KHẢO SÁT PHẨM CHẤT TINH DỊCH CỦA GIỐNG HEO DUROC TẠI TRẠI HEO ĐỰC GIỐNG CỦA CÔNG TY SUNJIN TRẢNG BOM ĐỒNG NAI

Theo Nguyễn Văn Thành, 2004; trích dẫn bởi Nguyễn Thế Duy, 2010 2.2 Cơ quan sinh dục heo đực 2.2.1 Dịch hoàn Testis Dịch hoàn là tuyến sinh dục vừa có tác dụng ngoại tiết là sản sinh r

BỘ GIÁO DỤC và ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HỒ CHÍ MINH

KHOA CHĂN NUÔI – THÚ Y

****************

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

KHẢO SÁT PHẨM CHẤT TINH DỊCH CỦA GIỐNG HEO DUROC TẠI TRẠI HEO ĐỰC GIỐNG CỦA CÔNG TY

SUNJIN TRẢNG BOM ĐỒNG NAI

Sinh viên thực hiện: LƯƠNG CHÍ HẢO Lớp: DH07TY

Ngành: Thú Y Niên khóa: 2007 – 2012

Tháng 08/2012

BỘ GIÁO DỤC và ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HỒ CHÍ MINH

KHOA CHĂN NUÔI – THÚ Y

****************

LƯƠNG CHÍ HẢO

KHẢO SÁT PHẨM CHẤT TINH DỊCH CỦA GIỐNG HEO DUROC TẠI TRẠI HEO ĐỰC GIỐNG CỦA CÔNG TY

SUNJIN TRẢNG BOM ĐỒNG NAI

Khóa luận được đệ trình để đáp ứng yêu cầu cấp bằng Bác Sỹ thú y

Giáo viên hướng dẫn

TS VÕ THỊ TRÀ AN

Tháng 08/2012

XÁC NHẬN CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

Giáo viên hướng dẫn: TS Võ Thị Trà An

Họ và tên sinh viên thực tập: Lương Chí Hảo

Tên đề tài: “Khảo sát phẩm chất tinh dịch của giống heo Duroc tại trại heo đực

giống của công ty Sunjin Trảng Bom Đồng Nai”

Đã hoàn thành sửa chữa đề tài theo đúng yêu cầu của giáo viên hướng dẫn và

các ý kiến nhận xét, đóng góp của hội đồng chấm thi tốt nghiệp Khoa Chăn Nuôi

Thú Y ngày……… ………

Giáo viên hướng dẫn

LỜI CẢM TẠ

Xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến

Gia đình đã tạo điều kiện giúp đỡ, động viên và là chỗ dựa tinh thần cho tôi trong suốt thời gian học tập

Quý thầy cô khoa Chăn Nuôi Thú Y, những người đã tận tình chỉ dạy, truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm quí báu và giúp đỡ cho tôi trong suốt thời gian học tập tại trường Đặc biệt:

Tiến sĩ Võ Thị Trà An là người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài

Thạc sĩ Hồ Thị Nga, Thạc sĩ Nguyễn Văn Nhã đã tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành đề tài

Xin chân thành cảm ơn đến

Ban lãnh đạo trại cùng các anh chị: Nguyễn Thị Lan, Nguyễn Ngọc Ngon, Nguyễn Hữu Trọng, Phùng Đạt, Dương Tấn Đạt đã hết lòng tạo mọi điều kiện cho tôi thực hiện đề tài

Ban giám hiệu, quý thầy cô Trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh

Cảm ơn tất cả các bạn trong và ngoài lớp DH07TY đã chia sẻ cùng tôi những vui buồn, khó khăn trong thời gian học tập tại trường

Một lần nữa xin mọi người nhận nơi tôi lòng cảm ơn chân thành nhất

Sinh viên thực hiện Lương Chí Hảo

TÓM TẮT

Đề tài: “Khảo sát phẩm chất tinh dịch của giống heo Duroc tại trại heo đực giống của công ty Sunjin Trảng Bom Đồng Nai” được thực hiện từ ngày 20/02/2012 đến ngày 20/06/2012 tại trại Ai Center Trảng Bom, Đồng Nai Qua khảo sát 17 đực giống Duroc thuần đang làm việc có độ tuổi từ 17 – 25 tháng tuổi, chúng tôi ghi nhận một số kết quả sau:

Giám định đàn heo đực giống: Tất cả các cá thể khảo sát đều có ngoại hình thể chất, sinh trưởng đạt theo tiêu chuẩn của nhà nước Các cá thể khảo sát đều được xếp cấp tổng hợp 100 %

Phẩm chất tinh dịch: nhìn chung phẩm chất tinh dịch của 12/17 cá thể đạt theo tiêu chuẩn của nhà nước Có 4 cá thể không đạt tiêu chuẩn nhà nước về hoạt lực: D02, D04, D06, D09; cá thể D04 không đạt tiêu chuẩn về sức kháng; cá thể D01 không đạt tiêu chuẩn về kỳ hình Cụ thể là:

Dung lượng tinh: cao nhất là cá thể D01 (V = 286,69 ml) và thấp nhất là cá thể D08 (V = 126,86 ml)

Hoạt lực: cao nhất là cá thể D01, D03, D12, D13, D14, D17 (A = 0,85) và thấp nhất là cá thể D04 (A = 0,27)

Tỷ lệ sống của tinh trùng: cao nhất là cá thể D05 (88 %) và thấp nhất là cá thể D07 và D08(72 %)

