Các quy định về cách xác định và quy chế pháp lý của thềm lục địa trong Công ước luật biển 1982 thể hiện rõ sự bình đẳng giữa các quốc gia trong khai thác và sử dụng biển

Thềm lục địa có một vai trò và ý nghĩa to lớn đối với nền kinh tế của các quốc gia ven biển. Vì vậy, luôn xảy ra những tranh chấp về quyền lợi, lợi ích xung quanh khu vực này. Nhằm hạn chế tối đa tranh chấp, giữ gìn trật tự hòa bình an ninh trên biển mà Luật biển quốc tế không ngừng xây dựng và hoàn thiện các quy định về cách xác định cũng như quy chế pháp lý của thềm lục địa. Trong đó, Công ước luật biển 1982 là một thành quả lớn với những quy định về thềm lục địa đảm bảo sự công bằng cho các quốc gia trong quá trình khai thác, sử dụng biển. Dưới đây em xin chứng minh nhận định này thông qua sự so sánh, đối chiếu, đặt Công ước luật biển 1982 trong suốt quá trình xây dựng, phát triển của luật biển quốc tế về chế định thềm lục địa.

MỤC LỤC

Mở đầu Tr.1

I - Khái quát quá trình hình thành, phát triển các quy định của pháp luật quốc

tế về thềm lục địa Tr.1

II - Các quy định về cách xác định và quy chế pháp lý của thềm lục địa trong Công ước luật biển 1982 thể hiện rõ sự bình đẳng giữa các quốc gia trong

khai thác và sử dụng biển Tr.3

1 Cách xác định thềm lục địa quy định trong Công ước luật biển 1982 và

những điểm tiến bộ đảm bảo công bằng giữa các quốc gia Tr.3

2 Quy chế pháp lý của thềm lục địa quy định trong Công ước luật biển 1982

và những điểm mới hoàn thiện hơn nhằm đảm bảo lợi ích của các quốc gia

trong khai thác và sử dụng biển Tr.6 Kết luận Tr.8 Danh mục tài liệu tham khảo Tr.9

MỞ ĐẦU

Thềm lục địa có một vai trò và ý nghĩa to lớn đối với nền kinh tế của các quốc gia ven biển Vì vậy, luôn xảy ra những tranh chấp về quyền lợi, lợi ích xung quanh khu vực này Nhằm hạn chế tối đa tranh chấp, giữ gìn trật tự hòa bình an ninh trên biển mà Luật biển quốc tế không ngừng xây duwngj và hoàn thiện các quy định về cách xác định cũng như quy chế pháp lý của thềm lục địa Trong đó, Công ước luật biển 1982 là một thành quả lớn với những quy định về thềm lục địa đảm bảo sự công bằng cho các quốc gia trong quá trình khai thác, sử dụng biển Dưới đây em xin chứng minh nhận định này thông qua sự so sánh, đối chiếu, đặt Công ước luật biển 1982 trong suốt quá trình xây dựng, phát triển của luật biển quốc tế về chế định thềm lục địa Bài làm còn nhiều thiếu sót, rất mong được sự góp ý của thầy cô Em xin chân thành cảm ơn!

GIẢI QUYẾT BÀI TẬP

I - Khái quát quá trình hình thành, phát triển các quy định của pháp luật quốc tế về thềm lục địa.

* Hành vi đơn phương của quốc gia ven biển với yêu cầu hình thành thềm lục địa pháp lý trong Luật biển quốc tế:

Trong thực tiễn phát triển của Luật biển quốc tế, khái niệm thềm lục địa

là khái niệm mang tính tập quán trước khi được pháp điển hóa vào các công ước quốc tế về biển Đối với tập quán quốc tế về thềm lục địa thì Tuyên bố của Truman - Tổng thống Hoa Kỳ đưa ra ngày 28/9/1945 được coi là sự khởi đầu cho các hoạt động pháp lý nhằm thể chế hóa thềm lục địa vào pháp luật

thực định Tuyên bố Truman khẳng định: Tài nguyên thiên nhiên của lòng đất dưới đáy biển và của đáy biển của thềm lục địa là thuộc Hoa Kỳ và phụ thuộc vào quyền tài phán của Hoa Kỳ Sự hợp lý của những quyền nêu trên là do tính hiệu quả của các biện pháp khai thác, sự dụng và bảo tồn được đảm bảo

từ phía nước ven biển, bởi thềm lục địa được xem là sự mở rộng của lục địa

đất liền của quốc gia ven biển, dường như thuộc về quốc gia đó một cách tự nhiên Nội dung của Tuyên bố Truman bắt nguồn từ nhận thức cơ bản về chủ

quyền và quyền lực của một nước ven biển đối với tài nguyên thiên nhiên của mình trong các vùng nước gần bờ cũng như cách ứng xử phù hợp với tài nguyên thiên nhiên trên vùng đó Vào thời điểm này, trong thực tế, nhiều quốc gia ven biển cũng đã thể hiện sự ứng sử của mình đối với thềm lục địa theo cách quan niệm mà Tuyên bố Truman đưa ra để đơn phương yêu sách về thềm lục địa quốc gia

