LUẬN văn LUẬT HÀNH CHÍNH tổ CHỨC và HOẠT ĐỘNG của tổ CHỨC PHÁT TRIỂN QUỸ đất

Để giải đáp những vấn đề cơ bản trên, trong chương này lần lượt trình bày các vấn đề về: i một số khái niệm cơ bản trong bồi thường, giải phóng mặt bằng và lịch sử phát triển của chế địn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

MSSV: 5075058

MS Lớp: LK0764A1

Cần Thơ, tháng 4/2011

NHẬN XÉT CỦA QUÝ THẦY, CÔ



LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài nghiên cứu này, người viết xin gửi đến Cha Mẹ, người thân, bạn bè và các Thầy, Cô Khoa Luật, Trường Đại học Cần Thơ lòng biết ơn sâu sắc về sự giúp đỡ, động viên cả về vật chất lẫn tinh thần trong suốt quá trình người viết thực hiện đề tài này Kế đến, tác giả xin gửi lời cảm ơn đến các anh, chị cán bộ, viên chức thuộc Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Cần Thơ và Tổ chức phát triển quỹ đất huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ Các anh, chị đã tận tình giúp đỡ, chỉ dẫn tác giả về nguồn tài liệu và các kiến thức thực tiễn quý báu Đặc biệt, người viết xin gửi lời biết ơn chân thành đến Tiến sĩ Phan Trung Hiền, Thầy là người đã khơi dậy lòng đam mê của người viết về lĩnh vực bồi thường và giải phóng mặt bằng, không chỉ dừng lại ở đó, trong suốt quá trình thực hiện

đề tài, Thầy luôn tận tình, tận tâm hướng dẫn, chỉ bảo những kiến thức, những định hướng nghiên cứu quý báu giúp người viết hoàn thành đề tài nghiên cứu này

Xin cảm ơn và chúc tất cả mọi người sức khỏe – thành công – hạnh phúc!

Sinh viên thực hiện

Trần Vang Phủ

đề giải phóng mặt bằng trở thành điều kiện tiên quyết của sự phát triển, nó đòi hỏi phải có sự quan tâm đúng mức và giải quyết triệt để.1

Không nằm ngoài quy luật trên, Việt Nam với đặc thù là một nước đang phát triển, trong điều kiện hiện nay chúng ta đang tiến hành công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, với mục tiêu đến năm 2020 cơ bản trở thành nước công nghiệp2 Vì thế, nhu cầu về xây dựng các công trình phục vụ mục đích

an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng ngày càng gia tăng Để đạt được mục tiêu trên, thì vấn đề giải phóng mặt bằng để tạo quỹ đất phục vụ các dự án đầu tư là một bài toán khó đã và đang đặt ra cho các cơ quan chức năng Để giải được bài toán về giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch thu hút đầu

tư, các cơ quan chức năng đã ban hành nhiều văn bản điều chỉnh về vấn đề này Các văn bản có thể kể đến như: Nghị định số 90-CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 của Chính phủ ban hành quy định về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng (sau đây viết tắt là Nghị định 90/1994/ND-CP), Nghị định số 22/1998/NĐ-

CP ngày 22 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng (sau đây viết tắt là Nghị định 22/1998/NĐ-CP), Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (sau đây viết tắt là Nghị định 197/2004/NĐ-CP)… và gần đây nhất là Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13

1

http://forum.websinhvien.com/showthread.php?t=4221#axzz1JkHhrbGe , [truy cập 10-4-2011]

2

Trích phát biểu của Tổng bí thư Nông Đức Mạnh tại lễ kỷ niệm chiến thắng 30-4, Ngày quốc tế lao

động 1-5 và chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng, ngày 28-4-2006),

http://vietbao.vn/Xa-hoi/Viet-Nam-tro-thanh-nuoc-cong-nghiep-nam-2020/40135290/157/ , [truy cập 4-2011]

04-tháng 8 năm 2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (sau đây viết tắt là Nghị định 69/2009/NĐ-CP) Nhìn chung, các văn bản được ban hành trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng phù hợp hơn với thực tiễn và sự cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, chủ đầu tư và người dân cũng được quan tâm điều chỉnh nhiều hơn

Tuy nhiên, các quy định, chính sách cho dù có phù hợp, tiến bộ đến đâu, nhưng cơ quan thực thi, áp dụng những quy định, chính sách đó vào thực tế được

tổ chức và hoạt động không phù hợp thì các quy định, chính sách đó cũng khó có thể phát huy được hiệu quả như mong muốn Chính vì vậy, song song với việc hoàn thiện các chính sách về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì các quy định về tổ chức và hoạt động của cơ quan thực thi công việc trên cũng phải được quy định một cách phù hợp nhất với nhiệm vụ được giao, có như vậy, các chính sách, quy định tiến bộ, hợp lý mới phát huy được hết tác dụng điều chỉnh của chúng

Hiện nay, Tổ chức phát triển quỹ đất là cơ quan giữ vai trò chính yếu trong việc áp dụng các quy định, chính sách trong lĩnh vực bồi thường và giải phóng mặt bằng trên thực tế, để tạo quỹ đất sạch chủ động phục vụ các dự án đầu

tư Mặc dù được thành lập và hoạt động từ năm 2004, căn cứ vào Thông tư liên tịch 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV ngày 31 tháng 12 năm 2004 của Bộ Tài nguyên và Môi trường – Bộ Nội vụ về việc hướng dẫn về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất và Tổ chức phát triển quỹ đất (sau đây gọi tắt là TTLT số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV), nhưng do các quy định tại Thông tư liên tịch này về tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất còn chưa được cụ thể, chi tiết dẫn đến cơ quan này gặp nhiều khó khăn trong tổ chức và hoạt động Nhận thấy được vai trò quan trọng của Tổ chức phát triển quỹ đất trong việc thực hiện nhiệm vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng, cũng như tầm quan trọng của công tác khai thác và phát triển quỹ đất, đồng thời, nhận thấy những điểm chưa phù hợp tại TTLT số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV Vì vậy, ngày 08 tháng 01 năm 2010, liên bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức và cơ chế tài chính của Tổ chức phát triển quỹ đất (sau đây gọi tắt là TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC)

Tuy nhiên, các quy định về tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất trong TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC, thể hiện nhiều điểm

chưa phù hợp gây khó khăn cho cơ quan này trong quá trình thực hiện nhiệm vụ Chẳng hạn như, quy định về địa vị pháp lý của Tổ chức phát triển quỹ đất, quy định về chức năng, nhiệm vụ chưa được rõ ràng, cụ thể… là một trong những nguyên nhân làm hạn chế hiệu quả hoạt động của đơn vị này Từ tình hình đó và được sự gợi ý, hướng dẫn của Thầy Phan Trung Hiền cùng với niềm đam mê của bản thân đối với lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nên

người viết chọn đề tài “Tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất”

để làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Khi tiến hành nghiên cứu đề tài này, tác giả với mục tiêu thông qua quá trình thực hiện đề tài sẽ tìm hiểu, phân tích các quy định của pháp luật về tổ chức

và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất được thấu đáo, cặn kẽ Qua đó, đánh giá những điểm hợp lý cũng như chưa hợp lý trong các quy định của pháp luật có liên quan và trong phạm vi khả năng của bản thân, người viết đưa ra những đề xuất, kiến giải nhằm khắc phục những điểm còn hạn chế của pháp luật, góp phần hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất nói riêng, pháp luật về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nói chung

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung phân tích những điểm hợp lý và chưa hợp lý trong các quy định tại TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC Đồng thời, có sự phân tích các quy định của pháp luật có liên quan và những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất, trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn

4 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, trên nền tảng cơ sở lý luận duy vật biện chứng của Chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh, người viết vận dụng kết hợp các phương pháp so sánh, đối chiếu, tổng hợp, phân tích

và đặc biệt là phương pháp phân tích luật viết để tiến hành đánh giá, phân tích, bình luận những quy định của pháp luật trong tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất, cũng như trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài Lời cảm ơn, Lời nói đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo

và Phụ lục, đề tài được chia thành 03 chương và trình bày theo trình tự từ cơ sở

lý luận đến các quy định của pháp luật có liên quan và sau cùng là thực tiễn và hướng hoàn thiện Cụ thể:

- Chương 1: Khái quát chung về giải phóng mặt bằng, bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư

Chương này giới thiệu về các cơ sở lý luận chung nhất, từ các khái niệm

cơ bản đến quá trình phát triển của chế định giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Sau đó, là hệ thống các cơ quan chỉ đạo và thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hiện nay Đồng thời, phân tích vai trò, cũng như sự cần thiết phải thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất Sau cùng, trên cơ sở các quy định có liên quan và kiến thức thực tiễn, người viết tóm lượt trình tự tiến hành thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Qua đó, làm nền tảng lý luận để thực hiện chương 2

- Chương 2: Quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của

so sánh, đối chiếu giữa lý luận và thực tiễn để tìm ra hướng hoàn thiện cho vấn

đề nghiên cứu

- Chương 3: Thực tiễn tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển

quỹ đất và hướng hoàn thiện

Chương này tập trung phân tích thực tiễn tổ chức và hoạt động của Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Cần Thơ và Tổ chức phát triển quỹ đất huyện Phong Điền thành phố Cần Thơ Sau đó, hệ thống lại những thuận lợi và khó khăn trong tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất ở hai khía cạnh pháp lý và thực tiễn Sau cùng, đưa ra một số đề xuất nhằm góp phần hoàn thiện các quy định có liên quan đến tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất nói riêng, trong lĩnh vực bồi thường và giải phóng mặt bằng, khai thác và phát triển quỹ đất nói chung

Do thời gian nghiên cứu có hạn và có phần hạn chế về kiến thức chuyên môn và thực tiễn, nên trong quá trình nghiên cứu đề tài sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những ý kiến nhận xét, đóng góp tận tình, quý báu từ quý Thầy, Cô và các bạn để người viết củng cố, bổ sung thêm kiến thức và điều chỉnh đề tài nghiên cứu được hoàn chỉnh hơn

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG, BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ



