LUẬN văn LUẬT HÀNH CHÍNH các PHƯƠNG PHÁP QUẢN lý HÀNH CHÍNH NHÀ nước lý LUẬN và THỰC TIỄN

Từ những phân tích trên có thể định nghĩa: Hành chính là hoạt động quản lý Nhà nước, trong đó cơ quan quyền lực Nhà nước tác động lên các đối tượng quản lý cơ quan, tổ chức, cá nhân tron

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

C

     


Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

-


………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Cần Thơ, ngày……tháng…….năm………

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

-

 -

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Cần Thơ, ngày…….tháng…… năm………

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Người viết xin chân thành cảm ơn tập thể thầy cô Khoa Luật - Đại Học Cần Thơ đã giảng dạy, truyền đạt những kiến thức cơ bản về khoa học pháp lý giúp cho người viết có những tri thức, kỹ năng cần thiết để hoàn thành luận văn

Người viết xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ, hướng dẫn, chỉ bảo nhiệt tình của thầy Nguyễn Hữu Lạc trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Người viết cũng xin gửi lời cảm ơn đến tất cả các tác giả của các bài viết, các công trình nghiên cứu mà người viết đã sử dụng trong luận văn khi thực hiện đề tài

Cuối cùng, người viết xin gửi lời cảm ơn đến tất cả bạn bè đã góp ý ủng hộ để người viết có thể hoàn thành đề tài một cách tốt nhất

Cần Thơ, tháng 5 năm 2008

TRẦN VĂN HÊN

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

-


………1

……… 3

1.1 Khái niệm và đặc điểm quản lý hành chính nhà nước……… 3

1.1.1 Khái niệm quản lý hành chính nhà nước……… 3

1.1.1.1 Quản lý……… 3

1.1.1.2 Quản lý nhà nước……… 4

1.1.1.3 Hành chính nhà nước……… 4

1.1.1.4 Nền hành chính nhà nước……… 5

1.1.1.5 Quản lý hành chính nhà nước………6

1.1.2 Đặc điểm quản lý hành chính nhà nước……… 7

1.1.2.1 Quản lý hành chính nhà nước là một dạng quản lý xã hội………7

1.1.2.2 Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực hiện quyền hành pháp trong quyền lực nhà nước thống nhất………10

1.1.2.3 Hoạt động quản lý hành chính nhà nước theo quy định hiến pháp………….12

1.2 Các nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước……… 14

1.2.1 Khái niệm và hệ thống các nguyên tắc cơ bản trong quản lý hành chính nhà nước……… 14

1.2.1.1 Khái niệm……… 14

1.2.1.2 Hệ thống các nguyên tắc cơ bản trong quản lý hành chính nhà nước……….15

……….25

2.1 Khái niệm và hệ thống các phương pháp quản lý hành chính nhà nước……… 25

2.1.1 Khái niệm phương pháp quản lý hành chính nhà nước……… 25

2.1.2 Hệ thống các phương pháp hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước 29

2.2 Các phương pháp quản lý hành chính nhà nước……… 31

2.2.1 Thuyết phục và cưỡng chế hành chính trong quản lý hành chính nhà nước… 31

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

2.2.1.2.1 Quan niệm về cưỡng chế hành chính……… 33

2.2.1.2.2 Đặc điểm của cưỡng chế hành chính………34

2.2.1.2.3 Các biện pháp cưỡng chế hành chính……… 36

2.2.2 Phương pháp hành chính và phương pháp kinh tế trong quản lý hành chính nhà nước……… 40

2.2.2.1 Khái niệm và đặc điểm phương pháp hành chính……… 40

2.2.2.2 Khái niệm và đặc điểm phương pháp kinh tế……… 41

2.2.2.3 Mối quan hệ giữa phương pháp hành chính và phương pháp kinh tế……….42

2.2.3 Phương pháp tổ chức……… 44

2.2.3.1 Cơ sở phương pháp luận của công tác cán bộ……….44

2.2.3.2 Khoa học sử dụng con người……… 48

……… 53

3.1 Thực trạng các phương pháp quản lý hành chính nhà nước……… 53

3.2 Những phương hướng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam……… 65

……… 70

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

LỜI NÓI ĐẦU

Công cuộc đổi mới của Việt Nam do Đảng ta khởi xướng, lãnh đạo đã thu được những thắng lợi to lớn Đất nước đã vượt qua khủng hoảng kinh tế, từng bước phát triển, tăng trưởng Đời sống nhân dân được cải thiện, bảo đảm ngày càng tốt hơn Qúa trình công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước đang được đẩy mạnh; hệ thống chính trị được cải cách, đổi mới theo hướng phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước; lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước được củng cố

Tuy nhiên, công cuộc đổi mới hệ thống chính trị, đổi mới Nhà nước vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, đồng thời, thực tiễn quá trình đổi mới đã nảy sinh nhiều vấn

đề mới cả về lý luận và thực tiễn Cũng qua thực hiện cải cách, mở cửa trong điều kiện chuyển đổi cơ chế, nhiều vấn đề tiêu cực cũng đang nảy sinh, ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, quản lý hành chính Nhà nước

Trong số rất nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn, đang đặt ra đối với các Nhà lãnh đạo, quản lý, các Nhà nghiên cứu, thì những vấn đề gắn với cải cách Nhà nước, cải cách nền hành chính Nhà nước như: Tổ chức bộ máy; phân định chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan trong bộ máy Nhà nước; các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước cần được nghiên cứu một cách có hệ thống, khoa học để góp phần vào công cuộc cải cách nền hành chính Nhà nước nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý hành chính Nhà nước

Quản lý hành chính Nhà nước là một lĩnh vực hết sức quan trọng, có tác động rất lớn đối với sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia Hiện nay, nước ta đang trong quá trình đổi mới sâu sắc và toàn diện nhằm xây dựng một Nhà nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa văn minh, giàu mạnh, do đó quản

lý Hành chính Nhà nước lại càng có tầm quan trọng đặc biệt, đây cũng chính là lý

do để người viết chọn đề tài ‘‘ CÁC PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN’’ làm đề tài luận văn tốt nghiệp

Các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước rất phong phú và đa dạng Trong khuôn khổ của một luận văn tốt nghiệp, không thể nào đi sâu nghiên cứu được tất cả các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước, mà chỉ đi sâu nghiên cứu các phương pháp của khoa học quản lý hành chính như: phương pháp cưỡng

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

chế và thuyết phục, phương pháp hành chính, phương pháp kinh tế, phương pháp

Trong quá trình nghiên cứu, người viết đã dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, để xem xét các vấn đề liên quan Tiếp cận góc độ lý luận: các vấn đề pháp lý được xem xét đánh giá nhờ vào việc sử dụng các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kê Tiếp cận dưới góc độ thực tiễn: các thông tin thu thập được thông qua việc áp dụng phương pháp khảo sát thực tiễn

Kết cấu của luận văn bao gồm lời nói đầu, kết luận và ba chương

Chương 1: Lý luận chung về quản lý hành chính Nhà nước và các nguyên tắc quản lý hành chính Nhà nước Ở chương 1 người viết nghiên cứu cơ sở lý luận

về quản lý hành chính Nhà nước và các nguyên tắc quản lý

Chương 2: Các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước ở Việt Nam Ở chương 2 người viết đi sâu nghiên cứu nội dung các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước Nghiên cứu khái niệm, đặc điểm, vai trò, tầm quan trọng của các phương pháp, qua đó đưa ra các so sánh, đánh giá các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước

Chương 3: Thực trạng các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước và những phương hướng nâng cao hiệu quả quản lý hành chính Nhà nước ở Việt Nam Ở chương 3 người viết nghiên cứu những ưu điểm và những tồn tại bất cập của các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước Qua đó người viết đưa ra các giải pháp để khắc phục những tồn tại yếu kém nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hành chính Nhà nước

Trong quá trình làm luận văn, với sự nổ lực rất lớn của bản thân nhưng do năng lực và nguồn tài liệu tham khảo còn hạn chế nên luận văn không thể tránh khỏi những sai sót, kính mong thầy cô góp ý cho luận văn được hoàn thiện hơn

Sinh viên thực hiện:

TRẦN VĂN HÊN

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC VÀ CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1.1 Khái niệm và đặc điểm quản lý hành chính Nhà nước

1.1.1 Khái niệm quản lý hành chính Nhà nước

Để nắm vững nội hàm của khái niệm quản lý hành chính Nhà nước, chúng

ta lần lượt nghiên cứu các khái niệm quan trọng sau đây:

1.1.1.1 Quản lý

Quản lý là khái niệm được xem xét theo hai góc độ:

♦ Theo góc độ chính trị - xã hội, quản lý được hiểu là sự kết hợp giữa tri thức với lao động Vận hành sự kết hợp này cần có một cơ chế quản lý phù hợp, cơ chế đúng, hợp lý thì xã hội phát triển, ngược lại thì xã hội chậm phát triển hoặc rối ren

♦ Theo góc độ hành động, quản lý được hiểu là chỉ huy, điều khiển, điều hành

Theo C.Mác, quản lý là chức năng được sinh ra từ tính chất xã hội hóa lao động Nó có tầm quan trọng đặc biệt vì mọi sự phát triển của xã hội đều thông qua hoạt động của con người và thông qua quản lý Người viết: “ Tất cả mọi lao động

xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với vận động của những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”1

Từ phân tích cơ sở lý luận trên, ta có thể đi đến định nghĩa như sau:

Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan

Quản lý là một yếu tố không thể thiếu được trong đời sống xã hội Xã hội phát triển càng cao thì vai trò quản lý càng lớn, phạm vi càng rộng và nội dung càng phong phú, phức tạp

1 C.Mác và Ph.Ăngghen, toàn tập, T 23, trang 480

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

có tư cách pháp nhân công pháp tiến hành bằng các văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn mà Nhà nước đã giao cho trong việc tổ chức và điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi của công dân

Cần lưu ý phân biệt hai khái niệm “ Quản lý Nhà nước ” và “ Nhà nước quản lý ”

♦ “ Quản lý Nhà nước ” là dạng quản lý xã hội thực thi quyền lực Nhà nước; dạng quản lý này được thực hiện trong các cơ quan hành chính Nhà nước Điều 12, Hiến pháp 1992 đã ghi: “ Nhà nước quản lý xã hội theo pháp luật, không ngừng tăng cường pháp luật xã hội chủ nghĩa ” Theo định nghĩa của Liên hiệp quốc, quản lý Nhà nước tương đồng với khái niệm quản lý Quốc gia, nghĩa là: quản lý Nhà nước một cách hợp lý, có hiệu quả, công khai, minh bạch và có sự tham gia của các chủ thể liên quan

♦ “ Nhà nước quản lý ” là nói đến chủ thể quản lý; đó là hệ thống tổ chức của các cơ quan Nhà nước, trong đó có các cơ quan hành chính Nhà nước

1.1.1.3 Hành chính Nhà nước

Hành chính là một dạng hoạt động xã hội rộng và rất phức tạp

Trong cuộc sống, mọi hoạt động của con người đều mang tính xã hội; các

cá nhân luôn có quan hệ hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau Khi hoạt động có từ hai người trở lên để thực hiện một mục tiêu chung, mà nếu chỉ có một người không thể làm được, thì sẽ xuất hiện yếu tố tổ chức và quản lý hoạt động Hành chính là một dạng của sự quản lý các hoạt động đó

