Vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông hồng

Thực tế cho thấy, lâu nay khâu kiểm soát vốn đầu tư từ NSNN nói chung, NSNN đầu tư cho phát triển kết cấu hạ tầng nói riêng, trong đó có GTNT còn lỏng lẻo, xảy ra tình trạng thất thoát,

HÀ NỘI - 2018

MÃ SỐ: 62 31 01 02

Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS NGUYỄN KHẮC THANH

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả

Lê Thị Tường Thu

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 6

1.1 Những nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài luận án 6

1.2 Những nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài luận án 11

1.3 Một số nhận xét và khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án 26

Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VỐN ĐẦU TƯ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC ĐỂ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG NÔNG THÔN 31

2.1 Cơ sở lý luận về vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn 31

2.2 Vai trò, các nhân tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn 41

2.3 Kinh nghiệm huy động và sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn ở một số vùng và bài học rút ra cho vùng đồng bằng sông Hồng 54

Chương 3 THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƯ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC ĐỂ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG NÔNG THÔN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG 69

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội vùng đồng bằng sông Hồng và hiện trạng giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng 69

3.2 Tình hình huy động và sử dụng các nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng 82

3.3 Đánh giá chung về vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng 100

Chương 4 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HUY ĐỘNG VÀ SỬ DỤNG CÓ HIỆU QUẢ VỐN ĐẦU TƯ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC ĐỂ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG NÔNG THÔN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG THỜI GIAN TỚI 112

4.1 Phương hướng huy động và sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng 112

4.2 Các giải pháp tăng cường huy động và sử dụng có hiệu quả vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng giai đoạn đến 2020 và tầm nhìn 2030 125

KẾT LUẬN 153

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 155

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 156

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Bắc TB và DHNTB : Bắc Trung bộ và Duyên hải Nam Trung bộ

BT, BOT : Đầu tư - chuyển giao, Đầu tư - khai thác -

chuyển giao

CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Vốn hỗ trợ phát triển chính thức Đối tác công tư

Trái phiếu Chính phủ

Ủy ban nhân dân

Xã hội hóa

DANH MỤC BẢNG

Trang Bảng 3.1: Mạng lưới đường giao thông nông thôn theo vùng 73 Bảng 3.2: Tiêu chí đường giao thông trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn

mới theo QĐ số 491 QĐ-TTg 76 Bảng 3.3: Kết quả đã thực hiện đường xã, mục tiêu còn phải thực hiện đến 2020 77 Bảng 3.4: Kết quả đã thực hiện đường thôn xóm, mục tiêu còn phải thực hiện

đến 2020 78 Bảng 3.5: Kết quả đã thực hiện đường trục chính nội đồng được cứng hóa,

mục tiêu còn phải thực hiện đến 2020 79 Bảng 3.6: Cơ chế huy động vốn phát triển giao thông nông thôn 84 Bảng 3.7: Tổng hợp nguồn vốn huy động cho giao thông nông thôn vùng

đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2010-2015 85 Bảng 3.8: Vốn ngân sách Trung ương cho giao thông nông thôn các tỉnh đồng

bằng sông Hồng 2010-2015 87 Bảng 3.9: Vốn ngân sách địa phương các tỉnh đồng bằng sông Hồng cho giao

thông nông thôn 2010-2015 89 Bảng 4.1: Mục tiêu phát triển GTNT các vùng theo tiêu chí xây dựng nông

thôn mới tại Quyết định 491 QĐ-TTg ngày 16/4/2009 114 Bảng 4.2: Dự báo nhu cầu vốn ngân sách nhà nước để hoàn thành mục tiêu

phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng đến 2020 116 Bảng 4.3: Cơ chế huy động vốn phát triển giao thông nông thôn 122

DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ

Trang

Bản đồ 3.1: Vùng đồng bằng sông Hồng 69

Hình 3.1: Tỷ lệ loại đường giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng 74

Hình 3.2: Mật độ đường giao thông nông thôn theo vùng 75

Hình 3.3: Tỷ lệ cứng hóa mặt đường giao thông nông thôn 75

Hình 3.4: Cơ cấu vốn đầu tư cho giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng 2011-2015 85

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là một quốc gia có gần 70% dân số sống ở nông thôn với 73% lực lượng lao động làm việc, sinh sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông lâm ngư nghiệp, sản phẩm nông nghiệp trong nước là nguồn cung cấp lương thực thực phẩm cho tiêu dùng, tạo nguyên liệu cho nền sản xuất công nghiệp, cung cấp trực tiếp và gián tiếp cho các ngành kinh tế khác phát triển, tạo sự ổn định xã hội, đảm bảo sự phát triển bền vững Chính vì vậy, nông dân và nông thôn luôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế-xã hội

Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của Chính phủ, nền sản xuất nông nghiệp và đời sống người nông dân cũng như hạ tầng giao thông nông thôn (GTNT) đã cơ bản thay đổi và đạt được những thành tựu to lớn Năng suất, chất lượng và hiệu quả của sản xuất nông nghiệp phát triển với tốc độ khá cao, bền vững Các hàng hóa nông sản ngày càng phong phú và có bước tăng trưởng mạnh, được phân phối rộng khắp các vùng miền trên toàn quốc và đang vươn lên trở thành mặt hàng xuất khẩu quan trọng Thành tích đó là nhờ các cơ chế chính sách đổi mới trong nông nghiệp và sự nỗ lực lao động quên mình của giai cấp nông dân, trong đó phải kể tới vai trò hỗ trợ tích cực của hệ thống hạ tầng GTNT đã

có bước phát triển khởi sắc những năm qua Tuy nhiên, công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và hội nhập kinh tế quốc tế cũng đang đặt ra nhiều thách thức đối với việc tiếp tục hoàn thiện phát triển hạ tầng GTNT Phát triển giao thông nông thôn đang là yêu cầu cấp thiết và có tính chất sống còn để đẩy nhanh quá trình phát triển KT-XH khu vực nông thôn, hơn nữa để xóa bỏ rào cản ngăn cách giữa thành thị và nông thôn, rút ngắn khoảng cách phân hóa giàu nghèo giữa các vùng miền và góp phần mang lại cho nông thôn một bộ mặt mới, xung lực mới để phát triển và hội nhập Tuy nhiên, nhu cầu vốn đầu tư cho phát triển hạ tầng GTNT luôn là vấn đề cực kỳ nan giải, bởi đầu tư cho GTNT đòi hỏi vốn lớn, lại không hấp dẫn được các nhà đầu tư do khả năng sinh lời thấp, vì vậy chủ yếu trông đợi vào vốn đầu tư từ NSNN, trong khi vốn NSNN còn hạn hẹp và không đủ đáp ứng nhu cầu

Là một trong những vùng kinh tế trọng điểm của cả nước, vùng đồng bằng sông Hồng hay còn gọi là vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng là khu vực thuộc hạ lưu của sông Hồng hiện nay có 11 tỉnh, thành phố bao gồm: Hà Nội, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hải Dương, Hải Phòng, Hưng Yên, Thái Bình, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình với dân số khoảng 21.133,8 nghìn người và diện tích 21.260,3 km² Diện tích đất nông nghiệp khoảng 760.000 ha, trong đó 70% là đất phù sa màu mỡ, có giá trị lớn về sản xuất nông nghiệp Đất nông nghiệp chiếm 51,2% diện tích vùng [82]

Do đó, để vùng đồng bằng sông Hồng phát triển cần có sự quan tâm đầu tư, trong đó đáng chú trọng là đầu tư phát triển hệ thống GTNT

Hơn nữa, trong thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới, giao thông là một tiêu chí quan trọng và tiêu chí này cần vốn đầu tư lớn nhất, đặc biệt là giao thông thôn xóm và giao thông nội đồng Việc triển khai tiêu chí này theo quy hoạch tại các địa phương đều gặp vướng mắc nhất định, trong đó có vướng mắc về vốn đầu tư

Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các nguồn vốn đầu tư cho giao thông nông thôn trong 10 năm qua ước tính khoảng 170.000-180.000 tỷ đồng, trong

đó NSNN chiếm khoảng 70% tổng nguồn vốn được huy động; vốn huy động từ cộng đồng, doanh nghiệp chiếm khoảng 10-15% tổng nguồn vốn, kể cả việc huy động từ đóng góp của cộng đồng dân cư để đầu tư; ngoài ra các địa phương còn huy động từ các nguồn khác như thu phí sử dụng đất, thu xổ số kiến thiết… Chỉ tính riêng giai đoạn 2003 đến năm 2010, cả nước đã đầu tư 749 dự án đường giao thông đến trung tâm xã trên địa bàn các xã nông thôn, miền núi thuộc các vùng: Trung du

và miền núi Bắc bộ; Đồng bằng sông Hồng; Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung; Tây nguyên; Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long với tổng mức đầu tư các dự