Tỷ lệ kỳ hình của tinh trùng: cao nhất là cá thể D01 (12,8 %) và thấp nhất là

cá thể D05 (4 %) Cá thể D01 không đạt theo tiêu chuẩn TCVN 1859/76 về tiêu chuẩn kỳ hình

MỤC LỤC

TRANG

Trang tựa i

Phiếu xác nhận của giáo viên hướng dẫn ii

Lời cảm tạ iii

Tóm tắt iv

Mục lục v

Danh sách các chữ viết tắt ix

Danh sách các bảng x

Danh sách các hình xii

Chương 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích 1

1.3 Yêu cầu 1

Chương 2 TỔNG QUAN 2

2.1 Thành thục tính dục 2

2.1.1 Khái niệm 2

2.1.2 Sự trưởng thành về tính dục 2

2.2 Cơ quan sinh dục heo đực 3

2.2.1 Dịch hoàn (Testis) 3

2.2.2 Phó dịch hoàn (mào tinh, Epididymus) 4

2.2.3 Các tuyến sinh dục phụ 5

2.2.3.1 Tuyến tiền liệt (Prostate gland) 5

2.2.3.2 Tuyến nhíp hộ (tuyến củ hành, Cowper gland) 5

2.2.3.3 Túi tinh nang (Vesicular gland) 5

2.2.3.4 Tuyến bao qui đầu (tuyến Tyson) 6

2.2.3.5 Tuyến niệu quản (Urethal gland) 6

2.3 Tinh dịch 6

2.3.2 Tinh trùng 7

2.3.2.1 Đầu tinh trùng 8

2.3.2.2 Cổ và thân tinh trùng 8

2.3.2.3 Đuôi tinh trùng 9

2.4 Những đặc tính của tinh trùng 9

2.4.1 Đặc tính sinh lý 9

2.4.2 Đặc tính tiếp xúc 9

2.4.3 Tính hướng sáng 9

2.4.4 Tính chạy ngược dòng 9

2.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến sức sống của tinh trùng 10

2.5.1 Nước 10

2.5.2 Nhiệt độ 10

2.5.3 Không khí 10

2.5.4 Hóa chất 10

2.5.5 Ánh sáng 10

2.5.6 Sóng lắc 11

2.5.7 pH 11

2.5.8 Vật dơ bẩn và vi trùng 11

2.6 Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh và phẩm chất của tinh dịch 11

2.6.1 Giống 11

2.6.2 Dinh dưỡng 11

2.6.2.1 Protein 12

2.6.2.2 Vitamin 12

2.6.2.3 Vai trò của khoáng 12

2.6.3 Tuổi của thú đực 13

2.6.4 Thời tiết khí hậu 13

2.6.5 Chăm sóc quản lý 14

2.6.6 Bệnh tật 15

2.7 Một số tiêu chuẩn về phẩm chất tinh dịch theo quy định của nhà nước 15

2.8 Tóm tắt các nghiên cứu khác có liên quan 15

Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT 17

3.1 Thời gian và địa điểm 17

3.2 Điều kiện khảo sát 17

3.2.1 Đối tượng khảo sát 17

3.2.2 Điều kiện chuồng trại 18

3.2.3 Dinh dưỡng đàn heo đực giống 19

3.2.4 Quy trình chăm sóc nuôi dưỡng 20

3.2.5 Khai thác tinh dịch 20

3.3 Các chỉ tiêu khảo sát 22

3.3.1 Điểm cấp ngoại hình thể chất, sinh trưởng phát dục 22

3.3.2 Kiểm tra phẩm chất tinh dịch 22

3.4 Phương pháp khảo sát 22

3.4.1 Phương pháp gián tiếp 22

3.4.2 Phương pháp trực tiếp 22

3.4.2.1 Xếp cấp ngoại hình thể chất 22

3.4.2.2 Xếp cấp sinh trưởng 23

3.4.2.3 Xếp cấp tổng hợp 23

3.4.2.4 Kiểm tra phẩm chất tinh dịch 24

3.5 Xử lý số liệu 27

Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 28

4.1 Nhiệt độ và ẩm độ chuồng nuôi heo đực giống 28

4.2 Xếp cấp đàn đực giống khảo sát 29

4.3 Kiểm tra và so sánh các chỉ tiêu về phẩm chất tinh dịch của đực giống 30

4.3.1 So sánh và nhận xét về dung lượng tinh dịch (V) 30

4.3.2 So sánh và nhận xét về hoạt lực của tinh dịch (A) 32

4.3.3 So sánh và nhận xét về nồng độ tinh dịch (C) 33

4.3.4 So sánh và nhận xét về tổng số tinh trùng có khả năng gây thụ thai 35

4.3.6 So sánh và nhận xét về tỷ lệ sống của tinh trùng 39

4.3.7 So sánh và nhận xét về tỷ lệ kỳ hình của tinh trùng 41

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 43

5.1 Kết luận 43

5.2 Đề nghị 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

PHỤ LỤC 46

R (Resistant) Sức kháng của tinh trùng

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Tuổi thành thục tính dục ở một số loài 3