Thuật ngữ “ hành chính ” (tiếng Anh là Adminitration)

♦ Theo nghĩa rộng, hành chính là sự thi hành chính sách và pháp luật của Chính phủ tức là hoạt động của quản lý hành chính Nhà nước Quản lý hành chính Nhà nước là một hình thức quản lý, mà chủ thể quản lý là Nhà nước Hành chính Nhà nước là một bộ phận quản lý của Nhà nước – nó là hoạt động của cơ quan hành pháp, thực thi quyền hành pháp bằng quyền lập quy và quyền hành chính

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

♦ Theo nghĩa hẹp, hành chính là công tác hành chính của các cơ quan Nhà nước ở địa phương như: Quản lý hộ khẩu, trật tự, an ninh công cộng, quản lý công văn giấy tờ không thuộc văn bản pháp luật,… và có cả nghĩa thông thường như hỗ trợ, dịch vụ hành chính,…

Hành chính quan hệ mật thiết với quản lý, tổ chức, chính trị tạo nên các phạm trù: Hành chính và quản lý, hành chính và tổ chức, hành chính và chính trị, hành chính và pháp luật

Nhà nước quản lý hành chính bằng pháp luật Còn hành chính Nhà nước là

“ hành pháp trong hành động ”, là sự thực thi pháp luật trong quản lý, điều hành mọi lĩnh vực đời sống của đất nước

Từ những phân tích trên có thể định nghĩa: Hành chính là hoạt động quản lý Nhà nước, trong đó cơ quan quyền lực Nhà nước tác động lên các đối tượng quản

lý (cơ quan, tổ chức, cá nhân) trong lĩnh vực hành pháp, nhằm thực hiện chức năng đối nội và đối ngoại, quản lý hành chính Nhà nước do các cơ quan hành chính Nhà nước thực hiện

 Hai là, cơ cấu tổ chức và cơ chế vận hành bộ máy Nhà nước từ trung ương đến cơ sở Quy định thẩm quyền của từng cấp, từng cơ quan, mối quan hệ dọc, ngang, trung ương và địa phương Vận dụng tốt nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành và quản lý theo lãnh thổ Các cơ quan trong

hệ thống phải đủ mạnh về uy tín, năng lực và phẩm chất để phát huy hiệu lực và hiệu qủa quản lý Nhà nước

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

 Ba là, đội ngũ cán bộ và công chức Nhà nước, chế độ công vụ và chế độ công chức, các quy định về hệ thống ngạch, bậc, tiêu chuẩn chức danh và chế độ tiền lương, các quy chế bổ nhiệm, tuyển dụng, miễn nhiệm, bãi nhiệm, khen thưởng, đãi ngộ là những cơ sở để nâng cao chất lượng công tác, nâng cao hiệu quả hoạt động và làm căn cứ cho đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ công chức Nhà nước

Thực tế hoạt động của nền hành chính Nhà nước xuất phát từ bản chất Nhà nước pháp quyền, sống và làm việc theo khuôn khổ pháp luật để quản lý xã hội, đưa đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước vào cuộc sống, là tạo lập môi trường cho mọi tổ chức và công dân sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật 1.1.1.5 Quản lý hành chính Nhà nước

Bộ máy Nhà nước được cấu thành bởi ba tổ chức giữ ba quyền: Quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tư pháp, trong đó quyền hành pháp là quyền chấp hành luật (lập quy), tổ chức thực hiện luật (quản lý hành chính) Hai quyền này đều tập trung vào Chính phủ và hệ thống cơ quan hành chính Nhà nước từ trung ương đến địa phương, được thực hiện bằng các văn bản quy phạm pháp luật hành chính

Bộ máy hành chính Nhà nước còn được gọi là bộ máy quản lý Nhà nước

Hành pháp mang tính quyền lực chính trị, còn quản lý hành chính Nhà nước

là “ hành pháp hành động ”, là quyền thực thi quyền hành pháp Bản thân quản lý hành chính Nhà nước không chỉ là chính trị, mà còn là hành chính

Ví dụ: Bộ trưởng có vai trò:

• Là thành viên của Chính phủ (chính trị)

• Là người đứng đầu về quản lý hành chính Nhà nước của một bộ, ngành hay lĩnh vực (quản lý hành chính)

Chủ tịch Ủy ban nhân dân có vai trò:

• Là thành viên của Hội đồng nhân dân bầu ra để chấp hành các nghị quyết của Hội đồng nhân dân (chính trị)

• Là người đứng đầu về quản lý hành chính Nhà nước ở địa phương (quản

lý hành chính)

Từ phân tích trên, có thể định nghĩa quản lý hành chính Nhà nước như sau: Quản lý hành chính Nhà nước là sự tác động có tổ chức, và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình và hành vi hoạt động của công dân do các cơ quan có tư cách pháp nhân công pháp trong hệ thống hành pháp và quản lý hành chính Nhà nước tiến hành bằng những văn bản quy phạm pháp luật dưới luật

để thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước, phát triển các mối quan

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

hệ xã hội, duy trì trật tự an ninh công, bảo vệ quyền lợi công và phục vụ nhu cầu hàng ngày của nhân dân

Nói một cách đơn giản hơn, quản lý hành chính Nhà nước là việc tổ chức thực thi quyền hành pháp để quản lý, điều hành các lĩnh vực đời sống xã hội bằng pháp luật và theo pháp luật

Như vậy, có thể thấy ba nội dung chính của khái niệm quản lý hành chính Nhà nước:

 Một là, quản lý hành chính Nhà nước với tư cách là quyền lực Nhà nước được gọi là quyền quản lý hành chính, tức là quyền “ quyền hành pháp trong hành động ”

 Hai là, quản lý hành chính Nhà nước với tư cách là hoạt động thực tiễn hàng ngày, tổ chức và điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của công dân bằng việc ra các quyết định hành chính mang tính quy phạm hành chính, phục vụ cho các Nhà cầm quyền, các Nhà lãnh đạo và quản lý Đất nước

 Ba là, quản lý hành chính Nhà nước, với tư cách là pháp nhân công pháp, chính là hệ thống thiết chế tổ chức hành chính Nhà nước Trong hệ thống này, đứng đầu là Chính phủ và Thủ tướng chính phủ, các bộ, các cơ quan quản lý hành chính Nhà nước trung ương, các cấp quản lý hành chính Nhà nước địa phương và các tổ chức công quyền khác có chức năng tổ chức và điều hành các quá trình kinh

tế kỹ thuật, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, nội vụ, ngoại giao… và các hoạt động của tổ chức và công dân

1.1.2 Đặc điểm quản lý hành chính Nhà nước

1.1.2.1 Quản lý hành chính Nhà nước là một dạng quản lý xã hội

Lịch sử phát triển xã hội loài người từ thời kỳ mông muội đến nền văn minh hiện đại các tri thức, sức lao động và quản lý được nổi lên rõ nét Trong ba yếu tố này thì quản lý là sự kết hợp giữa trí thức với lao động Kết hợp tốt thì xã hội phát triển Ngược lại, sự phát triển sẽ chậm lại hoặc rối ren Vận hành sự kết hợp này trước hết cần có một cơ chế quản lý phải biết tác động một cách nào đó để người bị quản lý luôn cố gắng để sáng tạo ra lợi ích cho mình, cho Nhà nước và cho xã hội

Từ góc nhìn hành động thì quản lý là điều khiển các quá trình hoạt động của con người đối với các đối tượng khác nhau Ở khía cạnh này có ba dạng quản lý:

 Thứ nhất, là việc con người điều khiển các vật hữu sinh mà không phải con người bắt chúng phải thực hiện ý đồ và ý chí của người điều khiển Đây là quản lý trong sinh học, thiên nhiên, môi trường Các nhà khoa học làm công việc

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

lai giống động vật, ghép cây cối, tìm giống mới, thực hiện các quy trình công nghệ sinh học

 Thứ hai, là con người điều khiển các vật vô tri vô giác để bắt chúng thực hiện ý đồ của người điều khiển Đây là quản lý trong kỹ thuật như: Việc điều khiển máy điện toán, người máy, thông tin viễn thông,…

 Thứ ba, là việc con người điều khiển con người, những tổ chức quản lý của Đảng, Nhà nước, đoàn thể nhân dân, tổ chức quản lý kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học – kỹ thuật Đó là quản lý xã hội

Ở đây, không đề cập đến hai loại đầu, mà chỉ nghiên cứu loại hình quản lý

xã hội

Quản lý xã hội được C.Mác coi là chức năng đặc biệt được sinh ra từ tính chất xã hội hóa lao động Người viết: Bất kỳ một lao động xã hội hay cộng đồng nào được tiến hành trên quy mô tương đối lớn cũng đều có sự quản lý, nó xác lập mối quan hệ hài hòa giữa các công việc riêng rẽ và thực hiện chức năng chung nhất, xuất phát từ sự vận động của toàn bộ cơ cấu sản xuất Từ đó, ta có thể hiểu quản lý là sự tác động có ý thức để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để đạt được tới mục đích, đúng ý chí của người quản lý và phù hợp với quy luật khách quan

Từ quan niệm quản lý xã hội là sự tác động có ý chí của con người vào quá trình xã hội thì quản lý xã hội bao gồm các yếu tố: Chủ thể, khách thể và mối liên

hệ qua lại giữa chủ thể và khách thể

Chủ thể quản lý xã hội là con người và cơ quan, tổ chức của con người Hoạt động do chủ thể quản lý thực hiện là hoạt động quản lý

Khách thể của quá trình xã hội là hành vi, là hoạt động của con người, hoạt động bị quản lý

Quá trình quản lý xã hội thực hiện được là nhờ thực hiện mối quan hệ quyền lực phục tùng giữa người quản lý và người bị quản lý Đó là đặc trưng của mối quan hệ giữa chủ thể và khách thể quản lý xã hội, và cũng chính là bản chất của quản lý xã hội Quyền lực và sự phục tùng tạo thành nội dung của quyền lực quản lý Không thể có quản lý nếu không có quyền lực, dù đại diện cho quyền lực

ấy là một người hay một tập thể Vì có quyền lực nên ý chí của chủ thể quản lý trở thành ý chí thống trị buộc đối tượng bị quản lý phải phục tùng, và chính bản thân hoạt động quản lý là sự thực hiện quyền lực này Quyền lực – phục tùng là đặc trưng của quản lý xã hội

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa, kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, với nhiều thành phần, càng cần có trật tự, kỷ cương nhờ

đó sẽ đảm bảo xã hội văn minh, hiện đại Xã hội càng hiện đại, càng cần đến quản

lý, có nghĩa là càng cần quyền lực quản lý Nhà nước

Quản lý là hành động – một loại hoạt động xã hội, nhằm đạt mục đích đề ra bằng việc thực hiện các nhiệm vụ, chức năng theo một phương pháp quản lý phù hợp