án đầu tư đường ô tô đến trung tâm xã cả giai đoạn được các địa phương phân bổ vốn TPCP là 32.951 tỷ đồng, bên cạnh đó các địa phương cũng đã chủ động lồng ghép các nguồn vốn khác trên địa bàn để đầu tư

Tuy có sự phát triển khởi sắc trong những năm vừa qua nhưng phát triển hạ tầng giao thông nông thôn căn bản vẫn còn nhiều hạn chế Hiện cả nước có hơn 570.448 km đường bộ, trong đó hệ thống giao thông nông thôn (đường huyện trở xuống) dài 492.892 km (bằng 86,6% mạng lưới đường bộ) [8] Nếu xét trên diện

rộng, mật độ giao thông nông thôn trên cả nước còn thấp (1,51 km/km²), tuy nhiên tại khu vực nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng, mật độ này cao hơn (khoảng 6,18 km/km²) nhưng vẫn chưa đạt được tỷ lệ hợp lý (trung bình ở các nước phát triển thì tỷ lệ chiều dài km đường nông thôn trên diện tích khoảng 8,86 km km²) [9; 19] Điều đó cho thấy, phát triển hệ thống đường nông thôn chưa theo kịp với tốc độ phát triển và tiềm lực của các vùng kinh tế sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp Thực tế cho thấy, lâu nay khâu kiểm soát vốn đầu tư từ NSNN nói chung, NSNN đầu tư cho phát triển kết cấu hạ tầng nói riêng, trong đó có GTNT còn lỏng lẻo, xảy ra tình trạng thất thoát, dàn trải và lãng phí…

Từ thực tiễn nêu trên và nhằm góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về huy động và sử dụng vốn đầu tư từ NSNN cho đầu tư phát triển GTNT vùng

ĐBSH, tác giả chọn đề tài “Vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao

thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng” làm luận án tiến sĩ Kinh tế, chuyên

ngành Kinh tế chính trị Việc nghiên cứu đề tài là cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở lý luận và thực tiễn về vốn đầu tư từ NSNN phát triển GTNT vùng ĐBSH, đề xuất các giải pháp nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn đầu tư từ NSNN để phát triển GTNT vùng đồng bằng sông Hồng

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa và làm rõ hơn cơ sở lý luận về vốn đầu tư từ NSNN phát triển GTNT;

- Phân tích kinh nghiệm huy động và sử dụng vốn đầu tư từ NSNN của một

số vùng trong nước và quốc tế để phát triển GTNT Từ đó, rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam nói chung và vùng ĐBSH nói riêng;

- Phân tích thực trạng huy động và sử dụng vốn đầu tư từ NSNN để phát triển GTNT vùng ĐBSH, từ đó chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân của hạn chế, yếu kém trong huy động và sử dụng vốn đầu tư từ NSNN để phát triển GTNT vùng ĐBSH thời gian qua;

- Đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện, đổi mới cơ chế huy động và sử dụng vốn đầu tư từ NSNN để phát triển GTNT vùng ĐBSH trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu của luận án

Đối tượng nghiên cứu của luận án là huy động và sử dụng vốn đầu tư từ NSNN để phát triển GTNT ở cấp vùng kinh tế

3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án

+ Phạm vi về nội dung: Luận án nghiên cứu vốn đầu tư từ NSNN để phát

triển GTNT, bao gồm: vốn đầu tư từ ngân sách Trung ương (là vốn từ nguồn hỗ trợ mục tiêu của NSTW và các chương trình mục tiêu quốc gia …) và ngân sách địa

phương (tỉnh) để phát triển GTNT

+ Phạm vi về không gian: Luận án nghiên cứu vốn đầu tư từ NSNN để phát

triển đường giao thông nông thôn trong phạm vi vùng ĐBSH Vùng ĐBSH được nghiên cứu bao gồm 11 tỉnh, thành phố, bao gồm: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc, Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình

+ Phạm vi về thời gian: Luận án nghiên cứu vốn đầu tư từ NSNN để phát

triển GTNT vùng ĐBSH từ năm 2010 đến 2016 Các số liệu thống kê, phân tích chủ yếu trong thời gian này và dự báo nhu cầu vốn đầu tư phát triển đường GTNT đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu này để tạm thời gạt bỏ khỏi đối tượng nghiên cứu những biểu hiện ngẫu nhiên cá

biệt để đi vào những vấn đề cơ bản nhất thuộc đối tượng nghiên cứu, từ đó tìm hiểu sâu bản chất của vốn đầu tư từ NSNN để phát triển GTNT vùng ĐBSH

- Phương pháp nghiên cứu phân tích - tổng hợp: Tác giả đi sâu phân tích từ các khái niệm mang tính tổng hợp (như khái niệm vốn đầu tư từ NSNN) để đi đến cái chi tiết của vấn đề nghiên cứu của luận án (đầu tư từ NSNN cho phát triển GTNT vùng ĐBSH) Sau đó, tác giả phân tích những đặc tính riêng của các nội dung nghiên cứu tạo thành một hệ thống tổng thể và hoàn chỉnh phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi của vấn đề nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế - chính trị

- Phương pháp nghiên cứu thống kê - so sánh: Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu kinh tế hiện đại Luận án sử dụng phương pháp thống kê để thu thập số liệu vốn đầu tư từ NSNN để phát triển GTNT vùng ĐBSH Tác giả tiến hành so sánh, đối chiếu hệ thống các số liệu để rút ra sự khác nhau giữa những số liệu thống kê Từ đó, rút ra được những kết luận quan trọng, tìm ra nguyên nhân, đưa ra giải pháp cho vấn đề mà luận án nghiên cứu

- Phương pháp chuyên gia: Luận án đã sử dụng phương pháp lấy ý kiến đánh giá của các chuyên gia để xem xét, nhận định, phân tích vấn đề, từ đó đề xuất các giải pháp có tính thực tiễn cao trong quá trình nghiên cứu Luận án

5 Đóng góp mới của luận án

Thứ nhất, luận án góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về vốn đầu tư từ

NSNN để phát triển GTNT

Thứ hai, trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng huy động và sử dụng vốn

đầu tư từ NSNN để phát triển GTNT vùng ĐBSH, luận án đưa ra đánh giá về những kết quả, hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế trong huy động và sử dụng vốn đầu tư từ NSNN để phát triển GTNT vùng ĐBSH

Thứ ba, đề xuất các phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm đổi mới, hoàn thiện

việc huy động và sử dụng vốn đầu tư từ NSNN để phát triển GTNT vùng ĐBSH, góp phần phát triển bền vững kinh tế-xã hội các tỉnh, thành phố vùng ĐBSH và góp phần thực hiện thành công chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về xây dựng nông thôn mới

6 Kết cấu luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, hình vẽ, bảng biểu minh họa và phụ lục, nội dung luận án được kết cấu thành 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Giao thông nói chung và giao thông nông thôn nói riêng là một lĩnh vực hết sức quan trọng đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế của mọi quốc gia, nhất là những quốc gia nông nghiệp đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) Đầu tư cho giao thông nói chung và giao thông nông thôn nói riêng đòi hỏi nguồn vốn rất lớn nhưng không thể trực tiếp thu hồi được, chủ yếu mang tính chất tác động dài hạn đến phát triển Vì vậy, nhà nước thường là chủ đầu tư chính cho các dự án phát triển giao thông nói chung và phát triển giao thông nông thôn nói riêng Theo đó, việc huy động và quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn vốn này cho hạ tầng GTNT luôn là một trong những vấn đề trung tâm nhận được sự quan tâm của nhiều chủ thể, từ Chính phủ đến các tổ chức quốc tế cũng như các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, trong đó có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu sau:

1.1 NHỮNG NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1.1 Những nghiên cứu về kết cấu hạ tầng giao thông, đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nói chung

Trên phương diện nghiên cứu về lý luận, có không ít nghiên cứu luận bàn xoay quanh những vấn đề hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến giao thông, giao thông nông thôn Chẳng hạn như những nghiên cứu sau đây:

Báo cáo phát triển thế giới năm 1994 của Ngân hàng Thế giới (WB - World

Bank) (World Development Report 1994) [96] Bản báo cáo này đã trình bày một phần riêng biệt về việc chuẩn bị kết cấu hạ tầng ở các nước đang phát triển Theo báo cáo này, việc xây dựng kết cấu hạ tầng tác động đối với phát triển kinh tế được nhìn nhận đánh giá trên 3 giác độ: tác động đối với phát triển kinh tế; tác động đối với xóa đói giảm nghèo và tác động đối với môi trường thiên nhiên Đồng thời, báo

cáo cùng đã đề xuất một số phương án cho hoạt động xây dựng và quản lý kết cấu hạ tầng đối với các nước đang phát triển

