ dại, sâu hại và bệnh hại

Phòng trừ bệnh hại

13

http:/www.clrri/rice/tech/codai.htm

Thăm đồng thường xuyên 5- 7 ngày/ 1 lần để phát hiện bệnh kịp thời và có thể sử sụng các loại thuốc như Trizole 20WP; Bump 650WP; FILIA- 525EC …để phòng trừ bệnh hại

2.1.1.6 Thu hoạch, chiến biến và bảo quản

Thời gian thu hoạch: Thu hoạch vào lúc sau trỗ 28- 32 ngày hoặc khi thấy 85-90% số hạt trên bông đã chín vàng Nếu cắt sớm hay trễ đều tăng tỉ lệ hao hụt

Nên sử dụng mát gặt để cắt lúa

Sau khi cắt tiến hành suốt ngay, không nên phơi mớ trên đồng ruộng

Sử dụng máy đập lúa trục dọc để suốt lúa

2.1.2 Ảnh hưởng của các quy trình sản xuất lúa đến ô nhiễm môi trường

Sản xuất lúa là một quá trình bao gồm các giai đoạn như chọn lựa hạt giống, chuẩn bị đất, gieo sạ, quản lý nước, phòng trừ cỏ dại… các khâu trong quá trình này có vai trò rất quan trọng Nếu người dân không

am hiểu các kiến thức về cách sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật thì:

Bón phân dư sẽ làm cho

Sâu bệnh phát triển nhiều hơn

Kiểu canh tác lúa 1 vụ thì lúa không có trên đồng khoảng 6 tháng;

ở kiểu canh tác 2 vụ thì có khoảng 4 tháng, còn kiểu canh tác 3 vụ lúa thì chỉ khoảng 1 tháng Thời gian không có lúa trên đồng càng ngắn là điều kiện để cho sâu bệnh phát triển càng nhiều do thức ăn lúc nào cũng có Chính vì vậy, canh tác lúa 3 vụ để tăng năng suất lúa/năm sẽ làm cầu nối cho sâu bệnh có cơ hội phát triển quanh năm và phát triển thành dịch Áp lực sâu bệnh trong canh tác lúa ngày một gia tăng, nhất là rầy nâu, bệnh

vàng lùn, lùn xoắn lá và đạo ôn là những đối tượng gây hại quan trọng cho cây lúa và khi đó thuốc bảo vệ thực vật sẽ được sử dụng nhiều hơn Như ở Đồng bằng Trung tâm Thái Lan, năng suất lúa tăng 6,5% đã làm tăng chi phí thuốc bảo vệ thực vật lên 53%; Còn ở Tây Java của Indonesia, khi năng suất tăng 23% đã làm tăng chi phí thuốc bảo vệ thực

vật lên 69% (Lim, 2008) Sử dụng nhiều thuốc bảo vệ thực vật là nguy cơ

ô nhiểm môi trường đất, nước, ảnh hưởng đến tính an toàn của sản phẩm

và sức khoẻ của người sản xuất.14

Đất không còn nhận được phù sa

Phù sa là nguồn dinh dưỡng cho cây trồng mà thiên nhiên ban tặng cho ĐBSCL kể từ khi hình thành vùng đất nầy Hàng năm, nước nổi tràn đồng mang phù sa về cho ĐBSCL khoảng 250 triệu tấn/năm, nếu tính hàm lượng dưỡng chất có trong phù sa trung bình là 0,1% N; 0,01% P;

0,28 meq K/100 g; 16,08 meq Ca/100 g; 3,46 meq Mg/100 g (Huỳnh

Hiệp Thành, 2001); 63,5% SiO2, 5,64% Fe2O3, 0,09% MnO, (Uehara

et al., 1974) thì tổng lượng dưỡng chất nầy là rất lớn Bên cạnh đó chất

lượng của phù sa sông cũng rất tốt (pH khoảng 6,48 và EC khoảng 0,13 mS/cm) và cân đối, chứa đầy đủ các nguyên tố đa lượng, trung lượng và

vi lượng mà cây trồng cần Chính vì vậy mà hàng trăm năm trước đây, nông dân ĐBSCL trồng lúa mùa 1 vụ năng suất 3 tấn/ha không cần phải bón phân, có nghĩa là phù sa đã bù đắp đủ dưỡng chất mà cây lúa đã lấy

đi Bao đê không cho nước nổi hay triều cường tràn vào đồng ruộng có nghĩa là đã bỏ đi cái lộc mà thiên nhiên ban tặng Dinh dưỡng cung cấp