Quản lý là tác động định hướng Vì vậy quản lý xã hội nói chung và quản lý hành chính Nhà nước nói riêng có mục đích và nhiệm vụ của mình Mục đích chung của hoạt động quản lý hành chính Nhà nước của tất cả các cơ quan Nhà nước là thống nhất Nhưng mỗi cơ quan Nhà nước có mục đích hoạt động riêng được quy định trong pháp luật, và so với mục đích chung thì các mục đích riêng là

bộ phận hợp thành để đạt mục đích chung Mục đích chung của hoạt động quản lý Nhà nước là xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, độc lập, tự do, hạnh phúc và dân chủ

Nhiệm vụ của quản lý hành chính Nhà nước là cái đích cụ thể cần đạt được với những nội dung cụ thể được vạch ra tương ứng với quản lý các ngành, lĩnh vực

cụ thể, các đối tượng cụ thể Như vậy, để đạt được mục đích quản lý, phải thực hiện nhiều nhiệm vụ khác ở nhiều cấp độ khác nhau Nhiệm vụ quản lý của cơ quan Nhà nước có thể phân loại thành những nhiệm vụ cơ bản, thường xuyên được quy định trong văn bản pháp luật, và nhiệm vụ mang tính tạm thời, không cơ bản, chỉ tồn tại trong từng giai đoạn, thời điểm nào đó Chức năng quản lý là phương tiện thực hiện nhiệm vụ quản lý Mỗi cơ quan Nhà nước tham gia thực hiện các chức năng của Nhà nước ở phạm vi khác nhau

Quản lý xã hội cũng như quản lý hành chính Nhà nước có các chức năng:

Chức năng kế hoạch hóa – là xác định mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể như về:

Tỷ lệ, tốc độ, phương hướng và các chỉ tiêu về số lượng và chất lượng cụ thể của

sự phát triển của các quá trình kinh tế, văn hóa, chiến tranh, xác định con người và phương tiện để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ đó

Chức năng tổ chức là hoạt động nhằm tạo lập hệ thống quản lý và bị quản

lý Tổ chức là hoạt động thành lập xác nhập, giải thể, hợp nhất, tách các cơ quan,

xí nghiệp, đơn vị, phân định chức năng, quyền và nghĩa vụ của chúng, xác định các quan hệ qua lại, cơ cấu các cơ quan, đơn vị, biên chế, lựa chọn và sắp xếp cán bộ, cấp phương tiện vật chất – tài chính Đó cũng có nghĩa là sắp xếp quản lý

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Tóm lại, quản lý xã hội tồn tại trước khi có Nhà nước, xuất hiện song song với quá trình xã hội hóa lao động Khi Nhà nước xuất hiện thì phần cơ bản và quan trọng của quản lý xã hội được Nhà nước thực hiện, nó mang tính Nhà nước

1.1.2.2 Quản lý hành chính Nhà nước là hoạt động thực hiện quyền hành pháp trong quyền lực Nhà nước thống nhất

Quản lý hành chính Nhà nước trong quyền lực Nhà nước thống nhất Quyền lực thống nhất của Nhà nước được phân công cho các cơ quan, tổ chức Nhà nước

để thực hiện ba quyền: lập pháp, hành pháp, tư pháp phân công quyền lực thành các quyền và trao cho các cơ cấu Nhà nước những thẩm quyền xác định được thực hiện trong sự phối hợp với các cơ cấu khác là phương thức tổ chức thực hiện quyền lực Nhà nước Hay nói cách khác, việc phân công quyền lực nhằm trả lời câu hỏi tổ chức quyền lực như thế nào chứ không hướng tới vấn đề quyền lực đó thuộc về ai? Không nên nhằm lẫn giữa bản chất nhân dân của quyền lực được biểu hiện trong sự thiết lập quyền lực nhân dân thông qua chế độ bầu cử phổ thông đầu phiếu với việc tổ chức thực hiện quyền lực trong Nhà nước dân chủ pháp quyền nhằm tránh sự độc quyền, lạm dụng quyền lực bằng cách phân công quyền lực đó thành các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, và phối hợp chúng trong một thể thống nhất

♦ Quyền lập pháp là thẩm quyền ban hành các quy phạm luật được thực hiện bằng hoạt động quyết định về luật của Quốc hội và ủy quyền của Quốc hội cho Ủy ban thường vụ Quốc hội ra pháp lệnh Trong quá trình lập pháp có nhiều

cơ cấu Nhà nước tham gia, phối hợp bằng việc thực hiện các thẩm quyền: Kiến nghị về luật, soạn thảo và trình dự án luật, thẩm tra dự án luật

♦ Quyền tư pháp là quyền tài phán bằng hoạt động xét xử theo pháp luật tố tụng của tòa án Đó là sự phán xét tính hợp hiến, hợp pháp của các quyết định pháp luật và sự phán quyết về hành vi tội phạm, tranh chấp dân sự, kinh tế, lao động và

về tranh chấp hành chính Trong xét xử trước hết các tòa án nhân danh Nhà nước, độc lập và chỉ tuân theo pháp luật phán quyết hành vi của công dân: Định tội đối với người vi phạm pháp luật hình sự, giải quyết tranh chấp dân sự trong nhân dân, cùng với việc xử dân, tòa án còn có quyền xử quan, tức là phán xét các văn bản vi hiến và các quyết định hành chính, hành vi hành chính trái pháp luật gây thiệt hại cho dân, bị dân kiếu kiện ra tòa án đòi bồi thường

Quyền tư pháp được thực hiện dưới sự tham gia, phối hợp của các cơ cấu quyền lực bằng hoạt động hỗ trợ tư pháp: Điều tra, giám định, pháp y, luật sư, công chứng… Thiếu những hoạt động hỗ trợ có tính độc lập về mặt thẩm quyền ấy

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

thì hoạt động xét xử không có căn cứ, khó có thể phán xử đúng đắn Tuy nhiên, những thẩm quyền đó khó có thể khẳng định dứt khoát thuộc về quyền tư pháp

♦ Quyền hành pháp là quyền thi hành pháp luật và tổ chức đời sống xã hội theo pháp luật Quyền hành pháp được thực hiện bởi các thẩm quyền: Ban hành chính sách quản lý, ra quyết định quy phạm hành chính bằng hoạt động lập quy, áp dụng pháp luật bằng việc ra quyết định hành chính cá biệt cụ thể, tổ chức phục vụ đời sống xã hội để bảo đảm thực hiện lợi ích công cộng

Những thẩm quyền trên thực hiện bởi bộ máy hành chính công và sự kết ước bằng hợp đồng hành chính tạo thành hoạt động công vụ Nhà nước, trong đó nền hành chính có vai trò quyết định Vai trò quyết định ấy được thể hiện tuân theo nguyên tắc pháp lý là: Hành chính được quyền hành động để quản lý xã hội, nhưng phải lệ thuộc vào pháp luật; hành chính được quyền hành động vì lợi ích công, nhưng phải chịu trách nhiệm công vụ vì gây ra thiệt hại tới lợi ích hợp pháp của nhân dân trước quyền lực Nhà nước Nói cách khác, hành chính là hoạt động dưới quyền lực của pháp luật

Quyền hành pháp được thực hiện trên các đơn vị hành chính Nhà nước

Phân chia dân cư trong quốc gia theo các đơn vị hành chính lãnh thổ là một trong những dấu hiệu cơ bản của tổ chức quyền lực Nhà nước Từ sự phân chia ấy đòi hỏi trên mỗi cộng đồng lãnh thổ hành chính phải tổ chức các cơ cấu quyền lực

để dân cư ở đó thể hiện ý chí, nguyện vọng quyền lợi của mình

Từ quy định của pháp luật hiện hành thì quyền lập pháp chỉ thuộc về Quốc hội và chỉ được ủy quyền cho Ủy ban thường vụ Quốc hội, nên nó không được phân xuống các đơn vị hành chính ở địa phương, hay địa phương không có quyền lập pháp Còn quyền tư pháp được thực hiện theo nguyên tắc: Khi xét xử, thẩm phán nhân danh Nhà nước, độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nó không phụ thuộc vào bất cứ cơ quan hoặc cấp hành chính nào.Vì vậy, quyền tư pháp – xét xử là quyền thống nhất – quyền lực Nhà nước, không phải là quyền của từng cộng đồng địa phương; hay nói theo cách khác là địa phương không có quyền xét xử

Quyền hành pháp được triển khai xuống các đơn vị hành chính Nhà nước trong mối quan hệ chặt chẽ với quyền tự chủ, tự quản của dân cư mỗi cộng đồng hành chính – lãnh thổ

Quyền hành pháp được thực hiện bởi các cơ quan chính quyền địa phương

và các cơ cấu, tổ chức ngoại thuộc, thuộc hệ thống dọc lên trung ương

Chính quyền địa phương thực hiện quyền hành pháp theo các hướng: Một

là, thực hiện pháp luật và quyết định của các cơ quan Nhà nước cấp trên; Hai là,

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

quyết định các chủ trương biện pháp bằng việc nghị quyết để giải quyết các vấn đề quan trọng thuộc quyền tự chủ của cộng đồng hành chính; Ba là, giám sát hoạt động thi hành pháp luật và quyết định của chính quyền địa phương đối với tất cả các cơ quan, tổ chức, công dân trên lãnh thổ hành chính Các hướng đó được thực hiện bởi hai loại cơ quan Hội đồng nhân dân – nghị quyết về các công việc của địa phương và bảo đảm thi hành Hiến pháp, luật, văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên bằng hoạt động quyết định tập thể tại kỳ họp và giám sát Ủy ban nhân dân do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu có sự phê chuẩn của cơ quan hành chính cấp trên

có quyết định và tổ chức thực hiện quyết định của chính mình, của cơ quan cấp trên, của Hội đồng nhân dân cùng cấp và tổ thực thi luật theo thẩm quyền

1.1.2.3 Hoạt động quản lý hành chính Nhà nước theo quy định Hiến pháp

Tìm kiếm khái niệm quản lý hành chính Nhà nước và phạm vi của nó được thể hiện trong Hiến pháp nước ta sẽ làm sáng rõ hơn về quyền hành pháp và hoạt động quản lý hành chính Nhà nước

Hiến pháp năm 1946 đã phân tách ra loại cơ quan hành chính Đây là cơ quan chủ yếu thực hiện chức năng hành pháp – quản lý hành chính Nhà nước, bởi lẽ thuật ngữ hành chính theo nghĩa của gốc từ Hán – Việt và các quy định cụ thể về quyền hạn của Chính phủ (Điều 52) và Ủy ban hành chính (Điều 59) đã chỉ rõ là các cơ quan này thi hành các đạo luật và nghị quyết của nghị viện, và các mệnh lệnh của trên, bổ nhiệm hoặc cách chức các nhân viên trong các cơ quan hành chính hoặc chuyên môn, chỉ huy công việc hành chính ở địa phương Đứng đầu Chính phủ, cơ quan hành pháp cao nhất là Chủ tịch nước (Điều 44)

Hiến pháp năm 1959 sử dụng thuật ngữ quản lý các mặt của đời sống xã hội:

Ủy ban hành chính các cấp quản lý công tác hành chính của địa phương (Điều 89),

và Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân hành chính các khu vực tự trị, quản lý tài chính (Điều 94), hoặc là Hội đồng Chính phủ quản lý nội thương và ngoại thương, quản lý công tác văn hóa xã hội (Điều 74)