Với tốc độ đô thị hóa ngày một nhanh chóng như hiện nay, vấn đề giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất để xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật – xã hội càng trở nên bức thiết và đi cùng với nó là các chế định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Vậy, thu hồi đất trong quy hoạch xây dựng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là gì? Lịch sử hình thành và phát triển ra sao? Do cơ quan nào thực hiện…? Để giải đáp những vấn đề cơ bản trên, trong chương này lần lượt trình bày các vấn đề về: (i) một số khái niệm cơ bản trong bồi thường, giải phóng mặt bằng và lịch sử phát triển của chế định bồi thường, giải phóng mặt bằng cũng như hệ thống các cơ quan chỉ đạo và thực hiện nhiệm vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng hiện nay; (ii) sự cần thiết và vai trò của Tổ chức phát triển quỹ đất, trình tự tiến hành thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1 Tổng quan về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1.1.1 Một số khái niệm cơ bản trong giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Thu hồi đất

Là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản

lý theo quy định của Luật Đất đai.3

Việc Nhà nước thu hồi đất sẽ chấm dứt quyền sử dụng đất của cá nhân,

tổ chức đã được Nhà nước giao đất, cho thuê đất bởi một quyết định hành chính Tuy nhiên, Nhà nước không tùy tiện tiến hành việc thu hồi đất, mà việc thu hồi đất của Nhà nước phải thực hiện theo đúng các quy định của pháp luật Đồng thời, trong những trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế Nhà nước phải tiến hành bồi thường về đất đai và tài sản cho người có đất bị thu hồi Luật Đất đai năm 2003

có những quy định cụ thể về các trường hợp thu hồi đất (Điều 38); các trường

3

Khoản 5 Điều 4 Luật Đất đai năm 2003

hợp bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi (Điều 42) và những trường hợp thu hồi đất nhưng chủ thể có đất bị thu hồi không được bồi thường (Điều 43)…

Việc thu hồi đất có thể có rất nhiều lý do4, ví dụ như người sử dụng đất

vi phạm các quy tắc về quản lý và sử dụng đất (thu hồi đất do vi phạm pháp luật đất đai), hoặc do người sử dụng đất trả lại Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, người viết chỉ tập trung vào các trường hợp thu hồi đất do thực hiện quy hoạch xây dựng, nên cần đất để phục vụ các mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh hoặc để phát triển kinh tế theo đồ án quy hoạch xây dựng đã được

cơ quan có thẩm quyền phê duyệt Do vậy, thu hồi đất trong quy hoạch xây dựng

có một số đặc điểm:5

 Vì mục đích công cộng hoặc phát triển kinh tế;

 Theo quy hoạch xây dựng đã được duyệt (quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; quy hoạch xây dựng vùng, quy hoạch xây dựng đô thị; quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn);

 Do cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền tiến hành;

 Theo những trình tự, thủ tục do pháp luật quy định;

 Việc thu hồi đất gắn với việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Giải phóng mặt bằng

Khái niệm giải phóng mặt bằng được sử dụng trong hai trường hợp: (i) giải phóng mặt bằng có gắn với việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tức thực hiện các “thủ tục” cần thiết để tiếp nhận mặt bằng từ người dân bị thu hồi đất; (ii) giải phóng mặt bằng không gắn với bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tức việc giải phóng mặt bằng được thực hiện trên thực địa để bàn giao “mặt bằng sạch” cho đơn vị thi công Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chỉ trình bày khái niệm giải phóng mặt bằng trong trường hợp có gắn với việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, các công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi và một bộ phận

(hoặc toàn bộ) người dân bị thu hồi đất trên một diện tích đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc thực hiện một dự án mới Quá trình giải phóng mặt bằng được tính từ khi thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư của dự án đến khi tiếp nhận mặt bằng từ người dân bị thu hồi đất trên thực địa.6

Để có thể giải phóng mặt bằng, chủ đầu tư và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải thực hiện rất nhiều công việc như: lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, kiểm kê và áp giá tài sản, chi trả tiền bồi thường,

hỗ trợ… để tiếp nhận mặt bằng từ phía người dân bị thu hồi đất

- Bồi thường 7 khi Nhà nước thu hồi đất

Là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất8 đối với diện tích đất

bị thu hồi cho người bị thu hồi đất9 Bồi thường là sự “đền trả lại” một cách tương xứng tất cả những thiệt hại mà chủ thể gây thiệt hại đã gây ra đối với chủ thể bị thiệt hại Trong quy hoạch xây dựng, thiệt hại gây ra có thể là thiệt hại vật chất hoặc thiệt hại phi vật chất

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề

mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới10 Ngoài các hình thức hỗ trợ trên, khi thu hồi đất, đặc biệt là đối với đất sản xuất nông nghiệp thì người bị thu hồi đất còn được nhận thêm một số khoản hỗ trợ khác như: hỗ trợ về cây trồng, giống vật nuôi; hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất…11

- Tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là biện pháp nhằm ổn định, khôi phục đời sống cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án và được đặt ra với các hộ không còn đất ở hoặc diện tích đất còn lại không đủ để ở sau khi bị thu hồi đất,

nhằm tái lập nơi ở mới “bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ” Có hai hình thức tái định cư: (i) tái định cư tập trung gồm giao nhà tái định cư hoặc đất tái định cư; (ii) tái định cư phân tán bằng tiền (bồi thường bằng tiền để các hộ dân tự lo nơi ở mới) Điều kiện xét tái định cư thực hiện theo quy định của pháp luật.12

Qua việc tìm hiểu những khái niệm cơ bản trên, người viết tiếp tục trình bày quá trình phát triển của chế định giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng như các cơ quan thực hiện nhiệm vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng qua các thời kỳ

1.1.2 Quá trình phát triển của chế định giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Mặc dù Luật Đất đai phát triển qua nhiều giai đoạn, tuy nhiên, vấn đề về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chỉ đặt ra trên thực tế khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường Vì vậy, đề tài giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có thể tạm chia thành 03 giai đoạn: (i) trước Luật Đất đai năm 1993; (ii) từ Luật Đất đai năm 1993 đến trước Luật Đất đai năm 2003; (iii) từ Luật Đất đai 2003 đến nay

1.1.2.1 Giai đoạn trước Luật đất đai năm 1993

Nhìn chung, giai đoạn này công tác giải phóng mặt bằng còn đơn giản, đặt lợi ích xã hội, cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân một cách mạnh mẽ Hơn nữa, người sử dụng đất trước năm 1993 chỉ có những quyền năng rất hạn chế, đất đai lại không được xem là một loại tài sản lưu thông trên thị trường nên nếu có

“giải tỏa” cho những dự án công cộng, thì tài sản trên đất được bồi hoàn cho chủ

sở hữu tài sản, nhưng đất đai thì chủ yếu là hoán đổi Do đất đai không xem là tài sản “có giá” nên sự hoán đổi mang tính chất tượng trưng, cung cấp những điều kiện “hoán đổi” để người sử dụng đất có thể “sống được” Điều này dựa trên cơ

sở lý luận: đất đai thuộc sở hữu của toàn dân, do Nhà nước quản lý; người sử dụng đất được Nhà nước giao, nên khi cần thì Nhà nước có thể “lấy lại” và “giao lại” một thửa đất khác.13

1.1.2.2 Giai đoạn từ Luật Đất đai năm 1993 đến trước Luật Đất

Luật Đất đai năm 1993 (sau đây gọi là Luật Đất đai 1993) bắt đầu ghi nhận quyền năng của người sử dụng đất trong một nền kinh tế thị trường Đất đai

có giá và vì vậy phải được bồi thường tương xứng khi nhà nước thu hồi vào mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia

Luật Đất đai 1993 quy định cụ thể những trường hợp thu hồi đất và đền

bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 26, Điều 27, Khoản 6 Điều 73) Các quy định trên của Luật được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định số 90/1994/NĐ-CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 của Chính phủ ban hành quy định về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nghị định 90/1994/NĐ-CP ban hành Bản quy định bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nguyên tắc bồi thường là Nhà nước thu hồi loại (hạng) đất nào thì bồi thường bằng loại (hạng) đất đó, trường hợp không có đất hoặc người bị thu hồi đất không muốn nhận đất, thì

được bồi thường bằng tiền với giá trị tính theo giá đất do Ủy ban nhân dân cấp

tỉnh quy định cụ thể trong phạm vi khung giá đất do Chính phủ quy định Tài sản

gắn liền với đất được bồi thường theo phần giá trị tài sản còn lại được tính theo giá quy định của Nhà nước

Tuy nhiên, Nghị định 90/1994/NĐ-CP không quy định về mức hỗ trợ để

di chuyển chỗ ở, thời gian ngừng việc làm, đào tạo nghề nghiệp mới… Nghị định này cũng không quy định về cơ chế thực hiện tái định cư mà chủ yếu là bồi thường nhà ở bằng tiền để xây dựng mới Trong giai đoạn này, nhiệm vụ thực hiện công tác đền bù thiệt hại về đất và tài sản cho người bị thu hồi đất được giao

cho Ban chỉ đạo thu hồi đất Cụ thể, khi có quyết định thu hồi đất của cơ quan

Nhà nước có thẩm quyền, thì Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây viết tắt là UBND cấp tỉnh) lập Ban chỉ đạo thu hồi đất để tham mưu cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện việc đền bù thiệt hại đất và tài sản cho người bị thu hồi đất Chủ tịch UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm quyết định phương án đền bù theo đề nghị của Ban chỉ đạo thu hồi đất và chịu trách nhiệm

về quyết định của mình Tổ chức, cá nhân có đất bị thu hồi được quyền kê khai diện tích đất, hạng đất, loại đất, vị trí của đất, số lượng tài sản hiện có trên đất gửi Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn (sau đây viết tắt là UBND cấp xã) nơi

có đất bị thu hồi UBND cấp xã kiểm tra, xác nhận vào từng bản kê khai, sau đó tổng hợp lại báo cáo cho Uỷ ban nhân dân quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây viết tắt là UBND cấp huyện) và gửi cho Ban chỉ đạo thu hồi đất cấp

tỉnh14 Tuy nhiên trên thực tế, đối với một số công trình thì UBND cấp tỉnh cho phép Chủ tịch UBND cấp huyện được quyền ra quyết định thành lập Ban chỉ đạo

di chuyển, đền bù ở từng công trình khi có quyết định của UBND cấp tỉnh về thu hồi đất và di chuyển nhà nằm trên địa bàn cấp huyện.15

Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ quy định về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nghị định này được ban hành để thay thế Nghị định số 90/1994/NĐ-CP, và chi tiết hóa các quy định của Luật Đất đai 1993 (sửa đổi, bổ sung năm 1998) Cụ thể, Nghị định này

quy định giá đất để tính bồi thường là giá đất do Ủy ban nhân dân cấp Tỉnh quy

định, nhưng được nhân với hệ số K sao cho phù hợp với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên thị trường Người bị thu hồi đất có nhà ở chỉ được bồi

thường diện tích đất ở đúng định mức do UBND cấp tỉnh quy định16 Tài sản gắn liền với đất được bồi thường theo giá trị còn lại và cộng với một tỉ lệ phần trăm của giá trị này nhưng tổng không vượt quá 100% và không nhỏ hơn 60% giá trị ban đầu của căn nhà đó Ngoài ra, đối với việc đền bù thiệt hại đối với đất ở tại

đô thị, nếu người có đất ở bị thu hồi không nhận nhà, tiền hoặc tái định cư ở nội

đô thị, mà xin được nhận đất ở thuộc khu vực ngoại thành thì ngoài mức đền bù được hưởng theo quy định còn được trợ cấp một khoản tiền bằng 10% giá trị của đất bị thu hồi.17

Bên cạnh giá trị bồi thường, Nghị định 22/1998/NĐ-CP đã đề cập đến các khoản hỗ trợ cho người bị thu hồi đất như hỗ trợ ổn định sản xuất, ổn định đời sống, di chuyển chỗ ở, đào tạo nghề mới Đồng thời, Nghị định này cũng quy định chi tiết về việc xây dựng các khu tái định cư và bố trí người bị thu hồi đất vào ở các khu tái định cư18 Nghị định 22/1998/NĐ-CP với các quy định mới đã

Hồ Chí Minh về việc ban hành bảng quy định về khung giá đền bù, trợ cấp di chuyển nhà ở và vật kiến trúc khác nằm trên và ven kinh rạch, ven sông và các khu vực nhà lụp xụp trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

16

Xem Khoản 3 Điều 10 Nghị định 22/1998/NĐ-CP

17 Xem thêm Khoản 4 Điều 10 Nghị định 22/1998/NĐ-CP

18

Gs Ts Đặng Hùng Võ, “Báo cáo đề xuất về hoàn thiện chính sách Nhà nước thu hồi đất và cơ chế

chuyển đổi đất đai tự nguyện ở Việt Nam”, Hà Nội, 2009, tr 64

giúp rút ngắn khoảng cách giữa giá đất do Nhà nước ban hành với giá đất trên thị trường Song song đó, Nghị định 22/1998/NĐ-CP có những quy định mới so với Nghị định 90/1994/NĐ-CP về tổ chức làm nhiệm vụ đền bù thiệt hại, giải phóng mặt bằng Cụ thể, Nghị định 22/1998/NĐ-CP giao nhiệm vụ đền bù thiệt hại, giải phóng mặt bằng cho Hội đồng đền bù thiệt hại giải phóng mặt bằng

Theo đó, căn cứ vào quyết định thu hồi đất của cơ quan Nhà nước có

thẩm quyền; căn cứ vào quy mô, đặc điểm và tính chất của từng dự án, UBND cấp tỉnh chỉ đạo thành lập Hội đồng đền bù thiệt hại giải phóng mặt bằng ở cấp huyện Hội đồng đền bù thiệt hại giải phóng mặt bằng có trách nhiệm giúp UBND cùng cấp thẩm định phương án bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng, trình Hội đồng thẩm định cấp tỉnh thẩm định sau đó trình Chủ tịch UBND cấp tỉnh phê duyệt và tổ chức thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng theo phương

án đã được phê duyệt19 Tuy nhiên, đối với các dự án xây dựng công trình giao thông thì ở cấp tỉnh, tùy vào điều kiện tại từng địa phương có thể thành lập một Hội đồng đền bù giải phóng mặt bằng hoặc Ban giải phóng mặt bằng do Phó chủ tịch UBND cấp tỉnh làm Giám đốc hoặc Trưởng ban, để chỉ đạo công tác giải phóng mặt bằng và thẩm định phương án giải phóng mặt bằng Ở cấp huyện và cấp xã, có một Ban giải phóng mặt bằng ở từng cấp do Chủ tịch hoặc Phó chủ tịch UBND cùng cấp làm trưởng ban UBND cấp tỉnh thống nhất với chủ đầu tư

và ra quyết định giao cho cấp có đủ tư cách pháp nhân để ký hợp đồng về triển khai công tác giải phóng mặt bằng với chủ đầu tư.20

Tuy nhiên, đây cũng là thời kỳ mà bồi thường và giải phóng mặt bằng trở thành một vấn đề “nóng” trong xã hội Sự không “bắt kịp” về giá đất trong các quy định so với thực tế, nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận cán bộ thực thi công tác này, sự chuyển biến giá cả nhanh chóng trong các cơn “sốt” đất đã dẫn bồi thường và giải phóng mặt bằng trở thành vấn đề khiếu nại, khiếu kiện với số lượng nhiều nhất, với nhiều mức độ gay gắt nhất Chính vì vậy, đòi hỏi các nhà

19

Xem thêm Điều 32 Nghị định 22/1998/NĐ-CP

20

Xem thêm Mục 7 Những quy định về kỹ thuật, trình tự khi tiến hành giải phóng mặt bằng phục vụ các

dự án xây dựng công trình giao thông được ban hành kèm theo Quyết định số 592/1999/GTVT-CGĐ ngày 11 tháng 3 năm 1999 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải về việc ban hành những quy định về kỹ thuật, trình tự khi tiến hành giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án xây dựng công trình giao thông

làm luật phải quan tâm hơn nữa đến các quy định về bồi thường và giải phóng mặt bằng.21

1.1.2.3 Giai đoạn từ Luật Đất đai năm 2003 đến nay

Luật Đất đai năm 2003 (sau đây gọi là Luật Đất đai 2003) đã đưa ra cơ chế chuyển đổi đất đai tự nguyện, dựa trên thỏa thuận hai bên giữa nhà đầu tư và những người đang sử dụng đất về việc chuyển nhượng đất, thuê hay góp vốn bằng quyền sử dụng đất Cơ chế thu hồi đất đai bắt buộc được thực hiện trên cơ

sở những quyết định hành chính do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành

Cụ thể hóa Luật Đất đai 2003, Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ra đời để thay thế Nghị định 22/1998/NĐ-CP, đây là Nghị định quy định chi tiết cơ chế chuyển đổi đất đai bắt buộc Nghị định 197/2004/NĐ-CP quy định đầy đủ về: (i) những trường hợp được nhận bồi thường về đất, về tài sản gắn liền với đất; (ii) tăng thêm giá trị bồi thường cho đất nông nghiệp là đất vườn gắn liền với nhà ở, đất nông nghiệp trong khu dân cư và tiếp giáp với khu dân cư; (iii) các giải pháp cụ thể để hỗ trợ cho người bị thiệt hại do thu hồi đất để ổn định cuộc sống, công việc, đào tạo nghề và các hỗ trợ khác phù hợp với nguyện vọng chính đáng của người bị thiệt hại; (iv) trình tự, thủ tục thực hiện cụ thể và trách nhiệm thực hiện của từng tổ chức, cá nhân có liên quan…

Tiếp theo Nghị định 197/2004/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày

25 tháng 5 năm 2007 quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất (sau đây gọi là Nghị định 84/2007/NĐ-CP) Một số nội dung chủ yếu của Nghị định này gồm: (i) quy định cụ thể về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho những người đang sử dụng đất mà còn thiếu các thủ tục pháp lý về quyền sử dụng đất; (ii) quy định cụ thể để giải quyết việc bồi thường cho những người đang sử dụng đất mà không có giấy tờ pháp lý về đất; (iii) tăng thêm tiền bồi thường cho đất nông nghiệp là đất vườn gắn với nhà ở, đất nông nghiệp trong khu dân cư và tiếp giáp với khu dân cư; (iv) quy định cụ thể về trình tự, thủ tục

21

TS Phan Trung Hiền, Giáo trình Luật Hành chính đô thị, nông thôn, Đại học Cần Thơ, tháng 02/2009,

tr 55

thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để tăng tính công khai, minh bạch và bảo đảm quyền lợi cho người bị thu hồi đất…22

Trong giai đoạn này, tùy vào tình hình thực tế ở địa phương, UBND cấp tỉnh giao việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho Hội đồng bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư hoặc Tổ chức phát triển quỹ đất23 Ngoài ra, trên thực tế, ngoài hai cơ quan trên còn có một cơ quan vừa là cơ quan tham mưu, giúp việc cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vừa có thể độc lập tiến hành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng Trong giai đoạn này, tuy đã có quy định về việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất ở các địa phương24, nhưng chỉ có một số địa phương thành lập cơ quan này

Vì vậy trên thực tế, việc thực hiện công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng chủ yếu được thực hiện từ sự phối hợp của Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư với Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng

Nhằm cụ thể hóa thêm những quy định của Luật Đất đai 2003 và sửa đổi,

bổ sung các Nghị định liên quan đến lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư trước đây, Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm

2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Và tiếp đó, Thông tư 14/2008/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất (sau đây gọi là Thông tư 14/2009/TT-BTNMT) đã tạo nên những điểm nhấn mới trong công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng hiện còn nhiều vướng mắc, chẳng hạn như quy định về giá đất bồi thường trong một số trường hợp có thể vượt khung giá do Chính phủ quy định, việc lấy ý kiến của người dân trong vùng quy hoạch, về trình tự, thủ tục thu hồi đất

22

Gs Ts Đặng Hùng Võ, “Báo cáo đề xuất về hoàn thiện chính sách Nhà nước thu hồi đất và cơ chế

chuyển đổi đất đai tự nguyện ở Việt Nam”, Hà Nội, 2009, tr 68-69

Hiện nay, nhiệm vụ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vẫn được giao cho hai cơ quan là Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và Tổ chức phát triển quỹ đất Tuy nhiên, hiện nay cơ cấu tổ chức và hoạt động của hai cơ quan này đã có

sự thay đổi so với quy định trước đây.25

Nhìn chung, cho đến hiện nay, tất cả các vấn đề thực tế xung quanh công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vẫn còn nhiều bất cập, khiếu nại tăng cao Theo một báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, trong giai đoạn từ năm 2005 - 2007, Bộ này đã tiếp nhận 29.648 lượt đơn, bình quân gần 10.000 lượt đơn/năm Lượng đơn thư khiếu nại chủ yếu liên quan đến việc thu hồi đất và giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án, chiếm 98,9% tổng lượng đơn thư26 Thêm vào đó, tình trạng “rò rĩ” quy hoạch vẫn còn, việc không minh bạch trong thủ tục vẫn tiếp diễn, một bộ phận người dân và cán bộ thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chưa có sự hiểu biết tốt về các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, về giải quyết khiếu nại…