Bảng 2.2 Thành phần hóa học của tinh dịch heo 6

Bảng 2.3 Kích thước tinh trùng ở một số loài 8

Bảng 2.4 Thể tích tinh dịch của heo đực nội và heo đực ngọai 11

Bảng 2.5 Phẩm chất tinh theo độ tuổi 13

Bảng 2.6 Nồng độ tinh trùng biến động theo mùa 13

Bảng 2.7 Môi trường pha chế tinh dịch 14

Bảng 2.8 Một số tiêu chuẩn về phẩm chất tinh dịch theo quy định của nhà nước 15

Bảng 2.9 Kết quả khảo sát giống heo Duroc của các tác giả trước đây 16

Bảng 3.1 Tháng tuổi, nguồn gốc của các cá thể khảo sát 17

Bảng 3.2 Thành phần dinh dưỡng thức ăn 20

Bảng 3.3 Tiêu chuẩn cho điểm và hệ số tính điểm ngoại hình (TCVN 3666 – 89) 23 Bảng 3.4 Thang điểm xếp cấp ngoại hình thể chất, sinh trưởng 24

Bảng 3.5 Điểm hoạt lực tinh trùng 25

Bảng 4.1 Nhiệt độ và độ ẩm qua các tháng khảo sát 28

Bảng 4.2 Kết quả xếp cấp đàn đực giống 29

Bảng 4.3 Dung lượng tinh dịch của từng cá thể (ml) 30

Bảng 4.4 Dung lượng tinh dịch qua các tháng khảo sát 31

Bảng 4.5: Hoạt lực tinh trùng của các cá thể khảo sát 32

Bảng 4.6 Hoạt lực tinh trùng qua các tháng khảo sát 33

Bảng 4.7 Nồng độ tinh trùng của các cá thể khảo sát (106 tttt/lần lấy) 34

Bảng 4.8 Nồng độ tinh trùng qua các tháng khảo sát (106 tttt/lần lấy) 34

Bảng 4.9 Tổng số tinh trùng có khả năng thụ thai của các cá thể khảo sát (109 tttt/lần lấy) 36

Bảng 4.10 Tích VAC theo các tháng khảo sát (109 tttt/lần lấy) 36

Bảng 4.11 Sức kháng tinh trùng của từng cá thể khảo sát 37

Bảng 4.12 Sức kháng của tinh trùng qua các tháng khảo sát 38

Bảng 4.13 Tỷ lệ sống của tinh trùng theo từng cá thể khảo sát (%) 39

Bảng 4.14 Tỷ lệ kỳ hình của tinh trùng của các cá thể khảo sát 41

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Hình 2.1 Cấu tạo tinh trùng 7

Hình 3.1 Sơ đồ trại heo Ai Center 18

Hình 3.2 Heo đực đang vận động hàng ngày 19

Hình 3.3 Nhân viên kỹ thuật trại đang lấy tinh 21

Hinh 4.1 Tinh trùng còn sống 40

Hình 4.2 Tinh trùng chết 40

Hình 4.3 Tinh trùng kỳ hình đầu 42

Hình 4.4 Tinh trùng kỳ hình đuôi 42

Chương 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Cùng với sự phát triển của đất nước, ngành chăn nuôi cũng được quan tâm chú trọng đặc biệt là chăn nuôi heo, do việc cung cấp thịt heo là thị hiếu của người dân nước ta

Hiện nay, trong chăn nuôi heo đã áp dụng nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật nhất là trong công tác giống đã có nhiều biện pháp nhằm cải tiến chất lượng giống

để cung cấp cho thị trường chăn nuôi heo những con giống tốt đạt mức yêu cầu Đã

từ lâu, gieo tinh nhân tạo đã được chú ý và được các cơ sở chăn nuôi đặc biệt quan tâm Do đó, việc kiểm tra phẩm chất tinh dịch là rất cần thiết để chúng ta có cơ sở bồi dưỡng hay loại thải từng cá thể trong đàn, kịp thời giúp cơ sở chăn nuôi có được đàn nọc đầy đủ phẩm chất tốt để đảm bảo tăng tỷ lệ đậu thai, giảm phí đầu tư và tăng tính hiệu quả kinh tế

Xuất phát từ những lợi ích trên và được sự phân công của Khoa Chăn Nuôi Thú Y, Bộ môn Nội Dược và được sự đồng ý của công ty Sunjin, dưới sự hướng

dẫn của TS Võ Thị Trà An chúng tôi đã tiến hành đề tài : “Khảo sát phẩm chất

tinh dịch của giống heo Duroc tại trại heo đực giống của công ty Sunjin Trảng Bom Đồng Nai”

1.2 Mục đích

Chọn lọc và giữ lại những cá thể có phẩm chất tốt

Có những biện pháp xử lý kịp thời các đực giống có phẩm chất tinh dịch xấu

1.3 Yêu cầu

Đánh giá ngoại hình thể chất, sinh trưởng của đực giống

Đánh giá phẩm chất tinh và khả năng cho tinh dịch của đực giống qua các

2.1.2 Sự trưởng thành về tính dục

Tuổi trưởng thành về tính dục tùy theo giống, loài, khí hậu, dinh dưỡng, phái tính và chăm sóc

Những loài giống nhỏ con thường có tuổi thành thục sớm hơn

Khí hậu cùng với sự tương tác giữa nhiệt độ, ẩm độ, biên độ nhiệt, thời gian chiếu sáng… nói chung những điều kiện nhiệt đới giúp cho động vật thành thục sớm hơn

Mùa thường ảnh hưởng lớn đến thú giao phối theo mùa, tuổi thành thục có thể đến sớm hoặc kéo dài đến mùa sau