14 PGS TS Nguyễn Bảo Vệ, Trường Đại Học Cần Thơ, Những yếu tố ảnh hưởng đến tính bền vững của sản xuất lúa ba vụ ở đồng bằng sông cửu long

cho lúa bây giờ hoàn toàn dựa vào nguồn phân bón, làm tăng chi phí sản xuất, giảm sức cạnh tranh của nông sản.15

Ô nhiễm môi trường nặng hơn

Hàng năm, ở vùng thượng nguồn của ĐBSCL có mùa nước nổi và vùng gần biển có triều cường, vào mùa nầy nước tràn lên đồng ruộng rửa độc chất ra khỏi vùng sản xuất Đây là một yếu tố tự nhiên rất có lợi cho vùng đất thấp như ĐBSCL để làm sạch môi trường Bao đê để trồng lúa 3

vụ đã ngăn chận không cho các độc chất nầy thoát ra khỏi ruộng Theo

khảo sát của Hứa Chu Khem (2001) tại tỉnh Sóc Trăng thì khi bao đê có

cải thiện điều kiện sản xuất nông nghiệp, nhưng độ phèn trong nước sông tăng lên và ô nhiễm môi trường khá nghiêm trọng Nông dân sống trong vùng đê bao ở thượng nguồn ĐBSCL cũng đã nhận diện được sự ô nhiễm của nguồn nước trong kênh rạch Như vậy, nếu không có nước nổi hay triều cường rửa được độc chất ra khỏi vùng sản xuất thì không những gây hại cho môi trường đất mà còn làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt, ảnh

hưởng đến sức khoẻ của người dân (Nguyen Bao Ve et al., 2002) 16

Gây ngộ độc hữu cơ cho lúa

Canh tác lúa 3 vụ/năm có thời gian đất trống giữa các vụ trong năm rất ngắn (Hình 1) Vì vậy, sau khi thu hoạch lúa nông dân phải hối

hả cày vùi rơm rạ tươi vào đất rồi cho nước vào trục để xuống giống ngay cho kịp thời vụ Rơm rạ tươi phân hủy trong điều kiện ngập nước, yếm khí sản sinh ra acid hữu cơ gây ra ngộ độc cho rễ lúa Rễ lúa bị ngộ độc

hữu cơ bị chết đen (Vũ Tiếng Khang và ctv 2005) hay làm giảm khả năng

hấp thụ dưỡng chất, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và năng suất của lúa

15 16 17

PGS TS Nguyễn Bảo Vệ, Trường Đại Học Cần Thơ, Những yếu tố ảnh hưởng đến tính bền vững của sản xuất lúa ba vụ ở đồng bằng sông cửu long

(Nguyen Bao Ve, 2000) Trước đây, khi canh tác lúa 2 vụ Đông Xuân và

Hè Thu, ngộ độc hữu cơ chỉ xảy ra cho vụ Hè Thu ở những vùng mà người dân không có điều kiện cày ải đất trước khi xuống giống Theo khảo sát của chúng tôi thì ở vùng canh tác lúa 3 vụ/năm, ngộ độc hữu cơ

đã xảy ra quanh năm, ngay cả vụ Đông Xuân Điều nầy rất tai hại cho vụ lúa chính trong năm ở ĐBSCL.17

Làm đất mau suy thoái

Canh tác lúa nhiều vụ trong năm theo kiểu 3 vụ làm cho nông dân không có thời gian để cày ải phơi đất, đất bị ẩm ướt hầu như quanh năm

và luôn ở trạng thái khử Tình trạng thiếu oxy trong đất làm chậm tiến

trình phân hủy lignin và phenol của rơm rạ (Olk et al., 1996) dẫn đến sự

tích lũy chất này trong đất (Hình 1) Những hợp chất phenol tích tụ nhiều trong đất ngăn cản sự phát triển của cây trồng, ngăn cản sự hấp thụ

dưỡng chất của lúa và khả năng khoáng N của đất bị giảm (Nguyễn Bảo

Vệ và ctv., 1999; Nguyễn Bảo Vệ, 2003; Nguyen Bao Ve et al., 2004)