Sau khi tìm hiểu về quá trình phát triển của chế định giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các cơ quan làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư qua các thời kỳ Mục tiếp theo trình bày hệ thống các cơ quan chỉ đạo trong việc thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.2 Hệ thống các cơ quan chỉ đạo việc thực hiện nhiệm vụ bồi thường,

nước về đất đai trong phạm vi cả nước29 và được giao thẩm quyền quy định việc bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi và việc hỗ trợ để thực hiện thu hồi đất30 Điều này được minh chứng trong thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều Nghị định để điều chỉnh trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư Ví dụ như, Nghị định 22/1998/NĐ-CP, Nghị định 197/2004/NĐ-CP, Nghị định 69/2009/NĐ-CP… Từ đó cho thấy, Chính phủ giữ vai trò là cơ quan hành chính Nhà nước chỉ đạo cao nhất trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.2.1.2 Ủy ban nhân dân các cấp

Với vai trò là cơ quan nhà nước có thẩm quyền chung ở địa phương, trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Uỷ ban nhân dân các cấp có trách nhiệm như sau:31

 Ủy ban nhân dân cấp tỉnh

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh là cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền chung cao nhất ở địa phương, cơ quan này có trách nhiệm và quyền hạn trong lĩnh vực thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư như sau:

- Thứ nhất, chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền, vận động mọi tổ chức, cá

nhân về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thực hiện giải phóng mặt bằng theo đúng quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

- Thứ hai, chỉ đạo các sở, ban ngành và Uỷ ban nhân dân cấp huyện:

+ Lập dự án tái định cư, khu tái định cư để phục vụ cho việc thu hồi đất;

+ Lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo thẩm quyền

- Thứ ba, phê duyệt hoặc phân cấp cho Uỷ ban nhân dân cấp huyện

phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Thứ tư, phê duyệt giá đất; ban hành bảng giá tài sản tính bồi

thường, quy định các mức hỗ trợ và các biện pháp hỗ trợ theo thẩm quyền;

phương án bố trí tái định cư, phương án đào tạo chuyển đổi nghề theo thẩm quyền được giao

- Thứ năm, chỉ đạo các cơ quan có liên quan thực hiện việc giải

quyết khiếu nại, tố cáo của công dân về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo thẩm quyền pháp luật quy định

- Thứ sáu, bảo đảm sự khách quan, công bằng khi xem xét và quyết

định việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo thẩm quyền được pháp luật quy định

- Thứ bảy, quyết định hoặc phân cấp cho Uỷ ban nhân dân cấp huyện

cưỡng chế đối với các trường hợp cố tình không thực hiện quyết định thu hồi đất của Nhà nước theo thẩm quyền

- Thứ chín, chỉ đạo kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực bồi

thường, hỗ trợ và tái định cư

Ngoài ra, UBND cấp tỉnh còn có trách nhiệm và quyền hạn trong việc ban hành văn bản hướng dẫn, chi tiết hóa các văn bản quy phạm pháp luật của cấp trên trong lĩnh vực thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để áp dụng thống nhất trên địa bàn mình quản lý

 Ủy ban nhân dân cấp huyện:

Được sự phân cấp quản lý của UBND cấp tỉnh, trong lĩnh vực thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư UBND cấp huyện có nhiệm vụ và quyền hạn:32

- Thứ nhất, chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền, vận động mọi tổ chức, cá

nhân về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thực hiện giải phóng mặt bằng theo đúng quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

- Thứ hai, chỉ đạo Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cùng

cấp lập và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; thực hiện phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo phân cấp của Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh

32

Xem thêm Khoản 2 Điều 43 Nghị định 197/2004/NĐ-CP và Khoản 1 Điều 55 Quy định về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Cần Thơ (ban hành kèm theo Quyết định 12/2010/QĐ-UBND)

- Thứ ba, phối hợp với các sở, ban, ngành, các tổ chức và chủ đầu tư

thực hiện dự án đầu tư xây dựng, phương án tạo lập các khu tái định cư tại địa phương theo phân cấp của Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh

- Thứ tư, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân về bồi thường, hỗ

trợ và tái định cư theo thẩm quyền được giao; ra quyết định cưỡng chế và tổ chức cưỡng chế đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền; phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức thực hiện việc cưỡng theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền

 Ủy ban nhân dân cấp xã:

Bên cạnh chức năng là cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền chung ở địa phương, trong quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư UBND cấp xã có trách nhiệm:33

- Thứ nhất, tổ chức tuyên truyền về mục đích thu hồi đất, chính sách

bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án

- Thứ hai, phối hợp với Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

thực hiện xác nhận đất đai, tài sản của người bị thu hồi

- Thứ ba, phối hợp và tạo điều kiện hỗ trợ cho việc chi trả tiền bồi

thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất và tạo điều kiện cho việc giải phóng mặt bằng

1.2.2 Các cơ quan có thẩm quyền chuyên môn

1.2.2.1 Bộ Tài nguyên và Môi trường

Ở Trung ương, trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngoài các

cơ quan có liên quan như: Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Nội vụ…thì Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc quản lý nhà nước về đất đai34, trong đó có lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư35 Tuy nhiên, trong cơ cấu tổ chức của Bộ Tài

33

Xem thêm Khoản 3 Điều 43 Nghị định 197/2004/NĐ-CP và Khoản 2 Điều 55 Quy định về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Cần Thơ (ban hành kèm theo Quyết định 12/2010/QĐ-UBND)

nguyên và Môi trường có nhiệm vụ và quyền hạn: Hướng dẫn, kiểm tra, tổ chức thực hiện các quy định

của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan hướng

nguyên và Môi trường36 thì chỉ có Tổng cục Quản lý đất đai thuộc Bộ Tài nguyên

và Môi trường và Cục Kinh tế và Phát triển đất (thuộc Tổng cục Quản lý đất đai)

là hai cơ quan giữa vai trò trung tâm trong việc chỉ đạo thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Vì vậy trong mục này, trình bày về vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Tổng cục Quản lý đất đai và Cục Kinh tế và Phát triển đất.37

 Vị trí, chức năng của Tổng cục Quản lý đất đai và Cục Kinh tế và

Phát triển đất38

 Tổng cục Quản lý đất đai

Tổng cục Quản lý đất đai là cơ quan trực thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường quản lý nhà nước về đất đai trong phạm vi cả nước; thực hiện các dịch vụ công theo quy định của pháp luật

 Cục Kinh tế và Phát triển đất

Cục Kinh tế và Phát triển đất là tổ chức trực thuộc Tổng cục Quản lý đất đai, có chức năng giúp Tổng cục trưởng quản lý nhà nước trong việc xây dựng cơ chế, chính sách tài chính về đất đai; định giá đất; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; phát triển quỹ đất; quản lý và phát triển thị trường quyền sử dụng đất trong thị trường bất động sản theo quy định của pháp luật

dẫn xử lý những vướng mắc về giá đất, giá tài sản gắn liền với đất và chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo đề nghị của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; hướng dẫn việc xác định người sử dụng đất thuộc đối tượng được bồi thường, được hỗ trợ hoặc không được bồi thường, không được hỗ trợ làm cơ sở cho việc tính bồi thường, hỗ trợ; cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu, sử dụng tài sản gắn liền với đất cho người tái định cư; quy định và hướng dẫn về quản lý đất đai trong khu tái định cư

http://www.gdla.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=99 , [truy cập 31-12-2010]

38

Tổng cục Quản lý đất đai có tư cách pháp nhân, con dấu hình Quốc huy, tài khoản riêng và trụ sở tại thành phố Hà Nội Cục Kinh tế và Phát triển quỹ đất có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng theo quy định của pháp luật

 Nhiệm vụ và quyền hạn của Tổng cục Quản lý đất đai và Cục

Kinh tế và Phát triển đất

Do địa vị pháp lý của Cục Kinh tế và Phát triển đất là cơ quan trực thuộc Tổng cục Quản lý đất đai và chịu sự phân công, phân nhiệm của Tổng cục trưởng Vì vậy, trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hai cơ quan này có những nhiệm vụ, quyền hạn giống nhau Tuy nhiên, trong đó, Cục Kinh tế và Phát triển đất là cơ quan thực hiện còn Tổng cục Quản lý đất đai là cơ quan quản

lý và chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Hai cơ quan này có nhiệm vụ, quyền hạn như sau:

- Chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan có liên quan xây dựng, trình

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cơ quan có thẩm quyền ban hành, sửa đổi, bổ sung chính sách về bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Trình Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành văn bản hướng dẫn việc xác định người sử dụng đất thuộc đối tượng được bồi thường, được hỗ trợ hoặc không được bồi thường, không được hỗ trợ làm cơ sở cho việc tính bồi thường, hỗ trợ; kiểm tra, xử lý hành vi vi phạm pháp luật trong việc cưỡng chế thu hồi đất; thống kê quỹ đất thu hồi và chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Chỉ đạo các ngành, địa phương, các tổ chức trong việc xử lý những khó khăn, vướng mắc về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và quản lý, sử dụng đất sau khi giải phóng mặt bằng

1.2.2.2 Sở Tài nguyên và Môi trường

Sở Tài nguyên và Môi trường với địa vị pháp lý là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực tài nguyên và môi trường39 Do đó, trong lĩnh giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở địa phương Sở này có nhiệm vụ và quyền hạn:

39

Xem Mục 1 Phần I Thông tư liên tịch số 03/2008/TTLT-BTNMT-BNV ngày 15 tháng 7 năm 2008 của

Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nội vụ hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn về tài nguyên và môi trường thuộc Ủy ban nhân dân các cấp (sau đây gọi tắt là TTLT số 03/2008/TTLT-BTNMT-BNV)

- Thứ nhất, hướng dẫn việc xác định diện tích đất, loại đất, hạng đất

và điều kiện được bồi thường, đất không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