Chức năng hành pháp, theo các quy định của hiến pháp 1959, được giao cho Hội đồng Chính phủ và Ủy ban hành chính các cấp thực hiện vì đó là cơ quan chấp hành của cơ quan quyền lực Nhà nước, cơ quan hành chính Nhà nước (Điều 71, 78)

Đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng (Điều 72, 75) Chủ tịch nước đã tách ra thành một chế định độc lập (Chương V: Điều 61 – 70 ), là người thay mặt cho đất nước về mặt đối nội và đối ngoại (Điều 61) Chủ tịch nước, tuy vậy, vẫn có một số quyền hạn nhất định trong lĩnh vực hành pháp như: Thống lĩnh các lực lượng vũ trang toàn quốc; khi xét thấy cần thiết, có quyền tham dự chủ tọa các phiên họp của

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Hội đồng Chính phủ; triệu tập và chủ tọa Hội đồng chính trị đặc biệt (Các điều 65,

66, 67)

Nhưng chức năng hành pháp không phải chỉ do hệ thống các cơ quan hành chính Nhà nước thực hiện Trong các quyền hạn của Quốc hội quy định tại điều 50 thì không phải chỉ có quyền lập pháp, mà quyết định rất nhiều việc cá biệt cụ thể trong lĩnh vực tổ chức bộ máy Nhà nước và quản lý địa giới hành chính, quyết định vấn đề chiến tranh và hòa bình Ủy ban thường vụ Quốc hội cũng thực hiện những quyền hạn cụ thể trong lĩnh vực hành pháp Hội đồng nhân dân cũng là cơ quan hành pháp, có nhiệm vụ căn cứ vào pháp luật của Nhà nước và nghị quyết của cấp trên mà ra những nghị quyết nhằm bảo đảm sự tôn trọng và chấp hành pháp luật của Nhà nước ở địa phương, xây dựng địa phương về mọi mặt, duy trì trật tự an ninh ở địa phương, bảo vệ tài sản công cộng, bảo vệ quyền lợi của công dân, bảo vệ quyền bình đẳng của các dân tộc, bầu và bãi nhiệm các thành viên của ủy ban hành chính, giám sát hoạt động của Ủy ban hành chính cấp mình và Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính cấp dưới trực tiếp (các điều 82, 86, 94)

Hiến pháp năm 1980, sử dụng rộng rãi thuật ngữ “ quản lý ” và quản lý Nhà nước theo nghĩa hẹp “ quản lý hành chính Nhà nước ” Ngoài ra, về cơ bản, địa vị pháp lý của các cơ quan trong bộ máy Nhà nước và sự phân công thực hiện quyền lực Nhà nước giữa các cơ quan đó, so với hiến pháp năm 1959, không thay đổi Tương tự hiến pháp năm 1959, chức năng hành pháp chủ yếu do hệ thống cơ quan hành chính Nhà nước đứng đầu là Hội đồng bộ trưởng, thực hiện Vì Quốc hội vẫn

là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp (Điều 82), nên Hội đồng nhân dân thực chất cũng làm chức năng hành pháp, tuy bằng hình thức và phương tiện khác với Ủy ban nhân dân Cùng với cách xem xét tương tự như trên khi phân tích Hiến pháp năm 1959, thì Quốc hội và Hội đồng Nhà nước, theo các quy định tại các điều 82, 83, 100, 103, cũng tham gia thực hiện chức năng hành pháp

Hiến pháp năm 1992 cũng có những quy định tương tự và phân tích chúng ta cũng rút ra kết luận tương tự, mặc dù thiết chế bộ máy quản lý hành chính Nhà nước

có những đổi mới nhất định trên cơ sở mô hình Hiến pháp 1959

Tóm lại, theo cả bốn bản hiến pháp Việt Nam từ trước đến nay, hoạt động quản lý hành chính Nhà nước chủ yếu do hệ thống cơ quan hành chính Nhà nước thực hiện Nhưng một số hoạt động hành pháp quan trọng các Hiến pháp cũng giao cho các cơ quan Nhà nước khác thực hiện: Từ Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Hội đồng nhân dân Mặt khác, các cơ quan xét xử, kiểm sát cũng được trao cho một số hoạt động hành chính, Tòa án nhân dân tối cao quản lý các

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Tòa án địa phương, Tòa án nhân dân các cấp được quyền xử phạt theo thủ tục hành chính các vi phạm hành chính cản trở hoạt động xét xử Và cuối cùng, theo luật pháp Việt Nam hiện hành các tổ chức xã hội và các cơ quan xã hội cũng có thể tham gia thực hiện các chức năng quản lý hành chính Nhà nước, nếu được trao quyền

Như vậy, theo quy định của Hiến pháp Việt Nam có thể kết luận rằng, hoạt động quản lý hành chính Nhà nước – hoạt động chấp hành và điều hành của Nhà nước chủ yếu được giao cho các cơ quan hành chính Nhà nước và bộ máy trực thuộc thực hiện Chính trong hoạt động của loại cơ quan này mà bản chất, các đặc trưng của quản lý hành chính Nhà nước thể hiện rõ nét nhất Trong điều kiện kinh tế

xã hội cụ thể các cơ quan quản lý hành chính nhà nước áp dụng các phương pháp quản lý phù hợp Trong các bản Hiến pháp cũng như pháp luật Việt Nam hiện nay không có quy định cụ thể về các phương pháp quản lý hành chính nhà nước Trên thực tế quản lý hành chính Nhà nước, sẽ đưa ra các phương pháp quản lý phù hợp với từng thời kỳ nhất định Các phương pháp như: Thuyết phục và cưỡng chế, phương pháp hành chính, phương pháp kinh tế đã được áp dụng vào thực tế quản lý

từ Hiến pháp năm 1946 Phương pháp được hình thành sau này như phương pháp tổ chức Xã hội luôn vận động và phát triển, chính vì vậy sẽ hình thành các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước mới và các phương pháp quản lý không hiệu quả

sẽ bị loại bỏ

1.2 Các nguyên tắc quản lý hành chính Nhà nước

1.2.1 Khái niệm và hệ thống các nguyên tắc cơ bản trong quản lý hành chính Nhà nước

Thuật ngữ nguyên tắc, theo nghĩa chung, được hiểu là những điểm cơ bản nhất thiết phải tuân theo trong một loạt các việc làm Mỗi ngành khoa học, mỗi lĩnh vực hoạt động cụ thể đề cập tới vấn đề nguyên tắc theo góc độ riêng, đặc thù cho ngành khoa học pháp lý, các nguyên tắc trong quản lý hành chính Nhà nước được xác định là những tư tưởng chủ đạo bắt nguồn từ những cơ sở khoa học của hoạt động quản lý, từ bản chất của chế độ, được quy định trong pháp luật, làm nền tảng cho tổ chức và hoạt động quản lý hành chính Nhà nước Xem xét một cách cụ thể, ở

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

góc độ của luật hành chính, nguyên tắc trong quản lý hành chính Nhà nước là tổng thể các quy phạm pháp luật hành chính có nội dung là những tư tưởng chủ đạo làm

cơ sở để tổ chức thực hiện hoạt động quản lý hành chính Nhà nước

Các nguyên tắc trong quản lý hành chính Nhà nước được ghi nhận trong các văn bản pháp luật của Nhà nước, từ Hiến pháp, luật đến các văn bản dưới luật Điều này thể hiện tính chất pháp lý của các nguyên tắc trong quản lý hành chính Nhà nước Nó tạo ra cơ sở để buộc các chủ thể phải tuân thủ một cách thống nhất và chính xác các nguyên tắc trong quản lý hành chính Nhà nước Hiến pháp – đạo luật

cơ bản của Nhà nước ghi nhận những nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan trong bộ máy Nhà nước nói chung, trong đó có các cơ quan hành chính Nhà nước Đến lượt mình, các văn bản luật và dưới luật lại cụ thể hóa nội dung các nguyên tắc này trong lĩnh vực hoạt động khác nhau của Nhà nước Những nguyên tắc được quy định trong Hiến pháp là những nguyên tắc cơ bản và được coi

là cơ sở của hệ thống các nguyên tắc trong quản lý hành chính Nhà nước

Các nguyên tắc trong quản lý hành chính Nhà nước mang tính khách quan và khoa học Ăngghen cho rằng: “ Nguyên tắc không phải là được ứng dụng vào giới tự nhiên và lịch sử loài người mà được rút ra trong giới tự nhiên và lịch sử loài người Không phải giới tự nhiên và loài người thích ứng với nguyên tắc mà trái lại nguyên tắc chỉ đúng nếu nó phù hợp với giới tự nhiên và lịch sử ”1 Các nguyên tắc trong quản lý hành chính Nhà nước được xây dựng, tổng kết và rút ra từ thực tiễn quản lý hành chính Nhà nước Vì thế, chúng không phải là những nội dung chủ quan theo ý muốn của các chủ thể quản lý hành chính Nhà nước mà được xác định trên cơ sở của hoạt động quản lý hành chính Nhà nước Những nguyên tắc quản lý sai lầm, hoàn toàn dựa trên cơ sở nhận thức chủ quan có ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả hoạt động quản lý hành chính Nhà nước và sớm hay muộn chúng sẽ bị đào thải để phù hợp với quy luật phát triển khách quan của xã hội

1.2.1.2 Hệ thống các nguyên tắc cơ bản trong quản lý hành chính Nhà nước

Như đã nêu ở trên, các nguyên tắc cơ bản trong quản lý hành chính Nhà nước với nội dung rất đa dạng có tính thống nhất và liên hệ chặt chẽ với nhau Việc phân loại chúng một cách khoa học nhằm xác định cụ thể vị trí, vai trò của chúng trong quản lý hành chính Nhà nước, trên cơ sở đó xây dựng và áp dụng chúng một cách có hiệu quả trong thực tiễn quản lý hành chính Nhà nước là điều vô cùng cần thiết

Việc phân loại các nguyên tắc cơ bản trong quản lý hành chính Nhà nước cần dựa trên những cơ sở khoa học về quản lý Nhà nước Mác cho rằng hoạt động quản

1 Ph Ăngghen: chống Đuyrinh, Nxb Sự thật, H 1984, tr.56,57

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

lý Nhà nước được biểu hiện cụ thể trong hoạt động tổ chức, nó bao gồm hai mặt tổ chức chính trị và tổ chức kỹ thuật Do vậy, các nguyên tắc trong quản lý hành chính Nhà nước thường được phân chia thành hai nhóm: Các nguyên tắc chính trị - xã hội

và các nguyên tắc tổ chức – kỹ thuật Các nguyên tắc chính trị - xã hội là các nguyên tắc chung, được quán triệt trong toàn bộ tổ chức và hoạt động của cơ quan Nhà nước trong đó có hoạt động quản lý hành chính Nhà nước Đây là các nguyên tắc thể hiện sâu sắc bản chất giai cấp của Nhà nước Nhóm này bao gồm các nguyên tắc cơ bản sau đây:

• Nguyên tắc Đảng lãnh đạo trong quản lý hành chính Nhà nước;

• Nguyên tắc nhân dân tham gia vào quản lý hành chính Nhà nước;

• Nguyên tắc tập trung dân chủ;

• Nguyên tắc bình đẳng giữa các dân tộc;

• Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa

Các nguyên tắc tổ chức – kỹ thuật là những nguyên tắc mang tính đặc thù cho hoạt động quản lý hành chính Nhà nước Nội dung của những nguyên tắc này chi phối các yếu tố mang tính chất kỹ thuật của hoạt động quản lý hành chính Nhà nước Cho dù được thực hiện trong điều kiện chính trị hoặc giai cấp như thế nào, hoạt động quản lý hành chính Nhà nước đều phải tuân theo các nguyên tắc đó Bản thân nhóm nguyên tắc này gồm nhiều nguyên tắc khác nhau, song ở đây chúng ta chỉ đề cập hai nguyên tắc cơ bản sau đây:

• Nguyên tắc quản lý theo ngành, chức năng kết hợp với quản lý theo địa phương;

• Nguyên tắc quản lý theo ngành kết hợp với quản lý theo chức năng và phối hợp quản lý liên ngành

Tuy nhiên, cần khẳng định rằng sự phân chia các nguyên tắc trong quản lý hành chính Nhà nước thành hai nhóm nêu trên chỉ mang tính chất tương đối, bởi các yếu tố tổ chức – kỹ thuật và chính trị trong quản lý hành chính Nhà nước liên quan chặt chẽ với nhau Việc thực hiện các nguyên tắc tổ chức – kỹ thuật là để thực hiện một cách đúng đắn các nguyên tắc chính trị – xã hội và việc thực hiện các nguyên tắc chính trị - xã hội là cơ sở để thực hiện các nguyên tắc tổ chức – kỹ thuật

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

 Các nguyên tắc chính trị Xã hội

• Nguyên tắc Đảng lãnh đạo trong quản lý hành chính Nhà nước

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, cách mạng tháng Tám đã thắng lợi và nước Việt Nam dân chủ cộng hòa – Nhà nước Việt Nam kiểu mới đã ra đời Kể từ đó sự phát triển của Nhà nước Việt Nam kiểu mới luôn gắn với sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam Thực tế lịch sử đã chỉ rõ, sự lãnh đạo của Đảng cộng sản là hạt nhân của mọi thắng lợi của cách mạng nước ta Bằng những hình thức và phương pháp hoạt động của mình, Đảng cộng sản giữ vai trò quyết định đối với việc xác định phương hướng hoạt động của Nhà nước trên mọi lĩnh vực Sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước mang tính toàn diện cả về chính trị, kinh tế, khoa học kỹ thuật, tư tưởng văn hóa.Tuy vậy, sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của Nhà nước không đồng nghĩa với việc can thiệp vào các hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của các cơ quan Nhà nước, mà đó chính là việc Đảng định hướng về mặt tư tưởng, xác định đường lối quan điểm giai cấp, phương châm chính sách, công tác tổ chức trên lĩnh vực chuyên môn Hơn nữa sự lãnh đạo của Đảng cộng sản đối với hoạt động của Nhà nước không phải là không có giới hạn Hiến pháp của nước ta đã xác định rõ: “ Mọi tổ chức của Đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật ” (Điều 4 – Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2001)) Quy định này không những không phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước mà còn nêu cao hơn nữa uy tín lãnh đạo của tổ chức này Việc các tổ chức Đảng hoạt động trong khuôn khổ của Hiến pháp

và pháp luật là thực hiện đường lối của Đảng vì lợi ích của giai cấp công nhân cùng toàn thể Nhân dân lao động

• Nguyên tắc nhân dân tham gia vào quản lý hành chính Nhà nước

Với bản chất dân chủ sâu sắc, nguyên tắc tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân được Nhà nước xã hội chủ nghĩa ghi nhận và đảm bảo thực hiện Nhà nước xã hội chủ nghĩa do chính nhân dân lao động tự tổ chức và lập nên để thực hiện quyền lực của mình Nó là một tổ chức để thông qua đó phát huy tài năng, sức lực của nhân dân lao động trong việc gánh vác các công việc của Nhà nước và xã hội nhằm phục vụ lợi ích cho chính những người lao động Ghi nhận nội dung này, Điều 2 Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2001) nêu rõ:

“ Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Tất cả quyền lực của Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức ”

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Để nhân dân lao động thực sự giữ vai trò là người làm chủ đất nước, việc tạo điều kiện để nhân dân lao động tham gia vào quản lý hành chính Nhà nước phải được ghi nhận và đảm bảo thực hiện như là một nguyên tắc cơ bản trong quản lý hành chính Nhà nước Điều 3 Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2001) khẳng định:

“ Nhà nước bảo đảm và không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọi mặt của nhân dân” Quyền được tham gia vào quản lý các công việc của Nhà nước và xã hội là quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp ghi nhận và trên thực tế nó đã được bảo đảm thực hiện thông qua hàng loạt những hoạt động cụ thể

Nguyên tắc này là một nguyên tắc rất quan trọng trong quản lý hành chính Nhà nước Một mặt nó khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của nhân dân lao động trong quản lý hành chính Nhà nước, đúng như nguyên lý “ nhân dân là gốc của quyền lực Nhà nước ” một nguyên lý thực sự khoa học mà chủ nghĩa Mác - Lênin

đã vạch ra và được thực tiễn lịch sử chứng minh Mặt khác nó cũng xác định những nhiệm vụ mà Nhà nước phải thực hiện trong việc đảm bảo những điều kiện cơ bản

để nhân dân lao động được tham gia vào quản lý hành chính Nhà nước Trong quản

lý hành chính Nhà nước, nguyên tắc này thể hiện ở những hình thức tham gia vào hoạt động quản lý hành chính Nhà nước của nhân dân lao động Đây là những hình thức được pháp luật ghi nhận và đảm bảo thực hiện bằng các phương tiện của Nhà nước Các hình thức tham gia vào quản lý hành chính Nhà nước của nhân dân lao động bao gồm:

♦

♦ Tham gia vào hoạt động của các cơ quan Nhà nước

♦ Tham gia vào hoạt động của các tổ chức xã hội

♦ Tham gia vào hoạt động tự quản ở cơ sở

♦ Trực tiếp thực hiện các quyền và nghĩa vụ của công dân trong quản lý hành chính Nhà nước

• Nguyên tắc tập trung – dân chủ

Tập trung – dân chủ là một nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước cho nên việc thực hiện hoạt động quản lý hành chính Nhà nước lẽ tất nhiên cũng phải tuân thủ nguyên tắc này Nguyên tắc tập trung dân chủ được quy định cụ thể trong Điều 6 Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2001):

“ Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác của Nhà nước đều tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ ” Nguyên tắc này bao hàm sự kết hợp giữa hai yếu tố tập trung và dân chủ: Vừa đảm bảo sự lãnh đạo tập trung trên cơ sở dân chủ; vừa đảm bảo mở rộng dân chủ dưới sự lãnh đạo tập trung Tập trung là

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

thâu tóm quyền lực Nhà nước và chủ thể quản lý để điều hành, chỉ đạo việc thực hiện pháp luật Dân chủ là việc mở rộng quyền cho đối tượng quản lý nhằm phát huy trí tuệ tập thể trong hoạt động quản lý, phát huy khả năng tiềm tàng của đối tượng quản lý trong quá trình thực hiện pháp luật Cả hai yếu tố này phải có sự phối hợp một cách đồng bộ, chặt chẽ với nhau, chúng có mối quan hệ qua lại phụ thuộc và thúc đẩy nhau cùng phát triển trong quản lý hành chính Nhà nước Nếu chỉ có sự lãnh đạo tập trung mà không mở rộng dân chủ thì sẽ tạo điều kiện cho các hành vi vi phạm quyền của công dân, cho các tệ quan liêu, hách dịch, cửa quyền, tham nhũng phát triển Ngược lại, nếu không có sự lãnh đạo tập trung thống nhất, sự phát triển của xã hội sẽ trở thành tự phát Lực lượng dân chủ sẽ bị phân tán Không đủ sức chống lại các thế lực phản động, phản dân chủ Điều này sẽ nảy sinh tình trạng tùy tiện, vô Chính phủ, cục bộ địa phương Trong điều kiện hiện nay sự lãnh đạo tập trung trên cơ sở dân chủ là một yêu cầu khách quan của việc

“thực hiện nhất quán chính sách phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” (Điều 15 Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2001)) Nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý hành chính Nhà nước biểu hiện ở những điểm sau:

♦ Sự phụ thuộc của cơ quan hành chính Nhà nước vào cơ quan quyền lực Nhà nước cùng cấp

♦Sự phục tùng của cấp dưới đối với cấp trên, địa phương đối với trung ương

♦ Sự phân cấp quản lý

♦ Sự hướng về cơ sở

♦ Sự phụ thuộc hai chiều của cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương

• Nguyên tắc bình đẳng giữa các dân tộc

Chính sách dân tộc là một chính sách xã hội rất quan trọng luôn được Đảng

và Nhà nước ta quan tâm Các dân tộc cùng sinh sống trên đất nước Việt Nam có quyền bình đẳng với nhau trong mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội và đều được Nhà nước quan tâm, giúp đỡ về mọi mặt để phát huy tài năng, sức lực và trí tuệ của mình Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Đảng cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ: “ Thực hiện chính sách bình đẳng, đoàn kết, tương trợ của các dân tôc, tạo mọi điều kiện để các dân tộc phát triển đi lên con đường văn minh, tiến bộ, gắn bó mật thiết với sự phát triển chung của cộng đồng các dân tộc Việt Nam…Các chính sách kinh tế - xã hội phải phù hợp với đặc thù của các vùng và các dân tộc, nhất là các dân tộc thiểu số ” Điều 5 Hiến pháp

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

1992 (sửa đổi năm 2001) xác định rằng: “ Nhà nước thực hiện chính sách bình đẳng, đoàn kết, tương trợ của các dân tộc, nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc ” Quy định này của Hiến pháp đã đặt nền móng về mặt pháp lý cho việc xây dựng và thực hiện nguyên tắc bình đẳng giữa các dân tộc trong quản lý hành chính Nhà nước Trong quản lý hành chính Nhà nước, nguyên tắc bình đẳng giữa các dân tộc biểu hiện cụ thể như :

♦ Trong công tác đào tạo và sử dụng cán bộ

♦ Trong việc hoạch định các chính sách phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội

• Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa

Trong quản lý hành chính Nhà nước, các chủ thể quản lý hành chính Nhà nước sử dụng pháp luật với tính chất là một phương tiện quan trọng để đảm bảo thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ của mình Tuy nhiên, phương tiện này chỉ thực

sự phát huy vai trò, tác dụng khi nó được tôn trọng và thực hiện một cách nghiêm chỉnh trên thực tế Vì vậy, pháp chế xã hội chủ nghĩa với nội dung là sự tôn trọng

và tuân thủ triệt để pháp luật của các cơ quan Nhà nước, nhân viên Nhà nước, các

tổ chức xã hội và mọi công dân đã trở thành một nguyên tắc cơ bản trong tổ chức

và hoạt động của các cơ quan trong bộ máy Nhà nước, trong đó có các cơ quan hành chính Nhà nước Điều 12 Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2001) quy định:

“Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa”

Quản lý hành chính Nhà nước là một công việc phức tạp bao gồm nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau Đảm bảo thực hiện nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong quản lý hành chính Nhà nước có nghĩa là phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu đối với từng lĩnh vực hoạt động khác nhau đó, cụ thể là:

♦ Trong hoạt động ban hành văn bản pháp luật

♦ Trong hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

xuất ra một loại sản phẩm, cùng thực hiện một loại dịch vụ, hay cùng thực hiện một hoạt động sự nghiệp đó…) Tùy thuộc vào các cách khác nhau của việc phân loại sản phẩm các hoạt động hay mục đích của các hoạt động mà người ta phân chia thành các ngành, phân ngành, ngành chuyên sâu… khác nhau Trên thực tế còn một cách hiểu khá phổ biến về thuật ngữ “ ngành ” theo đó ngành là một hệ thống “ hệ thống cơ quan Nhà nước từ trung ương tới địa phương ”1 Ví dụ: Khi nói đến ngành tài chính người ta hiểu đó là hệ thống các cơ quan hoạt động trong lĩnh vực tài chính từ trung ương đến cơ sở Có sự phân chia các lĩnh vực hoạt động của xã hội thành các ngành tất yếu cũng sẽ dẫn đến việc thực hiện hoạt động quản lý theo ngành Quản lý theo ngành là hoạt động quản lý các đơn vị, tổ chức kinh tế, văn hóa, xã hội có cùng cơ cấu kinh tế - kỹ thuật hoặc hoạt động với mục đích giống nhau nhằm làm cho hoạt động của các tổ chức, đơn vị này phát triển một cách đồng bộ nhịp nhàng, đáp ứng được với yêu cầu của Nhà nước và xã hội Khi thực hiện hoạt động quản lý ngành đòi hỏi các chủ thể quản lý phải thực hiện rất nhiều việc chuyên môn khác nhau như: Lập quy hoạch và kế hoạch phát triển ngành, quản lý thực hiện các khoản thu, chi, giám sát, kiểm tra việc thực hiện pháp luật…Trong điều kiện khối lượng các công việc quản lý ngành nhiều và mang tính phức tạp thì sự đòi hỏi của việc chuyên môn hóa cao các công việc nêu trên luôn được đặc ra Chính điều này đã làm nảy sinh ra nhu cầu quản lý theo chức năng hay còn gọi là quản lý theo lĩnh vực Quản lý theo chức năng là quản lý theo từng lĩnh vực chuyên môn nhất định của quản lý hành chính Nhà nước như kế hoạch tài chính, giá cả, khoa học, công nghệ, lao động, nội vụ, quan hệ đối ngoại và hợp tác quốc tế, tổ chức và công vụ Các lĩnh vực chuyên môn này liên quan đến hoạt động của tất cả các bộ, các cấp quản lý Nhà nước, các tổ chức và cá nhân trong xã hội

Cơ quan quản lý theo chức năng là cơ quan quản lý một lĩnh vực chuyên môn hay một nhóm các lĩnh vực chuyên môn có liên quan với nhau (cơ quan chuyên môn tổ hợp) Hoạt động quản lý theo ngành, theo chức năng được thực hiện với các hình thức, quy mô khác nhau, có thể trên phạm vi toàn quốc, có thể trên từng địa phương hay từng lãnh thổ

Để quản lý theo ngành và theo chức năng, đòi hỏi phải có một tổ chức đứng

ra thực hiện công việc này Các bộ, cơ quan ngang bộ được thành lập để thực hiện việc thống nhất một ngành, lĩnh vực chuyên môn hoặc một vài ngành, lĩnh vực chuyên môn có liên quan trong phạm vi toàn quốc và được phân chia thành hai loại: Bộ quản lý ngành và bộ quản lý lĩnh vực (bộ quản lý theo chức năng hay bộ

1 Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb Văn hóa thông tin, H 1998, tr 1183

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

chuyên môn tổ hợp) Bộ quản lý theo ngành là cơ quan có trách nhiệm quản lý những ngành kinh tế - kỹ thuật, văn hóa, xã hội như nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải, văn hóa, giáo dục, y tế…Các bộ quản lý theo chức năng có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giúp Chính phủ nghiên cứu và xây dựng các chiến lược kinh tế - xã hội nói chung, dự án kế hoạch tổng hợp và cân đối liên ngành cũng như phục vụ và tạo điều kiện thuận lợi cho bộ máy quản lý ngành hoàn thành nhiệm vụ Ở đây cần phân biệt hai khái niệm Bộ và Ngành Bộ là một phạm trù thuộc về tổ chức Nhà nước để chỉ một loại cơ quan có thẩm quyền quản lý ngành, lĩnh vực chuyên môn ở Trung ương Còn Ngành là một phạm trù về kinh tế

- xã hội mà nội dung của nó đã được nêu ra ở phần trên Bộ (cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ) có những nhiệm vụ, quyền hạn khác nhau để thực hiện hoạt động quản lý theo ngành như: Xây dựng và thực hiện các quy hoạch, các dự án phát triển toàn ngành, kế hoạch hàng năm và dài hạn của ngành… Trong phạm vi quyền hạn, nhiệm vụ được pháp luật quy định, bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có quyền ban hành các văn bản pháp luật một cách thống nhất trong từng ngành; quyết định các chính sách, chế độ và các biện pháp nhằm tăng cường và cải tiến cơ cấu tổ chức, hoạt động quản lý của ngành, kiểm tra việc thực hiện kế hoạch cũng như nhiệm vụ được giao Nội dung của quản lý theo ngành mà chúng ta đề cập ở đây là quản lý về mặt Nhà nước Nó khác với hoạt động quản lý sản xuất kinh doanh do bản thân mỗi đơn vị kinh tế - kỹ thuật hoặc văn hóa – xã hội trong ngành đó thực hiện

Quản lý theo địa phương là quản lý trên một phạm vi lãnh thổ nhất định theo sự phân vạch địa giới hành chính của Nhà nước Theo quy định của pháp luật nước ta, việc quản lý theo địa phương được thực hiện ở ba cấp:

♦ Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;

♦ Huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh;

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

lãnh thổ của địa phương Pháp luật quy định một cách cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban nhân dân các cấp, các sở, phòng ban chuyên môn ở địa phương trong hoạt động quản lý hành chính Nhà nước, nhằm làm cho hoạt động của các cơ quan này được thực hiện một cách có hiệu quả Nhìn chung hoạt động quản lý theo địa phương tập trung vào những nội dung chủ yếu sau đây: Xây dựng quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội trên toàn lãnh thổ; xây dựng và quản lý kết cấu hạ tầng cho sản xuất, đời sống dân cư sống và làm việc trên lãnh thổ; tổ chức điều hòa phối hợp sự hợp tác, liên kết, liên doanh các đơn vị kinh tế, văn hóa, xã hội trên lãnh thổ; bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, trật tự và kỷ cương của Nhà nước

Trong hoạt động quản lý hành chính Nhà nước, quản lý theo ngành và quản

lý theo chức năng luôn được kết hợp chặt chẽ với quản lý theo địa phương Đó chính là sự phối hợp giữa quản lý theo chiều dọc của các bộ với quản lý theo chiều ngang của chính quyền địa phương, theo sự phân công trách nhiệm và phân cấp quản lý giữa các ngành, các cấp Sự kết hợp này đã trở thành một nguyên tắc cơ bản trong quản lý hành chính Nhà nước

•••• Nguyên tắc quản lý theo ngành kết hợp với quản lý theo chức năng và phối hợp quản lý liên ngành

Sự phát triển của một ngành rất cần phải có hoạt động quản lý theo chức năng của các cơ quan chuyên môn có trách nhiệm nhằm đảm bảo cho các hoạt động chuyên môn diễn ra trong phạm vi của ngành được thực hiện một cách đồng

bộ, thống nhất Bên cạnh đó, sự tồn tại và phát triển của một ngành nào đó luôn nằm trong mối liên hệ và phụ thuộc vào các ngành khác có liên quan Không thể

có một ngành nào tồn tại và hoạt động một cách độc lập Để thực hiện các công việc của mình, trong mỗi đơn vị, tổ chức của một ngành cần thiết phải tiến hành rất nhiều hoạt động chuyên môn khác nhau; có hoạt động chuyên môn liên quan đến phạm vi quản lý của một ngành khác; có hoạt động chuyên môn lại liên quan đến phạm vi quản lý theo chức năng của các cơ quan chuyên môn tổng hợp (cơ quan quản lý theo chức năng) đều có những quyền hạn nhất định đối với các đối tượng quản lý thuộc quyền Như vậy, một đơn vị, tổ chức của một ngành phải đồng thời chịu sự quản lý theo chức năng của tất cả các cơ quan chuyên môn tổng hợp và các

cơ quan quản lý theo ngành trong phạm vi công việc có liên quan Do đó, cần thiết phải kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo chức năng, phối hợp quản lý liên ngành đảm bảo việc thực hiện có hiệu quả từng chức năng quản lý riêng biệt của các đơn vị, tổ chức trong ngành đồng thời đảm bảo sự phát triển các mối quan hệ liên ngành, làm cho toàn bộ hoạt động của hệ thống ngành được phối hợp chặt chẽ,

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

có hiệu quả, đảm bảo cho hoạt động của các cơ quan quản lý ngành, chức năng và các cấp được thống nhất Điều 116 Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2001) quy định:

“ Căn cứ vào Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội, lệnh, quyết định của Chủ tịch nước, các văn bản của Chính phủ và Thủ tướng chính phủ, Bộ trưởng, các thành viên khác của Chính phủ ra quyết định, chỉ thị, thông tư và kiểm tra việc thi hành các văn bản đó đối với tất cả các ngành, các địa phương và cơ sở ”

Ở nước ta, theo quy định của pháp luật, hệ thống các cơ quan chuyên môn tổng hợp được hình thành để thực hiện việc quản lý theo chức năng Theo hệ thống dọc, có bộ, sở, phòng ban chuyên môn quản lý theo chức năng Ở mỗi cơ quan quản lý theo ngành đều có các bộ phận quản lý theo chức năng như: các vụ, cục, ban… chịu sự quản lý của cơ quan quản lý theo chức năng có thẩm quyền ở cấp trên

Để quản lý hành chính Nhà nước có hiệu quả thì các nguyên tắc quản lý phải được tuân thủ và đi sâu nghiên cứu các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước Các phương pháp quản lý hành chính giữ vai trò quyết định đối với hiệu quả quản lý Các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước nếu được vận dụng phù hợp sẽ thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, ngược lại sẽ kiềm hãm sự phát triển của toàn xã hội

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

CHƯƠNG 2 CÁC PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở

là phải hoàn thiện các phương pháp hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước, cũng chính là những phương pháp được áp dụng trong quản lý hành chính Nhà nước

Phương pháp quản lý hành chính Nhà nước là những phương thức, cách thức mà các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sử dụng để tác động lên khách thể nhằm đạt được những mục đích đã đề ra

Quản lý hành chính Nhà nước giới hạn trong phạm vi hoạt động chấp hành

và điều hành của các cơ quan hành chính Nhà nước, chứ không phải các dạng hoạt động Nhà nước khác như hoạt động xét xử của Tòa án và kiểm sát của Viện kiểm sát.Vì vậy, xem xét phương pháp và hình thức hoạt động của cơ quan hành chính Nhà nước cũng là những phương pháp và hình thức trong quản lý hành chính Nhà nước