Dinh dưỡng tốt thì thú có thể thành thục sớm hơn Tuy nhiên dinh dưỡng kém không ngăn ngừa sự thành thục, mặc dù nó có thể đến muộn hơn

Phái tính cũng ảnh hưởng đến thành thục sinh dục chẳng hạn như thú cái thành thục sớm hơn thú đực vài tuần, vài tháng hoặc vài năm tùy loài

(Theo Nguyễn Văn Thành, 2004; trích dẫn bởi Nguyễn Thế Duy, 2010)

2.2 Cơ quan sinh dục heo đực

2.2.1 Dịch hoàn (Testis)

Dịch hoàn là tuyến sinh dục vừa có tác dụng ngoại tiết là sản sinh ra tinh

trùng vừa có tác dụng nội tiết là tiết ra testosterone để phát triển giới tính

Cấu tạo dịch hoàn:

Mỗi dịch hoàn được bao bọc trong một bao sợi (màng trắng, là những chùm

sợi collagen và những tế bào cơ trơn), còn bên trong được bao bọc bởi màng mạch

máu Màng trắng lún sâu vào bên trong dịch hoàn để tạo thành thể highmore Giữa

màng trắng và thể highmore có những vách ngăn, tạo nên các thùy (mỗi thùy chứa 3

– 4 ống sinh tinh)

Ống sinh tinh là những ống cong nhỏ (dài 30 – 80 cm, đường kính 180 – 300

µm), bố trí ngoằn ngoèo rồi đổ vào ống dẫn tinh

Nhu mô dịch hoàn là khoảng không gian của ống sinh tinh có nhiều mô liên kết lỏng lẻo, nhiều mạch máu và thần kinh Trong nhu mô có chứa nhiều đại thực bào và dưỡng bào Dịch thể trong dịch hoàn là các ống sinh tinh và các tế bào kẽ được ngập trong chất lỏng gian bào (dịch kẽ) Nó giữ vai trò quyết định trong chức năng nội tiết và ngoại tiết của dịch hoàn

Ở phần lớn loài có vú như heo, dịch hoàn nằm trong bao dịch hoàn, là nơi có nhiệt độ thấp hơn từ 3 – 50C so với thân nhiệt Đối với những loài này, quá trình sản sinh tinh trùng không thể tiến hành bình thường khi nhiệt độ dịch hoàn bằng nhiệt

độ thân nhiệt Cơ quan thụ cảm nhiệt trong da của bao dịch hoàn có thể sinh ra những đáp ứng nhằm làm giảm thân nhiệt như kích thích thở nhanh và bài tiết mồ hôi Ở heo đực, bao dịch hoàn không treo lủng lẳng và sự bài tiết mồ hôi không hiệu quả Do đó, nhiệt độ ở bao dịch hoàn và trực tràng không chênh lệch nhiều Vì vậy, trong thời kỳ nhiệt độ, ẩm độ không khí cao có thể tăng tinh trùng kỳ hình

2.2.2 Phó dịch hoàn (mào tinh, Epididymus)

Tinh trùng được sinh ra ở dịch hoàn chính, rồi được chứa và hoàn thiện dần

ở dịch hoàn phụ Ở các vách của dịch hoàn phụ có nhiều mạch quản và lâm ba Đây

là nguồn cung cấp năng lượng cho tinh trùng hoạt động và sống lâu Độ dài dịch hoàn phụ ở heo là 100 cm

Thời gian tinh trùng từ dịch hoàn qua dịch hoàn phụ là tuỳ thuộc vào kích thước của dịch hoàn phụ Ở heo thời gian tinh trùng qua dịch hoàn phụ là 20 ngày Các yếu tố trong dịch hoàn phụ bao gồm pH (6,2 – 6,8); nồng độ ion [H+] lớn gấp

10 lần so với dịch hoàn: áp suất CO2 tại đây cao nên ức chế quá trình phân giải đường; tế bào ống của dịch hoàn phụ tiết lipo – protein (mang điện tích âm) giúp tinh trùng không kết dính thành từng mảng Các yếu tố trên sẽ giúp tinh trùng sống

ở dạng tiềm sinh, năng lượng tiêu hao sẽ ở mức thấp nhất, do đó tinh trùng ở dịch hoàn phụ 1 – 2 tháng vẫn có khả năng thụ thai Tuy nhiên, nếu tinh trùng ở đây quá lâu sẽ xảy ra tình trạng thay đổi hình thái và sinh lý, giảm sức sống và khả năng thụ thai, cuối cùng thoái hoá dần và chết Những đực giống lâu ngày không lấy tinh, khi

sử dụng lại có hoạt lực kém, tỷ lệ kỳ hình cao và tỷ lệ thụ thai thấp (Lê Văn Thọ và Đàm Văn Tiện, 1992; trích dẫn bởi Nguyễn Thế Duy, 2010)

2.2.3 Các tuyến sinh dục phụ

2.2.3.1 Tuyến tiền liệt (Prostate gland)

Tuyến tiền liệt nằm ở phần cuối ống dẫn tinh và phần đầu niệu đạo Chất tiết của tuyến có mùi hăng đặc trưng, chứa nhiều dịch thể protein trung tính có khả năng hấp thu CO2 có trong môi trường niệu đạo giúp tăng hoạt động tinh trùng Ngoài ra, dịch tuyến trong suốt, có tính kiềm nhằm tác dụng trung hoà acid niêu đạo và

