LUẬN văn LUẬT HÀNH CHÍNH HOẠT ĐỘNG TIẾP xúc cử TRI của đại BIỂU QUỐC hội – THỰC TRẠNG và GIẢI PHÁP

1.2 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI TRONG VIỆC THỰC HIỆN CÁC CHỨC NĂNG CỦA QUỐC HỘI 1.2.1 Khái niệm cử

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA

ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI – THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Giảng viên hướng dẫn:

Nguyễn Nam Phương

Bộ môn: Luật Hành chính

Sinh viên thực hiện:

Trần Thị Tuyết Kha MSSV: 5095521 Lớp: Luật Hành chính – K35

Cần Thơ, tháng 5/2013

Nhận xét của cán bộ hướng dẫn



Nhận xét của Hội đồng phản biện

MỤC LỤC

 

LỜI MỞ ĐẦU……… 1

1 Lý do chọn đề tài……… 1

2 Mục đích nghiên cứu……… 1

3 Phạm vi nghiên cứu……… 2

4 Phương pháp nghiên cứu……… 2

5 Bố cục củ đề tài……… 2

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI VÀ HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI 1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI………3

1.1.1 Khái niệm về đại biểu Quốc hội……… 3

1.1.2 Vị trí, vai trò của đại biểu Quốc hội……… ….4

1.2 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI TRONG VIỆC THỰC HIỆN CÁC CHỨC NĂNG CỦA QUỐC HỘI 6

1.2.1 Khái niệm cử tri, hoạt động tiếp xúc cử tri……….6

1.2.1.1 Khái niệm cử tri……… 6

1.2.1.2 Khái niệm hoạt động tiếp xúc cử tri………6

1.2.2 Tầm quan trọng của hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội trong việc thực hiện các chức năng của Quốc hội……….7

1.3 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở NƯỚC TA 8

1.3.1 Giai đoạn từ năm 1946 đến năm 1959……… 8

1.3.2 Giai đoạn từ năm 1959 đến năm 1980……… 9

1.3.3 Giai đoạn từ năm 1980 đến năm 1992……….10

1.3.4 Giai đoạn từ năm 1992 đến nay……… 10

1.4 NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI……….12

1.4.1 Thành phần tham dự tiếp xúc cử tri……….… 13

1.4.2 Hình thức tiếp xúc cử tri 14

1.4.2.1 Hội nghị tiếp xúc cử tri………14

1.4.2.2 Việc tiếp xúc cử tri nơi cư trú……… 16

1.4.2.3 Việc tiếp xúc cử tri nơi làm việc……….… 17

1.4.2.4 Tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực……….…… 17

1.4.2.5 Tiếp xúc cử tri theo đối tượng……… 18

1.4.2.6 Tiếp xúc cử tri ngoài địa bàn tỉnh, thành phố, nơi đại biểu Quốc hội ứng cử……… …….…18

1.4.2.7 Tiếp xúc với cá nhân hoặc nhóm cử tri……… ………… 19

1.4.3 Nội dung tiếp xúc cử tri 20

1.4.4 Về việc tập hợp, tổng hợp, chuyển ý kiến, kiến nghị của cử tri………….20

1.4.5 Trách nhiệm giám sát việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri………23

1.5 QUY ĐỊNH VỀ TIẾP XÚC VỚI CỬ TRI CỦA NGHỊ SĨ Ở MỘT SỐ NƯỚC 25

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI NƯỚC TA HIỆN NAY - NHỮNG HẠN CHẾ CÒN TỒN TẠI 28

2.1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI HIỆN NAY 28

2.1.1 Về việc thực hiện các hình thức tiếp xúc cử tri 29

2.1.1.1 Về hội nghị tiếp xúc cử tri 29

2.1.1.2 Về việc thực hiện tiếp xúc cử tri ở nơi cư trú, nơi làm việc 30

2.1.1.3 Việc tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực, địa bàn mà đại biểu Quốc hội quan tâm 31

2.1.1.4 Về gặp gỡ, tiếp xúc với cá nhân hoặc nhóm cử tri 33

2.1.2 Về nội dung tiếp xúc cử tri 34

2.1.3 Về việc tổng hợp, chuyển ý kiến, kiến nghị của cử tri 35

2.1.4 Về hoạt động theo dõi, đôn đốc và giám sát việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri 37

2.1.5 Về tình hình giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri trong thời gian qua 39

2.1.6 Về việc thực hiện trách nhiệm của đại biểu Quốc hội và quyền, trách nhiệm của cử tri 40

2.1.7 Trách nhiệm của đoàn đại biểu Quốc hội và các cơ quan phối hợp 42

2.2 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC CỦA HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI TRONG THỜI GIAN QUA……….…… 44

2.2.1 Mặt đạt được ……… … 44

2.2.2 Tồn tại, hạn chế……… 45

2.2.3 Nguyên nhân của những hạn chế ……….48

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI 50

3.1 TÍNH CẤP THIẾT VÀ QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI……… 50

3.1.1 Tính cấp thiết……… 50

3.1.2 Quan điểm chỉ đạo của Đảng về việc đổi mới hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội 52

3.2 MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI 53

3.2.1 Thay đổi nhận thức về hoạt động tiếp xúc cử tri 53

3.2.2 Hoàn thiện quy định của pháp luật về hoạt động tiếp xúc cử tri 54

3.2.2.1 Đối với đại biểu Quốc hội 54

3.2.2.2 Về nội dung tiếp xúc cử tri 55

3.2.2.3 Về hình thức tiếp xúc cử tri 57

3.2.2.4 Các cơ quan, tổ chức hữu quan 59

3.2.2.5 Về báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân cả nước 59

3.2.2.6 Về trách nhiệm giám sát việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri…….60

3.2.3 Đổi mới việc tổ chức thực hiện hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội 60

3.2.3.1 Đối với đại biểu Quốc hội 60

3.2.3.2 Bố trí thời gian hợp lí cho hoạt động tiếp xúc cử tri 61 3.2.3.3 Đối với Đoàn đại biểu Quốc hội và các cơ quan quan, tổ chức hữu quan 62

3.2.3.4 Đẩy mạnh việc tiếp xúc cử tri theo giới, ngành 62

3.2.4 Một số đề xuất nhằm đảm bảo cho hoạt động tiếp xúc cử tri được thực hiện có hiệu quả 63

KẾT LUẬN 65

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

“Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân….” Đó như một khẳng định hùng hồn được nêu rõ trong văn bản có giá trị

pháp lý cao nhất nước ta, rằng nhà nước Việt Nam ta là nhà nước do nhân dân làm chủ Tuy nhiên nhân dân ta không trực tiếp thực hiện quyền đó mà trao lại cho người đại diện của mình là đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội chính là thành viên của Quốc hội cơ quan quyền lực cao nhất nước ta có quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao toàn bộ hoạt động của Nhà nước Để thực hiện tốt các chức năng lập pháp, chức năng giám sát, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, Quốc hội mà trực tiếp là người đại biểu Quốc hội cần phải giữ mối quan hệ thường xuyên và mật thiết với cử tri Vai trò của đại biểu Quốc hội phải là cầu nối của cử tri với Nhà nước, kịp thời nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của cử tri, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, đảm bảo để mọi hoạt động của Quốc hội đều "do nhân dân" và

"vì nhân dân" Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới toàn diện đất nước trên mọi lĩnh vực của đời sống chính trị, kinh tế xã hội, tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hoạt động của Quốc hội còn có những hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Những hạn chế này không chỉ bắt nguồn từ cơ cấu, tổ chức và phương thức hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội mà còn có nguyên nhân nội tại

từ chất lượng, hiệu quả hoạt động của các đại biểu Quốc hội, trong đó có hoạt động tiếp xúc cử tri Do vậy cần nghiên cứu về mặt lý luận cũng như thực tiễn hoạt động tiếp xúc

cử tri của đại biểu Quốc hội trong điều kiện xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả hoạt động của đại biểu Quốc hội nói chung và hoạt động tiếp xúc cử tri nói riêng, tạo điều kiện để đại biểu Quốc hội thực hiện ngày càng tốt hơn chức năng,

nhiệm vụ của mình Đó là lý do người viết chọn đề tài “Hoạt động tiếp xúc cử tri của đại

biểu Quốc hội nước ta hiện nay – thực trạng và giải pháp” làm luận văn hoàn thành

khóa học của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của người viết khi lựa chọn đề tài này là nhằm làm rõ cơ sở lý luận của hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, trên cơ sở đó đánh giá những kết quả đã đạt được cũng như những hạn chế và những nguyên nhân từ đó tìm ra giải pháp tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, đánh giá thực trạng hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc

hội từ đó rút ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của nó rút ra kiến nghị các giải pháp đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội được tốt hơn

3 Phạm vi nghiên cứu

Ở đề tài này người viết sẽ tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhằm đáp ứng những yêu cầu mà thực tế đang đặt ra hiện nay Trong đó, người viết cũng nghiên cứu một cách tổng quát về vấn đề tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội trong các văn bản, chủ trương, đường lối của Đảng; văn bản pháp luật và trong thực tiễn hoạt động Quốc hội; những quan điểm, kinh nghiệm về tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội từ những năm 1945 cho đến nay, Ngoài ra, người viết cũng tham khảo một số hoạt động tiếp xúc cử tri của Nghị sĩ một số nước trên thế giới với mục đích góp phần làm rõ hơn những vấn đề lý luận và thực tiễn về tiếp xúc cử tri của người đại biểu, rút ra những yếu tố hợp lý góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong Luận văn “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tiếp xúc cử tri

của đại biểu Quốc hội” người viết thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác

Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, các quan điểm của Đảng trong việc đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp phân tích luật viết, phương pháp kết hợp lí luận và thực tiễn, phương pháp lịch sử, phương pháp sưu tầm số liệu thực

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI VÀ HOẠT ĐỘNG

TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI

Mở đầu ở Chương 1 này người viết sẽ trình bài khái quát chung về hai vấn đề chính, thứ nhất là về đại biểu Quốc hội thông qua khái niệm, vị trí vai trò của đại biểu Quốc hội trong cơ quan quyền lực nhà nước, thứ hai về hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, ở nôi dung này người viết sẽ trình bài những nội dung có liên quan đến chế định tiếp xúc cử tri như: khái niệm, quá trình hình thành, phát triển, tầm quan trọng của việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội cũng như một số quy định của luật về tiếp xúc cử tri Đồng thời người viết cũng tham khảo cách tiếp xúc cử tri của một số nước như Anh, Thụy Điển…, cũng trình bài ở nội dung chương 1 này

1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI

1.1.1 Khái niệm về đại biểu Quốc hội

Nhắc đến khái niệm đại biểu Quốc hội thì không có một định nghĩa chung nhất mà

nó chỉ là cách hiểu cách ghi nhận dựa trên những đặc điểm có liên quan đến quá trình hình thành và hoạt động đại biểu Quốc hội từ đó được cụ thể hóa bằng việc ghi nhận trong các văn bản có giá trị pháp lý ở nước ta

Đầu tiên là theo Hiến pháp năm 1992, nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam:

“Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, không chỉ

đại diện cho nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình mà còn đại diện cho nhân dân cả nước ”.1

