LUẬN văn LUẬT HÀNH CHÍNH PHÂN cấp QUẢN lý HÀNH CHÍNH NHÀ nước lý LUẬN và THỰC TIỄN

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu... Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu1.1.2.

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

M C L C

L i nói u -2

CH NG 1: LÝ LU N CHUNG V PHÂN C P NHÀ N C -3

1.1.Khái ni m phân c p qu n lý nhà n c -3

1.1.1Qu n lý và qu n lý nhà n c. -3

1.1.2 Phân c p qu n lý nhà n c -5

1.2 C s lý lu n v m i quan h gi a trung ng và a ph ng -6

1.2.1 B n ch t c a m i quan h gi a trung ng và a ph ng -6

1.2.2 Nguyên t c xác nh m i quan h gi a trung ng và a ph ng -6

1.3 Ý ngh a, vai trò, m c tiêu, nguyên t c, n i dung phân c p - 7

1.3.1 M c tiêu, ý ngh a, vai trò c a phân c p qu n lý nhà n c -7

1.3.2.Nguyên t c phân c p qu n lý nhà n c - 10

1.3.3 N i dung phân c p qu n lý nhà n c - 12

CH NG II: TH C TR NG V PHÂN C P QU N LÝ HÀNH CHÍNH TRÊN M T S L NH V C T I A PH NG - 14

2.1 Phân c p quan ly nha n c vê ngân sach - 14

2.1.1 Nôi dung quan ly nha n c vê ngân sach - 14

2.1.2 Ð c m phân c p ngân sách Vi t Nam - 16

2.1.3 Th c tr ng phân c p qu n lý ngân sách nhà n c cho chính quy n a ph ng - 18

2.1.4 - Ð nh h ng t ng c ng phân c p qu n lý ngân sách nhà n c cho chính quy n a ph ng - 21

2.2 Phân c p qu n lý nhà n c v l nh v c v n hóa - 22

2.2.1 N i dung c a qu n lý nhà n c v v n hóa - 22

2.2.2 M t s c m c a l nh v c v n hóa có nh h ng n phân c p qu n 25

2.2.3 Th c tr ng phân c p trong l nh v c v n hóa hi n - 27

CH NG III: GÓP PH N Ð Y M NH PHÂN C P QU N LÝ GI A CÁC C P CHÍNH QUY N Ð A PH NG HI N NAY - 31

K T LU N - 36

TÀI LI U THAM KH O

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

I NÓI U

Qu n lý nhà n c là m t l nh v c qu n lý c bi t ó là lo i qu n lý g n li n

tr c ti p n h th ng các c quan thu c b máy quy n l c nhà n c; g n li n v i

vi c s s ng quy n l c nhà n c m t lo i quy n c bi t khác h n v i các quy nkhác

Ho t ng qu n lý hành chính nhà n c c th c hi n b i các c quan hànhchính nhà n c t trung ng n t n c s B máy hành chính v n hành theo môhình và ph ng th c khác nhau, trong ó mô hình phân c p và ph i h p gi a các b

ph n c u thành b máy hành chính c coi nh là m t mô hình c b n M i cquan, t ch c c xác nh c th , rõ ràng, không ch ng chéo nhi m v ph i th c

là m t b ph n không th thi u c trong ho t ng qu n lý hành chính nhà n c

c a các qu c gia trên thê gi i và c bi t Vi t Nam tr c tình hình phát tri n ngàycàng òi h i h th ng b máy nhà n c qu n lý có hi u qu h n

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Phân công, phân c p trong ho t ng qu n lý nhà n c là m t ch tr ng

l n, n i dung quan tr ng c c p m t cách có h th ng và nh t quán trong các

n ki n c a ng ta th i gian g n ây Ngh quy t H i ngh l n th ba Ban ch phành Trung ng ng (Khóa VIII) ra ph ng h ng “phân nh trách nhi m,

th m quy n gi a các c p chính quy n theo h ng phân c p rõ h n cho a ph ng,

k t h p ch t ch qu n lý ngành và qu n lý lãnh th , th c hi n úng nguyên t c t ptrung dân ch ” V n ki n i h i ng IX xác nh “phân công, phân c p, nâng caotính ch ng c a chính quy n a ph ng” và “phân c p m nh và toàn di n gi acác c p trong h th ng hành chính nhà n c” là m t trong nh ng nh h ng nh m

s qu n lý m c nhi u hay ít nh m ph i h p nh ng ho t ng cá nhân và th c

hi n nh ng ch c n ng chung M t nh c công t u khi n mình nh ng m t dàn

nh c c n ph i có nh c tr ng”1

Nh v y, qu n lý xã h i không ph i là s n ph m c a s phân chia quy n l c,

mà là s n ph m c a s phân công lao ng nh m liên k t và ph i h p ho t ngchung c a con ng i

k t và ph i h p các i t ng b qu n lý

1

C Mác, Ph ng ghen Toàn t p, T.23, tr 342 (Ti ng Nga).