Bản tóm tắt chính sách “Transport Infrastructure and Poverty Reduction”

dịch là “Kết cấu hạ tầng giao thông và xóa đói giảm nghèo” [93] tại Hội thảo: Kết cấu hạ tầng giao thông và xóa đói giảm nghèo do ADBI (Viện Ngân hàng Phát triển Châu Á - Asia Development Bank Institute) tổ chức, năm 2005 Bản tóm tắt này đã trình bày một số vấn đề chính sách chính và các khuyến nghị về phát triển kết cấu

hạ tầng giao thông; trong đó đã nhấn mạnh rằng kết cấu hạ tầng giao thông góp phần vào tăng trưởng kinh tế và cũng cho thấy rằng cải thiện kết cấu hạ tầng giao thông có thể là điều kiện cần cho công tác xóa đói giảm nghèo nhưng đó chưa phải

là điều kiện đủ Có những nơi việc đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông chưa mang lại được nhiều lợi ích cho người nghèo Chính vì vậy, bản tóm tắt đưa ra những vấn

đề liên quan đến mối quan hệ giữa kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn và công tác xóa đói giảm nghèo cũng như đề xuất một số giải pháp về mặt chính sách, thể chế nhằm tăng cường tác động của kết cấu hạ tầng giao thông đối với công tác xóa đói giảm nghèo

“Economic Impact of Pubic Transportation Investment” dịch là “Tác động

kinh tế của đầu tư vào giao thông công cộng” của tác giả Glen Weisbrod [81] đã chỉ

ra rằng, sự phát triển của giao thông sẽ giúp tiết kiệm chi phí sản xuất, tạo tính di động trong hoạt động kinh tế, tạo ra công ăn việc làm và tăng trưởng kinh tế Đầu

tư vào giao thông công cộng có tác động lâu dài, vì vậy, cần phải coi trọng việc xem xét lợi ích, chi phí và mức độ của hoạt động này Thông qua phân tích định lượng

về tác động của giao thông công cộng đối với nền kinh tế, tác giả đã đưa ra giải pháp nhằm thu hút đầu tư vào giao thông công cộng, trong đó nhấn mạnh vai trò của hoạt động thu hút đầu tư trong xã hội thay vì chỉ trông chờ vào nguồn vốn đầu

tư từ NSNN

Đồng quan điểm với cuốn sách của tác giả Glen Weisbrod, cuốn “Transport Infrastructute Investment: Capturing the Wider Benefits of Investment in Transport Infrastructure” dịch là “Đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông: nắm bắt những lợi ích

lớn hơn của việc đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông” [90] cũng phân tích và chứng minh rằng, đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông sẽ mang lại nhiều lợi ích xã

hội to lớn Chính vì vậy, cần phải tạo cơ hội để khu vực tư nhân cùng tham gia vào hoạt động đầu tư này

Báo cáo “An economic analysis of transportation infrastructure investment”

dịch là “Phân tích kinh tế của hoạt động đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông” [84] cũng nhấn mạnh rằng một mạng lưới giao thông chất lượng cao có vai trò vô cùng quan trọng đối với một nền kinh tế hàng đầu Ở Mỹ, một mạng lưới giao thông có hiệu quả sẽ giúp tạo ra công ăn việc làm, cho phép các công ty mở rộng kinh doanh, làm cho các hàng hóa gia đình trở nên rẻ hơn Thêm vào đó, tác động kinh tế của đầu

tư vào kết cấu hạ tầng thông minh trong dài hạn chính là tạo lợi thế cạnh tranh, năng suất, sự đổi mới, giá cả thấp hơn và thu nhập cao hơn trong ngắn hạn, nó sẽ tạo ra hàng nghìn công ăn việc làm cho người Mỹ Vì vậy, cần phải xây dựng lại hệ thống kết cấu

hạ tầng giao thông ở Mỹ

Báo cáo năm 2013 của UNCTAD trình bày trong Hội nghị Liên hợp quốc về

thương mại và phát triển với chủ đề “Supporting infrastructure development to promote economic integration: the role of the public and private sectors” [83] được

dịch là “Hỗ trợ phát triển kết cấu hạ tầng nhằm thúc đẩy hội nhập kinh tế: vai trò của khu vực công và tư nhân” cũng khẳng định rằng, phát triển kết cấu hạ tầng có thể đóng góp nhiều vào sự tăng trưởng và phát triển của kinh tế - xã hội Báo cáo này cho rằng sự đóng góp đó được thực hiện qua một số kênh, chẳng hạn như giảm chi phí giao dịch, tăng độ bền của vốn hàng hóa, hiệu quả thương mại và đầu tư cao hơn, mở rộng phạm vi và đa dạng hóa nguồn cung cấp để đạt được hiệu quả kinh tế theo quy mô Trong những năm gần đây, quan hệ đối tác công - tư đã trở thành trọng tâm của nhiều cuộc thảo luận về phát triển kết cấu hạ tầng Việc tài trợ của các ngân hàng là cần thiết và đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng đầu tư vào phát triển kết cấu hạ tầng ở những quốc gia có thu nhập thấp

1.1.2 Những nghiên cứu về kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn, kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn ở các nước đang phát triển và những tác động của nó

Nông thôn là một khu vực trọng yếu của hầu hết các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển vì đó là nơi sinh sống của đông đảo dân cư, cũng là nơi cung

cấp các mặt hàng nông sản chính cho quốc gia Vì vậy, đầu tư vào phát triển giao thông nói chung và phát triển giao thông nông thôn nói riêng tại các quốc gia này là hoạt động vô cùng quan trọng, góp phần cải thiện đời sống cũng như an sinh xã hội của người dân Chính vì vậy, có không ít các nghiên cứu xoay quanh vấn đề phát triển giao thông nói chung, giao thông nông thôn nói riêng ở các nước đang phát triển Cụ thể như: các nghiên cứu về hiện trạng huy động, sử dụng vốn cho phát triển giao thông phát triển giao thông nông thôn ở một quốc gia hoặc kinh nghiệm

về sử dụng vốn của Nhà nước Chính phủ cho phát triển giao thông nông thôn… Một số nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến ở giác độ này như:

Satish với bài viết “Rural Infrastructure and Growth: An Overview”được

dịch là “Tổng quan về kết cấu hạ tầng nông thôn và tăng trưởng” [91] khẳng định rằng kết cấu hạ tầng nông thôn có vai trò cực kỳ quan trọng đối với phát triển nông nghiệp cũng như toàn bộ nền kinh tế của khu vực nông thôn, đồng thời góp phần vào việc cải thiện đời sống của người dân Tuy nhiên, các dự án kết cấu hạ tầng nói chung và các dự án kết cấu hạ tầng ở nông thôn nói riêng đòi hỏi rất nhiều vốn đầu

tư ban đầu trong khi thời gian thu hồi vốn dài, lại chứa nhiều rủi ro với tỷ lệ lợi nhuận mang lại từ đầu tư thấp Vì vậy, tư nhân ít khi muốn đầu tư vào phát triển kết cấu hạ tầng mà hoạt động này chủ yếu được khu vực nhà nước thực hiện

Tài liệu nghiên cứu “Design and Appraisal of Rural Transport Infrastructure: Ensuring Basic Access for Rural Communities” dịch là “Thiết kế và

phê chuẩn kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn: đảm bảo khả năng tiếp cận cơ bản cho các cộng đồng nông thôn” [88] cho rằng điều kiện khó khăn về kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn ở các nước đang phát triển làm hạn chế các nỗ lực xóa đói giảm nghèo và làm trì trệ tăng trưởng kinh tế Vì vậy, đầu tư vào mạng lưới kết cấu

hạ tầng giao thông nông thôn có một vai trò rất quan trọng Tuy nhiên, việc đầu tư không nên chỉ giới hạn trong hệ thống đường sá, cầu cống mà còn phải nhằm vào việc cung cấp các dịch vụ giao thông, các phương tiện giao thông Để làm được như vậy, cần có các biện pháp quản lý và cung cấp tài chính phù hợp, nhất là việc thiết kế và phê duyệt các dự án giao thông nông thôn

Cuốn sách “Rural Transport in Developing Countries” dịch là “Giao thông

nông thôn ở các nước đang phát triển” của Ian Barwell, Geoff Edmonds [82] là một

cuốn sách nghiên cứu công phu, khảo sát đánh giá về các chính sách giao thông nông thôn ở các nước đang phát triển và được cụ thể hóa qua nghiên cứu trường hợp ở 9 quốc gia, bao gồm: Malaysia, Ấn Độ, Nigeria, Kenya, Hàn Quốc, Phillipines, Tanzania, Bangladesh Qua nghiên cứu về các hình thức vận chuyển, các phương tiện giao thông cũng như các chính sách giao thông nông thôn tại các quốc gia này, cuốn sách đưa ra một số kết luận và các hàm ý chính sách đối với việc phát triển giao thông nông thôn tại các nước đang phát triển