- Thứ hai, hướng dẫn việc xác định quy mô diện tích đất thuộc đối

tượng được bồi thường hoặc không được bồi thường, mức độ bồi thường hoặc hỗ trợ cho từng người sử dụng đất bị thu hồi làm cơ sở cho việc tính toán bồi thường

và hỗ trợ cho từng đối tượng

- Thứ ba, chủ trì phối hợp với Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Xây dựng

trình Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định phạm vi thu hồi đất của từng dự án

Ngoài ra, theo quy định tại Khoản 4 Điều 30 Nghị định 69/2009/NĐ-CP

và Điều 22 Thông tư 14/2009/TT-BTNMT thì Sở Tài nguyên và Môi trường được giao thêm trách nhiệm và thẩm quyền chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất có liên quan từ hai (02) quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh trở lên.40

Qua việc tìm hiểu các cơ quan giữ vai trò chỉ đạo trong việc thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Mục tiếp theo trình bày về các cơ quan thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gồm: (i) Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh và cấp huyện, trong đó, nêu có phân tích sự cần thiết, hợp lý của việc chuyển đổi từ Ban bồi thường thiệt hại, giải phóng mặt bằng thành Tổ chức phát triển quỹ đất; (ii) Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.3 Các cơ quan làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.3.1 Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh và cấp huyện 41

Theo quy định của pháp luật hiện hành, Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh và cấp huyện là các cơ quan chuyên trách thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.3.1.1 Vị trí, chức năng của Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh

- Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh là đơn vị trực thuộc Sở Tài nguyên

và Môi trường, do UBND cấp tỉnh quyết định thành lập theo đề nghị của Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường và Giám đốc Sở Nội vụ Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện là đơn vị trực thuộc UBND cấp huyện, do UBND cấp tỉnh quyết định thành lập theo đề nghị của Chủ tịch UBND cấp huyện và Giám đốc

Sở Nội vụ

- Tổ chức phát triển quỹ đất là đơn vị sự nghiệp có thu tự bảo đảm một phần hoặc toàn bộ chi phí hoạt động, có tư cách pháp nhân, có trụ sở và con dấu riêng; được mở tài khoản tại Kho bạc nhà nước và các tổ chức tín dụng để hoạt động theo quy định của pháp luật

- Mặc dù Khoản 1 Điều 1 TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC, quy định Tổ chức phát triển quỹ đất có nhiều chức năng43 Tuy nhiên, tóm gọn lại thì cơ quan này có hai chức năng chính là: (i) bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; (ii) khai thác và phát triển quỹ đất.44

1.3.1.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của Tổ chức phát triển quỹ đất

cấp tỉnh và cấp huyện

Theo quy định tại Điều 2 TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC thì Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh và cấp huyện có cùng nhiệm vụ và quyền hạn45 Tuy nhiên trên thực tế, do Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện được thành lập trên cơ sở chuyển đổi từ Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng

trước đây Vì vậy, Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện chỉ thực hiện nhiệm vụ chủ yếu là tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, quản lý quỹ đất sau khi đã giải phóng mặt bằng và giúp việc cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư với vai trò là tổ chuyên viên giúp việc và là cơ quan tham mưu chính cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.46

1.3.1.3 Cơ cấu tổ chức của Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh và

cấp huyện

Theo quy định tại Điều 3 TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC

cơ cấu tổ chức của Tổ chức phát triển quỹ đất được quy định như sau:

- Tổ chức phát triển quỹ đất có Giám đốc và không quá 02 Phó Giám

đốc (theo quy định trước đây là có Giám đốc và từ một đến 03 Phó Giám đốc); việc bổ nhiệm và miễn nhiệm Giám đốc, Phó Giám đốc thực hiện theo phân cấp quản lý cán bộ của UBND cấp tỉnh, phù hợp với tiêu chuẩn, chức danh theo quy định của pháp luật

- Tổ chức phát triển quỹ đất được thành lập tối đa không quá 03 phòng chuyên môn, nghiệp vụ (trước đây không quy định hạn chế số phòng chuyên môn nghiệp vụ như hiện nay); số lượng phòng chuyên môn, nghiệp vụ thành lập căn cứ vào đặc điểm của từng địa phương và theo nhiệm vụ của Tổ chức phát triển quỹ đất

Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh sau khi thống nhất với Giám đốc Sở Nội vụ (quy định trước đây chỉ thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất ở cấp tỉnh và Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của Tổ chức phát triển quỹ đất); Chủ tịch UBND cấp huyện, quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện theo đề nghị của Giám đốc Tổ chức phát triển quỹ đất và Trưởng Phòng Nội vụ cấp huyện

Để rõ hơn về sự khác nhau và việc cần thiết phải chuyển đổi từ Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng thành Tổ chức phát triển quỹ đất, người viết tóm lượt qua bảng so sánh sau:

- Khoản 3 Điều 41 Luật Đất đai 2003

- Điều 10 Nghị định 181/2004/NĐ-CP (quy định này đã hết hiệu lực thi hành)

- Mục II TTLT 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV (quy định này đã hết hiệu lực thi hành)

- Nghị định 69/2009/NĐ-CP

- Thông tư BTNMT

14/2009/TT TTLT BTNMT-BNV-BTC

01/2010/TTLT-Được thành lập theo nhu cầu của địa phương, không có cơ sở pháp lý rõ ràng, chủ yếu căn cứ vào Nghị định 43/2006/NĐ-CP

và các văn bản điều chỉnh trong lĩnh vực bồi thường và giải phóng mặt bằng

- Là đơn vị sự nghiệp có thu, có

tư cách pháp nhân

- Ở cấp tỉnh và cấp huyện đều trực thuộc UBND cùng cấp

Nhiệm vụ - Thực hiện bồi thường, hỗ

trợ, tái định cư khi Nhà nước

- Giúp UBND cấp tỉnh, cấp huyện và Hội đồng bồi thường

Điều kiện

thành lập

- Do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định thành lập theo quy định của pháp luật

- Theo nhu cầu của địa phương,

do Chủ tịch UBND (tỉnh, huyện) quyết định thành lập

Bảng 1.1 So sánh Tổ chức phát triển quỹ đất với Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng

Từ bảng so sánh trên cho thấy, so với Tổ chức phát triển quỹ đất thì địa

vị pháp lý của Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng (sau đây viết tắt là Ban bồi thường) không được thể hiện một cách rõ ràng trong các văn bản quy phạm pháp luật, chủ yếu được thành lập căn cứ vào nhu cầu ở địa phương và có thể bị giải thể hoặc tách nhập với các đơn vị khác bất cứ lúc nào cơ quan có thẩm quyền ở địa phương cho là cần thiết47 Do đó, cơ quan này gặp nhiều khó khăn:

- Thứ nhất, khó khăn trong việc sắp xếp, tổ chức đơn vị một cách ổn

định, chuyên nghiệp Bởi vì, nếu là một đơn vị sự nghiệp độc lập sẽ được sắp xếp, tổ chức khác với khi nhập chung với cơ quan khác (khác khi nhập chung với Ban quản lý dự án hoặc Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất)

- Thứ hai, Ban bồi thường thiếu tính chủ động trong công tác và khó

khăn trong việc triển khai nhiệm vụ được giao, vì muốn xin chủ trương, quyết định thì lúc được xin phép trực tiếp từ UBND cùng cấp, lúc khác phải được sự đồng ý của thủ trưởng của đơn vị trực thuộc mới được tiếp tục xin chủ trương, quyết định của UBND

- Thứ ba, vấn đề thu – chi gặp phải khó khăn lớn là không có quy

định hướng dẫn việc quản lý và sử dụng nguồn kinh phí mà Ban bồi thường thu được, khi thực hiện công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng, với nguồn thu khác của các đơn vị khác khi nhập chung Vì vậy, dễ dẫn đến nhập nhằng trong việc thu – chi và dễ xảy ra sai phạm do thu – chi không được rõ ràng

47

Thực tiễn trên địa bàn thành phố Cần Thơ trong thời gian qua cho thấy, các Ban bồi thường lúc đầu đều được thành lập ở tất cả các quận, huyện nhưng một thời gian sau đều bị giải thể để nhập chung với Ban quản lý dự án trực thuộc UBND cùng cấp hoặc nhập chung với Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất Tuy nhiên, một thời gian sau đó, khi nhận thấy bất cập của việc nhập Ban bồi thường với các đơn vị trên, thì Ban bồi thường lại được tách ra thành đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND cùng cấp

Ngoài ra, vì Ban bồi thường chỉ được giao quản lý quỹ đất đã giải phóng mặt bằng, mà không được khai thác quỹ đất này trong thời gian chờ bàn giao cho chủ đầu tư Do đó, đã không tạo được nguồn thu thêm cho ngân sách nhà nước và cho Ban bồi thường, để đơn vị này chủ động hơn trong công tác, không phải phụ thuộc vào nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước

Từ những vấn đề cơ bản trên cho thấy, việc chuyển đổi từ Ban bồi thường thành Tổ chức phát triển quỹ đất là phù hợp Bởi vì, Tổ chức phát triển quỹ đất có địa vị pháp lỹ rõ ràng, vững chắc, nguồn tài chính rõ ràng Thêm vào

đó, do Tổ chức phát triển quỹ đất được thực hiện việc khai thác quỹ đất đã thu hồi, đã tạo lập, phát triển, nên đơn vị này có thể tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và cho đơn vị mình, thông qua việc tổ chức bán đấu giá quyền sử dụng đất đối với các khu đất được giao quản lý Nếu làm tốt công tác này, bên cạnh tạo được nguồn thu lớn thì Tổ chức phát triển quỹ đất còn có thể chủ động trong vấn

đề tạo mặt bằng sạch để thu hút đầu tư và chủ động hơn trong việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Do đơn vị này chủ động được nguồn tài chính, có thể ứng trước để thực hiện dự án mà không phải phụ thuộc vào ngân sách nhà nước

và vốn của chủ đầu tư như trước đây

Tóm lại, việc chuyển đổi từ Ban bồi thường thành Tổ chức phát triển quỹ đất như hiện nay là phù hợp: (i) có thể kiện toàn lại Ban bồi thường trước đây để hoạt động hiệu quả hơn; (ii) tạo được nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước và cho chính Tổ chức phát triển quỹ đất do có thể đầu tư khai thác quỹ được giao quản lý; (iii) chủ động hơn trong công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng, vì

có thể chủ động về nguồn kinh phí phục vụ cho việc bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư.48