Tiếp theo sau Hiến pháp năm 1992 khi Luật tổ chức Quốc hội ra đời năm 2001 đã

nêu khái niệm về đại biểu Quốc hội như sau: “Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý

chí và nguyện vọng của nhân dân, không chỉ đại diện cho nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình mà còn đại diện cho nhân dân cả nước; là người thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước trong Quốc hội”.2 Luật tổ chức Quốc hội năm 2001 đã mở rộng ra thêm một bước về khái niệm đại biểu Quốc hội so với Hiến pháp năm 1992, ở đây đại biểu Quốc hội không chỉ là người đại diện cho nhân dân cả nước mà còn thay mặt nhân dân thực hiện quyền công dân của mình trong Quốc hội

lĩnh vực hoạt động của nhà nước và xã hội được nhân dân cả nước tín nhiệm và bầu cử

ra bằng tổng tuyển cử tự do”.3 Từ đó, có thể hiểu một cách khái quát về đại biểu Quốc

hội như sau: “đại biểu Quốc hội là những công dân ưu tú được cử tri Việt Nam trực tiếp

bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín Các đại biểu được bầu chịu trách nhiệm trước cử tri bầu ra mình và trước cử tri cả nước Thông qua các đại biểu và thông qua Quốc hội, nhân dân Việt Nam sử dụng quyền lực của mình

để định đoạt các vấn đề của đất nước”

1.1.2 Vị trí, vai trò của đại biểu Quốc hội

Theo Hiến pháp Việt Nam năm 1992 ghi nhận thì, tất cả quyền lực nhà nước thuộc

về nhân dân Nhưng nhân dân không thể trực tiếp, thường xuyên sử dụng quyền lực nhà nước cho nên phải bầu ra các cơ quan đại biểu là Quốc hội ở trung ương và Hội đồng nhân dân các cấp ở địa phương để thay mặt mình sử dụng quyền lực nhà nước Vì vậy, các cơ quan này được gọi là cơ quan quyền lực nhà nước Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ở nước ta Quốc hội nước ta đại diện cho ý chí, lợi ích của nhân dân

dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

Đại biểu Quốc hội là những công dân ưu tú trong các lĩnh vực hoạt động của nhà nước và xã hội, được nhân dân cả nước tín nhiệm bầu ra bằng cuộc tổng tuyển cử tự do Các đại biểu Quốc hội là những người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân Nhằm khẳng định tầm quan trọng của đại biểu Quốc hội trong cơ quan quyền lực nhà nước ta thì lần lượt trong các bản Hiến pháp từ bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946 cho đến bản Hiến pháp năm 1992, đặc biệt là bản Hiến pháp năm 1992, thì địa vị pháp lí của đại biểu Quốc hội ở nước ta rất quan trọng Địa vị đó được thể hiện ở những khía cạnh sau: Đại biểu Quốc hội là thành viên của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam - cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước

Đại biểu Quốc hội do nhân dân bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín Qua bầu cử, nhân dân ủy nhiệm quyền lực của mình để đại biểu Quốc hội thay mặt nhân dân quyết định các công việc quan trọng của đất nước Dù được bầu cử ở một đơn vị hành chính theo đơn vị bầu cử, nhưng trong hoạt động của mình, đại biểu Quốc hội phải xuất phát từ lợi ích của đất nước, lợi ích của nhân dân Đại biểu Quốc hội có những thẩm quyền đặc biệt mà các cá nhân khác trong bộ máy nhà nước không có

3

Trường Đại học Luật Hà Nội, giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, nhà xuất bản công an nhân dân, Hà Nội, 2006,

trang 381- 382

được Đó là các quyền gắn với quyền lực của Quốc hội và các quyền miễn trừ do pháp luật quy định

Đại biểu Quốc hội có địa vị pháp lí rất đặc biệt Đó là người đại diện của nhân dân đồng thời là đại biểu cấu thành cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất Vì vậy, đại biểu Quốc hội có vai trò là cầu nối quan trọng giữa chính quyền nhà nước với nhân dân Đại biểu Quốc hội vừa chịu trách nhiệm trước cử tri vừa chịu trách nhiệm trước cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, không chỉ đại diện cho nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình mà còn đại diện cho nhân dân cả nước; là người thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước trong Quốc hội Vì vậy khi làm nhiệm vụ, đại biểu phải xuất phát từ lợi ích chung của cả nước đồng thời cũng phải quan tâm thích đáng đến lợi ích của địa phương đã bầu ra mình, phải căn cứ vào pháp luật của Nhà nước và những quy định của chính quyền nhà

Để đại biểu Quốc hội thực hiện tốt vai trò đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, thể hiện đầy đủ trách nhiệm to lớn trước nhân dân, Hiến pháp và pháp luật quy định: đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri và nhân dân

cả nước và nơi bầu ra mình, phải thường xuyên liên hệ chặt chẽ với cử tri, tìm hiểu tâm

tư, nguyện vọng của cử tri, thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, kiến nghị của cử tri với Quốc hội và cơ quan nhà nước hữu quan, chịu sự giám sát của cử tri và chịu trách nhiệm trước cử tri về việc thực hiện nhiệm vụ đại biểu của mình Đại biểu là tế bào sống,

là yếu tố cấu thành của Quốc hội, có vai trò quyết định đến quá trình thực hiện các chức năng của Quốc hội hay nói cách khác hiệu quả hoạt động của đại biểu Quốc hội quyết định hiệu quả hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ở Việt Nam

Đại biểu Quốc hội có vai trò rất lớn, mang tính chất quyết định trong tổ chức và hoạt động của bản thân Quốc hội, là người thay mặt nhân dân, đại diện cho nhân dân, nói tiếng nói của nhân dân trong mối quan hệ với các cơ quan nhà nước (như Chính phủ, Tòa

án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao) và trong việc kiểm soát việc thực thi quyền lực nhà nước của các cơ quan nhà nước đó, bảo đảm cho quyền lực nhà nước vận hành vì dân, do dân và của dân Đồng thời đại biểu Quốc hội là thành viên cơ quan nhà nước có những nhiệm vụ và quyền hạn do Hiến pháp và Luật quy định trong mối quan hệ với việc phục vụ nhân dân, chịu sự kiểm soát của nhân dân Với quan niệm đó, việc phát huy vị trí và vai trò của đại biểu Quốc hội không những nâng cao được chất lượng và hiệu quả hoạt động của Quốc hội mà còn góp phần nâng cao được hiệu lực và hiệu quả

4

Trường Đại học Luật Hà Nội, giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, nhà xuất bản công an nhân dân, Hà Nội, 2006,

trang 382

hoạt động của toàn bộ bộ máy nhà nước, giữ vững được bản chất nhân dân của Nhà nước

ta

1.2 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI TRONG VIỆC THỰC HIỆN CÁC CHỨC NĂNG CỦA QUỐC HỘI

1.2.1 Khái niệm cử tri, hoạt động tiếp xúc cử tri

1.2.1.1 Khái niệm cử tri

Nhà nước ta là nước của dân và do nhân dân làm chủ nhưng nhân dân lại không trực tiếp sử dụng quyền của mình mà trao cho người đại diện đó chính là đại biểu Quốc hội ở trung ương và Hội đồng nhân dân các cấp ở địa phương để thay mặt mình sử dụng quyền lực nhà nước, vì vậy đầu tiên để thực hiện quyền làm chủ của mình thì nhân dân phải lựa chọn và bầu ra người đại diện cho mình để thực hiện quyền lực mà mình không thể trực tiếp sử dụng đó Vì thế cử tri phải là người có quyền bầu cử, bầu cử để lựa chọn ra những đại biểu có đầy đủ tài, đức xứng đáng đại diện cho các tầng lớp nhân dân trong cả nước tham gia Quốc hội - cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất và cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân từ Trung ương tới địa phương Ở đây cử tri chính là công dân của nước Việt Nam, tuy nhiên không phải mọi công dân Việt Nam đều là cử tri vì cử tri phải là người có đầy đủ các tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật cụ thể: “Cử tri là người có quyền bầu cử Là công dân nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, không phân biệt dân tộc, nam nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn hoá, nghề nghiệp, thời hạn cư trú, đủ mười tám tuổi trở lên và có đủ các điều kiện theo quy định của pháp

1.2.1.2 Khái niệm hoạt động tiếp xúc cử tri

Hiện nay, chưa có một văn bản quy phạm pháp luật nào định nghĩa về tiếp xúc cử tri, nên trong thực tế đang tồn tại nhiều khái niệm khác nhau, cách hiểu khác nhau về tiếp xúc cử tri Điều này dẫn đến việc xuất hiện những thái độ, cách ứng xử khác nhau đối với

hoạt động tiếp xúc cử tri Tuy nhiên chúng ta có thể hiểu một cách đơn giản nhất đó là

hoạt động phát sinh giữa đại biểu Quốc hội với cử tri, cụ thể: “Tiếp xúc cử tri là một sinh hoạt chính trị, xã hội, có thể hiểu một cách chung nhất, là việc đại biểu (bao gồm đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân) gặp gỡ, trao đổi với cử tri nhằm mục đích nắm

bắt tâm tư, nguyện vọng chính đáng của các cử tri Tiếp xúc cử tri là dịp để tập hợp các ý

kiến của nhân dân, là cầu nối vững chắc giữa đại biểu với cử tri diễn ra dưới nhiều hình

thức ở mỗi địa phương”

5

Điều 54, Hiến pháp Việt Nam năm 1992, sửa đổi, bổ sung năm 2001

1.2.2 Tầm quan trọng của hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội trong việc thực hiện các chức năng của Quốc hội

Vị trí của đại biểu Quốc hội được xác định trong mối liên hệ giữa Nhà nước với nhân dân, trong hoạt động của nhà nước, đại biểu Quốc hội là người đại diện cho nhân dân xem xét, quyết định các vấn đề của đất nước về lập hiến, lập pháp, các chính sách cơ bản về đối nội, đối ngoại và giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước Mọi hoạt động của đại biểu Quốc hội phải gắn với nhân dân, phát huy sức mạnh của nhân dân, sự tham gia của nhân dân vào hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và mỗi đại biểu Quốc hội

Là hạt nhân cấu thành cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, các đại biểu Quốc hội có trách nhiệm thường xuyên giữ mối liên hệ với cử tri, tiếp xúc với cử tri đã tín nhiệm bầu ra mình Đối với các đại biểu Quốc hội, đây là hoạt động có tính thực tiễn rất cao Tính thực tiễn đó được thể hiện thông qua hoạt động đối thoại trực tiếp để đại biểu nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của nhân dân Các kiến nghị chính đáng của cử tri

là hình thức phản ánh bản chất của quyền làm chủ của nhân dân đối với công việc của đất nước Chỉ có thể xây dựng được mối quan hệ máu thịt với nhân dân, đại biểu Quốc hội mới có khả năng nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, đem được tiếng nói của nhân dân vào các nghị quyết, các đạo luật và giám sát có hiệu quả việc thực hiện các nghị quyết các đạo luật đó Từ đó phản ánh đúng bản chất của Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân

Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, thực hiện ba chức năng gồm giám sát tối cao, chức năng quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và chức năng lập hiến và lập pháp Chức năng lập pháp Quốc hội có nhiệm vụ xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân đồng thời xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Với chức năng giám sát, Quốc hội giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của cơ quan nhà nước nhằm đảm bảo nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình vì lợi ích của nhân dân, phù hợp với các quy định của pháp luật Đối với chức năng quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, Quốc hội là cơ quan quyết định về chính sách ngoại giao, các vấn đề chiến tranh và hòa bình, và những vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của đông đảo người dân trong xã hội Để thực hiện tốt các chức năng này, Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và mỗi đại biểu Quốc hội cần rất nhiều loại thông tin từ nhiều nguồn khác nhau nhưng nguồn thông tin trực tiếp từ cử tri là nguồn thông tin không thể thiếu được, giúp cho pháp luật do Quốc hội ban hành, giám sát của Quốc hội mới có hiệu quả thiết thực, các quyết định của Quốc hội mới có ý nghĩa thực tiễn