H2CO3 (acid carbonic) do tinh trùng sinh ra trong quá trình hoạt động Đặc biệt, chất tiết của tuyến tiền liệt có nồng độ Zn2+ rất cao (và cả Ca2+, Mg2+) Zn làm cho tinh thanh có khả năng diệt khuẩn và ổn định các nucleoprotein của ADN của tinh trùng

Ở tuyến tiền liệt còn tiết ra prostaglandin (PG), có tác dụng làm tăng co bóp cơ trơn ống dẫn tinh, làm tăng tốc độ phóng tinh (theo từng đợt mãnh liệt) ở niệu đạo vào đường sinh dục con cái (Nguyễn Tuấn Anh và Nguyễn Quốc Đạt, 1997; trích dẫn bởi Nguyễn Thế Duy, 2010) Ở heo, chất tiết này chiếm 50 % tinh dịch

2.2.3.2 Tuyến nhíp hộ (tuyến củ hành, Cowper gland)

Tuyến nhíp hộ tiết ra dịch nhầy bôi trơn và rửa đường sinh dục thú cái trước khi giao phối Ngoài ra, nó có tác dụng cung cấp dưỡng chất cho tinh trùng, trung hòa pH ở âm đạo tạo điều kiện thuận lợi cho tinh trùng đi qua

2.2.3.3 Túi tinh nang (Vesicular gland)

Túi tinh nang là tuyến lớn nhất và hoạt động mạnh ở heo Dịch thể keo của tuyến chứa nhiều globulin kết hợp với men vezikinase khi gặp những hạt thể selatin

có trong tinh dịch (chất tiết của tuyến tiền liệt) sẽ hấp thụ nước và tăng thể tích tạo thành topioca và gel (xu xoa hay keo phèn) Chất này có khả năng hút nước rất mạnh và nở ra Điều này trong giao phối trực tiếp sẽ tạo thành nút ở cổ tử cung ngăn tinh trùng chảy ngược ra

Chú ý trong thụ tinh nhân tạo, chúng ta phải nhanh chóng lọc bỏ keo phèn

tránh cho tinh trùng dính vào và nghẹt ống dẫn tinh

2.2.3.4 Tuyến bao qui đầu (tuyến Tyson)

Tuyến này có chức năng tiết ra các pheromone có khả năng truyền tải hiệu

ứng của con đực trong giao hợp (heo, người, chuột) (Fournier và Delpech, 1991;

trích dẫn bởi Nguyễn Thế Duy, 2010)

2.2.3.5 Tuyến niệu quản (Urethal gland)

Ở heo đực, tuyến này nằm rải rác khó phân biệt

2.3 Tinh dịch

Tinh dịch gồm có thành phần chính là tinh thanh và tinh trùng Tinh dịch là

hỗn hợp các chất tiết của dịch hoàn chính, dịch hoàn phụ và các tuyến sinh dục phụ

Theo Milovary thể tích tinh dịch của heo từ 200 – 400 (ml) và nồng độ C là 100.106

tt/ml106 tt/ml (Lâm Quang Ngà, 2005)

Bảng 2.2 Thành phần hóa học của tinh dịch heo

Protid 3831 Lipid 29

2.3.1 Tinh thanh

Tinh thanh là chất tiết của phó dịch hoàn và các tuyến sinh dục phụ Ở heo đực, phần lớn tinh thanh (55 – 70 %) là chất phân tiết của tuyến tiền liệt và tuyến cầu niệu đạo, 20 – 26 % do tuyến tinh nang, 15 – 18 % là chất phân tiết của tuyến Cowper, chỉ có 2 – 3 % là của dịch hoàn phụ tiết ra (Nguyễn Thiện và Nguyễn Tuấn Anh, 1993; trích dẫn bởi Nguyễn Thế Duy, 2010) Ngoài ra, số lượng tinh thanh phụ thuộc vào kích thước và tốc độ tiết của các tuyến sinh dục phụ (Lâm Quang Ngà, 2005)

Những gia súc giao phối ở tử cung như heo thì số lượng tinh thanh nhiều hơn, nồng độ tinh trùng thấp Tác dụng của tinh thanh là tạo thành môi trường thích hợp thúc đẩy hoạt động của tinh trùng, chấm dứt trạng thái tiềm sinh, rửa sạch niệu đạo và làm trung hòa pH âm đạo tạo điều kiện cho tinh trùng gặp trứng

2.3.2 Tinh trùng

Hình 2.1 Cấu tạo tinh trùng

(Nguồn: CNSH, 2008)

Tinh trùng sinh ra từ ống sinh tinh Lớp trong cùng là tinh nguyên bào ở thời

kỳ sinh sản, dưới là lớp tế bào mẹ sơ cấp ở thời kỳ tăng trưởng, dưới nữa là lớp tế

bào thứ cấp do lớp tế bào sơ cấp phân chia Mỗi tế bào thứ cấp lại chia làm 2 tế bào

(tinh tử) tinh trùng Thành phần của tinh trùng heo gồm: 75 % nước, 25 % vật chất

khô (trong đó có 85 % protein, 13,2 % lipid, 1,8 % khoáng) (Lâm Quang Ngà,

Cổ thân (µm)

Đuôi (µm)