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

1.1.2 Phân c p qu n lý nhà n c.

Hi n nay, có m t s quan ni m khác nhau xung quanh khái ni m “phân c p”.Theo m t s tác gi , phân c p chính là phân quy n gi a trung ng và a ph ng2.Phân c p là phân ra, chia thành các c p, các h ng3.Phân c p có s chuy n giaoquy n l c qu n lý xu ng các c p d i th c hi n cho sát dân và sát tình hình th c

ti n, ng th i, gi m b t kh i l ng cho c p trên kh i ph i tr c ti p gi i quy t

nh ng vi c s v Vi c phân c p ph i g n trách nhi m v i quy n h n rõ ràng và b o

m tính th ng nh t t trung ng n c s 4.Có quan ni m khác cho r ng, phân

c p có th theo hai h ng: m t h ng n m ngang là s phân chia c n c vào skhác nhau c a các công vi c c a m t c p; h ng n m d c (th ng ng) là s phânchia theo c c u th b c công vi c gi a các c p khác nhau5

Có ý ki n cho r ng, c n phân bi t “phân c p qu n lý” v i m t s khái ni m

g n v i nó là phân công, phân nhi m, phân quy n vì “phân công và phân nhi m u

ch s xác nh quy n h n, trách nhi m c theo chi u ngang và chi u d c Thông

th ng, ng i ta s d ng khái ni m phân công ch quan h theo chi u ngang v i

d ng ý phân bi t nó v i phân c p N u phân quy n c hi u là phân giao quy n

h n cho m t c quan ho c m t c p chính quy n nào y thì th c ra s d ng thu t

ng phân công và phân c p là y và chính xác h n6

Nh v y, cho n nay, m c dù c s d ng m t cách r ng rãi, song cách

hi u v phân c p còn ch a hoàn toàn th ng nh t

i góc ngôn ng , “c p” c hi u là lo i h ng trong m t h th ng(x p theo trình cao th p, trên d i)7 T ó, phân c p qu n lý c c tngh a là giao b t m t ph n quy n qu n lý cho c p d i, quy nh nhi m v vàquy n h n cho m i c p8 Nh v y, ây có hai n i dung c n l u ý là chuy n giao

th m quy n cho c p d i và xác nh th m quy n c a m i c p trong ó

n c vào cách phân chia n v hành chính - lãnh th mà Vi t Nam hìnhthành các c p chính quy n: trung ng, c p t nh, c p huy n và c p xã Phân c p

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

qu n lý nhà n c, tr c h t c hi u là phân c p gi a trung ng v i chính quy n

c p t nh; ng th i, còn bao hàm c phân c p gi a các c p chính quy n a ph ng

C ng v i tinh th n ó mà hi n nay, phân c p c hi u là vi c chuy n giao nhi m

v , th m quy n t c quan qu n lý nhà n c c p trên xu ng c quan qu n lý c p

i nh m t m c tiêu chung là nâng cao hi u qu qu n lý9

Vi c chuy n giao nhi m v , quy n h n ch có th c ti n hành m t khi

th m quy n và trách nhi m c a c p chuy n giao và c p c chuy n giao ã cxác nh h t s c rõ ràng Vì v y, b n thân khái ni m phân c p ph i hàm ch a trong

ó n i dung phân nh th m quy n c a t ng c p hay nói m t cách khác, phân nh

th m quy n là ti n cho vi c chuy n giao nhi m v , quy n h n (ho c r ng h n

n a, u ch nh kh i l ng nhi m v , quy n h n cho phù h p v i kh n ng và i u

ki n th c t c a m i c p chính quy n)

Trên c s nh ng l p lu n ó, có th a ra khái ni m v phân c p qu n lýnhà n c nh sau: Phân c p qu n lý nhà n c là s phân nh th m quy n, tráchnhi m gi a các c p chính quy n trên c s b o m s phù h p gi a kh i l ng vàtính ch t th m quy n v i n ng l c và i u ki n th c t c a t ng c p nh m t ng

kh i l ng th m quy n mà c p ó m nhi m Khi th c hi n nh ng th m quy n

c a mình, m i c p chính quy n có tính c l p t ng i, song không bi t l p v icác ch th qu n lý nhà n c khác ng th i, th c ti n qu n lý nhà n c không

lo i tr tr ng h p có nhi u ch th qu n lý có cùng chung khách th và i t ng

9 Xem: B N i v - án phân c p qu n lý nhà n c trung ng - a ph ng, Hà N i, 8/2003, tr 1.

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

qu n lý, nh ng ph m vi qu n lý l i m c khác nhau Vì v y, v n t ra là c n

nh rõ ph m vi ho t ng c a m i c p chính quy n nhà n c T ó, m i quan h

gi a trung ng và a ph ng, xét v b n ch t, th hi n vi c phân c p qu n lýnhà n c, có ngh a là phân nh th m quy n gi a các c quan nhà n c trung ng

quy n l c nhà n c c t p trung, th ng nh t; Nhà n c là ch th duy nh t mang

ch quy n qu c gia và các c quan nhà n c c t ch c theo th b c và ho t

ng theo tr t t hi n nh, lu t nh T ây, vi c xác nh, m i quan h gi a trung

ng - a ph ng ph i b o m tuân th nguyên t c v ch quy n qu c gia là n i

th hi n tính t i cao c a quy n l c nhà n c trong quan h i n i và tính c l p

c a nó trong quan h i ngo i Ch quy n qu c gia òi h i b o m tính th ng

nh t, t p trung c a quy n l c nhà n c, c bi t trong vi c quy t nh nh ng v n quan tr ng, có liên quan n i s ng c a m t b ph n l n ho c c a toàn b xã h i,

n l i ích c a Nhà n c C ng chính xu t phát t yêu c u b o v ch quy n qu c

th a nh n quy ch c l p tuy t i và không có khái ni m “Nhà n c trung ng”

và “Nhà n c a ph ng” trong mô hình Nhà n c n nh t

c p n m i quan h trung ng - a ph ng, c n ph i gi i quy t m t

v n mang tính lý lu n là k t h p hai khía c nh: t p trung hóa quy n l c nhà n c

b o m ch quy n qu c gia và dân ch v n là c tr ng c a ch nhà n c xã

h i ch ngh a T p trung quy n l c là m t y u t nh m b o m tính th ng nh t c aquy n l c nhà n c, nh m th c hi n tri t nguyên t c t t c quy n l c nhà n cthu c v nhân dân Trong m t s l nh v c và tr ng h p, Nhà n c mà bi u t ng