Tiếp xúc cử tri là việc đại biểu Quốc hội gặp gỡ cử tri để lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của cử tri, đồng thời qua đó báo cáo với cử tri đã bầu ra mình các kết quả hoạt động

đã được đại biểu thực hiện Là một hình thức quan trọng để thu thập thông tin giúp cho đại biểu hoạt động Qua tiếp xúc cử tri đại biểu Quốc hội tiếp nhận nguồn thông tin đa dạng của cuộc sống, xã hội từ những cử tri đã bầu ra đại biểu Từ đó góp phần giúp đại biểu hình thành chính kiến và thể hiện chính kiến đó khi tham gia vào các hoạt động ở Quốc hội

Như vậy, để thực thi tốt nhiệm vụ đại biểu của mình nói riêng và chức năng của Quốc hội nói chung, các đại biểu Quốc hội cần phải giữ mối quan hệ thường xuyên và mật thiết với các cử tri Chính vì lẽ đó, tiếp xúc cử tri là một trong những nhiệm vụ quan trọng của đại biểu Quốc hội đã được Hiến pháp năm 1992, Luật tổ chức Quốc hội, Quy chế hoạt động của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội, nghị quyết liên tịch về việc tiếp xúc cử tri quy định khá cụ thể

1.3 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở NƯỚC TA

Quá trình hình thành và hoàn thiện những quy định về hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội ở nước ta gắn liền với quá trình hình thành và hoàn thiện của bộ máy nhà nước, đặc biệt là gắn với sự ra đời của bốn bản Hiến pháp (Hiến pháp năm 1946, 1959,

1980, 1992) Có thể nói mỗi bản Hiến pháp là một bước phát triển của quy định về hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội ở nước ta Từ đó làm cơ sở để ngày một củng cố hoàn thiện nên những quy định chuyên ngành cho hoạt động tiếp xúc cử tri

1.3.1 Giai đoạn năm từ năm 1946 đến năm 1959

Hiến pháp năm 1946 là bản hiến pháp đầu tiên ra đời sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, vì là đầu tiên

và ra đời khi đất nước vừa dành được độc lập bộ máy chính quyền chưa ổn định, chưa hiểu rõ hết được hoàn cảnh đất nước cho nên về mặt quy định tất nhiên sẽ không cụ thể như những bản Hiến pháp sau, và những quy định về chế định Nghị viên (đại biểu Quốc hội) chỉ mới được hình thành và việc tiếp xúc cử tri cũng chưa được ghi nhận một cách

cụ thể Theo Hiến pháp 1946 ghi nhận về Nghị viên: “Nghị viên không phải chỉ thay mặt

cho địa phương mình mà còn thay mặt cho toàn thể nhân dân” 6

Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho nhân dân ở cơ quan nhà nước cao nhất ở nước ta đó là Quốc hội, mang tiếng nói của nhân dân đến với Quốc hội để thực hiện quyền làm chủ của mình và tiếp xúc cử tri là một trong những hoạt động quan trọng của người đại

6

Điều 25, Hiến pháp Việt Nam năm 1946

biểu Quốc hội, chỉ có tiếp xúc với cử tri thì mới hiểu họ đang nghĩ gì, cần gì ý kiến ra sau

từ đó mang tiếng nói của họ đến với nhà nước, vì vậy đại biểu Quốc hội chính là người đại diện của nhân dân thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước Tuy nhiên như đã nói

ở trên thì do Hiến pháp năm 1946 là bản Hiến pháp ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt của đất nước cho nên về quy định tất nhiên sẽ chưa cụ thể, nó chỉ mới thể hiện bản chất của người đại biểu Quốc hội là đại diện cho nhân dân chứ về mặt chuyên sâu đại diện như thế nào thì chưa được đề cập tới Trải qua hơn mười năm xây dựng và củng cố đất nước, nhà nước ta nhận thấy rằng chưa thực sự tạo cho nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình chưa đi sâu nắm sát được những suy nghĩ của nhân dân cho nên đến năm 1957, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của đại biểu Quốc hội, giúp đại biểu thực hiện tốt vai trò đại diện của mình tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khoá I đã ra Nghị quyết về vấn đề kiện toàn tổ chức của Quốc hội, trong đó quy định cụ thể một số nhiệm vụ của đại biểu Quốc

hội về vấn đề tiếp xúc với cử tri như “Để hiểu rõ tình hình nhân dân đề đạt ý kiến,

nguyện vọng của nhân dân lên Quốc hội, các đại biểu Quốc hội phải giữ sự liên hệ với nhân dân ở địa phương đã bầu ra mình hay là ở một nơi thuận lợi với hoàn cảnh cư trú Chính quyền các cấp có trách nhiệm giúp đỡ các đại biểu hiểu rõ tình hình nhân dân Tuỳ theo nhu cầu công tác Ban Thường trực Quốc hội tổ chức những đoàn đại biểu đi tiếp xúc với nhân dân”.7

1.3.2 Giai đoạn năm từ năm 1959 đến năm 1980

Năm 1959, Quốc hội thông qua Hiến pháp thay thế Hiến pháp 1946 Năm 1960, Quốc hội ban hành Luật tổ chức Quốc hội, trong đó đã cụ thể hóa một bước quy định về

trách nhiệm của đại biểu Quốc hội là: “phải trung thành với chế độ dân chủ nhân dân,

tuân theo Hiến pháp và pháp luật, về vấn đề đại diện cho cử tri thì luật quy định liên hệ

cứ vào tầm quan trọng của đại biểu Quốc hội với vai trò là người đại diện cho cử tri ở cơ quan nhà nước, đại biểu Quốc hội có thực hiện tốt công việc của mình thì quyền làm chủ của nhân dân mới phát huy được vì vậy nhằm bảo vệ quyền lợi của nhân dân và hạn chế việc các đại biểu không chuyên tâm với công việc của mình cho nên lúc này luật cũng

quy định “đại biểu Quốc hội có thể bị cử tri của đơn vị bầu ra mình bãi miễn trước khi

hết nhiệm kỳ, nếu không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân”.9 Mặt khác nhà nước quy định cử tri có quyền bãi nhiệm đại biểu đó là hệ quả tất yếu của việc đại biểu Quốc hội nhận được sự ủy quyền của cử tri để thực hiện việc đại diện cho lợi ích, do đó đại biểu phải chịu trách nhiệm trước cử tri đã bầu ra họ

1.3.3 Giai đoạn từ năm 1980 đến năm 1992

Đến Hiến pháp năm 1980 đã quy định rõ hơn trách nhiệm của đại biểu Quốc hội và được Luật tổ chức Quốc hội năm 1981 ra đời cụ thể hóa, theo đó trách nhiệm tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội đã được quy định: “Đại biểu Quốc hội phải liên hệ chặt chẽ với

cử tri, chịu sự giám sát của cử tri, thực hiện chế độ tiếp xúc và báo cáo với cử tri về hoạt động của mình và của Quốc hội, trả lời những yêu cầu và kiến nghị của cử tri Sau mỗi

kỳ họp Quốc hội, các đại biểu Quốc hội báo cáo với cử tri về kết quả kỳ họp, phổ biến và giải thích các luật và nghị quyết đã được Quốc hội thông qua”.10 Như vậy Luật đã quy định cụ thể đại biểu Quốc hội là người đại diện của nhân dân thì phải liên hệ chặt chẽ với người dân để hiểu được họ nghĩ gì, muốn gì và trông đợi gì ở nhà nước, đồng thời là người đại diện của nhân dân để nói lên tiếng nói của họ ở cơ quan nhà nước cao nhất đó

là Quốc hội thì các đại biểu phải báo cáo với cử tri về hoạt động của mình ở Quốc hội để

cử tri biết được đại biểu đã làm được những gì, có đáp ứng được sự mong mỏi và niềm tin mà cử tri giao cho chưa Không chỉ dừng lại ở đó mỗi đại biểu Quốc hội còn phải phổ biến, hướng dẫn cho cử tri biết và hiểu đúng về các Luật và Nghị quyết của Quốc hội thông qua

Sự phát triển và hình thành của hoạt động tiếp xúc cử tri ở giai đoạn này có sự ghi nhận tiến bộ, hợp lí hơn so với trước đó là đại biểu Quốc hội phải liên hệ chặt chẽ và báo cáo với cử tri về hoạt động của mình ở Quốc hội sở dĩ nói hợp lí là bởi vì đại biểu Quốc hội là được nhân dân tín nhiệm giao cho họ trọng trách đó là người đại diện nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước ở Quốc hội, với vai trò là người đại diện và cử tri chính là người được đại diện thì người được đại diện có quyền biết những gì mà họ giao cho người đại diện có được thực hiện và làm tốt hay không là điều tất nhiên

1.3.4 Giai đoạn năm 1992 đến nay

Hiến pháp năm 1992 ra đời một lần nữa khẳng định rõ bản chất Nhà nước ta Điều

97 Hiến pháp 1992 quy định: “Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng

của nhân dân, không chỉ đại diện cho nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình mà còn đại diện cho nhân dân cả nước Đại biểu Quốc hội phải liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri, thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng của cử tri với Quốc hội và các cơ quan Nhà nước hữu quan, thực hiện chế độ tiếp xúc và báo cáo với cử tri về hoạt động của mình và của Quốc hội, trả lời những yêu cầu và kiến nghị của cử tri, xem xét, đôn đốc, theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và hướng dẫn, giúp đỡ công dân thực hiện các quyền đó”.11

Luật tổ chức Quốc hội năm 1992 ra đời dựa trên các quy định của Hiến pháp năm

1992 và Luật tổ chức Quốc hội và hội đồng nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1981 Về cơ bản vẫn còn giữ lại các quy định về hoạt động tiếp xúc cử tri của

về các Luật, Nghị quyết của Quốc hội vừa thông qua tại kì họp” Cụ thể Luật tổ chức

Quốc hội năm 1992 quy định về đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri như sau:“Đại biểu

Quốc hội chịu trách nhiệm trước cử tri, đồng thời chịu trách nhiệm trước Quốc hội về việc thực hiện nhiệm vụ đại biểu của mình Đại biểu Quốc hội phải gương mẫu trong việc chấp hành Hiến pháp, pháp luật, có cuộc sống lành mạnh và tôn trọng các quy tắc sinh hoạt công cộng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, góp phần phát huy quyền làm chủ của nhân dân Đại biểu Quốc hội có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến pháp luật, động viên nhân dân chấp hành pháp luật và tham gia quản lý Nhà nước” 13 Điểm

mới ở quy định này là ghi nhận sự chịu trách nhiệm của đại biểu Quốc hội trước cử tri và Quốc hội, bởi vì đại biểu Quốc hội là người đại diện của cử tri, đem tiếng nói của cử tri đến với Quốc hội để cử tri thức hiện quyền làm chủ của mình, vì vậy trong việc thực hiện trọng trách đó đại biểu phải đảm bảo rằng mỗi ý kiến, kiến nghị của cử tri điều đến được với diễn đàn của Quốc hội có như vậy thì cử tri mới thật sự thể hiện được quyền làm chủ của mình Nếu như không thực hiện được điều đó thì đại biểu phải chịu trách nhiệm trước

cử tri, trước Quốc hội là hiển nhiên Bên cạnh đó trong điều Luật cũng đòi hỏi tính gương mẫu của của đại biểu Quốc hội là người phổ biến cho nhân dân về các quy định của pháp luật và vận động nhân dân sống và làm theo pháp luật thì bản thân mỗi người đại biểu Quốc hội phải nghiêm chỉnh chấp hành tốt pháp luật, có như vậy thì nhân dân mới làm theo, vì đơn giản “ Anh tuyên truyền phổ biến pháp luật cho tôi, thì bản thân anh phải tuân thủ pháp luật thì mới vận động người khác thực hiện theo mình được”