Đầu tinh trùng hình trứng, được bao bọc bởi một màng mỏng lipoprotein,

màng được hình thành khi đi qua dịch hoàn phụ, màng có khả năng bán thấm giúp

cho tinh trùng định hình và chống chọi lại các điều kiện bất lợi của môi trường

Phía trên đầu có hệ thống Acrosome Acrosome có tác dụng đến năng lực thụ

thai của tinh trùng Nếu bảo quản tinh trùng ở môi trường và nhiệt độ thích hợp

không đổi từ 2 – 3 ngày thì tinh trùng vẫn còn năng lực hoạt động Nếu kéo dài sẽ bị

bất thụ do hệ thống Acrosome bị biến dạng nhất là ở môi trường nhược trương

2.3.2.2 Cổ và thân tinh trùng

Cổ và thân tinh trùng nối liền với phần đầu một cách lỏng lẻo, chứa chủ yếu

nguyên sinh chất của tinh trùng và chứa nhiều enzyme hô hấp Phần này dễ bị đứt ra

khỏi đầu

2.3.2.3 Đuôi tinh trùng

Đuôi tinh trùng chứa đến 23 % lipid Chức năng chủ yếu của đuôi tinh trùng

là giúp tinh trùng vận động nhờ 2 sợi hình xoắn quấn quanh đuôi theo chiều dài của

Trong điều kiện có O2 tinh trùng trao đổi chất bằng hô hấp, hệ số hô hấp được tính bằng µl O2 của 100.000 tinh trùng tiêu thụ trong 1 giờ ở 370C,trung bình khoảng 10 – 20 µl O2

Sự phân giải fructose trong điều kiện không cóO2, hệ số phân giải phân giải fructose là số mg fructose của 109tinh trùng tiêu thụ trong 1 giờ ở 370C, trung bình

là 2 mg

2.4.2 Đặc tính tiếp xúc

Quan sát giọt tinh trên kính hiển vi (giọt tinh có bọt khí hay vật lạ) ta quan sát thấy tinh trùng sẽ đến bao quanh vật đó Nhờ có đặc tính đó nên khi gặp tế bào trứng tinh trùng tiến đến bám xung quanh để kết hợp với tế bào trứng tạo thành hợp

2.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến sức sống của tinh trùng

Nhiệt độ nhỏ hơn 50C hầu như tinh trùng không hoạt động, với nhiệt độ 5 –

150C tinh trùng hoạt động không đáng kể Tinh trùng hoạt động tối ưu ở 370C (Nguyễn Thiện và Nguyễn Tuấn Anh, 1993; trích dẫn bởi Nguyễn Thế Duy, 2010)

Để bảo quản tinh dịch thì một trong những điều kiện quan trọng nhất là chuyển tinh trùng về trạng thái tiềm sinh Khi sử dụng ta có thể hâm nóng từ từ đến nhiệt độ tinh trùng hoạt động tối đa là 370C, có thể khôi phục hoạt lực và khả năng thụ thai Nhưng khi bảo quản, nhiệt độ hạ quá nhanh tinh trùng sẽ gặp hiện tượng choáng lạnh Vì vậy trong các phòng nghiên cứu tinh dịch, các dụng cụ phương tiện tiếp xúc với tinh dịch không nên dưới 180C

2.5.3 Không khí

Tinh trùng tiếp xúc tự do trong không khí sẽ tăng cường hô hấp, tăng cường hoạt động, chóng tiêu hao năng lượng dễ dẫn đến chết Vì vậy khi rót tinh vào lọ chứa tinh phải thật đầy, đậy nắp chai sao cho không còn bọt khí trong lọ

2.5.4 Hóa chất

Tinh trùng rất nhạy cảm với những hóa chất có tính sát trùng như: ancohol 5

%, KMnO4 4 %, formol…nên khi tồn trữ tinh hoặc pha chế không nên để hóa chất rơi vào

2.5.5 Ánh sáng

Tinh trùng có tính hướng sáng rất mạnh, bị diệt nhanh chóng bởi tia tử ngoại

Do vậy, tinh trùng phải được đựng trong lọ màu để tránh ánh sáng

2.5.6 Sóng lắc

Nếu vận chuyển tinh dịch dao động mạnh thì tinh dịch mau chết

2.5.7 pH

Tinh trùng heo có pH hơi kiềm 6,8 – 7,6, nếu thay đổi pH trong phạm vi lớn

sẽ ảnh hưởng đến sức sống của tinh trùng Trong môi trường acid tinh trùng ít vận động nên sức sống kéo dài

2.5.8 Vật dơ bẩn và vi trùng

Chất bẩn (tạp trùng, rác, bụi…) sẽ hấp dẫn tinh trùng bám vào hoặc gây hại

cho bản thân tinh trùng Các vi khuẩn Staphylococcus spp, Leptospira… thường

nhiễm trong tinh dịch, gây hại cho bản thân đực giống ảnh hưởng làm xấu đến heo nái và sự phát triển của phôi

2.6 Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh và phẩm chất của tinh dịch

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh và phẩm chất tinh dịch Thường các nguyên nhân sau đây được chú ý:

2.6.1 Giống

Các giống heo khác nhau thì có phẩm chất tinh khác nhau Ở Việt Nam, giống heo đực ngoại thường cho phẩm chất tinh và dung lượng cao hơn giống heo đực nội

Bảng 2.4 Thể tích tinh dịch của heo đực nội và heo đực ngoại

V (ml/lần lấy) 50 – 80 >100 80 – 150 250 – 400

VAC (109 tinh trùng/lần lấy) 1,3 – 10 16 – 90

(Nguyễn Thiện và Nguyễn Tuấn Anh, 1993; trích dẫn bởi Nguyễn Thế Duy, 2010)