Báo cáo số 260 của Viện nghiên cứu giao thông (Vương quốc Anh) với chủ

đề “Key issues in rural transport in developing countries” dịch là “Những vấn đề

chính trong giao thông nông thôn tại các nước đang phát triển” [92] cũng bàn luận

về những vấn đề trọng yếu của giao thông nông thôn tại các nước đang phát triển thông qua trình bày cơ sở lý luận cũng như các kết quả nghiên cứu của chính tác giả tại Thái Lan, Sri Lanka, Ghana, Zimbabwe và Pakistan Mục đích nghiên cứu của báo cáo này là chỉ ra sự cần thiết nên chuyển từ cách tiếp cận “chỉ có đường sá” sang cách tiếp cận mở rộng hơn đối với giao thông nông thôn, trong đó bao gồm cả việc lên kế hoạch cung cấp các dịch vụ vận chuyển Các vấn đề chính mà báo cáo

đề cập tới bao gồm: tầm quan trọng của giao thông trong việc đáp ứng các nhu cầu

cơ bản và mối quan hệ giữa khả năng tiếp tận, khả năng huy động và phát triển nông thôn; bản chất của giao thông nông thôn và các giải pháp nhằm giảm áp lực đi lại ở làng xã và tác động của áp lực đó đối với phụ nữ; vai trò của các hình thức giao thông không động cơ, truyền thống cũng như những rào cản đối với việc giới thiệu và áp dụng các hình thức giao thông này; tầm quan trọng của thị trường trong việc biến các dịch vụ vận chuyển trở nên hiệu quả và vận hành với chi phí thấp

Cuốn sách “Good Policies and Practices on Rural Transport in Africa”, dịch

là “Chính sách và kinh nghiệm hay về giao thông nông thôn ở Châu Phi” [87] đã cung cấp những lời khuyên chi tiết cũng như khung khổ chung cho hoạt động xác định, lên kế hoạch và ưu tiên kết cấu hạ tầng và dịch vụ giao thông nông thôn Tài liệu này đi sâu nghiên cứu việc giao thông nông thôn có ảnh hưởng như thế nào đối với đời sống của người dân ở Châu Phi và có thể đưa ra các biện pháp can thiệp nào

để góp phần cải thiện kết cấu hạ tầng cũng như dịch vụ giao thông nông thôn ở Châu Phi

1.1.3 Những nghiên cứu về phát triển kết cấu hạ tầng, hạ tầng giao thông nông thôn ở một số quốc gia phát triển

Yuzo Akatsuka, Tsuneaki Yoshida [94] với cuốn sách “System for Infrastructure Development: Japan’s Experiences” dịch là “Kinh nghiệm của Nhật

Bản về phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng” đã đánh giá mối quan hệ giữa kết cấu hạ tầng và tăng trưởng kinh tế dưới góc độ kinh tế vĩ mô Đồng thời, hai tác giả còn nghiên cứu, đánh giá những vấn đề liên quan đến kết cấu hạ tầng của Nhật Bản từ góc độ kỹ thuật xây dựng Qua đó, tổng hợp thành một số kinh nghiệm của Nhật Bản trong phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, qua đó gợi mở cho các nước đang phát triển vận dụng trong phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng của nước mình

Báo cáo của Chính phủ New Zealand về “Contribution of transport to economic development: International literature review with New Zealand perspectives” dịch là “Đóng góp của giao thông với phát triển kinh tế: cơ sở lý

luận quốc tế từ quan điểm của New Zealand” [83] đã trình bày mối quan hệ giữa đầu tư vào giao thông và phát triển kinh tế, đặc biệt là tác động của những thay đổi đối với hệ thống giao thông vận tải, cụ thể là những thay đổi liên quan đến đầu tư vào nâng cấp hoặc xây mới kết cấu hạ tầng đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế ở cả cấp độ quốc gia và khu vực Báo cáo này còn nghiên cứu vai trò của Chính phủ New Zealand trong các khoản đầu tư vào giao thông vận tải cũng như việc đưa ra và điều tiết chính sách giao thông và cụ thể hóa các mục tiêu của Chính phủ New Zealand trong từng lĩnh vực cụ thể Đồng thời, cũng đưa

ra các tiêu chuẩn đánh giá các dự án đầu tư vào giao thông đang được thực hiện

ở New Zealand nhằm xem xét đóng góp của các dự án này vào mục tiêu phát triển kinh tế của quốc gia này tới đâu

1.2 NHỮNG NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Đầu tư phát triển nói chung và đầu tư phát triển từ nguồn NSNN nói riêng là một vấn đề thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách ở nước ngoài cũng như ở Việt Nam Các công trình nghiên cứu trong nước chủ yếu đi theo các hướng chính như sau:

1.2.1 Những nghiên cứu về vốn đầu tư, vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước

Các nghiên cứu về vốn đầu tư, vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước ở Việt Nam

hết sức phong phú và đa dạng, như các cuốn sách: Sách hướng dẫn: Phân tích chi phí và lợi ích cho các quyết định đầu tư [34] hay cuốn Phân tích kinh tế các hoạt động đầu tư [86] và cuốn Giáo trình kinh tế đầu tư [52] đã góp phần làm rõ các vấn

đề lý luận liên quan đến đầu tư phát triển, nguồn vốn đầu tư, quản lý và kế hoạch hóa đầu tư, kết quả và hiệu quả của đầu tư phát triển, qua đó cung cấp các kiến thức nền tảng cho các nhà nghiên cứu

Trần Thị Minh Châu với cuốn sách: “Về chính sách khuyến khích đầu tư ở Việt Nam”[21] đã trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách khuyến khích đầu

tư trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời phân tích kinh nghiệm hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách khuyến khích đầu tư của một số nước như: Trung Quốc, Philippines, Indonesia, Hàn Quốc, Thái Lan, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam Bên cạnh đó, cuốn sách còn phân tích, đánh giá một cách hệ thống quá trình hoạch định và triển khai thực hiện chính sách thu hút đầu tư nước ngoài, khuyến khích đầu tư trong nước và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư năm 2005; làm rõ những kết quả đã đạt được, những hạn chế, yếu kém cần khắc phục Qua đó, cuốn sách đã đưa ra dự báo xu hướng đầu tư ở Việt Nam trong những năm tới và đề xuất 6 phương hướng chủ yếu để tiếp tục hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư ở Việt Nam trong thời gian tới

Nguyễn Văn Huân với bài viết “Nâng cao hiệu quả vốn đầu tư” [34] và Tăng Văn Khiên - Nguyễn Văn Trãi (2010) [37] với bài viết “Phương pháp tính hiệu quả vốn đầu tư” đã làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hiệu quả vốn đầu tư nói chung Trong khi đó, Nguyễn Công Nghiệp với bài viết “Bàn về hiệu quả quản lý vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước” [49] đã đi sâu làm rõ hiệu quả quản lý vốn

đầu tư từ ngân sách nhà nước, trong đó nhấn mạnh vai trò cũng như các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả quản lý vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước và đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả quản lý nguồn vốn này

Bùi Mạnh Cường với “Nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nam” [10] đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về hoạt

động đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước và cơ sở lý luận về hiệu quả đầu tư phát triển từ nguồn vốn này Trên cơ sở hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước, luận án đã phân tích, đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nam giai đoạn 2005-2010, qua đó chỉ ra những nguyên ngân làm giảm hiệu quả của hoạt động này Từ đó, đề xuất hệ thống các giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020 trong điều kiện của nền kinh tế chuyển đổi

và hội nhập quốc tế với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Hồ Sỹ Nguyên với “Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa”

[50] đã trình bày một số vấn đề lý luận liên quan đến đầu tư phát triển nói chung và hiệu quả đầu tư phát triển trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nói riêng Luận án phân tích, đánh giá hiện trạng hiệu quả đầu tư phát triển trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế, chỉ ra những thành tựu đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó Đồng thời, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Thừa Thiên Huế trong thời gian tới

Phan Thanh Mão với “Giải pháp tài chính nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu

tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Nghệ An” [42] đã hệ

thống hóa, phân tích và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về chi ngân sách nhà nước, đầu tư xây dựng cơ bản, hiệu quả đầu tư xây dựng cơ bản và một số vấn đề có liên quan trong nền kinh tế thị trường Đặc biệt, luận án đi sâu nghiên cứu vấn đề hiệu quả vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước, từ đó làm cơ sở cho việc đánh giá thực trạng hiệu quả vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Nghệ An Qua đó, luận án đề xuất một số giải pháp tài chính nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong thời gian tới