1.3.2 Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cấp huyện

Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cấp huyện (sau đây viết tắt là Hội đồng bồi thường) được thành lập khi có dự án cần thực hiện việc bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư, các thành viên trong Hội đồng bồi thường làm việc kiêm nhiệm Hội đồng bồi thường thực hiện nhiệm vụ trên cơ sở được sự tham mưu và giúp việc của Tổ chức phát triển quỹ đất (trước đây giúp việc cho Hội đồng bồi thường là Ban bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng) Sau khi hoàn thành dự

án thì Hội đồng bồi thường sẽ tự giải thể

48

Xem thêm Mục 2.1 và Mục 2.4 Chương 2

1.3.2.1 Cơ cấu tổ chức của Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư cấp huyện 49

Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cấp huyện do lãnh đạo UBND cấp huyện làm Chủ tịch Hội đồng (thường là Phó Chủ tịch UBND cấp huyện sẽ làm Chủ tịch Hội đồng), các thành viên của Hội đồng gồm:

- Đại diện cơ quan Tài chính;

- Đại diện cơ quan Tài nguyên và Môi trường;

- Đại diện cơ quan Kế hoạch và Đầu tư;

- Chủ đầu tư;

- Đại diện Ủy ban nhân dân cấp xã có đất bị thu hồi;

- Đại diện của những hộ gia đình có đất bị thu hồi từ một đến hai người.50

- Một số thành viên khác do Chủ tịch Hội đồng quyết định cho phù hợp với thực tế địa phương.51

Theo quy định mới tại Điều 25 Nghị định 69/2009/NĐ-CP thì vị trí Phó chủ tịch Hội đồng sẽ do các thành viên trong Hội đồng bầu ra (quy định trước đây đại diện cơ quan Tài chính giữ vị trí Phó chủ tịch Hội đồng52) và thường sẽ

có 02 Phó chủ tịch là đại diện cơ quan Tài chính và Giám đốc Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện Với quy định mới trên đã góp phần nâng cao sự chủ động và hiệu quả hoạt động của Hội đồng, do các cuộc họp của Hội đồng thường do Phó chủ tịch Hội đồng chủ trì Vì vậy, việc cho phép các thành viên trong Hội đồng

có thể tự do lựa chọn thành viên có năng lực, kinh nghiệm làm Phó chủ tịch hội đồng sẽ tạo điều cho Hội đồng hoạt động có hiệu quả hơn

bị thu hồi, sẽ trở thành người đại diện cho các hộ khác, trên thực tế, phụ thuộc vào sự lựa chọn của Trưởng ấp hoặc Trưởng khu vực (sau đây gọi chung là Trưởng ấp) quyết định giới thiệu Trưởng ấp sẽ lựa chọn người có uy tín và có mối quan hệ tốt với các hộ khác trong khu vực nơi cư trú để giới thiệu người đó làm thành viên của Hội đồng

51 Các thành viên khác tham gia vào Hội đồng thường là đại diện: Tổ chức phát triển quỹ đất, Hội nông dân, Hội phụ nữ, Hội cựu chiến binh…

52

Xem thêm Khoản 2 Điều 39 Nghị định 197/2004/NĐ-CP

1.3.2.2 Trách nhiệm của Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định

- Trách nhiệm của các thành viên Hội đồng:

+ Chủ tịch Hội đồng chỉ đạo các thành viên Hội đồng lập, trình duyệt và

tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư;

+ Chủ đầu tư có trách nhiệm giúp Chủ tịch Hội đồng lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; bảo đảm đầy đủ kinh phí để chi trả kịp thời tiền bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Trên thực tế, chủ đầu tư sẽ thuê Tổ chức phát triển quỹ đất lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho dự án

+ Đại diện những người bị thu hồi đất có trách nhiệm: phản ánh nguyện vọng của người bị thu hồi đất, người phải di chuyển chỗ ở; vận động những người bị thu hồi đất thực hiện di chuyển, giải phóng mặt bằng đúng tiến độ.54

+ Các thành viên khác thực hiện các nhiệm vụ theo sự phân công và chỉ đạo của Chủ tịch Hội đồng phù hợp với trách nhiệm của ngành

- Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chịu trách nhiệm về tính chính xác, hợp lý của số liệu kiểm kê, tính pháp lý của đất đai, tài sản được bồi thường, hỗ trợ hoặc không được bồi thường, hỗ trợ trong phương án bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư Bởi vì, tuy Tổ chức phát triển quỹ đất là đơn vị trực tiếp tiến hành việc kiểm kê tài sản, xét tính pháp lý của đất đai và các tài sản có liên quan, đồng thời cũng là đơn vị thực hiện việc áp giá, lập phương án chi tiết về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho từng hộ dân, nhưng sau cùng vẫn do Hội đồng bồi thường quyết định thông qua

để sau đó cơ quan này giải quyết hoặc tổng hợp lại trình cho Hội đồng xem xét giải quyết trong kỳ họp gần nhất của Hội đồng

Sau khi tìm hiểu các cơ quan chỉ đạo và thực hiện công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng, người viết tiếp tục trình bày về sự cần thiết phải thành lập

Tổ chức phát triển quỹ đất và vai trò của cơ quan này trong việc thực hiện nhiệm

vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng

1.4 Sự cần thiết của việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất và vai trò của cơ quan này trong quá trình thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Để có thể xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm phát triển kinh tế, nâng cao đời sống của người dân, thì cần phải có sự kết hợp của hai yếu tố: vốn đầu tư và mặt bằng để tiến hành xây dựng, triển khai các dự án Tuy nhiên, vấn đề nóng nhất hiện nay không nằm ở vốn đầu tư mà ở khâu bồi thường, giải phóng mặt bằng55 Thêm vào đó, nếu có vốn đầu tư nhưng không có mặt bằng để xây dựng, triển khai dự án thì nguồn vốn đầu tư đó cũng khó có thể phát huy tác dụng Điều này cho thấy, mặt bằng xây dựng đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội Đồng thời,

để việc thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đạt hiệu quả tốt thì cần phải có một tổ chức chuyên trách thực hiện công tác này Việc thành lập, kiện toàn một đơn vị chuyên trách trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần thiết đối với cả Nhà nước, chủ đầu tư và người dân có đất bị thu hồi Cụ thể:

- Về phía Nhà nước, nếu không thành lập một cơ quan làm nhiệm vụ

giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoạt động một cách chuyên nghiệp, với trình độ chuyên môn nghiệp vụ đáp ứng được yêu cầu đề ra, thì khi thực hiện công tác sẽ gặp nhiều khó khăn, sai sót, tiêu cực, kéo dài Hệ quả của việc trên là người dân có đất bị thu hồi thắc mắc, khiếu nại, khiếu kiện về việc họ

bị bồi thường thiếu, không hợp lý… Và do cán bộ, viên chức không đủ kiến thức cũng như chuyên môn nghiệp vụ, sẽ dẫn đến việc giải quyết thắc mắc, khiếu nại của người dân không thỏa đáng, người dân tiếp tục khiếu nại, khiếu kiện, không chịu hợp tác với cơ quan chức năng trong việc bàn giao mặt bằng… Tình trạng này nếu không được giải quyết kịp thời, thỏa đáng sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình an ninh chính trị - xã hội và lòng tin của người dân đối với các cơ quan nhà nước

55

Gs Ts Đặng Hùng Võ, “Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là điểm nóng nhất hiện nay”,

http://nld.com.vn/125020P0C1002/boi-thuong-ho-tro-tai-dinh-cu-la-diem-nong-nhat-hien-nay.htm , [truy cập 07-01-2011]

- Về phía chủ đầu tư, nếu một đơn vị thực hiện công việc giải phóng

mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không chuyên nghiệp thì mặt bằng chậm được bàn giao, do đó dự án chậm được triển khai, vốn đầu tư sẽ chậm thu hồi, chậm sinh lãi và thậm chí có thể dẫn đến thua lỗ Thực tiễn cho thấy rằng, ở địa phương nào làm tốt công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng thì địa phương đó sẽ thu hút được nhiều nhà đầu tư và vốn đầu tư Một ví dụ điển hình

là, khoảng 10 năm trước đây, Vĩnh Yên (tỉnh Vĩnh Phúc) còn là một thị xã tiểu thương, thu ngân sách chỉ khoảng 8 tỷ đồng Tuy nhiên, nhờ làm tốt công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng đã góp phần giúp địa phương này nhanh chóng

đô thị hoá và phát triển sản xuất tăng vượt bậc Nay Vĩnh Yên đã là đô thị loại III, nếu so sánh với tiêu chuẩn một thành phố trực thuộc tỉnh thì Vĩnh Yên đã đạt 84/70 điểm chuẩn Tổng giá trị sản xuất, kinh doanh hàng năm đạt trên 3.000 tỷ đồng…56 Từ đó cho thấy, công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng được thực hiện tốt sẽ là một trong những lợi thế để thu hút đầu tư xây dựng phát triển cơ sở

hạ tầng Bởi vì, các nhà đầu tư thấy rằng, các dự án đầu tư xây dựng của họ sớm được bàn giao mặt bằng sạch, để tiến hành thi công xây dựng thì họ sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian, chi phí, có thể tiến hành xây dựng và đưa vào hoạt động sớm, nhanh thu hồi vốn và sinh lợi Mặt khác, đồng thời với việc thu hút đầu tư, một cách gián tiếp, công tác giải phóng mặt bằng sẽ góp phần thúc đẩy nền kinh

tế phát triển, cải thiện, nâng cao chất lượng các công trình hạ tầng kỹ thuật, bộ mặt đô thị được chỉnh trang…

- Về phía người dân có đất bị thu hồi, nếu một tổ chức làm nhiệm vụ

bồi thường và giải phóng mặt bằng chuyên nghiệp sẽ hạn chế đến mức thấp nhất những sai sót trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, công việc được thực hiện một cách nhanh chóng, chính xác và người dân có thể được giải đáp những thắc mắc của mình về các chính sách, quy định trong lĩnh vực bồi thường và giải phóng mặt bằng một cách thỏa đáng Nhờ đó, tạo cho người dân có đất bị thu hồi sự an tâm và tâm lý tin tưởng là lợi ích chính đáng của mình sẽ luôn được cơ quan làm nhiệm vụ quan tâm và thực hiện một cách chu đáo Từ đó, họ nhiệt tình phối hợp trong quá trình đơn vị này thực hiện nhiệm vụ Ngoài ra, có một tổ chức làm nhiệm vụ chuyên nghiệp, sẽ hạn chế đến mức thấp nhất những sai sót có thể xảy

ra, và vì vậy, người có đất bị thu hồi sẽ không phải tốn nhiều thời gian, chi phí để