là các c quan trung ng ph i th hi n rõ vai trò c a mình b ng cách a ra quy t

nh cu i cùng b o v l i ích c a toàn qu c gia, dân t c C ng chính vì v y mà

m t s l nh v c quan tr ng c a i s ng xã h i không th c phân c p cho a

ph ng nh l nh v c qu c phòng, t pháp, ngo i giao, chính sách ti n t Ngoài

m c tiêu b o m tính th ng nh t c a quy n l c nhà n c, m i quan h trung ng

- a ph ng ph i c xác nh sao cho phù h p v i nhu c u, nguyên t c dân ch ,

b o m quy n t ch , sáng t o c a a ph ng và phát huy t i a n ng l c, ti m

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

ng c a a ph ng nh m góp ph n vào s phát tri n toàn di n và v ng m nh c a

c n c k t h p hai khía c nh nói trên, v n t ra là c n khai thác m t cáchkhoa h c và v n d ng thích h p nguyên t c ph i h p trong th c hi n quy n l c nhà

c v n là m t ch tr ng nh t quán c a ng và Nhà n c ta có c ch ph i

h p m t cách hi u qu , u u tiên là c n phân nh rõ th m quy n c a t ng ch

th qu n lý nhà n c hay nói m t cách khác, ti n c a ph i h p ph i là tính rõràng trong vi c phân nh nhi m v , quy n h n Bên c nh ó, th c hi n nguyên

t c pháp ch , m i quan h trung ng - a ph ng ph i c xây d ng d a trên

m t n n t ng và c s pháp lý v ng ch c Vì v y, vi c phân nh th m quy n ph i

c ghi nh n trong các v n b n quy ph m pháp lu t và nhi m v c p bách t ra

hi n nay là hình thành c s lý lu n xây d ng và ti p t c hoàn thi n các nguyên

t c pháp lý, các quy nh pháp lu t v m i quan h gi a trung ng - a ph ng

1.3 Ý ngh a, vai trò, m c tiêu, nguyên t c, n i dung phân c p.

1.3.1 M c tiêu, ý ngh a, vai trò c a phân c p qu n lý nhà n c.

Ngh quy t i h i ng IX, phân c p c t trong b i c nh “ y m nh

121/2003/Q -TTg phê duy t Ch ng trình nghiên c u xác nh vai trò, ch c n ng

và c c u t ch c c a các c quan trong h th ng hành chính nhà n c giai n I(2003-2005) T i ó, m c tiêu phân c p qu n lý trung ng - a ph ng c kháiquát hoá là “nh m quy nh rõ ràng, c th nhi m v , th m quy n, trách nhi m c a

m i c p trong h th ng hành chính nhà n c; phát huy tính n ng ng, sáng t o,quy n t ch , t ch u trách nhi m c a m i c p chính quy n a ph ng trong gi iquy t công vi c cho dân nhanh chóng, thu n l i, góp ph n nâng cao hi u l c, hi u

qu qu n lý nhà n c và phát tri n kinh t - xã h i c a t ng a ph ng và c a cc”

Trong b i c nh và i u ki n c th hi n nay, v n t i m c tiêu bao trùm

và t ng quát nói trên, phân c p qu n lý nhà n c gi a trung ng và a ph ng

ph i h ng t i vi c gi i quy t m t s m c tiêu c th , mang tính c p bách

Lu t T ch c Chính ph n m 2001 giao cho Chính ph nhi m v “quy t

nh và ch o th c hi n phân công, phân c p qu n lý ngành và l nh v c trong h

10 V n ki n i h i i bi u toàn qu c l n th IX - NXB Chính tr Qu c gia, Hà N i,

2001, tr 337

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

th ng hành chính nhà n c” ( u 16)11.Hi n nay, có nh ng quan m khác nhau

v th m quy n quy nh phân c p qu n lý nhà n c V m t ý t ng và nguyên t c,phân c p là m t n i dung c a lu t i u này c ng áp ng m t trong nh ng tiêu chí

c a Nhà n c pháp quy n là Nhà n c qu n lý xã h i b ng lu t, cao lu t trong

h th ng các ngu n pháp lu t khác Tuy nhiên, trong khi lu t ch a th l ng h t

m i tình hu ng phân c p thì vi c giao cho Chính ph quy nh v phân c p trong

th i gian qua cho th y, phân c p trong m t s l nh v c qu n lý nhà n c có nhi u

b t c p, c n t p trung gi i quy t k p th i nh l nh v c tài chính, ngân sách; v tai; u t ; v n hoá - xã h i; t ch c b máy, cán b , công ch c Vì v y, m c tiêu

c th c a phân c p qu n lý ph i c ti n hành theo tr ng m nh m gi i quy t

nh ng v n nh ã nêu trên

V i m c tiêu c t ra nh v y, phân c p có vai trò và ý ngh a h t s cquan tr ng d i hai góc : góc t ch c quy n l c nhà n c, pháp ch và góc dân ch

T ch c và ho t ng c a b máy nhà n c là m t trong nh ng v n quan

ch p hành nghiêm quy t nh c a c quan hành chính c p trên.

Quy t nh và ch o th c hi n phân công, phân c p qu n lý ngành và l nh v c trong h

th ng hành chính nhà n c.