2.6.2 Dinh dưỡng

Đối với đực giống ngoài việc duy trì trọng lượng và sức khỏe, dinh dưỡng

2.6.2.1 Protein

Protein là thành phần chính để cấu tạo tế bào, kích thích tố, kháng thể, đồng thời đó là vật chất cấu tạo cơ bản của tinh trùng Tỷ lệ đạm trong khẩu phần sẽ ảnh hưởng đến sự hình thành tinh trùng và chất lượng tinh dịch (Lê Văn Thọ, Đàm Văn Tiện, 1992; trích dẫn bởi Nguyễn Thế Duy, 2010)

Nếu thiếu protein thì khả năng sinh tinh yếu, chất lượng tinh trùng, nồng độ tinh trùng và tính hăng giảm Tuy nhiên protein dư thừa cơ thể không tích trữ được

mà bài thải ra ngoài Nếu protein dư trong khoảng thời gian dài thì thì cơ quan tiết niệu sẽ bị viêm do hoạt động quá tải, giảm tính hăng và tuổi thọ của heo cũng giảm

2.6.2.2 Vitamin

Vitamin A làm ảnh hưởng tổng hợp testosterone Nó góp phần bảo vệ mô cơ quan sinh dục, cần thiết cho sự sinh trưởng, sinh sản và đề kháng bệnh Vitamin A cần thiết cho thú sinh sản để sản xuất ra giao tử Nếu thiếu vitamin A, số lượng và hoạt lực tinh trùng và khả năng thụ thai giảm, đồng thời lớp tế bào mầm bị bất dưỡng, ảnh hưởng đến sự hình thành tinh trùng và chất lượng tinh dịch

Vitamin E góp phần tăng nồng độ và thể tích tinh dịch (Lâm Quang Ngà, 2005) Khi thiếu vitamin E, chức năng sinh sản con cái và con đực giảm Riêng con đực khẩu phần thiếu vitamin E thì sẽ xảy ra sự thoái hoá tinh hoàn, tinh trùng bị kỳ hình nhiều, hoạt lực kém, tinh hoàn không sản xuất được tinh trùng

Vitamin D cần thiết cho sự chuyển hoá Ca, P trong cơ thể Thiếu vitamin D làm cho heo bị yếu chân, ảnh hưởng đến khả năng sinh tinh và khó khăn khi lấy tinh

2.6.2.3 Vai trò của khoáng

Rất cần thiết cho quá trình sinh trưởng và phát dục bình thường của gia súc nếu thiếu sẽ ảnh hưởng đến quá trình trên Có 2 loại khoáng: đa lượng và vi lượng

2.6.3 Tuổi của thú đực

Phẩm chất tinh dịch thay đổi theo độ tuổi Dung lượng tinh dịch và mật độ tinh trùng tăng theo tuổi gắn liền với sự hoàn chỉnh cơ quan sinh dục, hormone và

cấu tạo cơ thể Phẩm chất tinh tốt nhất ở heo 2 – 3 năm tuổi, về sau giảm dần.(Võ Văn Ninh, 2007)

Theo Nguyễn Ngọc Tuân và Trần Thị Dân (1998) đã chỉ ra rằng heo đực thành thục ở độ tuổi 5 – 8 tháng Khi heo đực ở 110 – 125 ngày thì dịch hoàn của chúng có thể có tinh trùng nhưng khả năng thụ thai thấp và heo đực vẫn chưa thành thục về tập tính sinh dục Tóm lại, ta không nên sử dụng nọc trước 7,5 – 8 tháng tuổi và cũng không nên kéo dài quá 3 năm Khi nọc càng già thì càng trở nên nặng

nề đồng thời làm cho tiến bộ di truyền bị chậm lại (trích dẫn bởi Danh Thành Đồng, 2011)

Bảng 2.5 Phẩm chất tinh theo độ tuổi

4,5 284 0,81 176 2800 40,6 12 (Theo Đặng Đình Thông trạm Thụ Tinh Nhân Tạo Hà Nội quan sát trên giống heo Yorkshire Large White; trích dẫn bởi Phùng Đạt, 2009)

2.6.4 Thời tiết khí hậu

Trong chăn nuôi nếu có điều kiện nên khống chế nhiệt độ chuồng nuôi ở 16 –

22 0C, ẩm độ 65 – 75 % Nhiệt độ trên 270C gây stress nhiệt và thời gian kéo dài sẽ làm giảm lượng tinh dịch, kỳ hình cao, sức kháng thấp và hoạt lực giảm

Bảng 2.6 Nồng độ tinh trùng biến động theo mùa

2.6.5 Chăm sóc quản lý

Khi thú thành thục tính dục thì nên nhốt riêng 1 con/ô chuồng để tránh cắn nhau và nhảy lên nhau, chuồng phải đầy đủ ánh sáng, thoáng mát, có sân chơi giúp thú vận động cơ thể rắn chắc không bị mập mỡ

Hiện nay người ta sử dụng hai phương pháp lấy tinh đó là lấy tinh bằng âm đạo giả và lấy tinh bằng tay Cả hai phương pháp trên đều có ưu khuyết điểm làm ảnh hưởng đến phẩm chất tinh dịch Do vậy, đòi hỏi người lấy tinh phải có tay nghề, kĩ thuật lẫn vệ sinh trong khi lấy tinh