Tạ Văn Khoái với “Quản lý nhà nước đối với dự án đầu tư xây dựng từ ngân sách nhà nước ở Việt Nam” [38] đã nghiên cứu về hoạt động quản lý nhà nước đối

với dự án đầu tư xây dựng từ ngân sách nhà nước trong các giai đoạn của chu trình

dự án, chủ yếu là cấp ngân sách trung ương trong phạm vi cả nước Hoạt động quản

lý nhà nước đối với dự án đầu tư xây dựng từ ngân sách nhà nước bao gồm 5 nội dung: hoạch định, xây dựng khung pháp luật, ban hành và thực hiện cơ chế, tổ chức

bộ máy và kiểm tra, kiểm soát

Nguyễn Văn Dũng với “Huy động vốn đầu tư phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi của Việt Nam giai đoạn 2010-2020” [24] đã hệ thống

hoá một số vấn đề lý luận và thực tiễn về huy động vốn đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, dự báo nhu cầu vốn đầu tư và về phát triển vùng; nghiên cứu tìm hiểu một số kinh nghiệm huy động vốn cho đầu tư phát triển và chính sách phát triển vùng của một số quốc gia trong khu vực và thế giới có thể vận dụng vào Việt Nam; phân tích

và đánh giá thực trạng huy động vốn đầu tư phát triển kinh tế - xã hội vùng Trung

du và miền núi phía Bắc, Tây Nguyên giai đoạn 2001-2010, kết quả huy động các nguồn vốn, xu hướng phát triển của các nguồn vốn, những tác động của vốn đầu tư đến tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đến thu ngân sách, đến xuất khẩu đồng thời làm rõ mối quan hệ và những yếu tố tác động đến huy động đầu tư phát triển kinh tế - xã hội tại các vùng này Qua đó, luận án đề xuất những giải pháp khả thi, đồng bộ về cơ chế chính sách đầu tư nhằm huy động tối đa nguồn vốn đầu

tư phát triển kinh tế - xã hội vùng Trung du và miền núi phía Bắc, Tây Nguyên của Việt Nam đến năm 2020

Trần Viết Nguyên với “Nâng cao hiệu quả vốn đầu tư cho phát triển nông nghiệp tỉnh Thừa Thiên Huế” [51] đã hệ thống hóa, làm sáng tỏ lý luận và thực tiễn

hiệu quả vốn đầu tư cho phát triển nông nghiệp, bài học kinh nghiệm và thiết lập khung phân tích hiệu quả vốn đầu tư cho phát triển nông nghiệp Luận án còn xác định, làm rõ xu thế biến động của tăng trưởng trong lĩnh vực nông nghiệp, vốn đầu

tư cho phát triển nông nghiệp dưới dạng hàm bậc hai nhằm phân tích, dự báo nhu cầu vốn đầu tư cho phát triển nông nghiệp Bên cạnh đó, luận án đã tổng hợp, phân tích và đánh giá thực trạng về hiệu quả vốn đầu tư cho phát triển nông nghiệp tỉnh Thừa Thiên Huế cũng như xác định những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả vốn đầu

tư cho phát triển nông nghiệp của tỉnh này và kiểm chứng sự tương quan giữa vốn đầu tư cho phát triển nông nghiệp với tăng trưởng trong lĩnh vực nông nghiệp, lao động nông nghiệp và tổng năng suất các nhân tố nông nghiệp của tỉnh Thừa Thiên

Huế Trên cơ sở đó, luận án đề xuất 3 giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu tư cho phát triển nông nghiệp của tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2030

Nguyễn Xuân Cường (2017) với “Đa dạng hóa vốn đầu tư xây dựng đường

bộ ở Việt Nam” [11] đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về đa dạng

hóa vốn đầu tư xây dựng đường bộ gắn với đặc điểm, điều kiện thực tế của Việt Nam nhằm nâng cao năng lực, hiện đại hóa hệ thống giao thông đường bộ, góp phần đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới Bên cạnh

đó, luận án còn tổng kết và đánh giá thực trạng đa dạng hóa vốn đầu tư xây dựng đường bộ ở Việt Nam giai đoạn 2011-2015, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế Qua đó, luận án đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm thúc đẩy đa dạng hóa vốn đầu tư xây dựng cơ bản ở Việt Nam trong giai đoạn đến năm 2020

Bên cạnh đó, các cơ quan nhà nước, các bộ, ban ngành ở Việt Nam như Bộ

Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Công thương cũng

đã có một số báo cáo chuyên đề, báo cáo hàng năm về đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước, trong đó có đề cập đến hiệu quả đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước ở ngành, địa phương, vùng lãnh thổ, thành phần kinh tế theo phạm vi quản lý nhà nước

Ngoài ra, một số tổ chức quốc tế cũng công bố các báo cáo chuyên đề, báo cáo thường niên cũng như các nghiên cứu, đánh giá, ấn phẩm trong đó có đề cập đến đầu tư phát triển của Việt Nam Cụ thể như, Ngân hàng Thế giới (World Bank - WB) công bố các báo cáo và các ấn phẩm về kinh tế-xã hội Việt Nam, bao gồm cả đầu tư, đầu tư phát triển, đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước (Báo cáo phát triển Việt Nam, Việt Nam quản lý chi tiêu công để tăng trưởng và giảm nghèo, Báo cáo tổng quan Việt Nam 2035: Hướng tới thịnh vượng, sáng tạo, công bằng và dân chủ ), Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP - United Nations Development Programme) trong phần dữ liệu về Việt Nam và các ấn phẩm định kỳ có công bố về đầu tư và đầu tư phát triển của Việt Nam Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB - Asia Development Bank) công bố các số liệu về đầu tư phát triển và tình hình kinh tế - xã hội của Việt Nam, làm căn cứ cho các nhà đầu tư tham khảo thêm về Việt Nam và công bố trên trang web của mình các ấn phẩm, báo cáo

thường niên của ADB Các diễn đàn như Diễn đàn kinh tế tài chính Việt-Pháp, Diễn đàn phát triển Việt Nam cũng đã có các báo cáo về đầu tư phát triển và đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước

1.2.2 Những nghiên cứu về phát triển giao thông nông thôn

Trong những năm qua, ở trong nước đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn nói chung và phát triển giao thông nông thôn nói riêng Đáng chú ý có một số công trình nghiên cứu sau:

Cuốn sách “Xây dựng hạ tầng cơ sở nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam” của tác giả Đỗ Hoài Nam, Lê Cao Đoàn [48]

Trong nghiên cứu này, các tác giả đưa ra quan niệm về kết cấu hạ tầng nông thôn; phân tích một cách cụ thể vị trí của kết cấu hạ tầng nông thôn đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, khẳng định đó là một trong những nhân tố cơ bản hàng đầu cho sự phát triển kinh tế đất nước, trước hết là kinh tế nông thôn Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế nông thôn

ở Việt Nam, các tác giả đã đề xuất những định hướng cũng như xác định các giải pháp cơ bản cần được thực hiện trong thực tế Có thể thấy rằng cuốn sách này có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn trong việc hoạch định cơ chế, chính sách phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam

Cuốn “Quy hoạch phát triển và xây dựng hạ tầng kỹ thuật các khu dân cư nông thôn” của tác giả Nguyễn Minh Tâm [59] đã phân tích đặc điểm quá trình kiến

tạo và các yếu tố liên quan đến phát triển hạ tầng kinh tế khu dân cư nông thôn Khi đánh giá tác động của hạ tầng kinh tế tới phát triển kinh tế - xã hội, tác giả cho rằng

hạ tầng kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn từ sản xuất nông nghiệp tự tiêu thụ sang sản xuất hàng hóa và dịch vụ Nơi nào kết cấu hạ tầng kinh tế được đầu tư xây dựng tốt thì ở nơi đó các hoạt động kinh tế có điều kiện phát triển, đời sống của người dân được nâng cao Thêm vào đó, cuốn sách còn chỉ

rõ các yêu cầu, chỉ tiêu cơ bản trong xây dựng các công trình hạ tầng kinh tế ở nông thôn cũng như hướng dẫn quy hoạch xây dựng các công trình hạ tầng như làng xã,

hệ thống cấp nước, vệ sinh môi trường; đồng thời đề xuất các giải pháp thúc đẩy

phát triển hạ tầng kinh tế làng xã Có thể nói, đây là công trình khoa học trang bị những kiến thức rất cơ bản về quy hoạch xây dựng và quản lý các công trình hạ tầng kỹ thuật trong phạm vi làng xã

Trong cuốn “Chương trình đào tạo phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn”, tác

giả Dương Văn Xanh [78] đã đưa ra quan niệm về kết cấu hạ tầng nông thôn, luận giải vai trò quan trọng của nó trong kinh tế thị trường Tác giả cho rằng, “Kết cấu hạ tầng là phương tiện để khắc phục những nhược điểm của cơ chế thị trường, góp phần bảo đảm cho phát triển bền vững; việc phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn là yếu tố không thể thiếu để phát triển đất nước, vùng, ngành, các đơn vị kinh tế nhằm

tổ chức phân bổ và sử dụng nguồn lực tự nhiên, kinh tế - xã hội ở nông thôn một cách hợp lý” Trên cơ sở đó, cuốn sách trình bày những nội dung cơ bản trong quản

lý phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn; kế hoạch hoá và lựa chọn các dự án phát triển; phương pháp phân tích xã hội trong chu trình dự án; những vấn đề kinh tế tài chính, quản lý chất lượng trong xây dựng, khai thác và bảo quản các công trình hạ tầng nông thôn Đây là công trình có giá trị đáp ứng yêu cầu giảng dạy, học tập và nghiên cứu về phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn, nhất là các cán bộ làm công tác phát triển nông nghiệp và phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn Tuy nhiên, trong cuốn sách này, tác giả chỉ đi vào làm rõ vấn đề quản lý kết cấu hạ tầng nông thôn, nhiều nội dung liên quan khác đến phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế nông thôn chưa được phân tích sâu