Ch o th c hi n c i cách hành chính nhà n c,xây d ng n n hành chính dân ch , trong

ch, v ng m nh, chuyên nghi p,hi n i, ho t ng có hi u l c, hi u qu ”

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

quan h gi a trung ng và a ph ng, xác nh v trí c a t ng c p chính quy n

-y u t quan tr ng hi n th c hoá nguyên t c pháp ch - m t òi h i i v i

ph ng th c ho t ng c a Nhà n c pháp quy n theo tinh th n Ngh quy t s a

i, b sung m t s u c a Hi n pháp n m 1992

Nhà n c pháp quy n c c tr ng b i tính dân ch trong ph ng th c t

ch c quy n l c nhà n c Dân ch c ng v n là m t trong nh ng nét u vi t c a ch

xã h i ch ngh a c a chúng ta Phân c p v i m c ích t o quy n t ch , sáng

qu n lý nhà n c h ng t i m c ích cu i cùng là t o thu n l i cho nhân dân,

b o v l i ích c a nhân dân Vi c phân nh th m quy n rõ ràng, d a trên lu n ckhoa h c r ng ch c là i u ki n phát huy tính hi u qu c a c ch qu n lý nhà

c, t ng c ng trách nhi m và tinh th n ph c v nhân dân c a cán b , công ch ccác c quan nhà n c và là c s nhân dân giám sát, ki m tra ho t ng c a bmáy nhà n c

V i m c tiêu và ý ngh a, vai trò nh v y, phân c p là m t òi h i b c bách,

c hình thành nh m t bi n pháp r i n chính sách và có th c xem là m ttrong nh ng nguyên t c qu n lý nhà n c

1.3.2.Nguyên t c phân c p qu n lý nhà n c.

Phân c p qu n lý nhà n c là m t n i dung c a c i cách hành chính và r ng

n là i m i t ch c và ho t ng c a Nhà n c Vì v y, nó ph i c ti n hànhtrên c s nh ng nh h ng và quan i m ch o xuyên su t hai quá trình nóitrên, trong ó ph i k n các nguyên t c: t t c quy n l c nhà n c thu c v nhândân; b o m s lãnh o c a ng; t p trung dân ch ; pháp ch Bên c nh ó,phân c p c c tr ng b i m t s nguyên t c nh sau:

- B o m tính th ng nh t c a quy n l c nhà n c: Nh trên ã nêu, qu n lýnhà n c là s n ph m c a s phân công lao ng nh m ph i h p và liên k t ho t

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

ph ng là s vi ph m tính th ng nh t c a quy n l c nhà n c, Chính vì v y mà m t

s ch c n ng c a Nhà n c ch có th c phân công theo chi u ngang gi a các cquan l p pháp hành pháp và t pháp mà không th phân c p theo chi u d c cho các quan a ph ng

- B o m tính hi u qu : Phân c p là m t quá trình b t u t vi c thnghi m ho c rà soát ch c n ng, nhi m v c a t ng c p chính quy n phát hi n

kh n ng, tính tr i c a m t c p nh t nh trong vi c m nhi m m t công vi c, ho t

ng thu c n i dung qu n lý nhà n c Vi c l a ch n ch th qu n lý ph i xu tphát t tiêu chí hi u qu , có ngh a là c p nào có kh n ng t c m c tiêu, ch t

ng và yêu c u qu n lý v i chi phí ít nh t và th i gian ng n nh t thì nên giaonhi m v t ng ng cho c p ó Hi n nay, có nhi u tiêu chí ánh giá tính hi u

qu c a ho t ng qu n lý nhà n c

i góc b o m tính nhân dân c a n n hành chính nhà n c, ch t

ng c a công tác qu n lý ph i c ph n ánh b ng các ch s nh : s g n dân,thu n l i cho dân, nhanh chóng và n gi n v th t c Nguyên t c b o m tính

hi u qu c a phân c p qu n lý nhà n c c ng c áp d ng m t cách ph bi n

m t s n c và ôi khi, c g i là nguyên t c “c p t t nh t”

- B o m tính phù h p: N u nh tính hi u qu là tiêu chí có nh m vào vi cánh giá kh n ng ch quan c a ch th qu n lý nhà n c thì tính phù h p nh mvào vi c ánh giá các y u t khách quan tác ng n hi u qu qu n lý nhà n c.Tính phù h p là m t ph m trù r ng, bao g m các n i dung a d ng sau ây:

+ Phân c p qu n lý nhà n c ph i phù h p v i trình phát tri n kinh t - xã

h i trong t ng giai n Vi c xây d ng Nhà n c pháp quy n xã h i ch ngh atrong giai o n hi n nay òi h i làm sáng t m i quan h gi a Nhà n c và xã h idân s M t s l nh v c qu n lý nhà n c c n c phân c p theo t duy m i làkhông nh t thi t ph i “nhà n c hoá” mà trái l i, c n xã h i hoá phát huy tínhtích c c c a các thi t ch c a xã h i dân s Theo xu h ng ó, m t s công vi c

qu n lý có th chuy n giao cho các ch th phi nhà n c, các t ch c xã h i vànhi m v c a Nhà n c là ho ch nh chính sách, gi quy n thanh tra, ki m tra vi c

th c hi n và x lý vi ph m, gi i quy t tranh ch p Ch tr ng xây d ng n n kinh t

th tr ng nh h ng xã h i ch ngh a t ra yêu c u “xoá b d n s phân bi t kinh

t trung ng v i kinh t a ph ng”, xoá b ch b ch qu n Nh ng y u t

ó trong t c phát tri n kinh t - xã h i ph i c tính n trong quá trình phân

c p

+ Phân c p ph i phù h p v i c thù qu n lý nhà n c trong t ng ngành,

l nh v c: Vi c phân ngành, l nh v c c th c hi n b o m tính chuyên nghi p,

th ng nh t và tính c thù trong m i l nh v c qu n lý c th

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

M i ngành kinh t - xã h i, l nh v c công tác òi h i nh ng ph ng th c

th c hi n và c ch qu n lý thích h p Nh trên ã nêu, i v i m t s l nh v c

qu n lý nhà n c t ra nhu c u t p trung hoá quy n l c m c cao nh m b o

m ch quy n qu c gia và tính th ng nh t c a quy n l c nhà n c; m t s l nh

v c khác - l i òi h i quá trình không nh ng phi trung ng hoá, phi t p trung hoá

mà còn có th áp d ng c ch chuy n giao m nh m m t s th m quy n qu n lý chocác t ch c xã h i Vì v y, vi c phân c p qu n lý nhà n c trong các ngành, l nh

v c nói chung và i v i công tác t pháp nói riêng, ph i ph n ánh y nh ng

c thù và yêu c u i v i ngành, l nh v c

- Phù h p v i c m c a n v hành chính - lãnh th : n v hành chính lãnh th là a bàn c hình thành d a theo các tiêu chí a d ng nh y u t dân c ,