Sau Luật tổ chức Quốc hội năm 1992 thì Luật tổ chức Quốc hội năm 2001 ra đời đã

cụ thể hóa Hiến pháp năm 1992 và Luật tổ chức Quốc hội năm 1992 về việc đại biểu Quốc hội liên hệ chặt chẽ với cử tri, ngoài việc quy định trách nhiệm của đại biểu Quốc

hội tiếp xúc cử tri“thường xuyên”, còn nêu rõ đại biểu Quốc hội còn phải “thu thập và

phản ánh trung thực ý kiến của cử tri với Quốc hội và các cơ quan Nhà nước hữu quan”.14

quan trọng của hoạt động tiếp xúc cử tri trong việc xây dựng đất nước, thể hiện rõ nét bản chất của nhà nước do nhân dân làm chủ, cho nên ngày 10/9/2004, Ủy ban thường vụ

Quốc hội khóa XI và Đoàn Chủ tịch Uỷ Ban Trung Ương Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam

đã ban hành Nghị quyết liên tịch số 06/2004 quy định và hướng dẫn cụ thể về các hình thức tổ chức tiếp xúc cử tri, nhưng đến Quốc hội khóa XIII, cụ thể vào ngày 27/9/2012

Ủy ban thường vụ Quốc hội khóa XIII và Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam đã ban hành Nghị quyết liên tịch số 525/2012 về việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, thay thế cho Nghị quyết liên tịch số 06/2004, hướng dẫn cụ thể về các hình thức tiếp xúc cử tri có hiệu lực vào ngày 1/1/2013

1.4 NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI

Từ khi nước ta bắt đầu bước vào thời kì đổi mới đến nay về tổ chức và phương thức hoạt động của Quốc hội đã có nhiều đổi mới, các hình thức hoạt động của Quốc hội cũng được cải tiến, Quốc hội ngày càng thực hiện tốt hơn nhiệm vụ quyền hạn của mình theo quy định của pháp luật Vị trí pháp lí của đại biểu Quốc hội trong Hiến pháp 1992 về cơ bản vẫn tiếp tục kế thừa các quy định trong Hiến pháp 1980 Tiếp xúc cử tri là một trong những nhiệm vụ quan trọng của đại biểu Quốc hội đã được Hiến pháp năm 1992, Luật tổ chức Quốc hội, Quy chế hoạt động của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội quy định khá rõ Thời kì này, các văn bản pháp luật quy định về hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội khá đầy đủ, cụ thể và toàn diện làm cơ sở cho đại biểu Quốc hội thực hiện hoạt động này một cách có hiệu quả

Trên cơ sở các quy định của Hiến pháp, Luật tổ chức Quốc hội năm 2001 quy định:

“ Đại biểu Quốc hội phải liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri, thường

xuyên tiếp xúc với cử tri, tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của cử tri, thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, kiến nghị của cử tri với Quốc hội và cơ quan nhà nước hữu quan”.15

Như vậy, Luật tổ chức Quốc hội đã phát triển mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri, theo đó đại biểu Quốc hội phải liên hệ chặt chẽ với cử tri nhưng cũng phải

thường xuyên tiếp xúc cử tri Về cơ bản hoạt động tiếp xúc cử tri được thể hiện khá cơ

bản trong các quy định nêu trên Ngoài các văn bản trên, Quốc hội còn ban hành các Nghị quyết quy định hoạt động của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội, Nghị quyết quy định về nội quy kì họp của Quốc hội…nhằm cụ thể hóa một cách cụ thể và đầy

đủ về hoạt động tiếp xúc cử tri

Nghị quyết Quốc hội số 08/2002/QH11 ban hành quy chế hoạt động của đại biểu

Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội có quy định: “Đại biểu Quốc hội có trách nhiệm

tiếp xúc cử tri theo chương trình tiếp xúc cử tri của Đoàn đại biểu Quốc hội Trong trường hợp không thể tham gia tiếp xúc cử tri thì đại biểu Quốc hội phải báo cáo với

15

Điều 51, Luật tổ chức Quốc hội năm 2001, sửa đổi, bổ sung năm 2007

trưởng đoàn đại biểu Quốc hội Đại biểu Quốc hội có thể tiếp xúc cử tri nơi cư trú, nơi làm việc Đại biểu Quốc hội liên hệ với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc địa phương nơi cư trú hoặc Ban chấp hành Công đoàn nơi làm việc để tổ chức cho đại biểu tiếp xúc cử tri”.16

Nghị quyết Quốc hội số 08/2002/QH11 ban hành Quy chế hoạt động của đại biểu

Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội còn quy định: “Mỗi năm một lần, kết hợp với việc

tiếp xúc cử tri trong thời gian cuối năm đại biểu Quốc hội báo cáo với cử tri về việc thực hiện nhiệm vụ đại biểu của mình Cử tri có thể trực tiếp hoặc thông qua Ủy ban Mặt trận

Tổ quốc địa phương yêu cầu đại biểu báo cáo công tác và có thể nhận xét đối với việc thực hiện nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội”.17

Cùng với thực tiễn hoạt động của đại biểu Quốc hội và các Đoàn đại biểu Quốc hội, nhất là trước đòi hỏi ngày càng cao hơn, cụ thể hơn về hoạt động tiếp xúc cử tri, để đáp ứng mong đợi của đại đa số cử tri và thực hiện nhiệm vụ do Quốc hội giao, ngày 25/9/2012, Ủy ban thường vụ Quốc hội khóa XIII và Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã kí sửa đổi, bổ sung ban hành Nghị quyết liên tịch về việc tiếp xúc cử tri, Nghị quyết này quy định và hướng dẫn cụ thể về các hình thức tổ chức tiếp xúc cử tri về trách nhiệm của đại biểu Quốc hội, cơ quan tổ chức hữu quan trong tiếp xúc cử tri, quy định về trình tự, thủ tục tiến hành hội nghị tiếp xúc cử tri, việc tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và giám sát, đôn đốc việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri

1.4.1 Thành phần tham dự tiếp xúc cử tri

Về thành phần tham gia trong cuộc tiếp xúc cử tri thì trong Nghị quyết liên tịch hướng dẫn về việc tiếp xúc cử tri quy định thì bao gồm:

- Đại biểu Quốc hội, Đại biểu Hội đồng nhân dân (trong trường hợp đại biểu Quốc hội phối hợp với đại biểu Hội đồng nhân dân cùng tiếp xúc cử tri)

- Cử tri, bao gồm cử tri làm việc, học tập tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị; cử tri ở thôn, buôn, làng, ấp, bản, phum, sóc, tổ dân phố

- Đại diện cơ quan, tổ chức, đơn vị của địa phương có trách nhiệm tham dự để tiếp thu, giải quyết, trả lời kiến nghị của cử tri

- Đại diện Ban thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tổ chức cuộc tiếp xúc cử tri và các cơ quan, tổ chức, đơn vị phục vụ cuộc tiếp xúc cử tri.18

So với những quy định cũ thì tại quy định về thành phần tham dự tiếp xúc cử tri này

có sự phân định rõ ràng, cụ thể và thay đổi hơn so với trước Nếu như ở đây quy định là thành phần tiếp xúc cử tri có đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân (trong trường đại biểu Quốc hội phối hợp với đại biểu Hội đồng nhân dân cùng tiếp xúc cử tri) thì quy định cũ không ghi nhận sự có mặt của đại biểu Quốc hội trong thành phần tiếp

thành phần tiếp xúc cử tri sẽ không có đại biểu Quốc hội, mà chúng ta phải ngầm hiểu sự

có mặt của đại biểu Quốc hội là tất yếu Chứ cứ hiểu theo chính điều luật ghi như vậy đó

là điều trái quy tắc bởi vì tiếp xúc cử tri là sự gặp gỡ giữa cử tri và đại biểu Quốc hội mà Luật không quy định sự tham gia có mặt của đại biểu Quốc hội thì rất không hợp lí, đây

là điểm thiếu sót của quy định trong văn bản Luật cũ mà đã được ghi nhận kịp thời trong Nghị quyết liên tịch số 525/2012 văn bản mới nhất quy định về hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội

1.4.2.1 Hội nghị tiếp xúc cử tri

Trước đây ở Nghị quyết liên tịch số 06/2004 quy định bắt buộc là tiếp xúc cử tri theo định kỳ trước và sau kỳ họp Quốc hội, tiếp xúc cử tri nơi cư trú, nơi làm việc của đại biểu, tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực, đối tượng, địa bàn mà đại biểu quan tâm đều phải tổ chức theo hình thức hội nghị Hội nghị tiếp xúc cử tri là hình thức tiếp xúc cử tri theo chương trình, kế hoạch của Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội Tuy nhiên đến khi Nghị quyết liên tịch số 525/2012 ra đời thì Hội nghị tiếp xúc cử tri được áp dụng đối với tiếp xúc cử tri theo định kỳ trước và sau kỳ họp Quốc hội còn đối với hoạt động tiếp xúc cử tri tại nơi làm việc, nơi cư trú, tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực, đối tượng hoặc theo địa bàn mà đại biểu Quốc hội quan tâm, thì căn cứ vào mục đích, yêu cầu, nội dung của cuộc tiếp xúc cử tri, đại biểu Quốc hội có thể áp dụng hoặc không áp

dụng hình thức hội nghị tiếp xúc cử tri.21 Đây là một điểm mới tiến bộ trong quy định của pháp luật về hình thức của hoạt động tiếp xúc cử tri bởi vì quy định này giúp cho các đại biểu Quốc hội chủ động hơn khi tham gia tiếp xúc cử tri và gần gũi với cử tri hơn bởi vì khi tổ chức theo hình thức hội nghị thì đòi hỏi các cơ quan, đơn vị tổ chức và đại biểu Quốc hội phải chuẩn bị đầy đủ về mặt hình thức, cơ sở vật chất, địa điểm phải thật trang trọng như đúng với bản chất của hội nghị Điều này thì cần phải có thời gian dài chuẩn bị

vì thế rất mất thời gian và cả kinh phí, bản thân của các cử tri khi đi tham gia tiếp xúc cử tri đa số là nhân dân lao động họ không quen với không khí trang nghiêm của cơ quan thì khi tiếp xúc với các đại biểu cử tri sẽ không thoải mái mạnh dạn để nêu lên ý kiến, hay đặt câu hỏi của mình với đại biểu trong khi đó việc đó lại chính là quyền lợi của mình Bên cạnh đó việc tiếp xúc cử tri trước và sau kì họp đều có quy định về thời gian nên các đơn vị có liên quan có thể dự kiến tính toán mà chuẩn bị chu đáo theo hình thức hội nghị, còn đối với tiếp xúc cử tri nơi cư trú, nơi làm việc của đại biểu, tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực, đối tượng, địa bàn mà đại biểu quan tâm thì luật không nêu cụ thể về

thời gian là khi nào sẽ tiếp xúc mà chỉ nêu là trong trường hợp đại biểu Quốc hội có “yêu

cầu” hoặc khi đại biểu Quốc hội thấy “cần thiết” vì vậy các cơ quan liên quan khó có thể

mà dự tính được thời gian cụ thể để chuẩn bị chu đáo theo hình thức hội nghị được nên

có thể không áp dụng hình thức này

Hội nghị tiếp xúc cử tri trước kỳ họp Quốc hội

Các cuộc tiếp xúc cử tri trước kỳ họp Quốc hội giúp ích rất nhiều cho các đại biểu Quốc hội trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình Trong đó có thể nêu lên một số lợi ích như sau:

Thứ nhất, nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của cử tri Từ đó mang tiếng nói của

cử tri đến với diễn đàn của Quốc hội

Thứ hai, nắm bắt được các vấn đề nổi cộm đang diễn ra trong xã hội nhờ vậy, các

cuộc thảo luận của Quốc hội về tình hình kinh tế- xã hội tại hội trường thường có chất lượng và phản ánh đúng nhu cầu của đất nước

Thứ ba, nắm bắt được các thông tin cần thiết để thực hiện chức năng giám sát, đa số

các câu hỏi chất vấn được nêu ra tại các kỳ họp thường do các đại biểu thu thập được thông tin qua sự phản ánh của cử tri

Từ đó quy định về hội nghị tiếp xúc cử tri như sau: Chậm nhất là 20 ngày, trước ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội, đại biểu Quốc hội có trách nhiệm tiếp xúc cử tri ở địa phương mình ứng cử, trong buổi tiếp xúc này đại biểu Quốc hội sẽ báo cáo dự kiến nội

21

Điều 18, Nghị quyết liên tịch số 525/2012/NQLT/UBTVQH13-ĐCTUBTWMTTQVN về việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội

dung, chương trình kỳ họp Quốc hội và những vấn đề có liên quan đến kỳ họp, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của cử tri, thu thập ý kiến, kiến nghị của cử tri Đại biểu Quốc hội

có thể lựa chọn những nội dung Quốc hội sẽ thảo luận, xem xét, thông qua tại kỳ họp để báo cáo, trao đổi với cử tri, gợi mở những vấn đề quan tâm để cử tri tham gia ý kiến.22Hội nghị tiếp xúc cử tri sau kỳ họp Quốc hội

Chậm nhất là 20 ngày, sau ngày bế mạc kỳ họp Quốc hội, đại biểu Quốc hội có trách nhiệm tiếp xúc cử tri ở địa phương mình ứng cử mục đích nhằm để báo cáo về kết quả kỳ họp Quốc hội mà đại biểu Quốc hội đã tham dự vừa qua về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước Bên cạch đó phổ biến các luật, nghị quyết và những quyết định khác mà Quốc hội đã thông qua trong kỳ họp động viên nhân dân thực hiện các Nghị quyết của Quốc hội, chính sách, pháp luật của nhà nước lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của cử tri, thu thập ý kiến, kiến nghị của cử tri Cũng tại buổi tiếp xúc này vị trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thay mặt Đoàn đại biểu Quốc hội hoặc phân công đại biểu Quốc hội trong Đoàn báo cáo kết quả kỳ họp Quốc hội tại kỳ họp Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hoặc báo cáo với cử tri thông qua phương tiện thông tin đại chúng tại địa phương Tại cuộc tiếp xúc cử tri, đại biểu Quốc hội báo cáo với cử tri về việc thực hiện nhiệm vụ đại biểu của mình và việc thực hiện

1.4.2.2 Việc tiếp xúc cử tri nơi cư trú

Tiếp xúc cử tri nơi cư trú được quy định như sau: Khi đại biểu Quốc hội có yêu cầu tiếp xúc cử tri nơi cư trú, thì tùy theo nơi làm việc của đại biểu Quốc hội tại địa phương hoặc ở trung ương, thì Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân hoặc cơ quan, nơi đại biểu Quốc hội làm việc có trách nhiệm cử cán bộ liên hệ với Ban thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, nơi đại biểu Quốc hội cư trú để tổ chức cuộc tiếp xúc cử tri.24 Cái lợi thế của việc tiếp xúc cử tri nơi cư trú đó là đại biểu Quốc hội có sự gần rũi hơn do cử tri đã thường xuyên gặp gỡ, tiếp xúc với đại biểu nên dễ bày

tỏ quan điểm, nêu ý kiến, kiến nghị của mình, nếu như trước đây trong quy định của văn bản Luật cũ thì tiếp xúc cử tri nơi cư trú được thực hiện là do văn phòng phục vụ Đoàn đại biểu Quốc hội giúp đại biểu Quốc hội hoặc đại biểu Quốc hội tự liên hệ thì giờ đây thì tùy theo nơi làm việc của đại biểu Quốc hội tại địa phương hoặc ở trung ương, thì Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân hoặc cơ quan, nơi đại biểu Quốc

hội làm việc lien hệ với Ban thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, nơi đại biểu Quốc hội cư trú thực hiện tiếp xúc cử tri chứ đại biểu Quốc hội không còn tự mình liên hệ nữa

1.4.2.3 Việc tiếp xúc cử tri nơi làm việc

cầu tiếp xúc cử tri tại nơi làm việc, thì Thủ trưởng, Chủ tịch Công đoàn cơ quan, tổ chức, đơn vị nơi đại biểu Quốc hội làm việc có trách nhiệm tổ chức để đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri, tạo điều kiện thuận lợi để cử tri tham dự buổi tiếp xúc.25 Cũng tương tự với tiếp xúc cử tri nơi cư trú thì tiếp xúc cử tri nơi làm việc là hoạt động tiếp xúc cử tri được cho là gần gũi nhất, nơi làm việc chính là nơi đại biểu tới mỗi ngày, có mối quan hệ trên công việc với mỗi cữ tri vì thế mỗi khi đại biểu Quốc hội có yêu câu muốn tiếp xúc cử tri thì có thể tự liên hệ với Thủ trưởng, Chủ tịch Công đoàn để gặp gỡ cử tri

1.4.2.4 Tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực

Việc tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực cũng là một hoạt động của tiếp xúc cử tri mà Căn cứ vào chương trình, nội dung kỳ họp Quốc hội, các dự án luật, nghị quyết, các báo cáo và các dự án khác mà Quốc hội sẽ xem xét, thông qua tại kỳ họp, Đoàn đại biểu Quốc hội tổ chức để đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực mà đại biểu Quốc hội quan tâm, cử tri tham gia cuộc tiếp xúc là chuyên gia, nhà nghiên cứu, người có kinh nghiệm hoạt động thực tiễn về chuyên đề, lĩnh vực mà đại biểu cần trao đổi, lấy ý kiến, kiến nghị.26

Như đã nói ở trên, căn cứ vào chương trình nội dung kỳ họp Quốc hội, các dự án luật, nghị quyết, các báo cáo và các dự án khác mà Quốc hội sẽ xem xét, thông qua tại kỳ họp thì từ đây các đại biểu Quốc hội có thể xem xét những vấn đề mà mình quan tâm để

tổ chức tiếp xúc cử tri nhằm thu thập hoặc xem coi cử tri nhận định như thế njao2 về vấn

đề đó

Điểm đặc biệt của hoạt động tiếp xúc cử tri theo chuyên đề lĩnh vực này là cử tri tham gia cuộc tiếp xúc là chuyên gia, nhà nghiên cứu, người có kinh nghiệm hoạt động thực tiễn về chuyên đề, lĩnh vực mà đại biểu cần trao đổi, lấy ý kiến, kiến nghị, bởi vì đối tượng này là những cử tri có kinh nghiệm, năng lực đánh giá lẫn trình độ chuyên môn

cao, những ý kiến đóng góp của họ ít nhiều vẫn sẽ có giá trị xác thực hơn

1.4.2.5 Tiếp xúc cử tri theo đối tượng

Việc tiếp xúc cử tri theo đối tượng được quy định như sau: Căn cứ vào nội dung, chương trình kỳ họp Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội tổ chức để đại biểu Quốc hội tiếp xúc với cử tri có liên quan trực tiếp đến đối tượng điều chỉnh của các dự án luật, các dự

án khác mà Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp

Theo yêu cầu của đại biểu Quốc hội, Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân có trách nhiệm liên hệ với Thủ trưởng cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan tổ chức để đại biểu Quốc hội tiếp xúc đúng đối tượng cử tri theo yêu cầu của đại biểu Quốc hội

Thủ trưởng cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan đến hoạt động tiếp xúc cử tri có trách nhiệm thông báo, tạo điều kiện để cử tri thuộc đối tượng đại biểu quan tâm tham dự cuộc tiếp xúc cử tri

Tại cuộc tiếp xúc cử tri, đại biểu Quốc hội chủ động nêu những vấn đề mà mình quan tâm tìm hiểu để trao đổi từ đó lấy ý kiến, kiến nghị của cử tri xem ý của họ đánh giá

Điểm khác biệt giữa tiếp xúc cử tri theo đối tượng so với các hoạt động tiếp xúc cử tri khác (tiếp xúc cử tri chuyên đề, lĩnh vực, cư trú, làm việc…) là cử tri trong buổi tiếp xúc là tập hợp những cử tri thuộc lĩnh vực điều chỉnh của các dự án Luật hoặc các dự án khác mà Quốc hội xem xét thông qua tại kì họp ví dụ như Quốc hội xem xét dự án Luật

về doanh nghiệp thì có sự tham gia của cự tri là chủ hoặc là đại diện của các doanh nghiệp tham dự Ưu điểm của tiếp xúc cử tri theo đối tượng là đảm bảo tính khả thi của các dự án Luật khi Quốc hội ban hành nó đảm bảo được quyền lợi của đối tượng mà Luật điều chỉnh cũng như hạn chế sự thiếu khả quan dẫn đến hiện trạng Luật nói một đằng mà làm một nẽo

1.4.2.6 Tiếp xúc cử tri ngoài địa bàn tỉnh, thành phố, nơi đại biểu Quốc hội ứng

cử

Bên cạnh đó trong trường hợp cần thiết để nâng cao chất lượng, hiệu quả đóng góp của cử tri vào việc xây dựng luật, hoạt động giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, đại biểu Quốc hội có thể tiếp xúc cử tri ngoài địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, nơi mình ứng cử Chậm nhất là 20 ngày, trước ngày dự kiến tiếp xúc cử tri, đại biểu Quốc hội có trách nhiệm thông báo bằng văn bản chương trình, kế hoạch, nội dung tiếp xúc cử tri nơi đại biểu Quốc hội đến tiếp xúc cho Đoàn đại biểu

27

Điều 26 Nghị quyết liên tịch số 525/2012/NQLT/UBTVQH13-ĐCTUBTWMTTQVN về việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội

Quốc hội địa phương để sắp xếp, bố trí thời gian, địa điểm và chuẩn bị các điều kiện để đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri.28

Theo Hiến pháp năm 1992 “đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân, không chỉ đại diện cho nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình mà còn đại diện cho nhân dân cả nước”,29 vì vậy khi có nhu cầu tiếp thu ý kiến nhân dân cho việc nâng cao hiệu quả đóng góp của đại biểu vào việc xây dựng Luật, hoạt động giám sát… thì đại biểu Quốc hội có thể tiếp xúc cử tri ngoài địa bàn mà đại biểu ứng cử, vì cử tri này cũng là người mà đại biểu Quốc hội có trách nhiệm làm đại diện là một bộ phận của cử tri cả nước, mà như vậy thì đại biểu Quốc hội có quyền tiếp xúc là điều hiển nhiên