* Thực tiễn pháp điển hóa về thềm lục địa trong Công ước luật biển 1958:

Hội nghị lần thứ nhất của Liên hợp quốc về Luật biển năm 1958 tại Giơnevơ bốn bản Công ước quan trọng liên quan đến xác định các vùng biển, cũng như việc khai thác và sử dụng biển Trong đó có Công ước về thềm lục địa (có hiệu lực từ ngày 10/6/1964) So với những tuyên bố đơn phương về thềm lục địa của nhiều quốc gia ven biển thì Công ước 1958 đã cơ bản đưa ra được cơ sở để xây dựng khái niệm thềm lục địa pháp lý, bên cạnh đó xây dựng được một quy chế pháp lý hoàn chỉnh cho vùng đáy biển này.Tuy nhiên, những quy định trong Công ước 1958 đã nhanh chóng bộc lộ nhiều hạn chế; đặc biệt là cách xác định thềm lục địa, với bản chất gần kế với vùng ven bờ trong cách định nghĩa thềm lục địa của Công ước, khi áp dụng trong thực tế lại làm cho thềm lục địa pháp lý trở nên biệt lập khái niệm thềm lục địa địa chất, bất cập so với điều kiện tự nhiên của các quốc gia Vì vậy, Công ước

1958 về thềm lục thường ít được viện dẫn, áp dụng, thậm chí là bị phản đối gay gắt từ các quốc gia ven biển

* Phán quyết của Tòa án công lý quốc tế và sự phát triển khái niệm thềm lục địa pháp lý trong Luật biển quốc tế hiện đại:

Trong thời gian từ giữa hai Hội nghị luật biển lần thứ nhất và lần thứ

ba, phán quyết của Tòa án công lý quốc tế đóng vai trò khá tích cực trong việc hình thành khái niệm thềm lục địa pháp lý hiện đại Tại vụ thềm lục địa Biển Bắc năm 1960, Tòa đã nêu ra được nguyên tắc đất thống trị biển nhằm củng

cố sự tất yếu mà nước ven biển có được đối với việc thiết lập các đặc quyền

và quyền tài phán của mình trên phần lãnh thổ kéo dài tự nhiên với danh nghĩa là những quyền do chủ quyền đem lại Khẳng định này cực kỳ quan trọng vì nó cho phép có cơ sở để hiểu đúng về thềm lục địa, tức về bản chất phải là phần kéo dài tự nhiên của lãnh thổ đất liền và vì vậy, cho dù một vùng đáy biển nào đó gần với một quốc gia hơn mọi quốc gia khác thì cũng không thể coi là thềm lục địa của quốc gia này để đòi yêu sách về thềm lục địa khi

mà sự gần kề đó không phải là một sự nối tiếp, một sự mở rộng và một sự kéo dài tự nhiên của lãnh thổ đất liền ra biển

* Công ước luật biển 1982 và những quy định mới hoàn thiện hơn về thềm lục địa nhằm đảm bảo sự bình đẳng giữa các quốc gia:

Hội nghị luật biển lần thứ ba của Liên hợp quốc đã cho ra đời Công ước luật biển 1982 trên tinh thần lấy thuyết thềm lục địa là phần kéo dài tự nhiên của lục địa làm cơ sở Điều này có ảnh hưởng quyết định đến toàn bộ tinh thần và nội dung cơ bản của những điều khoản xác định thềm lục địa cũng như chế độ pháp lý đối với vùng này Chính thay đổi đúng đắn này đã đưa Công ước vào thực tế áp dụng một cách hiệu quả và tạo được sự công bằng giữa các quốc gia trong việc khai thác, sử dụng biển

Dưới đây, em xin làm rõ thêm những quy định tiến bộ về thềm lục địa của Công ước luật biển 1982 thông qua sự so sánh, đối chiếu với Công ước 1958

II - Các quy định về cách xác định và quy chế pháp lý của thềm lục địa trong Công ước luật biển 1982 thể hiện rõ sự bình đẳng giữa các quốc gia trong khai thác và sử dụng biển.