Phan Sĩ Mẫn trong “Xây dựng và phát triển kết cấu hạ tầng trong kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam”[43] đã đưa ra quan niệm của mình về kết cấu hạ

tầng, đi sâu phân tích vai trò của xây dựng và phát triển kết cấu hạ tầng trong kinh

tế nông nghiệp và nông thôn Trên cơ sở khái quát thực trạng kết cấu hạ tầng trong nông nghiệp, nông thôn những năm đầu đổi mới, tác giả đề xuất một số phương hướng và giải pháp cơ bản để xây dựng và phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn nước ta thời gian tới, trong đó đặc biệt quan tâm đến vai trò quản

lý nhà nước từ việc xác định chiến lược, quy hoạch đến ban hành cơ chế chính sách

và tổ chức quản lý xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn

Dương Văn Thái với “Huy động vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Giang” [66] đã đề cập những nội dung cơ bản

về kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ và chỉ ra vai trò của chúng đối với phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia; tổng kết được những vấn đề lý luận về kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, bao gồm: khái niệm, đặc điểm, phân loại, trong đó đã làm rõ được kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ là một loại hàng hóa công cộng không thuần túy, có thể coi đó là cơ sở lý thuyết để huy động các nguồn vốn đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ Bên cạnh đó, luận án còn hệ thống hóa, làm rõ thêm những lý luận cơ bản về vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ và nhất là vấn đề huy động vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, các phương thức huy động vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ cũng như chỉ ra kinh nghiệm của một số nước, một số địa phương trong việc huy động vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường

bộ Luận án đã đi vào khảo sát thực trạng huy động vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ tại tỉnh Bắc Giang và đưa ra những nhận xét, phân tích, đánh giá tình hình huy động vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường

bộ trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2001-2013 Luận án đã khẳng định những kết quả đạt được, nhất là chỉ ra được những hạn chế và nguyên nhân để có biện pháp khắc phục Từ đó, luận án đã đề xuất các nhóm giải pháp tổng thể, nhóm giải pháp huy động vốn đầu tư phát triển trong nước, nhóm giải pháp huy động vốn đầu tư nước ngoài cho giai đoạn từ năm 2014 đến 2020 và tầm nhìn đến 2030 cũng như các điều kiện thực hiện làm cho các giải pháp đề xuất mang tính khả thi hơn

Nguyễn Quang Minh với “Phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế nông thôn trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay” [44] đã

trình bày những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế nông thôn trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt lần đầu tiên tác giả đã đưa ra khái niệm về phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế nông thôn trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đó là sự chủ động, tích cực của Nhà nước và các chủ thể kinh tế làm gia tăng số lượng, quy mô, chất lượng

và sự hợp lý về cơ cấu các hạng mục công trình vật chất - kỹ thuật ở địa bàn nông thôn trên cơ sở nhận thức và vận dụng đúng đắn các quy luật kinh tế khách quan nhằm phục vụ tốt sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu kinh tế ở nông thôn Luận án còn phân tích, đánh giá những thành

tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra đối với phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế nông thôn trong phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Thanh Hóa, khẳng định đây là nhiệm vụ quan trọng của tỉnh và nằm trong chủ trương chung của

cả nước Qua đó, luận án đưa ra các quan điểm cơ bản và đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế nông thôn trong phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở tỉnh Thanh Hóa thời gian tới

Nguyễn Xuân Quyết với “Nghiên cứu sự tham gia của cộng đồng trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn tỉnh Đồng Nai”[57] đã hệ thống hóa và

làm sáng tỏ thêm cơ sở lý luận về các loại cộng đồng, các hoạt động tham gia của cộng đồng trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn; phân tích các hình thức, mức độ tham gia của cộng đồng và kinh nghiệm huy động sự tham gia của cộng đồng trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn ở một số nước trên thế giới như: Hàn Quốc, Malaysia, Thái Lan đồng thời tập hợp một số kinh nghiệm, mô hình huy động sự tham gia của cộng đồng và các địa phương trong nước như tỉnh Phú Thọ, Bình Dương để từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam và tỉnh Đồng Nai Thêm vào đó, luận án còn chỉ ra 7 nội dung tham gia chủ yếu của cộng đồng cho phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn cũng như các tác nhân và sự phối hợp giữa các tác nhân trong khối cộng đồng tham gia, đồng thời đánh giá kết quả, mức độ và loại hình tham gia của cộng đồng trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn; từ đó đề xuất các giải pháp huy động, tăng cường sự tham gia phù hợp với điều kiện của từng vùng và cộng đồng Ngoài

ra, qua nghiên cứu thực trạng tham gia của cộng đồng trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn trên địa bàn tỉnh, tác giả đã đề xuất 6 nhóm giải pháp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn tỉnh Đồng Nai đến năm 2020, định hướng đến năm 2030

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng có đề tài khoa học cấp Bộ:

“Đánh giá tác động của các chính sách xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam” Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn,Viện Chính sách và chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn, do TS Hoàng Vũ Quang làm chủ nhiệm, năm 2014 Nghiên cứu này đã chỉ ra các tác động tích cực, tiêu cực của chính sách xây dựng

NTM lên các đối tượng là cá nhân, hộ gia đình, tổ chức và cộng đồng tại các xã đang xây dựng NTM

Ở các loại hình bài báo khoa học, thời gian qua cũng đã có một số lượng khá nhiều các bài báo viết về kết cấu hạ tầng kinh tế nông thôn ở các khía cạnh

khác nhau, nổi bật như: bài viết: “Giao thông nông thôn trong công cuộc xây dựng nông thôn mới và hiện đại hóa nông thôn” của Nguyễn Ngọc Đông (Bộ GTVT) đã

khẳng định trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và iều hành của Chính phủ, nền sản xuất nông nghiệp, đời sống người nông dân cũng như kết cấu

hạ tầng giao thông nông thôn đã cơ bản thay đổi và đạt được những thành tựu to lớn Năng suất, chất lượng và hiệu quả của sản xuất nông nghiệp phát triển với tốc

độ khá cao, bền vững; hàng hóa nông sản được phân phối rộng khắp các vùng miền trên toàn quốc nhờ hệ thống kết cấu hạ tầng đường bộ đã có bước phát triển vượt bậc so với những năm trước Tuy nhiên, đứng trước công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông thôn, có nhiều thách thức đã được đặt ra Theo đó, Đảng

và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển kết cấu

hạ tầng GTNT, trong đó có Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020 Tại Quyết định số 491 QĐ-TTg ngày 16/4/2009, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Trong

19 tiêu chí về xây dựng nông thôn mới, tiêu chí về thực hiện quy hoạch và phát triển giao thông nông thôn được đặt lên hàng đầu Đồng thời, bài viết cũng chỉ ra những vấn đề về đầu tư phát triển GTNT, đó là: hệ thống đường nông thôn chưa theo kịp với tốc độ phát triển và tiềm lực của các vùng kinh tế sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp Hệ thống đường giao thông nông thôn chưa được phủ kín và chưa có

sự kết nối liên hoàn từ hệ thống đường tỉnh, đường huyện xuống nông thôn nhất là đối với vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo… Tiêu chuẩn kỹ thuật đường GTNT còn thấp, hầu hết các huyện trong các tỉnh thành cả nước đều chưa

có quy hoạch đồng bộ mạng lưới giao thông nên khó có thể xây dựng được kế hoạch lâu dài để phát triển Chính điều này làm cho đầu tư còn tự phát, chưa có tính định hướng, gây ảnh hưởng đến việc nâng cấp, cải tạo và phát triển dài hạn Mặt khác, cơ cấu tổ chức, quản lý hệ thống đường giao thông nông thôn còn nhiều

bất cập, còn thiếu sự quan tâm và bố trí kinh phí quản lý, bảo trì; thiếu cán bộ chuyên môn quản lý hệ thống đường huyện trở xuống…