1.4.2.7 Tiếp xúc với cá nhân hoặc nhóm cử tri

Tồn tại bên cạnh các hoạt động tiếp xúc cử tri nêu trên thì việc đại biểu Quốc hội gặp gỡ, tiếp xúc với cá nhân hoặc nhóm cử tri cũng được quy định trong Nghị quyết liên tịch như sau: Căn cứ vào điều kiện cụ thể và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ của mình, đại biểu Quốc hội gặp gỡ, tiếp xúc với cá nhân hoặc nhóm cử tri để lắng nghe, tìm hiểu tâm

tư, nguyện vọng của cử tri và thu thập ý kiến, kiến nghị của cử tri bằng cách đại biểu Quốc hội trực tiếp hoặc yêu cầu cán bộ văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân hoặc cơ quan, nơi đại biểu Quốc hội làm việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan, tổ chức, đơn vị ở trung ương gửi đến Đoàn đại biểu Quốc hội địa phương, nơi mình ứng cử, gửi ý kiến, kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương đến Đoàn đại biểu Quốc hội, nơi cử tri có ý kiến, kiến nghị.30

Mối quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri là gắn bó hữu cơ, nhưng để mối quan

hệ này thực chất và có hiệu quả thì vai trò tổ chức, giúp đỡ của các cơ quan, tổ chức hữu quan là rất quan trọng, có tính chất cầu nối để thúc đẩy mối quan hệ này đạt được mục

đích như mong đợi Điều 7 Nghị quyết liên tịch về việc tiếp xúc cử tri đã nêu rõ: “Văn

phòng Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, Ban thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân các cấp và các cơ quan, tổ chức, đơn vị hữu quan trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp tổ chức, phục vụ cuộc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội”.31 Về nhiệm vụ của các

cơ quan phối hợp được quy định cụ thể từ điều 10 đến điều 17 của Nghị quyết liên tịch

1.4.3 Nội dung tiếp xúc cử tri

Căn cứ vào mục đích, yêu cầu của cuộc tiếp xúc cử tri, đại biểu Quốc hội lựa chọn các nội dung sau đây để báo cáo, trao đổi với cử tri:

- Dự kiến nội dung, chương trình kỳ họp Quốc hội

- Nội dung những vấn đề Quốc hội sẽ thảo luận quyết định tại kỳ họp

- Thông báo kết quả giải quyết và trả lời kiến nghị của cử tri

- Kết quả kỳ họp Quốc hội, nội dung các luật, nghị quyết mà Quốc hội đã thông qua tại kỳ họp

- Hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội

- Nội dung chuyên đề, lĩnh vực mà đại biểu Quốc hội quan tâm để thu thập ý kiến, kiến nghị của cử tri

- Kết quả thực hiện nhiệm vụ của đại biểu Quốc hội và việc thực hiện chương trình hành động mà đại biểu đã hứa trước cử tri khi vận động bầu cử

- Những vấn đề khác mà đại biểu Quốc hội quan tâm hoặc những vấn đề cử tri yêu cầu được thông tin, trao đổi.32

Sở dĩ quy định rằng đại biểu Quốc hội có thể lựa chọn một trong những nội dung trên để trình bày tại buổi tiếp xúc cử tri tại vì thời gian tiếp xúc cử tri của mỗi buổi là không nhiều mà nội dung để trình bày tại buổi tiếp xúc thì vốn dĩ đã không ít, vì vậy Luật quy định nhằm có tính chọn lọc giúp các đại biểu dễ dàng xác định được mình sẽ nói cái

gì tại buổi gặp gỡ với cử tri và cái mình nói có cần thiết hoặc đáp ứng được nội dung mà

cử tri mong đợi hay chưa

Đây cũng được xem là một điểm tiến bộ của Nghị quyết liên tịch số 525/2012 quy định về việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, sở dĩ nói như thế bởi vì đây là lần đầu tiên ghi nhận quy định về nội dung tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, việc mà trước đây Nghị quyết liên tịch số 06/2004, không đề cập

1.4.4 Về việc tập hợp, tổng hợp, chuyển ý kiến, kiến nghị của cử tri

Về vấn đề tập hợp, tổng hợp, chuyển ý kiến, kiến nghị của cử tri được thông tư liên tich số 525/2012 quy định như sau:

32

Điều 21, Nghị quyết liên tịch số 525/2012/NQLT/UBTVQH13-ĐCTUBTWMTTQVN về việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội

Thông qua các hoạt động tiếp xúc cử tri nơi cư trú, nơi công tác, theo chuyên đề, lĩnh vực, đối tượng, địa bàn; gặp gỡ, tiếp xúc với cá nhân hoặc nhóm cử tri, đại biểu Quốc hội có trách nhiệm tập hợp các ý kiến, kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan, tổ chức, đơn vị ở trung ương gửi đến Đoàn đại biểu Quốc hội để tổng hợp báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội; chuyển đến cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền ở địa phương những ý kiến, kiến nghị thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương

Chậm nhất là 05 ngày, sau khi kết thúc đợt tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp Quốc hội hoặc sau khi nhận được ý kiến, kiến nghị của cử tri do đại biểu Quốc hội gửi đến, đoàn đại biểu Quốc hội có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Ban thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh tổng hợp, phân loại các ý kiến, kiến nghị của cử tri; báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam những ý kiến, kiến nghị thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan, tổ chức, đơn

vị ở trung ương; chuyển đến cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền ở địa phương, yêu cầu giải quyết, trả lời cử tri những ý kiến, kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương

Ban Dân nguyện có trách nhiệm tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri do các Đoàn đại biểu Quốc hội gửi đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội để phục vụ đại biểu Quốc hội tại kỳ họp; phân loại, chuyển đến cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền, yêu cầu giải quyết, trả lời cử tri.33

Từ quy định trên có thể thấy quá trình tập hợp, tổng hợp và chuyển ý kiến, kiến nghị của cử tri được chia làm ba giai đoạn, ở mỗi giai đoạn có các chủ thể làm nhiệm vụ của mình, cụ thể:

 Giai đoạn tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri: Do đại biểu Quốc hội thực hiện – đây là một điểm mới và tiến bộ của quy định về chủ thể có nhiệm vụ tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri trong Nghị quyết liên tịch số 525/2012 so với Nghị quyết liên tịch số 06/2004 bởi vì trước đây trong quy định cũ thì chủ thể làm nhiệm vụ tập hợp này là Đoàn đại biểu Quốc hội chủ trì phối hợp với Ban thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc cấp tỉnh thực hiện Tiến bộ ở đây là sự thay đổi trong Nghị quyết liên tịch mới đã làm cho quá trình tập hợp trở nên có tuần tự và hợp lí hơn bởi vì chủ thể của tiếp xúc cử tri là đại biểu Quốc hội, họ sẽ trực tiếp tiếp nhận ý kiến của cử tri, từ đó họ có thể tổng hợp một cách chính xác nhất so với việc là Đoàn đại biểu Quốc hội chủ trì phối hợp với Ban thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc cấp tỉnh làm nhiệm vụ này vì để làm được việc này chủ thể

33

Điều 22, Nghị quyết liên tịch số 525/2012/NQLT/UBTVQH13-ĐCTUBTWMTTQVN về việc tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội

này cũng phải tiếp nhận thông tin từ phía đại biểu Quốc hội rồi sau đó mới tổng hợp được, vì thế cũng giảm bớt đi thời gian, công sức so với quy định cũ

 Giai đoạn tổng hợp: Ở giai đoạn này để xác định nhiệm vụ của chủ thể nào thì phải căn cứ vào ý kiến, kiến nghị của cử tri này được tiếp thu từ nguồn nào (căn cứ vào kết quả tập hợp, phân loại của đại biểu Quốc hội) rồi phân nhóm, chia làm hai nhóm:

Nhóm thứ nhất:

Nhóm ý kiến, kiến nghị được ghi nhận từ các hoạt động tiếp xúc cử tri nơi cư trú, nơi công tác, theo chuyên đề, lĩnh vực, đối tượng, địa bàn; gặp gỡ, tiếp xúc với cá nhân hoặc nhóm cử tri Ở nhóm này chủ thể làm nhiệm vụ tổng hợp là Đoàn đại biểu Quốc hội

Nhóm thứ hai:

Nhóm ý kiến, kiến nghị được ghi nhận từ tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp Quốc

hội, chủ thể tập hợp là: Đoàn đại biểu Quốc hội chủ trì, phối hợp với Ban thường trực Uỷ

ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh

 Giai đoạn chuyển ý kiến, kiến nghị: ở đây chủ thể nào làm nhiệm vụ tổng hợp thì

sẽ kim luôn nhiệm vụ chuyển ý kiến, kiến nghị của cử tri đến đúng cơ quan có thẩm quyền trả lời ý kiến, kiến nghị đó

Một chủ thể khác cũng xuất hiện trong giai đoạn này là Ban Dân nguyện, tuy nhiên Ban Dân nguyện không phải chỉ thực hiện có một giai đoạn trong ba giai đoạn trên mà thực hiện cả ba và nhiệm vụ của Ban Dân nguyện chỉ bắt đầu khi các ý kiến, kiến nghị

của cử tri được gửi đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội: “Ban Dân nguyện có trách nhiệm

tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri do các Đoàn đại biểu Quốc hội gửi đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội để phục vụ đại biểu Quốc hội tại kỳ họp; phân loại, chuyển đến

cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền, yêu cầu giải quyết, trả lời cử tri”

Có thể khái quát quá trình tập hợp, tổng hợp, chuyển ý kiến, kiến nghị của cử tri theo sơ đồ sau:

1.4.5 Trách nhiệm giám sát việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri

Bên cạnh đó Nghị quyết liên tịch cũng quy định về trách nhiệm giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri, theo đó:

Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngoài việc giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri của các cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền ở trung ương còn phải xem xét kiến nghị của Đoàn đại biểu Quốc hội về việc giải quyết kiến nghị của cử tri của cơ quan, tổ chức, đơn vị ở địa phương từ đó báo cáo đến Quốc hội kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri trước phiên họp chất vấn và trả lời chất vấn tại các kỳ họp Quốc hội

Ý kiến, kiến nghị của cử tri

Nhóm ý kiến, kiến nghị được ghi nhận từ các hoạt động tiếp xúc cử tri nơi

cư trú, nơi công tác, theo chuyên đề, lĩnh vực, đối tượng, địa bàn; gặp gỡ, tiếp xúc với cá nhân hoặc nhóm cử tri

Nhóm ý kiến, kiến nghị được ghi nhận từ tiếp xúc cử tri trước

và sau kỳ họp Quốc hội

Chuyển đến cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm

Quốc hội và Đoàn Chủ tịch

Ủy ban Trung ương Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam

Ý kiến, kiến nghị thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan, tổ chức, đơn

vị ở trung ương

Cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm

phương

Đại biểu Quốc hội

Ý kiến, kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền giải

phương

Ban Dân nguyện

có thẩm quyền

Ý kiến, kiến nghị

quyền giải quyết

của cơ quan, tổ

chức, đơn vị ở

trung ương

Ý kiến, kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền giải

phương Đoàn đại biểu

Quốc hội

Ban Dân nguyện giúp Uỷ ban Thường vụ Quốc hội lựa chọn những vấn đề đông đảo cử tri quan tâm kiến nghị nhiều lần nhưng việc giải quyết chưa được cử tri đồng tình, tiếp tục kiến nghị để tiến hành giám sát việc giải quyết những thắc mắc của cử tri đồng thời Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội giám sát đôn đốc việc giải quyết các kiến nghị của cử tri thuộc lĩnh vực Hội đồng dân tộc, Ủy ban phụ trách và gửi báo cáo kết quả giám sát đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội để tổng hợp báo cáo Quốc hội