-a lý, di n tích, -a bàn nông thôn, ô th , ng b ng, vùng biên gi i, mi n núi, h io Ngay các a bàn cùng m t lo i nh nông thôn hay ô th c ng c phân

lo i theo các tiêu chí nh m c phát tri n kinh t - xã h i, m t dân c , m c

ô th hoá, t l s n xu t nông nghi p, th công nghi p và công nghi p Ngoài ra,

m t s ô th c p t nh còn c h ng quy ch c thù do v trí và t m quan tr ng

c a chúng nh nh ng trung tâm chính tr , kinh t , v n hoá, xã h i S c thù c a

i t ng và a bàn qu n lý chi ph i tính ch t nhi m v , n i dung và ph ng th c

qu n lý nhà n c Vì v y, phân c p qu n lý nhà n c ph i b o m s phù h p c a

t ng lo i hay nhóm n v hành chính -lãnh th ; trong m t s tr ng h p, ph i phù

h p và t o à phát tri n cho n v hành chính - lãnh th có quy ch c bi t

1.3.3 N i dung phân c p qu n lý nhà n c.

c m c tiêu và hi u qu qu n lý s phân công ó t c chính v m tkhoa h c, thuy t ph c v tính th c t và s h a h n v m c hi u qu , c nbám sát và ti n hành các b c sau ây:

- Kh o sát ánh giá th c tr ng phân c p qu n lý nhà n c v i các n i dung:ánh giá th c tr ng các quy nh pháp lu t và th c t áp d ng các quy nh ó trong

vi c phân c p gi a trung ng - a ph ng và gi a các c p a ph ng v i nhau;

- Phân tích nh ng nguyên nhân d n n tình tr ng b t c p trong qu n lý nhà

c v t ng l nh v c công tác c th ;

xu t n i dung phân c p gi a các ch th qu n lý theo tinh th n xác nh

rõ a ch phân c p và trách nhi m c a t ng ch th Vi c xu t n i dung phân

c p có th liên quan n vi c chuy n giao th m quy n t trung ng cho a

ph ng, t c p trên xu ng c p d i và không lo i tr tr ng h p ng c l i: vì m ctiêu th ng nh t qu n lý nhà n c và vì tính hi u qu , nhi m v c p d i c ki nngh chuy n giao lên c p trên ho c c p trung ng

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

S n ph m cu i cùng c a quá trình phân c p qu n lý nhà n c là m t h

th ng quy nh pháp lu t v phân nh th m quy n qu n lý nhà n c và c ch th c

hi n nh ng th m quy n ó Nh v y, suy cho cùng, phân c p bao g m các n i dung

- Xác nh th m quy n chung c a hai (ho c m t s ) c p chính quy n và c

ch ph i h p trong vi c th c hi n th m quy n chung ó Th c ti n qu n lý nhà

c cho th y không lo i tr s tác ng c a m t s ch th lên cùng m t i t ng

và khách th qu n lý Trong tr ng h p này, không nên tuy t i hoá vi c phân

nh th m quy n theo ngh a “m i vi c ch do m t ch th m nhi m” V n t

ra là c n xác nh ph m vi trách nhi m c a m i ch th “ ng qu n lý” và có c ch

qu n lý thích h p

- Quy nh các u ki n v tài chính, t ch c, nhân s b o m th c hi n

th m quy n c phân nh, c bi t là nh ng th m quy n m i c chuy n giao;

- Xác nh c ch giám sát, ki m tra vi c th c hi n th m quy n là k t qu

c a phân c p qu n lý nhà n c

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

TH C TR NG V PHÂN C P QU N LÝ HÀNH CHÍNH

2.1 Phân c p quan ly nha n c vê ngân sach

2.1.1 Nôi dung quan ly nha n c vê ngân sach

Phân c p qu n lý ngân sách nhà ang tr thành tài c quan tâm hi nnay trong c i cách ho t ng c a khu v c công a s các n c trên th gi i và là

n i dung c t lõi trong phân c p qu n lý c a Nhà n c

Phân c p qu n lý ngân sách nhà n c không nh ng t o ra ngu n l c tàichính mang tính c l p t ng i m i c p chính quy n ch ng th c hi n các

ch c n ng, nhi m v c a mình, mà còn là ng l c khuy n khích m i c p chínhquy n và dân c a ph ng tích c c khai thác các ti m n ng c a mình pháttri n a ph ng

Kho n 4,5 Ði u 9 Lu t t ch c Chính ph n m 2001 qui nh nhi m v , quy n h n

c a Chính ph trong ngân sách nh sau :

"Trinh Quôc hôi d toan ngân sach nhà n c, d kiên phân bô ngân sach trung ng va m c bô sung t ngân sach trung ng cho ngân sach a ph ng, tông quyêt toan ngân sach nha n c hang n m; t ch c và iêu hành th c hiên ngân sach nhà n c c Quôc hôi quyêt nh;

Quyêt nh chính sach cu thê, các biên phap vê tai chinh, tiên tê, tiên l ng, gia ca”

Ði u 23 Lu t t ch c Chính ph qui nh v m t phân c p nh sau :

"B tr ng, Th tr ng c quan ngang b có nh ng nhi m v và quy n h n sau ây :

T ch c b máy qu n lý ngành, l nh v c theo qui nh c a Chính ph , trình Chính ph quy t nh phân c p nhi m v qu n lý nhà n c cho y Ban nhân dân

a ph ng v n i dung qu n lý ngành, l nh v c công tác".