Chu Xuân Nam với bài viết “Xây dựng giao thông nông thôn đáp ứng sản xuất nông nghiệp hàng hóa”[47]; Trần Anh Dũng với bài viết “Đầu tư kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn thành tựu và giải pháp”[23]; báo cáo khoa học của Chu Tiến Quang (Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) về “Cơ chế chính sách đầu tư kết cấu hạ tầng thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn”; tham luận của Lê Hữu Nghĩa (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) về “Xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam - những vấn đề đặt ra và giải pháp” Các bài báo khoa học cũng như tham luận đã trình bày những vấn đề cơ bản

về kết cấu hạ tầng nông thôn, cũng như vai trò của xây dựng giao thông nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đồng thời, các tác giả còn đưa ra một

số kiến nghị và giải pháp nhằm xây dựng giao thông nông thôn cũng như đầu tư kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn

1.2.3 Những nghiên cứu về vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước cho phát triển giao thông nông thôn

Ở Việt Nam, phát triển giao thông nông thôn chủ yếu được thực hiện bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước Trong những năm qua, cũng đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này được công bố, nổi bật trong đó có thể kể đến các công trình nghiên cứu sau:

Nguyễn Ninh Tuấn với “Định hướng đổi mới đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp nước ta trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [62] đã trình bày những vấn đề cơ sở lý luận và thực tiễn về đầu tư phát triển

kết cấu hạ tầng phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp từ nguồn vốn ngân sách nhà nước; nhấn mạnh kinh nghiệm về đầu tư kết cấu hạ tầng cho phát triển sản xuất nông nghiệp ở các nước trong khu vực Châu Á Đồng thời, phân tích, đánh giá thực trạng đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước giai đoạn 1996-2005, qua đó chỉ ra những kết quả đạt được

và những vấn đề đặt ra cần giải quyết Trên cơ sở đó, luận án đưa ra các quan điểm, định hướng, mục tiêu đổi mới đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng nông nghiệp đến năm

2020 và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm đổi mới đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp từ nguồn vốn ngân sách nhà nước

Nguyễn Thị Bình với “Hoàn thiện quản lý nhà nước đối với đầu tư xây dựng

cơ bản từ vốn ngân sách trong ngành giao thông vận tải Việt Nam” [2] đã trình bày

cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý nhà nước đối với đầu tư xây dựng

cơ bản từ vốn ngân sách nhà nước nghiên cứu trong ngành giao thông vận tải nói chung và giao thông nông thôn nói riêng, trong đó đưa ra cách tiếp cận mới về quản

lý nhà nước đối với đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn ngân sách nhà nước theo 05 khâu của quá trình đầu tư xây dựng cơ bản, bao gồm quản lý nhà nước trong xây dựng quy hoạch, kế hoạch; lập, thẩm định, phê duyệt dự án; triển khai các dự án; nghiệm thu, thẩm định chất lượng, bàn giao công trình và thanh quyết toán Luận án còn phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với đầu tư xây dựng cơ bản

từ vốn ngân sách nhà nước trong ngành giao thông vận tải Việt Nam hiện nay, đặc biệt chỉ ra những hạn chế cũng như nguyên nhân của những hạn chế này trong công tác quản lý nhà nước đối với đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn ngân sách nhà nước trong ngành giao thông vận tải Qua đó, đưa ra phương hướng cũng như đề xuất các giải pháp có cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với đầu

tư xây dựng cơ bản từ vốn ngân sách nhà nước trong ngành giao thông vận tải Việt Nam trong thời gian tới

Nguyễn Minh Đức với “Nghiên cứu một số giải pháp nâng cao chất lượng quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình sử dụng vốn nhà nước” [29] đã tập trung

nghiên cứu các vấn đề có tính lý luận về dự án và chất lượng quản lý dự án đầu tư, đặc biệt là đi sâu phân tích thực tế chất lượng các dự án đầu tư cũng như các công trình sử dụng vốn nhà nước; chỉ ra những kết quả đạt được, những mặt còn hạn chế

và các nguyên nhân trong quá trình quản lý chất lượng dự án công trình tại Việt Nam thời gian qua Qua đó, luận án đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình sử dụng vốn nhà nước ở Việt Nam trong thời gian tới

Trần Bửu Long với “Vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” [40] đã hệ thống hóa

những vấn đề lý luận cơ bản và cụ thể hóa cơ sở lý luận, khung lý thuyết phân tích,

đánh giá vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn thành phố cấp tỉnh nói riêng và cấp độ quốc gia nói chung Luận án còn xác định những nội dung chủ yếu và hình thức chủ yếu của đầu tư công để phát triển đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn thành phố, đồng thời nghiên cứu kinh nghiệm của 5 quốc gia trong khu vực, bao gồm Philipines, Thái Lan, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore về vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật và rút ra 10 bài học kinh nghiệm cho Việt Nam nói chung Đồng thời, luận án phân tích, đánh giá khách quan thực trạng và vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2001-2015, phát hiện những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân cũng như những vấn đề đặt ra cần giải quyết trong giai đoạn tới Ngoài ra, luận án còn xác định nhu cầu đầu tư, các định hướng chiến lược phát triển kết cấu hạ tầng

kỹ thuật trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và đề xuất 4 nhóm giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của Nhà nước đối với phát triển đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030

“Nghiên cứu đề xuất các giải pháp khoa học và công nghệ về giao thông nông thôn, thủy lợi phù hợp với quy hoạch làng xã phục vụ xây dựng nông thôn mới vùng Bắc Trung Bộ” [69] đã tập trung làm rõ 4 nội dung chính Thứ nhất, trình bày

tổng quan kết quả nghiên cứu về các giải pháp khoa học và công nghệ xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn, hệ thống thủy lợi nội đồng và quy hoạch làng xã

phục vụ xây dựng nông thôn mới Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng kết cấu hạ

tầng thủy lợi, giao thông nông thôn vùng Bắc Trung Bộ, mà cụ thể là tại 3 tỉnh:

Nghệ An, Hà Tĩnh và Thừa Thiên-Huế Thứ ba, đề xuất các giải pháp khoa học và

công nghệ nhằm hoàn thiện hệ thống thủy lợi nội đồng, phát triển giao thông nông

thôn phục vụ xây dựng nông thôn mới vùng Bắc Trung Bộ Thứ tư, xây dựng mô

hình ứng dụng các giải pháp khoa học và công nghệ phát triển giao thông nông thôn, hoàn thiện hệ thống thủy lợi nội đồng phục vụ xây dựng nông thôn mới của vùng

Bài viết của Nguyễn Anh Tuấn với “Phát triển giao thông nông thôn bằng vốn ngân sách: Thực tế tại huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An” [60] đã trình bày

những kết quả đạt được trong hoạt động phát triển giao thông nông thôn tại huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An, trong đó nhấn mạnh vào nguồn vốn đầu tư phát triển kết

cấu hạ tầng từ ngân sách nhà nước Cụ thể, tại huyện Nghĩa Đàn, nguồn vốn tài trợ đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng từ ngân sách nhà nước chiếm tới 87,25% tổng số vốn đầu tư phát triển giao thông nông thôn giai đoạn 2010-2013, trong đó ngân sách Trung ương hỗ trợ 26,75%, ngân sách Tỉnh hỗ trợ 35,29%, ngân sách Huyện 25,21% Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra những tồn tại và hạn chế trong khâu kiểm soát vốn đầu

tư từ ngân sách nhà nước, qua đó đưa ra một số kiến nghị, đề xuất nhằm nâng cao chất lượng đầu tư công trình giao thông nông thôn từ nguồn vốn ngân sách nhà nước

1.2.4 Những nghiên cứu về đầu tƣ cho phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng

Là một trong hai vùng trọng điểm nông nghiệp của cả nước, vùng đồng bằng sông Hồng thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả và các nhà nghiên cứu về phát triển nông nghiệp nói chung và phát triển giao thông nông thôn nói riêng Xét về các công trình nghiên cứu về đầu tư cho phát triển giao thông nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng, nổi bật có một số công trình liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp như sau:

Một số bài viết trong “Phát triển thị trường nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng trong giai đoạn hiện nay” [30] gồm: “Thực trạng kết cấu hạ tầng vùng đồng bằng sông Hồng”; “Xây dựng và củng cố mạng lưới giao thông nông thôn - Một trong những giải pháp phát triển thị trường nông thôn khu vực đồng bằng sông Hồng” đã phân tích, đánh giá thực trạng kết cấu hạ tầng của vùng, nhất là mạng

lưới giao thông nông thôn; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đầu tư phát triển GTNT đối với quá trình phát triển thị trường nông thôn của vùng

Phạm Thị Khanh với “Huy động vốn phát triển nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay” [36] đã hệ thống hóa cơ sở khoa học về vốn và huy động vốn

phát triển nông nghiệp; phân tích những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn huy động vốn phát triển nông nghiệp của một số nước và vùng lãnh thổ Châu Á Bên cạnh đó, luận án còn phân tích các đặc điểm nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng, góp phần làm rõ tiềm năng, thế mạnh cũng như khó khăn trong phát triển nông nghiệp của vùng đồng bằng sông Hồng; phân tích, đánh giá thực trạng huy động vốn trong nước cho phát triển nông nghiệp của vùng, rút ra những hạn chế và

nguyên nhân cần khắc phục Qua đó, luận án đề xuất những phương hướng, giải pháp đẩy mạnh huy động vốn trong nước nhằm phát triển nông nghiệp của vùng