Đoàn đại biểu Quốc hội giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan, tổ chức, đơn vị ở địa phương và gửi báo cáo kết quả giám sát đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Đại biểu Quốc hội theo dõi, đôn đốc việc giải quyết kiến nghị của cử tri và tham gia các hoạt động giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri

Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân có trách nhiệm giúp Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội trong hoạt động giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri

Ban thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh có trách nhiệm phối hợp với Đoàn đại biểu Quốc hội giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri”.34

Trước đây việc giám sát hoạt động này chỉ dừng lại ở quy định “Hội đồng Dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội giám sát, đôn đốc việc giải quyết các kiến nghị của cử tri thuộc lĩnh vực Hội đồng Dân tộc, Uỷ ban phụ trách, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo Ban dân nguyện theo dõi, đôn đốc việc trả lời, giải quyết các kiến nghị khác của cử tri”.35

Điểm mới của quy định về trách nhiệm giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri

là tăng cường sự giám sát của hai chủ thể đó là Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội – đó là điều hợp lí, đặc biệt là sự tham gia của Đoàn đại biểu Quốc hội theo quy định hiện hành thì chủ thể này giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan, tổ chức, đơn vị ở địa phương hợp lí ở đây là Đoàn đại biểu Quốc hội thực hiện nhiệm vụ tổng hơp ý kiến, kiến nghị của cử tri sau đó gửi trực tiếp về các cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền ở địa phương, vì là chủ thể gửi kiến nghị nên Đoàn đại biểu Quốc hội sẽ hiểu và nắm sát được các kiến nghị của cử tri sẽ được chuyển đến những ai, ở đâu, từ đó giám sát việc trả lời kiến nghị đó dễ dàng hơn là đương nhiên

Có thể khẳng định rằng, các quy định pháp luật về công tác tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội đã tửng bước đi vào cuộc sống, có tác dụng hình thành và duy trì mối quan

1.5 QUY ĐỊNH VỀ TIẾP XÚC VỚI CỬ TRI CỦA NGHỊ SĨ Ở MỘT SỐ NƯỚC

Thực tiễn hoạt động của các nghị sỹ nước ngoài cho thấy có rất nhiều phương tiện, cách thức phong phú đa dạng để nghị sỹ giữ mối liên hệ với dân chúng Tại các quốc gia phát triển và nghị viện có truyền thống lâu đời, các nghị sỹ đã được cung cấp các điều kiện cần thiết như văn phòng, ngân sách, trang thiết bị và chuyên viên giúp việc để giúp

họ xây dựng và giữ mối quan hệ với các cử tri nói chung và hoạt động tiếp xúc cử tri nói riêng

Một công cụ thông dụng để các nghị sỹ giữ mối liên hệ với cử tri, nâng cao hiệu quả của hoạt động tiếp xúc cử tri là thành lập các văn phòng tiếp xúc cử tri Nếu như ở Việt Nam ở mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương mới có 1 văn phòng giúp việc cho cả

Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân thì tại Philippin, Úc cho thấy hầu hết các

nghị sĩ đều có văn phòng tiếp xúc cử tri ở hình thức này hoặc hình thức khác Những văn phòng này có thể là do một hoặc một số nghị sĩ, một đảng chính trị hoặc do chính nghị viện điều hành tại một địa bàn rộng (các thành phố, tỉnh) là địa điểm để người dân địa phương có thể tiếp cận thông tin và gặp gỡ với đại biểu của mình Tùy theo hoàn cảnh, điều kiện kinh tế của từng quốc gia mà chi phí duy trì hoạt động của những văn phòng này là khác nhau Một văn phòng được đặt tại nơi nghị sĩ ứng cử và một văn phòng được đặt tại trụ sở của nghị viện Trong khi đó, nhiều nghị viện đảm bảo chi phí cho các văn phòng tiếp xúc cử tri bao gồm cả các khoản lương cho nhân viên, trang thiết bị và ngân sách dành cho công nghệ thông tin và truyền thông, Bên cạnh đó, tại những văn phòng này đều có một đội ngũ nhân viên giúp việc rất chuyên nghiệp, có kiến thức chuyên môn

và cả kĩ năng xử lí các kiến nghị của người dân một cách khoa học và hiểu biết “Các Hạ

nghị sĩ đều có văn phòng phục vụ riêng Một văn phòng được đặt tại nơi nghị sĩ ứng cử

và một văn phòng được đặt tại trụ sở của nghị viện Các văn phòng này có nhiệm vụ chính là giúp nghị sĩ giữ mối liên hệ với cử tri và thu thập ý kiến, kiến nghị của cử tri nơi bầu ra họ, giúp nghị sĩ trong việc lập chương trình làm việc, thu thập và xử lý thông tin phục vụ hoạt động của nghị sĩ Tại trụ sở nghị viện (ở thủ đô Ma - ni - la), Văn phòng phục vụ có 6 viên chức trong biên chế trực tiếp giúp việc cho nghị sĩ Mỗi viên chức được quy định rõ về các nhiệm vụ và trách nhiệm thực hiện các công việc….”.36 Còn ở

36

Bùi Ngọc Thanh, Tạp chí nghiên cứu Lập Pháp: Văn phòng phục vụ hạ nghị sĩ Phi-líp-pin,

http://www.nclp.org.vn/kinh_nghiem_quoc_te/van-phong-phuc-vu-ha-nghi-si-phi-lip-pin , [Truy cập ngày 2013]

12-2-Singapore đại biểu Quốc hội tự xây dựng chương trình gặp gỡ người dân hàng tuần, thường là mỗi đại biểu ở mỗi tiểu khu vực lựa chọn một buổi tối cố định trong tuần Ngoài ra, họ còn thường xuyên gặp dân mỗi khi có thể như vào các dịp lễ, ngày gia đình người dân có việc riêng, việc hiếu hỷ theo tập quán Á châu Họ coi những buổi gặp dân vừa là trách nhiệm, vừa là tình cảm, và cũng là việc vận động bầu cử dần cho lần bầu cử nhiệm kỳ sau Cũng có khu vực duy trì gặp dân cố định ở tiểu khu vực của đại biểu đã được phân công, cũng có khu vực thực hiện cơ chế thỉnh thoảng đổi đại biểu đi gặp dân ở khu vực khác.37

Bên cạnh đó, các nghị sỹ cũng rất chủ động trong việc gặp gỡ cử tri một cách thân mật Đây cũng là một công cụ quan trọng đối với các nghị sĩ trong việc giữ mối liên hệ với cử tri Hiểu một cách đơn giản, “chủ động tiếp xúc cử tri” là quá trình mà qua đó nghị

sĩ tìm hiểu tâm tư và các vấn đề cử tri quan tâm một cách chủ động Thay vì việc đợi người dân nêu lên những vấn đề bức xúc, việc chủ động tiếp xúc cử tri cho phép nghị sĩ tìm hiểu về ý kiến, nguyện vọng của công chúng hoặc một nhóm cử tri chịu tác động của một dự luật hoặc một chính sách nào đó Nếu như ở Việt Nam các đại biểu Quốc hội chủ động tiếp xúc cử tri qua hình thức là thông báo kết quả kỳ họp Quốc hội thì ở Thụy Điển các nghị sĩ có phương pháp tiếp xúc rất gần gũi đó là tiếp xúc với người dân trên đường

phố, “Các nghị sỹ Thụy Điển đều khẳng định rằng họ có nhiều cơ hội để gặp gỡ với các

công dân của mình Theo thường lệ, Nghị sỹ của các thị trấn nhỏ hay các vùng nông thôn thường được nhiều người biết đến Người dân sẽ tìm cách gặp họ những lúc họ đi mua hàng, trên đường đi họp, hay lúc đang dẫn con cái đi chơi” hoặc nhằm tạo điều kiện cho

cử tri tiếp xúc với mình một cách tự nhiên và thoải mái thì Các Nghị sỹ họ sẽ tìm cách

mở rộng các mối quan hệ, tạo cơ hội cho các công dân có thể nói chuyện với mình một cách cởi mở và tự nhiên hơn Ví dụ như các sáng chủ nhật họ có thể dành thời gian để uống cà phê tại trung tâm hay đi dạo dọc theo các phố buôn bán mà không có mục đích

cụ thể.38

Đây là một kinh nghiệm rất hay mà Việt Nam có thể tham khảo bởi vì tại đây dân chúng có thể chia sẻ các tâm tư nguyện vọng với các vị đại biểu của mình với mong muốn nghị sỹ đó sẽ đại diện cho mình tìm cách giải quyết thỏa đáng Khuôn khổ chính thức này giúp cho dân chúng biết được rất rõ thời gian và địa điểm họ có thể bàn luận với

Nguyên Lâm, Nghị sĩ Thụy Điển và cử tri: Tìm đến cử tri và giúp cử tri tìm đến mình, báo điện tử Đại biểu nhân

dân, 2009, http://daibieunhandan.vn/default.aspx?tabid=77&NewsId=91266, [Truy cập ngày 17-01-2013]

các đại biểu của mình Ngược lại, điều này cũng cho phép các nghị sỹ tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thúc đẩy các công việc mà mình đang theo đuổi để đại diện cho nhân dân Kinh nghiệm của các nước cho thấy rằng, thời gian làm việc của một Nghị sỹ luôn được cân đối hài hòa giữa công việc tại Nghị viện và ở đơn vị bầu cử của họ Giữ mối liên hệ chặt chẽ với cử tri, cụ thể là tiếp xúc với cử tri là nhiệm vụ thường xuyên của mỗi Nghị sỹ, mà mỗi Nghị sỹ phải chủ động về mặt hình thức và công cụ thực hiện Để thực hiện hoạt động tiếp xúc cử tri có hiệu quả, các Nghị sỹ được trang bị tốt các nguồn lực cần thiết như con người, văn phòng, các phương tiện cần thiết bao gồm cả về vấn đề tài chính

Tóm lại, tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội là một hoạt động cần thiết để nâng cao tinh thần, trách nhiệm của đại biểu Quốc hội cũng như khẳng định tầm quan trọng của nhân dân trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước Đó là cách thức nhằm đảm bảo dân chủ, góp phần đẩy nhanh quá trình hoàn thiện công cuộc xây dựng nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI NƯỚC TA HIỆN NAY - HẠN CHẾ CÒN TỒN TẠI

Trong Chương này người viết chủ yếu tập chung vào thực trạng của hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội nước ta trong thời gian qua về việc thực hiện các hình thức tiếp xúc cử tri, nội dung tiếp xúc cử tri, tỉ lệ cử tri tham gia gặp gỡ với đại biểu bằng việc đưa ra các số liệu mà người viết tham khảo được Bên cạnh đó cũng nêu lên việc thực hiện quá tình tập hợp, tổng hợp và chuyển ý kiến, kiến nghị của cử tri, việc thực hiện vai trò, trách nhiệm của các cơ quan có liên quan trong việc tổ chức tiếp xúc cử tri cũng như của đại biểu Quốc hội và cử tri Đồng thời từ đó người viết nêu lên những thành tựu đạt được trong hoạt động tiếp xúc cử tri cũng như những hạn chế còn tồn tại xung quanh hoạt động này, rút ra những nguyên nhân cụ thể, để giúp cho việc đưa ra những giải pháp khắc phục những nguyên nhân đó sau này thiết thực hơn

2.1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH TIẾP XÚC CỬ TRI CỦA ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI HIỆN NAY