(Bảng 1) Nguyễn Hữu Chiếm và ctv (1999) cũng nhận thấy rằng hàm

lượng N và P giảm dần theo thời gian canh tác lúa 3 vụ ở ĐBSCL.18

Tác hại khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng quy định

Khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sai quy định, vượt các nồng độ cho pháp thì thuốc bảo vệ thực vật sẽ đi trực tiếp vào môi trường không khí, đất, nước gây ảnh hưởng đến môi trường khi thuốc BVTV đi vào môi trường nước con người sử dụng sẽ gây ảnh hưởng đến sức khỏe của

Các loại thuốc trừ sau đều có tính độc cao Trong quá trình sử dụng, một lượng thuốc nào đó có thể đi vào trong thân cây, quả, hoặc dính bám chặt trên lá, quả Người và động vật ăn phải sẽ bị ngộ độc tức thời hoặc chết, nhiễm độc nhẹ, từ từ gây ảnh hưởng đến sức khỏe Do trình độ hạn chế, một số nông dân không tuân thủ đầy đủ các quy định khi sử dụng thuốc BVTV, bảo quản thuốc trừ sâu, có người cất thuốc vào chạn, vào tủ quần áo, nên đã gây ra những trường hợp ngộ độc, thậm chí chết do ăn nhầm phải thuốc Một số loại thuốc trừ sâu có tính bay hơi mạnh nên gây khó chịu, mệt mỏi, thậm chí choáng ngất cho người trực tiếp sử dụng phun thuốc trên đồng ruộng, nhất là trong các trường hợp không có áp dụng các biện pháp phòng tránh tốt Việc dùng thuốc trừ sâu liên tục sẽ sinh chứng nhờn thuốc Vì thế mỗi loại thuốc trừ sâu chỉ có tác dụng mạnh trong một số năm đầu sử dụng Để hạn chế bệnh nhờn thuốc, tăng khả năng diệt trừ sâu bệnh người ta thường sử dụng với nồng độ thuốc cao, tăng số lần dùng thuốc Tuy nhiên biện pháp này không lâu dài

do không tăng mãi nồng độ thuốc được Mặt khác nó làm môi trường ô nhiễm ngày càng năng hơn, do tồn dư trong môi trường nhiều lên Sau nhiều lần sử dụng lượng tích lũy này có thể cảo đến mức gây ngộ độc cho môi trường đất, nước, không khí và con người.19

2.2 Chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường trong sản xuất lúa

2.2.1 Những quy định của pháp luật về sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh phân bón và bảo vệ thực vật trong sản xuất lúa

Khoản 1 Điều 46 Luật bảo vệ Môi trường năm 2005 quy định: “ Tổ

chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu , kinh doanh phân bón, thuốc bảo vệ

19

http:/www.baovethucvat.com

thực vật phải tuân thủ thực hiện các nội dung quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và các quy định khác có liên quan”

Phân bón là những chất bổ sung cho đất dùng để thúc đẩy cây trồng phát triển; các loại chất dunh dưỡng trong phân bón là nito, phốt pho và ka li và các chất dinh dưỡng khác 20

Khi sử dụng ngoài các tác dụng mong muốn thì các loại phân bón này khi sử dụng các loại cây không hấp thụ hết sẽ gây ra nhiều tác động xấu như làm cho đất bị nhiễm chua, phèn hóa… và tạo điều kiện cho sâu bệnh, dịch hại phát triễn dẫn đến áp dụng các loại thuốc hóa học để phòng trừ dẫn đến ô nhiễm môi trường

Thuốc bảo vệ thực vật là hóa chất dùng trong nông nghiệp là những sản phẩm có khả năng gây ô nhiễm môi trường rất cao Khi sử dụng quá mức, vượt giới hạn cho phép thì sẽ gây ảnh hưởng sấu đến môi trường như ô nhiễm không khí, đất, nước, ảnh hưởng đến sức khỏe của người sử dụng Do đó tổ chức, cá nhân sản xuất nhập khẩu, kinh doanh phân bón thuốc BVTV, các chế phẩm sinh học dùng trong nông nghiệp phải đảm bảo tiêu chuẩn ngành, tiêu chuẩn Việt Nam theo quy định pháp luật

Nhà nước ta đã ban hành các văn bản pháp luật về việc sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh phân bón, thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất lúa như sau:

Quyết định 100/2008/QĐ-BNN ngày 15 tháng 10 năm 2008 quy định sản xuất, kinh doanh và sử dụng phân bón

Công bố tiêu chuẩn áp dụng theo quy định tại Điều 23 của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá và ghi nhãn theo quy định của pháp luật

về nhãn hàng hoá

20

http://vi.wikipedia.org/wiki/Phân- bón