Chu kỳ lấy tinh là khoảng cách giữa hai lần lấy tinh Khoảng cách này phải hợp lý, không quá dày cũng không quá thưa Chu kỳ lấy tinh sẽ ảnh hưởng đến dung lượng, nồng độ, hoạt lực và số liều pha chế được trong một lấn lấy Theo Lâm Quang Ngà (2005), chu kỳ lấy tinh ở heo < 12 tháng lấy 1 lần/tuần, heo > 12 tháng lấy 2 – 3 lần/tuần

Trong quá trình xuất tinh, các tuyến sinh dục phụ đã tiết ra một số chất có hại cho tinh trùng trong quá trình bảo tồn Môi trường pha chế nhằm làm loãng hàm lượng các chất này, đồng thời tạo môi trường thích hợp và cung cấp chất dinh dưỡng cho tinh trùng hoạt động Việc pha chế và bảo tồn phải đảm bảo các điều kiện về nhiệt độ, pH, dinh dưỡng.…

Một số môi trường pha chế hiện nay ở nước ta như: A.H.R.I – 3, BSA, BST… Đây là các loại môi trường đóng gói sẵn và chỉ cần pha với nước cất theo hướng dẫn của nhà sản xuất Ngoài ra, người ta còn có thể tự pha chế môi trường như công thức sau

Bảng 2.7 Môi trường pha chế tinh dịch

Glucose

bicarbonate Citrate Natri EDTA Penicillin Streptomycine

Nước cất

60 g 1,2 g 3,7 g 3,7 g 1 triệu UI 1,0 g 1 lít (trích Pha chế tinh dịch của công ty Greenfeed; trích dẫn bởi Phùng Đạt, 2009)

2.6.6 Bệnh tật

Một số bệnh trên heo có thể lây qua đường giao phối, lấy tinh như: bệnh do Lepto, PRRS…làm ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe của thú, đồng thời làm giảm phẩm chất tinh dịch Vì vậy làm ảnh hưởng xấu đến đàn nái

2.7 Một số tiêu chuẩn về phẩm chất tinh dịch theo quy định của nhà nước

Để đảm bảo chất lượng tinh trùng trong phối giống, nhà nước đã đưa ra một

số mức quy định về phẩm chất tinh dịch được xem là có thể sử dụng và được trình bày ở Bảng 2.8

Bảng 2.8 Một số tiêu chuẩn về phẩm chất tinh dịch theo quy định của nhà nước

STT Chỉ tiêu chất lượng tinh Ký hiệu Đơn vị tính Yêu cầu

2.8 Tóm tắt các nghiên cứu khác có liên quan

Sau đây là kết quả khảo sát giống heo Duroc của Danh Thành Đồng (2011) tại trại Bành Tỷ, Nguyễn Thế Duy (2010) tại trại Cao Văn Thê Chợ Gạo Tiền Giang, Phùng Đạt (2009) tại trại Xuân Phú, Đào Công Thảo (2008) tại trại Kim Long

Bảng 2.9 Kết quả khảo sát giống heo Duroc của các tác giả trước đây

Chương 3

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT

3.1 Thời gian và địa điểm

Thời gian: Từ ngày 19/02/2012 đến ngày 19/06/2012

Địa điểm: Tại trại heo đực giống Ai Center của công ty Sunjin, Trảng Bom,

Đồng Nai

3.2 Điều kiện khảo sát

3.2.1 Đối tượng khảo sát

Chúng tôi khảo sát 17 heo nọc thuần thuộc giống heo Duroc Tuổi và nguồn

gốc của các cá thể khảo sát được trình bày qua Bảng 3.1

Bảng 3.1 Tháng tuổi, nguồn gốc của các cá thể khảo sát

3.2.2 Điều kiện chuồng trại

Trại có tất cả 3 dãy chuồng :

Dãy 1: đực hậu bị mới nhập về để cách ly

Dãy 2: đực mới tập lấy tinh tới 2 năm tuổi

Dãy 3: đực làm việc hơn 2 năm tuổi

Hình 3.1 Sơ đồ trại heo Ai Center

Chuồng được thiết kế theo kiểu chuồng kín Mái chuồng thiết kế theo kiểu mái đôi, nhờ vậy mà tránh được mưa tạt, gió lùa, đồng thời tận dụng được luồng khí mát tự nhiên Chuồng có hệ thống làm mát bằng Cooling Pad và hệ thống quạt hút ở đầu mỗi dãy

và ở giữa Vì vậy, khi nhiệt độ chuồng quá nóng thì trại sẽ bật hệ thống làm mát để nhiệt độ trong chuồng luôn ổn định từ 24 – 290C Thế nhưng ẩm độ chuồng quá cao nên trại đã không dùng tới hệ thống phun nước lên Cooling Pad để giảm ẩm độ Vì vậy, lại làm cho nhiệt độ cao hơn bình thường

Mỗi đực giống được nuôi dưỡng riêng từng ô, diện tích 1 ô chuồng là 4 m2, chiều cao song chắn là 1,5 m Heo đực vận động hàng ngày 10 – 15 phút/ngày

Hình 3.2 Heo đực đang vận động hàng ngày 3.2.3 Dinh dưỡng cho đàn heo đực giống

Số lần ăn: heo ăn 2 lần/ngày vào lúc 8 h và 14 h

Mức ăn: heo dưới 1 năm tuổi 2,6 – 2,8 kg/ngày; heo trên 1 năm tuổi 2,8 – 3 kg/ngày

Ở trại sử dụng hoàn toàn thức ăn 960 của công ty Sunjin sản xuất ra

Hàng tuần bổ sung vitamin ADE cho đực giống