1 Cách xác định thềm lục địa quy định trong Công ước luật biển 1982 và những điểm tiến bộ đảm bảo công bằng giữa các quốc gia.

*Cách xác định thềm lục địa trong Công ước luật biển 1958.

Điều 1 Công ước Giơnevơ 1958 về thềm lục địa

“Trong các điều khoản này, thuật ngữ thềm lục địa được sử dụng để chỉ:

a) Đáy và lòng đất dưới đáy của các khu vực ngầm dưới biển tiếp giáp với bờ biển nhưng nằm ngoài lãnh hải và ra đến độ sâu 200m nước hoặc vượt ra ngoài giới hạn đó ra đến độ sâu cho phép khai thác được tài nguyên thiên nhiên của các khu vực ngầm đó;

b) Đáy và lòng đất dưới đáy biển của khu vực ngầm dưới biển tương tự tiếp giáp với bờ biển của đảo.”

 Nếu căn cứ vào tiêu chuẩn độ sâu 200m để xác định ranh giới ngoài thềm lục địa thì giới hạn này thường tỏ ra thiếu thực tế đối với bờ biển của các quốc gia, vì đối với nước bờ biển lồi lõm thì thềm lục địa xác định theo tiêu chuẩn này sẽ quá hẹp so với nước có bờ biển bằng phẳng, dẫn đến sự thiếu công bằng trong việc hưởng quyền lợi chính đáng từ khai thác, sử dụng thềm lục địa của quốc gia đó

 Nếu kết hợp cả hai tiêu chuẩn (độ sâu 200m và khả năng khai thác của nước ven biển) để xác định ranh giới ngoài của thềm lục địa thì tất sẽ dẫn đến

hệ quả: Tiêu chuẩn 200m sẽ triệt tiêu tiêu chuẩn khả năng khai thác hoặc ngược lại Không những thế, các tiêu chuẩn nêu trên không xuất phát từ bản chất cấu trúc của thềm lục địa (vốn là phần kéo dài tự nhiên của lục địa đất liền), nên việc căn cứ vào khả năng khai thác để hoạch định thềm lục địa sẽ có lợi cho các quốc gia có nền kỹ thuật tiên tiến, điều này ảnh hưởng đến sự tồn tại của vùng di sản nói chung của loài người (vốn là phần giáp liền với thềm lục địa phía bên ngoài)

* Cách xác định thềm lục địa trong Công ước luật biển 1982.

Do địa hình bờ biển tại nơi chấm dứt sự kéo dài tự nhiên của hệ thống thềm lục địa ven bờ của mỗi quốc gia là khác nhau, vì vậy, việc định vị một tiêu chuẩn cứng cho toàn bộ hệ bờ biển của một quốc gia sẽ dẫn đến sự thiếu chuẩn xác trong hoạch định thềm lục địa chung Phù hợp với thực tế này, Công ước 1982 đã có sự khắc phục rất lớn so với Công ước 1958 và thay đổi

về chất trong việc định ra tiêu chuẩn pháp lý - kỹ thuật để xác định ranh giới ngoài của thềm lục địa pháp lý, nhằm đảm bảo cho nước ven biển có một

vùng thềm lục địa trung bình hoặc tối thiểu đối với bờ biển không thuận lợi

và cũng là sự giới hạn cần thiết cho một yêu sách về vùng thềm lục địa rộng,

để không quá lấn vào biển cả và vùng di sản chung của nhân loại

Theo định nghĩa tại Điều 76, Công ước luật biển 1982, ranh giới phía

trong của thềm lục địa là đường biên giới quốc gia trên biển (ranh giới ngoài

của lãnh hải) Ranh giới ngoài của thềm lục địa được xác định trong hai trường hợp:

- Khi bờ ngoài của rìa lục địa mở rộng ra quá 200 hải lý tính từ đường cơ sở, chiều rộng của thềm lục địa được mở rộng tới 200 hải lý tính từ đường cơ sở

- Khi bờ ngoài của thềm lục địa mở rộng ra quá 200 hải lý tính từ đường cơ

sở, quốc gia ven biển có thể sử dụng hai phương pháp sau để xác định ranh giới phía ngoài của thềm lục địa:

+ Phương pháp “chân dốc lục địa”, theo đó quốc gia ven biển nối những điểm cố định ở cách chân dốc lục địa nhiều nhất là 60 hải lý

+ Phương pháp “bề dày lớp đá trầm tích”, theo đó quốc gia ven biển xác định bề dày của lớp đã trầm tích với điều kiện bề dày này phải ít nhất bằng một phần trăm khoảng cách từ điểm xác định đến chân dốc lục địa Ranh giới phía ngoài của thềm lục địa của quốc gia ven biển, được xác định theo hai phương pháp trên, nhưng không được mở rộng quá 350 hải lý tính từ đường cơ sở hoặc đường đẳng sâu 2500 mét một khoảng cách không quá 100 hải lý

Mỗi quốc gia ven biển đếu có quyền quy định các vùng biển nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế cũng như thềm lục địa Đây là hanh vi pháp

lý đơn phương của từng quốc gia Tuy nhiên, đối với các quốc gia có vùng biển tiếp giáp hoặc đối diện nhau thì có thể dẫn đến thực tiễn là có sự chồng lấn về các vùng này Trong trường hợp này, Điều 83 Công ước 1982 quy định việc hoạch định ranh giới thềm lục địa sẽ được thực hiện bằng con đường thỏa thuận theo đúng pháp luật quốc tế

* Những điểm tiến bộ của Công ước 1982:

+ Quy định một cách phổ cập, chính xác, rõ ràng, dựa trên các tiêu chuẩn xuất phát từ bản chất thềm lục địa để xác định ranh giới phía trong và hoạch định ranh giới phía ngoài của thềm lục địa, đã giải quyết được vấn đề

mà Công ước 1958 chưa điều chỉnh được (ranh giới trong chưa xác định, ranh giới ngoài phụ thuộc vào yếu tố không khách quan) Từ đó dẫn đến cách giải thích pháp luật và xác định ranh giới thềm lục địa một cách thống nhất, tránh được tính chủ quan, coi trọng lợi ích của quốc gia mình

+ Loại bỏ yếu tố bất bình đẳng về lợi thế kỹ thuật trong xác định ranh giới thềm lục địa, đảm bảo sự bình đẳng giữa các nước chưa - đang phát triển với các quốc gia phát triển

+ Bên cạnh việc áp dụng tiêu chí địa chất khi xác định ranh giới thềm lục địa, Công ước còn áp dụng tiêu chuẩn khoảng cách Theo đó, trong mọi trường hợp, thềm lục địa không được vượt quá khoảng cách 350 hải lý kể từ đường cơ sở hoặc 100 hải lý kể từ đường đẳng sâu 2500m Điều này đảm bảo công bằng giữa các quốc gia có thềm rộng và các quốc gia có thềm hẹp, phù hợp tương quan lợi ích giữa các quốc gia ven biển với tất cả các quốc gia khác

+ Ghi nhận sự thỏa thuận của các quốc gia trong việc phân định thềm lục địa khi xảy ra tình trạng chồng lấn tạo cơ sở để các quốc gia hòa bình, tích cực giải quyết tranh chấp

2 Quy chế pháp lý của thềm lục địa quy định trong Công ước luật biển

1982 và những điểm mới hoàn thiện hơn nhằm đảm bảo lợi ích của các quốc gia trong khai thác và sử dụng biển.

Công ước Giơnevơ còn nhiều hạn chế trong khái niệm và cách xác định thềm lục địa; tuy nhiên các quy định về quy chế pháp lý của vùng này nhìn chung có nhiều điểm tiến bộ, thể hiện được sự bình đẳng giữa các quốc gia Trải qua một quá trình dài tiếp thu, phát triển, quy chế pháp lý của thềm lục địa đã hoàn thiện hơn trong Công ước luật biển 1982 Cụ thể như sau:

So với Công ước Giơnevơ, giới hạn không gian để các quốc gia ven biển thực hiện các quyền chủ quyền đối với thềm lục địa của Công ước 1982