Các phương pháp hoạt động của cơ quan hành chính Nhà nước là phương pháp thực hiện quyền lực Nhà nước trong quản lý Điều này thể hiện ở chổ:

♦ Các phương pháp đó được áp dụng trong hoạt động chấp hành và điều hành, tức một loại hoạt động có tính tổ chức Nhà nước chứ không phải hoạt động

có tính chất xã hội;

♦ Trong các phương pháp đó thể hiện ý chí của Nhà nước;

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

♦ Nội dung của các phương pháp được xem xét thể hiện thẩm quyền của các cơ quan hành chính Nhà nước;

♦ Những phương pháp hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước được thể hiện dưới những hình thức pháp lý nhất định

Khi nghiên cứu phương pháp hoạt động của cơ quan hành chính Nhà nước cần thấy mối liên hệ giữa các cơ quan ấy với đối tượng bị quản lý Với tính cách là một yếu tố cấu thành của hệ thống quản lý, mối liên hệ giữa các cơ quan hành chính Nhà nước và các đối tượng bị quản lý là sự tác động qua lại giữa chúng Một mặt của mối liên hệ đó là sự tác động của các cơ quan hành chính Nhà nước tới các

cá nhân, tổ chức thuộc đối tượng quản lý Sự tác động này luôn được thực hiện thông qua những cách thức, phương pháp nhất định Xem xét các phương pháp hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước cần chú ý:

♥ Một là: Những phương pháp đó được áp dụng để tác động đối với các cơ quan hành chính Nhà nước cấp dưới, các tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế và công dân

♥ Hai là: Trong các phương pháp được xem xét thể hiện mối liên hệ giữa các cơ quan hành chính Nhà nước với cá nhân, tổ chức nói trên

Trong khoa học Luật hành chính, thuật ngữ phương pháp đôi khi còn được hiểu theo nghĩa rộng hơn Nó không chỉ là phương thức, cách thức tác động của các cơ quan hành chính Nhà nước tới cá nhân tổ chức thuộc đối tượng quản lý mà còn là phương thức, cách thức tổ chức, hoạt động trong nội bộ một cơ quan, công

sở nhất định Nhưng phương thức, cách thức này chưa biểu hiện sự tác động của

cơ quan, công sở đó ra bên ngoài hệ thống Ví dụ: Để đảm bảo chế độ trách nhiệm

rõ ràng trong một cơ quan, người ta ban hành văn bản phân định nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm cho mỗi bộ phận, mỗi công chức Một ví dụ khác: Để ban hành một quyết định nhằm thiết lập tổ chức, trật tự trong nội bộ công sở, thủ trưởng cơ

sở đó sử dụng phương pháp xã hội học cụ thể để tham khảo ý kiến các cá nhân tổ chức có liên quan Những hoạt động trên là những phương pháp quản lý nội bộ Ở đây chưa nói lên sự tác động của các cơ quan hành chính Nhà nước tới các cá nhân

tổ chức thuộc đối tượng quản lý Do đó chưa thể hiện mối liên hệ của các cơ quan hành chính Nhà nước với các cá nhân tổ chức thuộc đối tượng quản lý nên nhiều Nhà khoa học cho rằng những phương pháp trên chưa phải là phương pháp quản

lý

Các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước phải đáp ứng những yêu cầu cơ bản sau đây:

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

♥ Thứ nhất, các phương pháp quản lý phải có khả năng đảm bảo tác động quản lý lên các lĩnh vực chủ yếu của quản lý hành chính Nhà nước, có tính đến đặc điểm của mỗi lĩnh vực và sự phát triển chung của xã hội Điều đó có nghĩa là phương pháp quản lý phải là phương pháp chung, nếu không đảm bảo tác động lên tất cả các lĩnh vực quản lý thì cũng phải đảm bảo tác động lên những lĩnh vực chủ yếu mà vẫn phù hợp với đặc điểm của từng lĩnh vực

♥ Thứ hai, các phương pháp quản lý phải đa dạng và thích hợp để tác động lên những đối tượng khác nhau bởi vì cách thức tác động lên cá nhân không giống cách thức tác động lên một tập thể; cách thức tác động lên những đối tượng trực thuộc gián tiếp, cách thức tác động lên những đối tượng lệ thuộc về mặt tổ chức cũng không giống cách thức tác động lên những đối tượng không lệ thuộc về mặt

♥ Thứ năm, các phương pháp phải mềm dẻo, linh hoạt, nghĩa là có khả năng đảm bảo tác động quản lý lên các đối tượng quản lý phù hợp với đặc điểm và thực trạng của đối tượng quản lý ở những thời điểm nhất định, trong những hoàn cảnh và điều kiện nhất định

♥ Thứ sáu, các phương pháp quản lý phải có tính sáng tạo nghĩa là chúng phải thường xuyên được đổi mới và hoàn thiện trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm lịch sử, sử dụng những gì hợp lý ở giai đoạn đã qua, những gì có thể áp dụng trong giai đoạn mới và loại bỏ những gì không thể phục vụ việc giải quyết các nhiệm vụ quản lý trong hiện tại cũng như trong tương lai

♥ Thứ bảy, các phương pháp quản lý phải hoàn toàn phù hợp với đường lối chính trị quy định chương trình quản lý trong từng giai đoạn cụ thể

Các phương pháp quản lý hành chính là nhân tố quan trọng của văn hóa quản lý Văn hóa quản lý là một phần của văn hóa chính trị và xã hội, nghĩa là những quan điểm hình thành trong giai đoạn nào đó của phát triển xã hội đối với hiện tượng và sự kiện này hay hiện tượng và sự kiện khác, đối với những chế định

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

và phạm trù này hay chế định và phạm trù khác Những quan điểm đó có thể thay đổi trên cơ sở sự phát triển và thay đổi của đời sống xã hội Chính vì vậy các phương pháp quản lý không thể là bất biến, chúng phải được thay đổi phù hợp với những thay đổi xảy ra trong khuôn khổ sự phát triển văn hóa nói chung Do đó việc lựa chọn phương pháp quản lý phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội trong từng giai đoạn là vấn đề không đơn giản Trong việc lựa chọn này có sự tác động của các nhân tố chủ quan và khách quan

Nhân tố khách quan có nguồn gốc là những điều kiện trong đó bộ máy hành chính Nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình Trong khi lựa chọn phương pháp quản lý các chủ thể quản lý không được phép coi thường các quy luật khách quan nếu không muốn làm phát sinh những hậu quả xấu cho xã hội Căn cứ vào các quy luật khách quan mà Nhà nước quyết định các phương án tác động lên các quan hệ xã hội

Ở phạm vi rộng hơn có thể nói đến những nhân tố khách quan như những đặc điểm của tổ chức Nhà nước, sự phân chia lãnh thổ, phân vùng kinh tế Cần lựa chọn phương pháp quản lý bảo đảm sự lãnh đạo tập trung và phát huy quyền chủ động, sáng tạo của địa phương và cơ sở

Trong số những nhân tố khách quan ảnh hưởng đến nội dung và định hướng của các phương pháp quản lý cần kể đến chức năng xã hội của các hoạt động quản

lý Việc thực hiện những chức năng khác nhau đòi hỏi sự kết hợp khác nhau giữa các phương pháp quản lý hành chính

Những nhân tố được quy định trực tiếp bởi chính bản chất của quản lý cũng

là những nhân tố khách quan quan trọng Ở đây chúng ta đề cập đến quá trình quản

lý xác lập sự thống nhất hành động cần thiết giữa những thành tố khác nhau của lao động xã hội và đem lại cho chúng tính chất ổn định Bất cứ một tổ chức nào cũng cần có quyền lực và cũng phải phục tùng quyền lực Điều này có ảnh hưởng trực tiếp đến phương pháp quản lý hành chính và đem lại cho chúng tính chất quyền lực Nhà nước

Đồng thời, trong việc lựa chọn phương pháp quản lý hành chính có ảnh hưởng của nhân tố chủ quan Những quan hệ quản lý là những quan hệ ý chí được hình thành thông qua ý chí và nhận thức của con người Những quan hệ quản lý hành chính không thể tiến hành nếu thiếu sự tham gia tích cực và có ý thức của con người Hơn nữa, các chức năng quản lý xã hội được thực hiện bởi con người trong quan hệ giữa những con người với nhau

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

Áp dụng nhận xét trên vào vấn đề các phương pháp quản lý hành chính thì

ta thấy sự tác động lên đối tượng quản lý bằng cách này hay cách khác được tiến hành bởi những cán bộ quản lý tương ứng Nhân tố chủ quan ở đây thể hiện rõ rệt trong khả năng hiểu đúng và thực hiện đúng các chức năng quản lý của những cán

bộ đó Bởi vậy, vấn đề xây dựng có tổ chức và có mục đích nhân tố chủ quan trong quản lý hành chính là rất cần thiết Nhiệm vụ này được thực hiện dưới những hình thức cụ thể như: Quy định nguyên tắc tuyển chọn cán bộ, công chức, phát triển hệ thống giáo dục chính trị và nghiệp vụ, hoàn thiện các hình thức khuyến khích về vật chất và tinh thần đối với lao động quản lý Trong giai đoạn hiện nay, khả năng hoàn thiện hoạt động quản lý hành chính là rất lớn bởi vì trình độ văn hóa và nghiệp vụ của cán bộ, công chức được nâng cao, khoa học quản lý phát triển nhanh

và những thành tựu của khoa học này ngày càng sử dụng rộng hơn trong hoạt động quản lý hành chính Trong điều kiện đó, nhân tố chủ quan trở thành nhân tố quyết định trong việc lựa chọn phương pháp quản lý phù hợp Việc lựa chọn phương pháp quản lý đúng đắn đảm bảo hoạt động bình thường, có tổ chức, có hiệu quả của tất cả các chủ thể của quản lý hành chính Nhà nước, đáp ứng lợi ích của xã hội

và của việc thực hiện hoạt động chấp hành – điều hành của Nhà nước

2.1.2 Hệ thống các phương pháp hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước

Các phương pháp hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước rất đa dạng Nghiên cứu các phương pháp hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước, cần phải phân loại chúng

Hai phương pháp chung nhất có đặc trưng tổng hợp của hoạt động chấp hành và điều hành là phương pháp thuyết phục và phương pháp cưỡng chế Quan

hệ tối ưu giữa thuyết phục và cưỡng chế tạo ra cơ sở thực hiện tất cả các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước khác

Ở đây chúng ta xem xét một số phương pháp trên cơ sở những phân loại cơ bản

 Các phương pháp của khoa học khác được cơ quan hành chính Nhà nước sử dụng trong công tác quản lý của mình, gồm có một số phương pháp chủ yếu:

 Phương pháp kế hoạch hóa: Phương pháp này được dùng để quy hoạch,

dự báo xu thế phát triển, xây dựng chiến lược, xây dựng chương trình mục tiêu, lập chỉ tiêu kế hoạch, tính toán cân đối tổng thể liên ngành, kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

 Phương pháp thống kê: Phương pháp này dùng để điều tra, phân tích, thu nhập thông tin, xử lý thông tin, đánh giá tốc độ phát triển qua các phương pháp: chỉ số, số bình quân, hệ số tương quan