Luât Ngân sach nhà n c n m 2002 quy inh v phân câp ngân sach nhà n cgôm trung ng và a ph ng cu thê t i, u 4 Ngân sách nhà n c g m ngânsách trung ng và ngân sách a ph ng Ngân sách a ph ng bao g m ngânsách c a n v hành chính các c p có H i ng nhân dân và y ban nhân dân

Phân c p ngu n thu, nhi m v chi và quan h gi a ngân sách các c p c

th c hi n theo các nguyên t c sau ây:

a) Ngân sách trung ng và ngân sách m i c p chính quy n a ph ng c phân

c p ngu n thu và nhi m v chi c th ;

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

b) Ngân sách trung ng gi vai trò ch o, b o m th c hi n các nhi m v chi n

c, quan tr ng c a qu c gia và h tr nh ng a ph ng ch a cân i c thu,chi ngân sách;

hi n nh ng nhi m v c giao; t ng c ng ngu n l c cho ngân sách xã H i ngnhân dân t nh, thành ph tr c thu c Trung ng (g i chung là c p t nh) quy t nh

vi c phân c p ngu n thu, nhi m v chi gi a ngân sách các c p chính quy n a

ph ng phù h p v i phân c p qu n lý kinh t - xã h i, qu c phòng, an ninh và trình

qu n lý c a m i c p trên a bàn;

d) Nhi m v chi thu c ngân sách c p nào do ngân sách c p ó b o m; vi c banhành và th c hi n chính sách, ch m i làm t ng chi ngân sách ph i có gi i pháp

b o m ngu n tài chính phù h p v i kh n ng cân i c a ngân sách t ng c p;

) Tr ng h p c quan qu n lý nhà n c c p trên y quy n cho c quan qu n lýnhà n c c p d i th c hi n nhi m v chi c a mình, thì ph i chuy n kinh phí tngân sách c p trên cho c p d i th c hi n nhi m v ó;

e) Th c hi n phân chia theo t l ph n tr m (%) i v i các kho n thu phân chia

gi a ngân sách các c p và b sung t ngân sách c p trên cho ngân sách c p d i

b o m công b ng, phát tri n cân i gi a các vùng, các a ph ng T l ph n

tr m (%) phân chia các kho n thu và s b sung cân i t ngân sách c p trên chongân sách c p d i c n nh 3 n 5 n m S b sung t ngân sách c p trên làkho n thu c a ngân sách c p d i;

g) Trong th i k n nh ngân sách các a ph ng c s d ng ngu n t ng thuhàng n m mà ngân sách a ph ng c h ng phát tri n kinh t - xã h i trên

a bàn; sau m i th i k n nh ngân sách, ph i t ng kh n ng t cân i, phát tri nngân sách a ph ng, th c hi n gi m dân s b sung t ngân sách c p trên ho c

ng t l ph n tr m (%) u ti t s thu n p v ngân sách c p trên;

h) Ngoài vi c y quy n th c hi n nhi m v chi và b sung ngu n thu quy nh t i

i m và i m e kho n 2 u này, không c dùng ngân sách c a c p này chicho nhi m v c a c p khác, tr tr ng h p c bi t theo quy nh c a Chính ph

Nh ng ngân sach cua a ph ng thi luât ngân sach 2002 chi quy nh rorang ch c n ng nhiêm vu i v i ngân sach la câp tinh ch không co quy nh cuthê cho t ng câp a ph ng la câp huyên va xa( iêu 45, Luât ngân sach n m2002) Con i v i viêc quan ly ngân sach xa theo quy nh cua iêu 15 nghi nh60/2003/N -CP ngay 6 thang 6 n m 2003 thì chinh phu giao cho B tr ng Bô taichinh quan ly, t vi c thu, chi lân vi c b trí và o t o, bôi d ng nghiêp vu taichinh cho can bô tai chinh câp xa

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

2.1.2 Ð c m phân c p ngân sách Vi t Nam

Vi c hình thành h th ng chính quy n nhà n c có phân chi thành các c pchính quy n là m t t t y u khách quan nh m th c hi n ch c n ng, nhi m v c aNhà n c trên m t vùng lãnh th S t n t i c a h th ng chính quy n nhà n cnhi u c p là ti n c n thi t t ch c h th ng ngân sách nhà n c các c p

C p ngân sách c hình thành trên c s c p chính quy n nhà n c.Tuynhiên, ch nên hình thành c p ngân sách khi c p chính quy n t ng ng có các ch c

ng, nhi m v , có th m quy n chi tiêu ngân sách th c hi n các ch c n ng,nhi m v ó và ng th i có kh n ng nh t nh v ngu n thu trên vùng lãnh th

mà c p ó qu n lý

Phù h p v i mô hình t ch c h th ng chính quy n nhà n c ta hi n nay, h

th ng ngân sách nhà n c bao g m b n c p ngân sách t ng ng v i b n c p chínhquy n Nói cách khác, h th ng ngân sách nhà n c bao g m ngân sách trung ng

và ngân sách các c p chính quy n a ph ng (ngân sách a ph ng) Ngân sách

-Ngân sách c p t nh và thành ph tr c thu c trung ng (g i chung là ngânsách c p huy n)

-Ngân sách c p xã, ph ng, th tr n (g i chung là ngân sách c p xã)