56

Xem: “Phát triển vượt bậc nhờ làm tốt giải phóng mặt bằng”,

http://www.tin247.com/phat_trien_vuot_bac_nho_lam_tot_giai_phong_mat_bang-1-21299964.html, [truy cập ngày 05/01/2010]

đi thắc mắc, khiếu nại, khiếu kiện các vấn đề có liên quan đến bồi thường, hỗ trợ,

tái định cư

Vì những lý do trên, thành lập một tổ chức chuyên làm nhiệm vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng sẽ giảm được tình trạng sai sót, tiêu cực, kéo dài… trong việc thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hút được nhiều nhà đầu tư và vốn đầu tư Đồng thời, cũng sẽ hạn chế được tình trạng khiếu nại, khiếu kiện của người dân có đất bị thu hồi, góp phần ổn định tình hình

an ninh, chính trị-xã hội

Từ những phân tích trên cho thấy rằng, việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất, trước hết, chúng ta có thể kiện toàn lại hoạt động của Ban bồi thường thiệt hại và giải phóng mặt bằng trước đây Từ đó, có thể nâng cao tính chuyên môn nghiệp vụ của cơ quan này Song song đó, với việc quy định cho cơ quan này có thêm nhiệm vụ khai thác và phát triển quỹ đất, sẽ giúp UBND các cấp quản lý và sử dụng quỹ đất hiệu quả hơn trong việc thu hút đầu tư xây dựng phát triển cơ sở hạ tầng Kế đó, với việc thành lập một tổ chức chuyên làm nhiệm vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sẽ tạo tâm lý yên tâm với chủ đầu

tư khi tiến hành đầu tư thực hiện dự án, vì họ thấy được rằng, vốn mà họ đầu tư

sẽ sớm được thu hồi và sinh lợi Sau cùng, một tổ chức làm nhiệm vụ chuyên nghiệp sẽ hạn chế được các sai sót, tiêu cực đến mức thấp nhất, vì họ có chuyên môn nghiệp vụ và am hiểu các quy định của pháp luật Khi đó, cơ quan này có thể thực hiện nhiệm vụ của mình một cách chính xác và nhanh chóng Đồng thời, thông qua việc thực hiện công tác, họ còn tuyên truyền, giải thích chủ trương, chính sách, pháp luật đến người dân, đặc biệt là người dân có đất bị thu hồi Nhờ

đó, sự nhận thức về chủ trương, chính sách, pháp luật của người dân được nâng cao, góp phần ổn định tình hình an ninh, chính trị-xã hội

Ngoài ra, Tổ chức phát triển quỹ đất còn đóng vai trò là “chủ thể trung gian” giữa cơ quan Nhà nước với chủ đầu tư và với những hộ dân có đất bị thu hồi: (i) Tổ chức phát triển quỹ đất có nhiệm vụ chính là thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và tạo quỹ đất cho nên cơ quan này đóng vai trò là đầu mối liên lạc của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện công tác bồi thường

và giải phóng mặt bằng, là một “cánh tay nối dài” của UBND (cấp tỉnh và huyện), cơ quan này sẽ giúp UBND thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tạo lập, phát triển và quản lý quỹ đất; (ii) Tổ chức phát triển quỹ đất là

cơ quan trung tâm phối hợp với chủ đầu tư trong suốt quá trình từ giới thiệu địa điểm đầu tư, trải qua các bước tiếp theo cho đến bước sau cùng là bàn giao mặt

bằng cho chủ đầu tư triển khai dự án Thêm vào đó, thông thường, Tổ chức phát triển quỹ đất sẽ được chủ đầu tư thuê làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng (cả dự án có vốn từ ngân sách Nhà nước và dự án có vốn ngoài ngân sách Nhà nước); (iii) Tổ chức phát triển quỹ đất là cơ quan trực tiếp và giữ vai trò chính yếu trong việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Vì vậy, đây là cơ quan có mối liên hệ trực tiếp với người dân có đất bị thu hồi từ việc thông báo lịch kiểm kê tài sản, tiến hành kiểm kê tài sản, áp giá, lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải quyết thắc mắc, khiếu nại của người dân về phương án bồi thường, chi trả các khoản tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (đối với tái định cư phân tán bằng tiền)… và cơ quan này cũng là nơi tiếp nhận, chuyển tiếp và phản hồi lại những ý kiến, nguyện vọng của người dân về các chính sách, quy định của các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Tóm lại, từ những cơ sở lý luận và thực tiễn đã phân tích, chúng ta thấy rằng việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất là cần thiết và vai trò của cơ quan này trong việc thực hiện nhiệm vụ bồi thường và giải phóng mặt bằng là rất quan trọng Tổ chức phát triển quỹ đất cần thiết, quan trọng đối với cả Nhà nước, chủ đầu tư và người dân có đất bị thu hồi Tiếp theo, để hiểu rõ hơn về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng, người viết trình bày những công việc chính được thực hiện trong quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.5 Trình tự tiến hành thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Do các quy định về trình tự, thủ tục tiến hành thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ Điều 29 đến Điều 32 Nghị định 69/2009/NĐ-CP, chưa được quy định một cách rõ ràng, cụ thể và rất khó áp dụng trên thực tế Vì vậy, sau khi tham gia thực tiễn công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ, và tổng hợp một số quy định có liên quan57, người viết tóm lược trình tự tiến hành thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư qua các bước chính như sau:

- Bước 1: Chủ đầu tư hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ chuẩn bị dự

án đầu tư nộp hồ sơ tại cơ quan tiếp nhận hồ sơ về đầu tư tại địa phương nơi dự

57

Các Điều 29, 30, 31, 32Nghị định 69/2009/NĐ-CP và các Điều 42, 43, 44, 45 Quy định về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Cần Thơ (Ban hành kèm theo Quyết định số 12/2010/QĐ-UBND ngày 04 tháng 02 năm 2010 của UBND thành phố Cần Thơ về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Cần Thơ…

định sẽ triển khai dự án đầu tư58 (thông thường cơ quan tiếp nhận hồ sơ ở địa phương là Sở Kế hoạch – Đầu tư)

- Bước 2: Cơ quan tiếp nhận hồ sơ tiến hành tổ chức lấy ý kiến các

cơ quan có liên quan đến dự án đầu tư để xem xét giới thiệu địa điểm theo thẩm quyền hoặc trình UBND cấp tỉnh xem xét giới thiệu địa điểm59 Theo quy định tại bước này, cơ quan tiếp nhận hồ sơ sau khi tiếp nhận sẽ tổ chức việc lấy ý kiến các cơ quan có liên quan đến dự án rồi tiến hành giới thiệu địa điểm cho chủ đầu

tư Quy định này chỉ đề cập đến việc lấy ý kiến và đã bỏ sót một công việc hết sức quan trọng đó là thẩm định hồ sơ Vậy vấn đề được đặt ra là nếu hồ sơ không đảm bảo các yếu tố về kỹ thuật cũng như các vấn đề khác (môi trường, khả năng tài chính…) thì có tiến hành giới thiệu địa điểm cho chủ đầu tư hay không? Thực tiễn làm việc của các cơ quan chức năng đã bổ khuyết cho quy định trên, cụ thể, sau khi tiếp nhận hồ sơ cơ quan tiếp nhận sẽ tiến hành lấy ý kiến các cơ quan có liên quan, sau đó tổng hợp lại và thẩm định xem dự án có đảm bảo được các yêu cầu do pháp luật quy định hay không (môi trường, an ninh – quốc phòng…) Nếu kết quả thẩm định hồ sơ là đạt thì cơ quan tiếp nhận hồ sơ tiến hành việc giới thiệu địa điểm theo thẩm quyền hoặc trình UBND cấp tỉnh xem xét giới thiệu địa điểm và ngược lại nếu không đạt sẽ trả hồ sơ lại để bổ sung hoặc từ chối dự án đầu tư

- Bước 3: UBND cấp tỉnh thông báo thu hồi đất hoặc ủy quyền cho

UBND cấp huyện thông báo thu hồi đất, ngay sau khi giới thiệu địa điểm đầu tư; trường hợp thu hồi đất theo quy hoạch thì thực hiện thông báo sau khi quy hoạch,

kế hoạch sử dụng đất hoặc quy hoạch xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được xét duyệt và công bố Thời gian ra thông báo thu hồi đất thường dao động từ 01 đến 03 ngày kể từ ngày giới thiệu địa điểm đầu tư

- Bước 4: Chủ đầu tư tiến hành (thuê) khảo sát, đo đạc lập bản đồ dự

án (đo tách thửa bồi thường) để phục vụ cho việc lập và trình duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng, thu hồi đất và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Đồng thời, Chủ tịch UBND cấp huyện thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (sau đây gọi tắt là Hội đồng bồi thường) để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư, kể cả việc giải quyết khiếu nại, tố cáo có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án

- Bước 5: Chủ đầu tư phối hợp với Hội đồng bồi thường lập phương

án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phương án đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp Trên thực tế, việc lập phương án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ do Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện, đây vừa là đơn vị được chủ đầu tư thuê vừa là đơn vị đóng vai trò là tổ chuyên viên giúp việc, tham mưu cho Hội đồng bồi thường

- Bước 6: Sau khi đã lập xong phương án tổng thể về bồi thường, hỗ

trợ tái định cư, Hội đồng bồi thường tiến hành tổ chức họp các hộ dân có đất bị thu hồi60 để thông báo và lấy ý kiến về dự án, phương án tổng thể về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư, các mốc thời gian về công việc sẽ được triển khai… Sau đó,

Hội đồng bồi thường hoặc Tổ chức phát triển quỹ đất sẽ gửi đến cơ quan tài nguyên và môi trường phương án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư để cơ quan tài nguyên và môi trường chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan thẩm định phương

án này và trình cho UBND cùng cấp phê duyệt.61

- Bước 7: Chủ đầu tư thuê

đơn vị tiến hành việc khảo sát, xác định và cắm mốc chỉ giới xây dựng dự án (sau đây gọi tắt là mốc chỉ giới xây dựng) hay còn gọi là mốc phạm vi giải phóng mặt bằng (hình 1.1)