Quốc hội khóa XIII của nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã bầu ra được 500 đại biểu, trong đó đại biểu Quốc hội chuyên trách là 155 người.39 Hoạt động

tiếp xúc cử tri trong những năm qua đã từng bước đi vào nề nếp và đạt được những kết quả đáng ghi nhận Nhận thức của đại biểu Quốc hội, của cử tri và của các cơ quan hữu quan về công tác tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội từng bước được nâng lên Đại biểu Quốc hội ngày càng tăng cường vai trò trách nhiệm, cử tri ngày càng có ý thức cao hơn trong việc tham gia đóng góp ý kiến, kiến nghị góp phần vào việc hoạch định chính sách, xây dựng đất nước Qua hoạt động tiếp xúc cử tri, đại biểu Quốc hội đã phản ánh được tâm tư, nguyện vọng của cử tri đến với diễn đàn Quốc hội, góp phần thúc đẩy Chính phủ, các Bộ, ngành trung ương giải quyết nhiều kiến nghị của cử tri, đóng góp tích cực, vào quá trình quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương Các cơ quan phối hợp cũng đã thể hiện và làm khá tốt trách nhiệm theo quy định của pháp luật Hiệu quả đạt được trong hoạt động tiếp xúc cử tri được thể hiện cụ thể qua kết quả thực hiện các hình thức tiếp xúc cử tri, qua nội dung tiếp xúc cử tri, qua trách nhiệm của đại biểu Quốc hội, cử tri và các cơ quan hữu quan

39

Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam - đại biểu Quốc hội các khóa,

http://dbqh.na.gov.vn/thong-tin-bau-cu/XIII.aspx, [Truy cập ngày 10-1-2013]

2.1.1 Về việc thực hiện các hình thức tiếp xúc cử tri

Hiện nay có hai hình thức tiếp xúc cử tri, bao gồm: hội nghị tiếp xúc cử tri và gặp

gỡ, tiếp xúc với cá nhân hoặc nhóm cử tri Trên cơ sở quy định của pháp luật, trong những năm qua, các Đoàn đại biểu Quốc hội đã tích cực phối hợp với Ban thường trực

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp tỉnh và các cơ quan hữu quan ở địa phương tổ chức để đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri Qua báo cáo tình hình tiếp xúc cử tri của các Đoàn đại biểu Quốc hội cho thấy, hình thức hội nghị tiếp xúc cử tri là khá phổ biến mà chủ yếu là tiếp xúc định kì trước và sau kì họp Nhìn chung các Đoàn đại biểu Quốc hội tổ chức cho các đại biểu tiếp xúc cử tri trước và sau kì họp khá nề nếp Và cứ mỗi kỳ họp thì chúng ta lại thu nhận được hàng nghìn ý kiến, kiến nghị của cử tri tập hợp lại để báo cáo tại kì họp Những ý kiến, kiến nghị đó là cơ sở để Quốc hội thảo luận, đánh giá tình hình kinh tế - xã hội của đất nước, xem xét ban hành chính sách, chỉnh sửa pháp luật cũng như thực hiện việc giám sát, đánh giá về những hoạt động của Chính phủ và các cơ quan tư pháp trong việc thực hiện các nghị quyết của Quốc hội

2.1.1.1 Về hội nghị tiếp xúc cử tri trước và sau kì họp

Hội nghị tiếp xúc cử tri là một trong hai hình thức tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội và là hình thức được sử dụng phổ biến khi đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri Theo số liệu thống kê được của 59/63 Đoàn đại biểu Quốc hội thì trong 04 năm giai đoạn từ năm

2004 đến năm 2008, đại biểu Quốc hội đã thực hiện được tổng số là 14.599 cuộc tiếp xúc

cử tri với tổng số 1.432.282 lượt cử tri tham dự, trong đó chủ yếu là tiếp xúc cử tri dưới hình thức hội nghị.40

Tiếp xúc cử tri thường xuyên không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là điều kiện

để các đại biểu Quốc hội làm tốt chức năng đại diện của mình Tuy nhiên, đây là điều không dễ thực hiện Lý do là các đại biểu Quốc hội thường rất bận (đặc biệt là các đại biểu kiêm nhiệm) và cử tri cũng không phải là những người nhàn rỗi Đằng sau những quy định chặt chẽ của pháp luật, nhiều khi cử tri vẫn không biết tìm gặp những người đại diện cho mình bằng cách nào và trong điều kiện hiện nay các cuộc tiếp xúc cử tri trước và sau mỗi kỳ họp Quốc hội vẫn là cách thức truyền thống giữ mối quan hệ với cử tri Việc

tiếp xúc cử tri trước và sau kì họp Quốc hội đã được pháp luật quy định cụ thể, mang tính

bắt buộc và đây là hình thức được các Đoàn đại biểu Quốc hội rất chú trọng và triển khai thường xuyên Các Đoàn đại biểu Quốc hội đã chủ động xây dựng kế hoạch tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp Quốc hội, đồng thời phối hợp với Ban thường trực Ủy ban Mặt

trận Tổ quốc cấp tỉnh và các cơ quan hữu quan tổ chức để đại biểu tiếp xúc cử tri theo đó hội nghị tiếp xúc cử tri trước và sau kì họp chiếm 93% số cuộc và 97,37% số lượt cử tri tham gia tiếp xúc.41 Đặc biệt là ở mỗi lần tiếp xúc trước kỳ họp, các đại biểu thường thu thập được trên dưới 1.300 ý kiến của cử tri trong cả nước với nhiều lĩnh vực (kinh tế, xã hội, quốc phòng-an ninh, môi trường, đối ngoại ), trong đó có nhiều ý kiến mang tầm vĩ

mô khá xác đáng, nhiều ý kiến có tính phát hiện, giúp cho Quốc hội lựa chọn sát thực, đúng đắn các vấn đề cần phải chất vấn tại kỳ họp Các cuộc tiếp xúc sau kỳ họp, các đại biểu đã chuyển tải đến cử tri những nội dung cơ bản của kết quả kỳ họp, nhất là các quyết nghị của Quốc hội về các vấn đề kinh tế, xã hội, môi trường và những nội dung cơ bản của một số đạo luật vừa được thông qua.42 Đồng thời, tiếp thu ý kiến, kiến nghị của cử tri

để phản ánh với Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ban, ngành, cơ quan, tổ chức ở trung ương

và địa phương Như vậy việc triển khai tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp Quốc hội trong thời gian qua đã có sự phối hợp tham gia khá tốt của các cơ quan hữu quan, quy mô và cách thức tổ chức khá chặt chẽ từ cấp tỉnh đến cấp cơ sở Đại biểu Quốc hội chuẩn bị nội dung tiếp xúc thuận lợi hơn, như thông báo dự kiến chương trình kỳ họp (trước mỗi kỳ họp) để cử tri tham gia đóng góp ý kiến cũng như việc báo cáo kết quả (sau kỳ họp Quốc hội)

Tuy nhiên, việc tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp Quốc hội hiện nay còn gặp những khó khăn nhất định như phải phụ thuộc vào thời gian nhận dự kiến chương trình, nội dung kỳ họp, việc thu thập thông tin chuyên sâu còn hạn chế, cơ sở vật chất để phục

vụ cuộc tiếp xúc còn yếu kém nên chưa đáp ứng được yêu cầu tiếp xúc rộng rãi với các thành phần cử tri Đặc biệt là tiếp xúc cử tri sau kỳ họp để báo cáo kết quả sau kỳ họp còn hình thức Nguyên nhân chủ yếu là do phần lớn cử tri đã nắm được thông tin về kết quả kỳ họp thông qua theo dõi báo chí, phát thanh, truyền hình nên nhu cầu của việc tiếp xúc để nghe báo cáo kết quả kỳ họp không cao, cử tri ít mặn mà, không hào hứng tham gia

2.1.1.2 Về việc thực hiện tiếp xúc cử tri ở nơi cư trú, nơi làm việc

Tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội ở nơi cư trú, nơi làm việc cũng là một trong những hoạt động tiếp xúc cử tri có ý nghĩa quan trọng và thu được kết quả nhất bởi vì trên thực tế, tại địa bàn cư trú và công tác, đại biểu có nhiều thuận lợi trong việc tiếp xúc với cử tri, ví dụ thông qua hoạt động giao tiếp, sinh hoạt, công việc thường ngày Đồng

http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Nghiencuu-Traodoi/2010/1214/Dai-bieu-Quoc-hoi-tiep-xuc-cu-tri-doi-thời, cử tri tại nơi đại biểu cư trú và làm việc cũng có điều kiện giám sát hoạt động của đại biểu trực tiếp hơn, từ đó có những đánh giá, nhận xét rõ hơn về năng lực, hiệu quả làm việc, phẩm chất đạo đức của đại biểu và trong thời gian qua hình thức này cũng đã được một số địa phương triển khai thực hiện và thu được kết quả nhất định Theo số liệu thống kê được của 25 Đoàn đại biểu Quốc hội trong giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2008 thì số lần tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội ở nơi cư trú chiếm 1,7 % số cuộc tiếp xúc

và số lượt cử tri chiếm 0,83% số lượt cử tri trong tổng số các hình thức tiếp xúc.43 Trong khi đó cũng trong giai đoạn này hình thức tiếp xúc cử tri tại nơi làm việc cũng được một

số địa phương thực hiện tuy nhiên kết quả chưa được khả quan, theo số liệu thống kê của

18 đoàn đại biểu Quốc hội thì số cuộc tiếp xúc cử tri ở nơi làm việc chỉ chiếm 0,87% số cuộc tiếp xúc và 0,35% số lượt cử tri được tiế xúc.44 Từ số liệu thống kê trên đây thì kết quả tiếp xúc cử tri ở nơi làm việc còn rất hạn chế cả về số cuộc và số lượt cử tri được tiếp xúc với đại biểu Quốc hội Bên cạnh đó quy định về việc tiếp xúc cử tri nơi làm việc còn

thiếu sót như ghi nhận trong Nghị quyết liên tịch số 525/2012 thì “khi đại biểu Quốc hội

có yêu cầu tiếp xúc cử tri tại nơi làm việc, thì Thủ trưởng, Chủ tịch Công đoàn cơ quan,

tổ chức, đơn vị nơi đại biểu Quốc hội làm việc có trách nhiệm tổ chức để đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri”, thiếu sót ở đây là Nghị quyết liên tịch chưa quy định rõ trong trường

hợp nếu đại biểu Quốc hội cũng đồng thời là Thủ trưởng hay Chủ tịch công đoàn của đơn

vị nơi làm việc thì sẽ xử lí và sắp xếp như thế nào và ai sẽ có trách nhiệm tổ chức để đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri

2.1.1.3 Việc tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực, địa bàn mà đại biểu Quốc hội quan tâm

Việc tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lĩnh vực, địa bàn mà đại biểu Quốc hội quan tâm được nhiều Đoàn đại biểu Quốc hội triển khai thực hiện và thu được kết quả bước đầu Theo đánh giá của nhiều Đoàn đại biểu Quốc hội thì việc tiếp xúc cử tri theo chuyên

đề, lĩnh vực, đối tượng, địa bàn mà đại biểu quan tâm là hoạt động rất thiết thực, giúp đại biểu thu thập được nhiều thông tin chuyên sâu có giá trị và cần được tăng cường Qua các cuộc tiếp xúc theo nội dung này thì cũng có nhiều đóng góp ý kiến quý báo của các cử tri

là chuyên gia Theo số liệu thống kê được của 32 Đoàn đại biểu Quốc hội thì trong 04 năm từ năm 2004 đến năm 2008 thì số lần đại biểu Quốc hội thực hiện hình thức tiếp xúc