Trong h th ng ngân sách nhà n c c a Vi t Nam, ngân sách trung ng givai trò ch o, chi ph i i v i toàn b h th ng Ði u ó b t ngu n t v trí, vaitrò c a chính quy n trung ng c Hi n pháp quy nh i v i vi c th c hi ncác nhi m kinh t , chính tr , xã h i c a c n c Ngân sách trung ng ph n ánhnhi m v thu, chi theo ngành, c p phát kinh phí cho yêu c u th c hi n các ch c

ng, nhi m v c a nhà n c(an ninh, qu c phòng, ngo i giao, v n hóa – xã h i,kinh t , tr t t an toàn xã h i, u t phát tri n ) Ngân sách trung ng còn làtrung tâm i u hòa ho t ng ngân sách c a các a ph ng Trên th c t , c a qu cgia và m b o các nhu c u chi tiêu có tính ch t huy t m ch c a c n c Ngânsách trung ng bao g m ngân sách các n v d toán c a c p này

Ngân sách a ph ng là tên chung ch các c p ngân sách c a các c pchính quy n bên d i phù h p v i a gi i hành chính các c p Ngoài ngân sách xã,

ph ng, th tr n ch a có các n v d toán tr c thu c, các c p ngân sách khác ubao g m m t s n v d toán c a c p ngân sách y h p thành

Ngân sách t nh ph n ánh nhi m v thu, chi theo lãnh th , m b o th c hi ncác nhi m v t ch c qu n lý toàn di n n n kinh t , xã h i c a chính quy n c p t nh

và thành ph tr c thu c trung ng Chính quy n c p t nh có th m quy n và tráchnhi m ng viên khai thác các th m nh trên a bàn t nh t ng ngu n thu, b o

m chi và th c hi n cân i ngân sách c a c p mình

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Ngân sách huy n là m t b ph n c a ngân sách a ph ng do y ban nhândân huy n xây d ng, qu n lý và H i ng nhân dân huy n quy t nh, giám sát th c

hi n Ðó là k ho ch thu, chi tài chính c a chính quy n c p huy n m b o u

ki n v t ch t cho vi c th c hi n ch c n ng, nhi m v c a b máy nhà n c c phuy n

Ngân sách xã là c p ngân sách c s trong h th ng ngân sách nhà n c Xã(ph ng, th tr n) là n v hành chính c s có t m quan tr ng c bi t, là c p tr c

ti p th c hi n nhi m v qu n lý hành chính nhà n c c s , có tác ng tr c ti p

n i s ng v t ch t và tinh th n c a ng i dân Ngân sách xã c ng có tính c thùriêng: ngu n thu c khai thác tr c ti p trên a bàn và nhi m v chi c ng c btrí ph c v cho m c ích tr c ti p c a c ng ng dân c trong xã mà không qua

m t khâu trung gian nào Ngân sách xã m b o u ki n tài chính chính quy n

xã ch ng khai thác các th m nh v t ai, phát tri n kinh t – xã h i, xây d ngnông thôn m i, th c hi n các chính sách xã h i, gi gìn an ninh tr t t trên a bàn.Trên th c t , h th ng ngân sách ta mang tính t p trung khá rõ nét M iquy n quy t nh quan tr ng v ngân sách t p trung trung ng Qu c h i quy t

nh các s c thu , thu su t, di n áp thu , quy t nh các kho n tr c p và chuy ngiao ngân sách cho chính quy n a ph ng; quy t nh d toán ngân sách c a các

a ph ng Trong h th ng qu n lý nhà n c n c ta Chính quy n a ph ng

th c hi n các nhi m v c phân c p trong ph m vi gi i h n v quy n l c; cácquy t nh c a chính quy n a ph ng ph i d a trên c s các quy nh mà trung

ng ã phê chu n Vi c phân c p ngân sách cho các c p chính quy n a ph ng

ch y u là phân nh trách nhi m và quy n h n cho m i c p chính quy n a

ph ng trong t ch c th c hi n ngân sách a ph ng Ngân sách c a c p d i

ph thu c và l ng ghép vào ngân sách c p trên H th ng ngân sách mang tính t ptrung ó b o m cho s qu n lý t p trung, th ng nh t c a Nhà n c th c hi ncác m c tiêu chung c a qu c gia; tránh c tình tr ng phân tán và nguy c tùy ti ntrong qu n lý ngân sách c a m i a ph ng Tuy nhiên, h th ng ó c ng ph n nàogây s c ép n ng n cho ngân sách trung ng, ng n c n tính t ch và sáng t o c a

a ph ng, c ng nh t o s th ng, l i c a a ph ng vào trung ng Hi nnay, trong ti n trình i m i, vi c phân c p ngân sách cho các c p chính quy n a

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

rõ nét trong vi c chính quy n a ph ng c phân c p nhi u h n trong vi c thu

và chi ngân sách T ng ngu n thu c a ngân sách a ph ng trong t ng thu ngânsach nhà n c t ng t 27,1% th i kì 1996-2000 lên 30% vào n m 2004 T l chtiêu c a ngân sách a ph ng trong t ng chi ngân sach nhà n c t ng t 28% n m

1992 lên 38% n m 2005 và t t l 43,8% th i kì 2001-2005.13

Theo Lu t Ngân sáhc nhà n c n m 2002, chính quy n c p t nh c giaoquy n t ch khá l n trong quan ly ngân sach a ph ng C th là Hôi ng nhândân c p t nh c quy n quy t nh m t s ch , tiêu chu n, nh m c ch tiêungân sách a ph ng theo phân c p c a trung ng ; c quy nh m t s lo iphí và l phí thu, chi ngân sách t nh, ph ng án phân b ngân sách c p t nh và m c

b sung ngân sách c p t nh cho ngân sách c p d i

Vi c phân c p qu n lý ngân sách nhà n c i v i chính quy n a ph ng

c u c th c theo nguyên t c d ch v công và c phân cho c p nào có kh

ng áp ng nhanh nh t, ti n l i nh t cho ng i dân Theo ó, ngu n kinh phí chi

th ng xuyên c phân b cho m i c p b o m ngu n l c cho vi c cung ngcác d ch v công t ng ng Ð n c , 6 thang u n m 2007, Uy ban nhân dân xaThanh L c chi cho quan ly nhà n c chiêm 43.32% tông chi ngân sach cua xa 14Trong l nh v c u t phát tri n, chính quy n a ph ng c phân c pngày càng l n h n trong quy t nh các d án u t xây d ng c b n t ngu n v nngân sach nha n c