- Bước 8: Hội đồng bồi thường, mà thực tế là Tổ chức phát triển quỹ

đất (được sự ủy quyền của Hội đồng bồi thường), cử một tổ chuyên viên đi nhận cọc mốc chỉ giới xây dựng Đồng thời, tổ chuyên viên này căn cứ vào các cọc mốc chỉ giới đã nhận, tiến hành xác định biên của dự án, tức xác định phạm vi của dự án trên thực địa

- Bước 9: Hội đồng bồi thường tổ chức họp dân để thông báo chi tiết

về thời gian, địa điểm tiến hành việc kiểm kê tài sản, phát phiếu tự kiểm kê tài

60

Bao gồm cả những hộ dân không có đất bị thu hồi nhưng có tài sản bị thiệt hại trong quá trình giải phóng mặt bằng Ví dụ: những hộ dân xây dựng nhà, vật kiến trúc hay thuê đất canh tác của hộ dân khác…

61

Xem thêm Điều 30, 31 Nghị định 69/2009/NĐ-CP

Hình 1.1 Cọc mốc phạm vi giải

phóng mặt bằng dự án đường

sản cho các hộ dân và thông báo các loại giấy tờ cần thiết mà các hộ dân cần chuẩn bị trước, để nộp cho tổ chuyên viên kiểm kê vào thời điểm tiến hành kiểm

kê trên thực địa.62

- Bước 10: Tổ chuyên viên kiểm kê căn cứ vào biên đã được vạch

(Bước 8), tiến hành kiểm kê tài sản trong phạm vi mép trong của biên Sau đó, thống nhất số liệu kiểm kê với hộ dân có đất bị thu hồi Cán bộ kiểm kê, đại diện chủ hộ, đại diện UBND cấp xã, cán bộ địa chính cấp xã, đại diện các hộ dân có đất bị thu hồi và Trưởng ấp (khu vực) cùng ký tên xác nhận vào biên bản kiểm

kê.63

- Bước 11: Hội đồng bồi thường cùng UBND cấp xã tiến hành xét

tính pháp lý của những tài sản đã kiểm kê64 Sau đó, biên bản xét pháp lý trình Hội đồng bồi thường xem xét thông qua.65

- Bước 12: Sau khi việc xét pháp lý tài sản kiểm kê hoàn tất, Tổ chức

phát triển quỹ đất tiến hành áp giá và sau đó, gửi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chi tiết đến từng hộ dân có đất bị thu hồi (trực tiếp cử cán bộ đi hoặc thông qua Trưởng ấp để giao phương án chi tiết đến từng hộ dân) Đồng thời, niêm yết công khai một bảng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tổng hợp tại trụ sở UBND cấp xã nơi thực hiện dự án Thông thường, thông báo về thời gian chi trả tiền bồi thường và thời gian bàn giao mặt bằng của các hộ dân có đất

bị thu hồi cũng được gửi kèm theo phương án chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Bước 13: Tiếp nhận ý kiến phản hồi của các hộ dân về nội dung của

phương án chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư66 Nếu có khiếu nại, sẽ tiến

65

Xem thêm Phụ lục số 03 Biên bản họp xét pháp lý về đất, nhà, công trình khác, cây trồng, vật nuôi của các hộ gia đình

hành việc phúc tra, tức kiểm kê lại Nếu có sự khác biệt giữa số liệu phúc tra và

số liệu kiểm kê trước đây sẽ thực hiện lại từ bước 10 Khi có sự thay đổi về số liệu kiểm kê cũng như các vấn đề có liên quan đến tính pháp lý của tài sản kiểm

kê, thì phần tài sản có sự biến động đó sẽ được nhận tiền chi trả sau so với các tài sản kiểm kê không có sự thay đổi so với phương án chi tiết đã được gửi

- Bước 14: Tổ chức phát triển quỹ đất tiếp nhận mặt bằng được bàn

giao từ các hộ dân bị thu hồi đất67 Thực hiện quản lý diện tích đất này và sẽ bàn giao cho chủ đầu tư, đơn vị thi công theo các mốc thời gian đã định trước Ngoài

ra, có thể sẽ thực hiện thêm một bước nữa, là việc cưỡng chế thu hồi đất đối với các hộ dân cố tình không bàn giao mặt bằng theo thời gian quy định Điều kiện, trình tự, thủ tục tiến hành cưỡng chế thu hồi đất thực hiện theo quy định của pháp luật.68

Tóm lại, việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải trải qua nhiều bước, nhiều thủ tục và có sự phối hợp của nhiều cơ quan, đơn vị, đặc biệt là cần có sự tích cực hợp tác từ phía người dân bị ảnh hưởng bởi dự án Tuy nhiên, do hiện nay chưa có quy trình, biểu mẫu thống nhất trong việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giữa các địa phương Chính vì vậy, mỗi địa phương hiểu và thực hiện mỗi khác, điều này đã dẫn đến sự so bì giữa các hộ dân về chính sách bồi thường, hỗ trợ…

Qua việc tìm hiểu những vấn đề khái quát chung về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, các cơ quan chỉ đạo và thực hiện công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng, sự cần thiết và vai trò của Tổ chức phát triển quỹ đất cũng như các bước thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường và giải phóng mặt bằng Trên nền tảng lý luận cơ bản đó, người viết tiếp tục làm rõ các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất về phương diện kỹ thuật lập pháp và đánh giá tính khả thi của các quy định đó ở chương tiếp theo

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT

VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẤT



Trong chương này, tập trung làm rõ các quy định của pháp luật về: địa

vị pháp lý; cơ cấu tổ chức; chức năng, nhiệm vụ… của Tổ chức phát triển quỹ đất cũng như mối quan hệ giữa Tổ chức phát triển quỹ đất với các cơ quan hữu quan và với người dân Trong những nội dung đó, bên cạnh việc trình bày các quy định của pháp luật thực định, có sự phân tích, so sánh với các văn bản quy phạm pháp luật trước đây Đồng thời, nêu lên những điểm còn hạn chế, chưa phù hợp của các quy định hiện hành sau khi phân tích về mặt lý luận và so sánh với thực tiễn của việc tổ chức và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất hiện nay

2.1 Địa vị pháp lý của Tổ chức phát triển quỹ đất

Theo quy định tại Điều 1 TTLT số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC, địa vị pháp lý của Tổ chức phát triển quỹ đất được quy định như sau:

- Thứ nhất, Tổ chức phát triển quỹ đất được thành lập ở cấp tỉnh, thành

phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh) và ở huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện)

Như vậy, ở mỗi đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp huyện sẽ thành lập

một cơ quan là Tổ chức phát triển quỹ đất69 Khác với các quy định trước đây, quy định hiện hành quy định thêm về việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất ở cấp huyện và đã bãi bỏ việc UBND cấp tỉnh tùy vào nhu cầu, điều kiện ở địa phương có thể thành lập Doanh nghiệp phát triển quỹ đất là doanh nghiệp nhà

69

Theo số liệu do Văn phòng Chính phủ thông báo, tính đến ngày 20/1/2011, đã có 58/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành lập tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh (5 tỉnh chưa thành lập là Bắc Kạn, Tuyên Quang, Lào Cai, Nghệ An, Quảng Trị) Tại cấp huyện, cả nước đã có 131 tổ chức phát triển quỹ

đất được thành lập (Xem thêm “Phải thành lập xong Tổ chức phát triển quỹ đất trước tháng 6-2011”,

62011.htm , [truy cập 26-02-2011])

http://vneconomy.vn/20110223043938887P0C17/phai-lap-xong-to-chuc-phat-trien-quy-dat-truoc-thang-nước thực hiện nhiệm vụ công ích hoặc thành lập Trung tâm phát triển quỹ đất70 Tuy nhiên, quy định mới này lại thiếu quy định về mối quan hệ giữa Tổ chức phát triển quỹ đất ở cấp tỉnh và cấp huyện, vì vậy, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ các cơ quan này thường thiếu sự phối hợp, thống nhất về quy trình, biểu mẫu làm việc Điều này, đã dẫn đến tình trạng là các Tổ chức phát triển quỹ đất trong cùng một tỉnh, thành phố hiểu và thực hiện các quy định về bồi thường

và giải phóng mặt bằng khác nhau, cũng như tham mưu cho cấp trên của mình những chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng khác nhau Vì thế, các

hộ dân bị thu hồi đất ở các địa phương thường so bì, khiếu nại do lợi ích nhận được không như nhau, đặc biệt là trong cùng một dự án Ví dụ như, theo lời ông Nguyễn Quốc Triệu, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, thì đối với các dự án có thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội, một bất cập lớn là trong cùng một dự án nhưng chính sách về giá đất lại chênh lệch nhau quá lớn giữa giá đất nông nghiệp nội thành và ngoại thành Điển hình là trường hợp cách nhau bờ ruộng, nhưng giá đền bù đất nông nghiệp cho người dân xã Xuân Đỉnh (huyện

Từ Liêm) và phường Phú Thượng (quận Tây Hồ) chênh nhau nhiều lần đã làm cho các hộ dân khiếu nại kéo dài, gây khó khăn cho công tác giải phóng mặt bằng.71

- Thứ hai, Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh là đơn vị trực thuộc Sở

Tài nguyên và Môi trường; Tổ chức phát triển quỹ đất cấp huyện là đơn vị trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện 72

Theo đó, ở cấp tỉnh Tổ chức phát triển quỹ đất là một đơn vị trực thuộc

cơ quan chuyên môn, Sở Tài nguyên và Môi trường và ở cấp huyện là đơn vị trực thuộc cơ quan có thẩm quyền chung, UBND cấp huyện Tính hợp lý của quy định này thể hiện ở điểm:

70

Xem Mục II TTLT số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV Tuy nhiên, trong Thông báo số 15/TB-VPCP ngày 22 tháng 02 năm 2011 của Văn phòng Chính phủ thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải tại cuộc họp đánh giá kết quả thực hiện Nghị định 69/2009/NĐ-CP, thì Phó Thủ tướng lại yêu

cầu Bộ Tài nguyên và Môi trường “thí điểm ở một số địa phương chuyển Tổ chức phát triển quỹ đất đang

hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp sang hoạt động theo mô hình doanh nghiệp và báo cáo Thủ tướng Chính phủ vào cuối năm 2011”