 Phương pháp toán học hóa: Phương pháp này được dùng để lập chương trình kế toán hóa qua hệ thống máy điện toán, lập ma trận, sơ đồ mạng trong quản

lý điều hành của Nhà nước

 Phương pháp tâm lý – xã hội học: Phương pháp này được sử dụng để nghiên cứu những vấn đề xã hội và tâm lý nhằm suy tôn những người có công trong quản lý Nhà nước như: Khen thưởng thi đua, tặng thưởng huân, huy chương, các danh hiệu: Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Nhà giáo nhân dân, Thầy thuốc nhân dân

 Phương pháp sinh lý học: Phương pháp này được sử dụng để nghiên cứu các điều kiện lao động của con người trong cơ quan làm sao cho phù hợp với sinh lý của họ, tạo ra sự thoải mái, dễ chịu, từ đó góp phần tăng biểu năng công tác

 Các phương pháp của khoa học hành chính được cơ quan hành chính Nhà nước sử dụng trong công tác quản lý của mình, gồm các phương pháp chủ yếu sau:

 Phương pháp thuyết phục và phương pháp cưỡng chế

 Phương pháp tổ chức

 Phương pháp hành chính và phương pháp kinh tế

Như vậy các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước được phân thành hai nhóm Nhóm thứ nhất là các phương pháp của khoa học khác được cơ quan hành chính Nhà nước sử dụng trong công tác quản lý hành chính Nhà nước Nhóm thứ hai là các phương pháp của khoa học hành chính được cơ quan hành chính Nhà nước sử dụng trong công tác quản lý hành chính Nhà nước

Các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước rất đa dạng Trong phạm vi của một luận văn tốt nghiệp, tác giả chỉ đi sâu nghiên cứu các phương pháp quản

lý hành chính Nhà nước ở nhóm thứ hai

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

2.2 Các phương pháp quản lý hành chính Nhà nước

2.2.1 Thuyết phục và cưỡng chế hành chính trong quản lý hành chính Nhà nước

2.2.1.1 Sự cần thiết thuyết phục và cưỡng chế trong quản lý hành chính Nhà nước

Để tác động tới các quan hệ xã hội, hành vi của các đối tượng bị quản lý, các cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền áp dụng nhiều biện pháp cách thức khác nhau Việc sử dụng các biện pháp mang tính thuyết phục hay cưỡng chế tùy thuộc vào bản chất, tính xã hội của Nhà nước Trong các kiểu Nhà nước như: Chủ

nô, phong kiến, tư sản để bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, các Nhà nước đó chủ yếu sử dụng các biện pháp cưỡng chế, biện pháp thuyết phục đặt xuống hàng thứ yếu

Trong điều kiện chủ nghĩa xã hội, Nhà nước là của nhân dân, do dân và vì dân, mọi hoạt động của bộ máy Nhà nước phục vụ cho lợi ích của nhân dân, không

vì bất kỳ mục đích tự thân nào, do đó biện pháp thuyết phục là biện pháp chủ yếu được sử dụng nhằm thực hiện những nhiệm vụ trong hoạt động quản lý hành chính Nhà nước ở nước ta Pháp luật thể hiện ý chí của nhân dân, vì vậy được tuyệt đại

đa số nhân dân tuân thủ một cách tự giác

Thu hút đông đảo quần chúng nhân dân tham gia quản lý hành chính Nhà nước và xã hội, phát huy tính tích cực chính trị, sự sáng tạo của quần chúng trong cách mạng là vấn đề luôn được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm Sự quan tâm đó được ghi nhận trong nhiều văn kiện của Đảng, đặc biệt được ghi nhận trong Hiến pháp 1992 ở điều 53 Kế thừa và phát huy quan điểm của V.I.Lênin là Nhà nước vững mạnh bởi ý thức giác ngộ của quần chúng chứ không phải sự tăng cường đàn áp của bộ máy chuyên chính như quân đội và cảnh sát của Nhà nước

đó, Đảng ta đã khái quát thành quan điểm cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra Do đó, bằng hoạt động tuyên truyền, giáo dục, khơi dậy lòng yêu nước thương nòi và truyền thống cách mạng của nhân dân

ta, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam, chúng ta đã giành được thắng lợi vẻ vang trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ và gian khổ chống giặc ngoại xâm, bảo vệ tổ quốc Ngày nay, trong công cuộc đổi mới nhiều chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước được nhân dân tự giác thực hiện

Như vậy thuyết phục là hoạt động do các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội tiến hành, thông qua tuyên truyền, giáo dục, giải thích, hướng dẫn, nêu gương, nhằm tạo ra ý thức về lối sống cộng đồng, ý thức pháp luật của mỗi công dân, tạo

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

ra thói quen sống và làm việc theo pháp luật, thu hút công dân tham gia giải quyết các công việc của Nhà nước và xã hội, phát huy nhiệt tình, tính sáng tạo của mọi công dân, tích cực đấu tranh chống vi phạm pháp luật và tội phạm Thuyết phục có vai trò rất to lớn để nâng cao hiệu quả quản lý hành chính Nhà nước, tăng cường củng cố pháp chế và kỷ luật trong quản lý hành chính Nhà nước Nhà nước vững mạnh chính bởi ý thức giác ngộ của quần chúng, chứ không chỉ do tăng cường các biện pháp cưỡng chế, bắt buộc

Chúng ta mới vừa thoát khỏi cuộc chiến tranh lâu dài, bước vào xây dựng cuộc sống mới, cơ chế cũ chưa mất, cơ chế mới chưa hình thành ổn định và phát triển, đời sống xã hội còn nhiều khó khăn, do đó trong xã hội tồn tại những nhân tố

xã hội chủ nghĩa và cả những nhân tố chưa phải là xã hội chủ nghĩa, còn có nhiều nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm, vi phạm pháp luật, cộng với ý thức pháp luật chưa cao trong một bộ phận lớn dân cư, trình độ ý thức pháp luật của cán

bộ, công chức, Nhà nước chưa đáp ứng nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao trong quản

lý hành chính Nhà nước, vì vậy công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật có tầm quan trọng đặc biệt Nhưng sẽ là sai lầm, nếu cho rằng trong quản lý hành chính Nhà nước và xã hội chỉ cần các biện pháp thuyết phục Bởi vì, trong xã hội còn tồn tại tội phạm, vi phạm pháp luật, còn sự chống đối, phá hoại của các thế lực phản động trong và ngoài nước nhằm phá hoại trật tự quản lý hành chính Nhà nước và

an ninh quốc gia, an toàn xã hội Vì vậy, phải kết hợp giữa thuyết phục và cưỡng chế trong quản lý hành chính Nhà nước V.I.Lênin đã chỉ ra rằng: “ trước hết phải thuyết phục và sau đó mới cưỡng bức, dù thế nào đi nữa thì trước hết chúng ta cũng phải thuyết phục rồi mới cưỡng chế ”1

Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế là cần thiết đối với những cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật, gây rối trật tự trị an, có thái độ chống đối lại chính quyền nhân dân, không chấp hành đường lối, chủ trương và pháp luật của Nhà nước Trong các trường hợp đó việc áp dụng cưỡng chế không trái với nguyên tắc nhân đạo và dân chủ của Nhà nước ta, trái lại nó được thực hiện vì lợi ích của nhân dân,

xã hội, trong đó có cả lợi ích của cá nhân Không áp dụng cưỡng chế hay coi nhẹ

nó cũng có nghĩa là buông nhẹ kỷ cương dẫn đến tình trạng vô Chính phủ, vô kỷ luật trong xã hội và trong bộ máy Nhà nước Ngược lại, quá nhấn mạnh đến cưỡng chế sẽ dẫn đến độc đoán, chuyên quyền trái với bản chất Nhà nước của nhân dân,

do nhân dân và vì nhân dân Vì vậy, kết hợp thuyết phục và cưỡng chế một cách

1 V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Sự thật, H, 1970, tập 32, trang 270

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu

hợp lý sẽ có tác dụng to lớn đối với thực hiện tốt nhiệm vụ trong quản lý hành chính Nhà nước Đây cũng là yêu cầu đối với khoa học quản lý

Kinh nghiệm quản lý hành chính Nhà nước trong nhiều năm qua chỉ rõ những sai lầm duy ý chí trong lĩnh vực quản lý kinh tế, tư tưởng nóng vội trong việc xóa bỏ các thành phần kinh tế bằng các biện pháp hành chính, cũng như quá chú ý đến phương thức quản lý nền kinh tế bằng mệnh lệnh hành chính không đánh giá đầy đủ, khách quan coi nhẹ các biện pháp khuyến khích kinh tế và sử dụng các đòn bẩy kinh tế đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng, xáo trộn nền kinh

tế quốc dân, làm suy yếu sức sản xuất, gây ra những tiêu cực trong xã hội dẫn đến

sự khủng hoảng kinh tế

Trong lĩnh vực quản lý hành chính Nhà nước, việc áp dụng cưỡng chế cũng chưa đảm bảo nguyên tắc bình đẳng của công dân trước pháp luật Một số cán bộ, công chức Nhà nước vi phạm pháp luật, thoái hóa, biến chất, tham nhũng vẫn chưa được xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật Điều đó gây ảnh hưởng xấu đến kỷ cương xã hội nói chung, pháp chế và kỷ luật trong quản lý hành chính Nhà nước nói riêng

Như vậy, việc kết hợp giữa thuyết phục và cưỡng chế là yêu cầu đòi hỏi khách quan của đời sống xã hội và Nhà nước, tùy thuộc vào môi trường hoàn cảnh chính trị, kinh tế - xã hội cụ thể của đất nước trong từng giai đoạn, mỗi loại biện pháp có một ý nghĩa, vai trò nhất định, vì vậy cần phải kết hợp một cách hài hòa giữa chúng, không nên thiên lệch trong áp dụng chúng, đó là một nghệ thuật trong quản lý

2.2.1.2 Cưỡng chế hành chính và đặc điểm của nó

2.2.1.2.1 Quan niệm về cưỡng chế hành chính

Xét ở góc độ pháp lý, cưỡng chế là một thuộc tính của quyền lực Nhà nước Văn bản quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành và đồng thời buộc mọi thành viên của xã hội phải chấp hành vô điều kiện Trong mỗi quy phạm pháp luật đã chứa đựng sự cưỡng chế của Nhà nước, và khả năng này sẽ trở thành hiện thực khi

có các sự kiện pháp lý, có những vi phạm pháp luật

Cưỡng chế Nhà nước được áp dụng vì lợi ích của Nhà nước, xã hội và công dân, do các cơ quan Nhà nước và người có thẩm quyền nhân danh, đại diện cho quyền lực Nhà nước áp dụng Như vậy, cưỡng chế Nhà nước mang tính giai cấp và

xã hội, là một thuộc tính vốn có của Nhà nước, còn Nhà nước thì còn các biện pháp cưỡng chế mang tính Nhà nước

CHƯƠNG CÁC PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở

là phải hồn thiện phương pháp hoạt động quan hành Nhà nước, phương pháp áp dụng quản lý hành Nhà nước

Phương pháp quản lý hành Nhà. .. ‘‘ CÁC PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN’’ làm đề tài luận văn tốt nghiệp

Các phương pháp quản lý hành Nhà nước phong phú đa dạng Trong khuôn khổ luận văn