Tuy vi c phân c p qu n lý ngân sách nhà n c trong nh ng n m qua ã có

nh ng chuy n bi n áng k , song theo ánh giá c a các nhà kinh t trên th gi i,

« cho t i t n khi áp d ng Lu t Ngân sách m i vào tháng 01-2004 Vi t Nam chính

th c v n là m t trong nh ng qu c gia có phân c p th p nh t th gi i Các chínhquy n a ph ng ch y u là th c hi n các ch c n ng r i r c theo ch o c a chínhquy n trung ng, c p quy t nh m c và tiêu chu n d ch v c cung c p »15

Vi c ánh giá trình phân c p qu n lý ngân sách nhà n c Vi t Nam còn th p là

n c vào ki m soát c a a ph ng v chính sách thu Theo cách ánh giá này,chính quy n a ph ng Vi t Nam c coi là không có quy n t quy t vthu 16

13 Báo cáo chung c a Chính ph Vi t Nam và Ngân hàng th gi I: Vi t Nam qu n lý chi

tiêu công t ng tr ng và gi m nghèo, NBX Tài chính, 2005,T.1,tr 97 và tr 93.

14 Báo cáo s 28/BC- UBND v quy t toán - thu chi ngân sách n m 2006 trên a bàn xã

Thanh l c huy n gi ng ri ng t nh kiên giang

15 Ngân hàng th gi I: Phân c p ông Á- chính quy n a ph ng phát huy tác

ng,NXB.V n hóa – Thông tin, Hà N i 2005,tr11

16

Ngân hàng th gi I: Phân c p ông Á- chính quy n a ph ng phát huy tác ng,NXB.V n hóa – Thông tin, Hà N i 2005,144

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Có th nêu lên các h n ch c b n v phân c p qu n lý ngân sách nhà n c

c ta nh sau :

Th nh t, c c u ngân sách mang tính th b c cao và tính l ng ghép c angân sách c p d i vào ngân sách c p trên Mô hình này t o u ki n qu n lý t ptrung c a c p trên i v i các c p d i, nh ng nó c ng h n ch tính c l p c a các

c p quan ly ngân sach nha n c bên d i, và quan tr ng h n c là nó t o s ph c

t p trong qu n lý ngân sách nhà n c và s thi u phân nh trách nhi m rõ ràng

C p qu n lý ngân sách nhà n c c p d i ph i ph thu c vào c quan quan ly ngânsach nha n c c p trên, v a không ch u trách nhi m n cùng v i các ho t ng c amình trong h th ng ngân sách l ng ghép, trong khi ó, c quan qu n lý ngân sáchnhà n c c p trên c ng không th qu n lý c ch t ch c quan qu n lý ngân sáchnhà n c c p d i và c ng không ph i ch u trách nhi m hoàn toàn v các sai l m

c a c quan qu n lý ngân sách nhà n c c p d i

Th hai, trên th c t , chính quy n a ph ng m i ch c t ng quy n v t

ch c th c thi ngân sách, còn th m quy n quy t nh v n thu c v trung ng Xét

v b n ch t, phân c p qu n lý ngân sách nhà n c chia thành 2 lo i quy n : quy nquy t nh và quy n t ch c th c thi Trên th c t , n c ta m i ch th c hi n phân

c p v quy n t ch c th c thi ngân sách, còn quy n c a ra nh ng quy t nhngân sách v n thu c v trung ng Ch ng h n, quy n quy t nh các thu , các m cthu su t, các nhi m v ch tiêu thu c v trung ng, chính quy n a ph ng ch

c quy n qu n lý, u hành, phân b nh ng s c thu và nhi m v chi ã ctrung ng ban hành: ch c quy n quy t nh i v i m t s lo i phí, l phí nh

mà trung ng c thù Nguyên t c trên t o u ki n qu n lý t p trung th ng nh tcao, b o m s bình ng v chính sách thu gi a các a ph ng, nh ng khôngkhuy n khích c các a ph ng khai thác l i th c a mình và ch ng nuôi

ng, phát tri n các ngu n thu ti m n ng c a a ph ng

Th ba, t ng quan gi a ngu n thu c gi l i và nhi m v chi c a các c pchính quy n a ph ng ch a t ng x ng M c dù t tr ng chi c a ngân sách a

ph ng trong t ng chi ngân sach nha n c ã t ng lên áng k (t 37,9% th i kì1996-2000 n 43,8% th i kì 2001-2005), song ph n chi ó ph n l n l i c trang

tr i t ngu n b sung c a ngân sách trung ng Theo báo cáo c a B Tài chính,

m 2004, ch có 15/64 t nh t cân i c ngân sách t ngu n thu c gi l icho t nh, còn 49 t nh v n ph i trông ch vào ngu n b sung c a ngân sách trung

ng Tính chung, s b sung c a ngân sách trung ng cho ngân sách a ph ngchi m 52,7% (n m 2004) t ng chi ngân sách a ph ng17

17

Báo cáo chung c a Chính ph Vi t Nam và Ngân hàng th gi I: Vi t Nam qu n lý chi

tiêu công t ng tr ng và gi m nghèo, NBX Tài chính, 2005,T.2,tr 99.