đã thay đổi nhiều Trong đó, phải kể đến một nhân tố làm nền tảng cho toàn

bộ chế độ pháp lý của thềm lục địa là thuyết thềm lục địa là phần kéo dài tự nhiên của lục địa quốc gia ven biển Thuyết này khẳng định mối liên hệ hữu

cơ và mối liên hệ về nhiều mặt giữa thềm lục địa và lãnh thổ đất liền của quốc gia ven biển Vì vậy, quy định rằng quyền chủ quyền và quyền tài phán với thềm lục địa là thuộc quốc gia ven biển chứ không thể thuộc quốc gia khác được Các quyền này có tính chất đặc quyền và không phải phụ thuộc vào sự chiếm hữu hay tuyên bố rõ ràng nào (quyền đương nhiên) Xuất phát từ việc thềm lục địa hình thành trong Luật quốc tế do nhu cầu phát triển kinh tế của các nước ven biển, nên các đặc quyền của nước ven biển trong thềm lục địa chủ yếu mang tính chất kinh tế, liên quan đến hoạt động thăm dò, khai thác tài nguyên thiên nhiên Nước ven biển có thẩm quyền tài phán đối với việc thực thi các đặc quyền của nước này trên thềm lục địa để đảm bảo các quyền này không bị xâm phạm

Trong việc nghiên cứu khoa học ở thềm lục địa, Công ước trao quyền quyết định cho quốc gia ven biển (Điều 246 Công ước); tuy nhiên để đảm bảo

sự bình đảng với các quốc gia khác, Công ước có quy định thêm rằng trong những điều kiện bình thường quốc gia ven biển cần đồng ý cho nước ngoài và

tổ chức quốc thế tiến hành nghiên cứu khoa học ở thềm lục địa của mình nếu việc nghiên cứu này thực hiện vì mục đích hòa bình hoặc thỏa mãn các điều kiện khác được Công ước quy định Như vậy, các quốc gia ven biển ban hành các quy tắc, thủ tục để đảm bảo cho phép trong một thời hạn nhất định và không được khước từ một cách phi lý

Để đảm bảo lợi ích cho các quốc gia khác, trong thềm lục địa, các quyền tự do hàng hải, hàng không, tự do đặt dây cáp và ống dẫn ngầm của các quốc gia được tôn trọng và bảo đảm thực hiện bởi nước ven biển Ngoài ra, Công ước ghi nhận việc thực hiện các đặc quyền và quyền tài phán nêu trên

của nước ven biển trong thềm lục địa không ảnh hưởng đến các quyền tự do của các nước khác đối với vùng nước và vùng trời phía trên vùng thềm lục địa

Trường hợp các nước ven biển mở rộng ranh giới ngoài của thềm lục địa ra ngoài 200 hải lý thì phải thực hiện nghĩa vụ đóng góp cho Ủy ban quyền lực Luật biển một khoản bằng tiền hoặc hiện vật hàng năm với cách tính cụ thể trong Công ước Đây là một quy định góp phần điều phối tương quan lợi ích của các quốc gia Với ý nghĩa như vậy, Công ước cũng quy định riêng đối với các quốc gia chậm và đang phát triển khai thác nguồn tài nguyên thuộc dạng phải nhập khẩu thì được miễn trừ trách nhiệm đóng góp này

KẾT LUẬN

Chế định về thềm lục địa được đổi mới, hoàn thiện hơn trong Công ước luật biển 1982 đã khẳng định được sự quan tâm đúng mức của pháp luật quốc tế dành cho nguồn tài nguyên quý báu này Hơn hết, quá trình phát triển này đã chứng minh một nguyên tắc mà luật quốc tế luôn muốn hướng tới và tuân thủ,

đó là nguyên tắc bình đẳng!

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Công ước luật biển năm 1958

2 Công ước luật biển năm 1982

3 Các văn bản công pháp quốc tế và văn bản pháp luật Việt Nam có liên quan, Nxb CTQG, Hà Nội, 2006.

4 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật quốc tế, Nxb CAND, Hà

Nội, 2007

5 Nguyễn Thị Kim Ngân, Chu Mạnh Hùng (đồng chủ biên), Giáo trình luật quốc tế (dùng trong các trường đại học chuyên ngành luật và ngoại

giao), Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2012

6 Lê Mai Anh, Trần Văn Thắng, Luật quốc tế - Lí luận và thực tiễn, Nxb.

Giáo dục, Hà Nội, 2001

7 Lê Mai Anh, Luật biển quốc tế hiện đại, Nxb Lao động, Hà Nội,

2005

8 Trường Đại học Luật Hà Nội, Vấn đề phân định biển trong Luật quốc

tế và thực tiễn phân định biển giữa Việt Nam với các nước trong khu vực, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, Hà Nội, 2012.

9 Nguyễn Duy Chiến, Luật pháp và thực tiễn quốc tế về xác định ranh giới ngoài của thềm lục địa, Tạp chí nghiên cứu lập pháp, Viện Nhà

nước và pháp luật, 2009