Quyết định số 3829/QĐ-BGTVT ngày 26/11/2013 phê duyệt phương hướng,

kế hoạch phát triển kết cấu hạ tầng giao thông vùng đồng bằng sông Hồng đến năm

2015, định hướng đến năm 2020 [6] của Bộ Giao thông vận tải đã trình bày các

quan điểm phát triển, định hướng phát triển kết cấu hạ tầng giao thông của vùng đồng bằng sông Hồng đến năm 2020 cũng như các kế hoạch thực hiện và giải pháp, chính sách tạo vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông của vùng

Cấn Quang Tuấn với “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản tập trung từ ngân sách nhà nước do thành phố Hà Nội quản lý” [61] đã trình bày một số vấn đề lý luận chung về vốn đầu tư phát triển và

vốn đầu tư xây dựng cơ bản tập trung thuộc ngân sách nhà nước như khái niệm, đặc điểm, vai trò, phân loại, các nhân tố ảnh hưởng cũng như một số tiêu thức đánh giá hiệu quả sử dụng vốn đầu tư phát triển và vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước và kinh nghiệm của một số quốc gia trong quản lý vốn đầu tư phát triển từ ngân sách địa phương Bên cạnh đó, luận án còn phân tích, đánh giá thực trạng sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản tập trung từ ngân sách thành phố Hà Nội giai đoạn 2001-2007, đưa ra một số đánh giá chung về đầu tư xã hội cũng như về công tác quản lý và sử dụng nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản tập trung từ ngân sách thành phố Hà Nội Qua đó, luận án đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản tập trung từ ngân sách nhà

nước do thành phố Hà Nội quản lý đến năm 2010

Lê Sỹ Thọ với “Huy động và sử dụng vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Hà Nội”[68] đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về

nông thôn mới và kết cấu hạ tầng nông thôn mới, trong đó làm rõ nội hàm khái niệm “mới” trong các thuật ngữ này; đồng thời xây dựng khung lý thuyết đồng bộ

về huy động, sử dụng vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn mới cũng như xây dựng hệ thống các chỉ tiêu đánh giá kết quả huy động và sử dụng vốn đầu tư kết cấu hạ tầng nông thôn mới Bên cạnh đó, luận án đã đánh giá khái quát kết quả thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2011-

2015, phân tích làm rõ thực trạng, xác định 6 vấn đề đang đặt ra trong huy động và

sử dụng vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn mới trên địa bàn Hà Nội; qua đó xây dựng được 3 quan điểm chủ đạo và đề xuất 6 giải pháp chính trong huy động và sử dụng vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Hà Nội trong thời gian tới năm 2020, tầm nhìn 2035

Nguyễn Lương Thành với “Tăng cường huy động vốn đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh trong thời kỳ đổi mới - Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp”[67] và Nguyễn Đức Tuyên với “Phát triển

hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn tỉnh Bắc Ninh - Kinh nghiệm và giải pháp”

[65] đều đi sâu nghiên cứu sự cần thiết phải phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội nói chung, những vấn đề cơ bản về huy động vốn đầu tư cho phát triển hạ tầng kinh tế -

xã hội cũng như phân tích những kinh nghiệm trong hoạt động thu hút nguồn vốn đầu tư này Tuy nhiên, nghiên cứu của tác giả Nguyễn Lương Thành đi sâu phân tích thực trạng huy động vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội trên địa bàn toàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 1997-2005, còn tác giả Nguyễn Đức Tuyên lại tập trung chủ yếu vào nghiên cứu phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn của tỉnh này Mặc dù vậy, cả hai luận án đều chỉ ra những kết quả đạt được, những mặt còn hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó Qua đó, lần lượt đưa ra các quan điểm

và giải pháp huy động vốn đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế -

xã hội trên toàn tỉnh Bắc Ninh nói chung và kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn, thủy lợi của tỉnh Bắc Ninh nói riêng

1.3 MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KHOẢNG TRỐNG CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN

1.3.1 Một số nhận xét về các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Các công trình và bài viết đã công bố ở trong và ngoài nước mà tác giả nêu ở trên đã giải quyết được nhiều vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn Kết quả cụ thể như sau:

- Kết quả nghiên cứu đạt được về lý luận:

+ Nghiên cứu về vốn nói chung, vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước trên các khía cạnh như khái niệm, đặc điểm, vai trò là những kết quả được trình bày phổ biến ở các nghiên cứu liên quan đã được công bố; tuy nhiên, căn cứ vào yêu cầu của

đối tượng nghiên cứu mà mức độ phân tích hoặc cách tiếp cận nghiên cứu các phạm trù này là khác nhau

+ Trong các công trình nghiên cứu có liên quan, các tác giả đã luận bàn về phát triển giao thông nông thôn trong mối quan hệ với các nguồn lực phát triển và vai trò của giao thông nông thôn phục vụ phát triển Ngoài ra, các tác giả cũng đã đề cập đến giải pháp để phát triển giao thông nông thôn ở những giác độ khác nhau

+ Một số công trình có nghiên cứu về đầu tư phát triển giao thông nông thôn

từ ngân sách nhà nước, cũng có nghiên cứu về phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng nhưng về cơ bản mới chỉ dừng lại ở việc hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về đầu tư phát triển giao thông nông thôn; ảnh hưởng của vốn đầu tư tới phát triển hạ tầng nói chung và giao thông nông thôn nói riêng

- Kết quả nghiên cứu đạt được về thực tiễn:

+ Mỗi công trình nghiên cứu ở từng thời điểm cụ thể, với quy mô, phương pháp và cách tiếp cận khác nhau cũng đã khai thác khá triệt để bức tranh muôn màu, muôn vẻ của thực trạng sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nói chung, phát triển giao thông nông thôn nói riêng, gắn với những địa phương vùng nhất định Đặc biệt là các công trình nghiên cứu ở trong nước đã đi sâu phân tích, đánh giá thực trạng đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông nói chung và phát triển giao thông nông thôn nói riêng tại một số vùng, địa phương trên khắp cả nước để từ đó đưa ra những kết quả đạt được cũng như những hạn chế trong công tác này Riêng về phát triển giao thông nông thôn khu vực đồng bằng sông Hồng, ít nhiều đã có một số tác giả trực tiếp nghiên cứu về hoạt động đầu tư và giao thông nông thôn tại khu vực này dưới góc độ toàn vùng và tại từng tỉnh thuộc khu vực này

+ Một số không ít các nghiên cứu trên đã trình bày các kinh nghiệm của một số quốc gia trong việc phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn nói chung và phát triển giao thông nông thôn nói riêng, đưa ra những đánh giá cũng như rút ra các bài học hay cả

về mặt chính sách và thực tiễn cho các nước đang phát triển vận dụng

+ Dưới những góc độ nghiên cứu khác nhau, các tác giả cũng đã có một số nghiên cứu về đầu tư phát triển vùng đồng bằng sông Hồng; phát triển kết cấu hạ tầng vùng hay chương trình xây dựng nông thôn mới vùng đồng bằng sông Hồng

Đó là những căn cứ khoa học và thực tiễn quan trọng để kế thừa và phát triển trong quá trình nghiên cứu thực hiện luận án Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu đã được công bố thiên nhiều về huy động vốn nói chung hoặc quản lý, sử dụng vốn hay quản

lý nhà nước trong phát triển hạ tầng giao thông nông thôn tại một tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Hồng, gần như chưa có nghiên cứu nào trùng lặp với đề tài luận án này về cả phạm vi nội dung và phạm vi thời gian nghiên cứu

1.3.2 Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Mặc dù đã có một số công trình nghiên cứu được công bố về một số khía cạnh liên quan đến đề tài luận án, đến nay còn một số vấn đề quan trọng thuộc đề tài luận án chưa được nghiên cứu, giải quyết một cách trực diện, tổng thể và chuyên sâu, cụ thể như sau:

- Khoảng trống về lý luận:

Cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ cơ sở lý luận, khung lý thuyết phân tích, đánh giá về vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn xét theo vùng kinh tế; trong đó, Nhà nước là chủ thể đầu tư chủ yếu cho hoạt động phát triển giao thông nông thôn, song ở góc độ vùng kinh tế, điều phối vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước trong hoạt động này như thế nào, có các nhân tố nào ảnh hưởng tới nguồn vốn đầu tư của Nhà nước cho hoạt động này hay không? Từ cách tiếp cận như vậy, luận án tiếp tục làm rõ những vấn đề lý luận sau:

+ Quan niệm về vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng

+ Vai trò của vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng

+ Các nhân tố ảnh hưởng đến huy động và sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng Trong đó, chỉ rõ những khác biệt

về tác động của các nhân tố đến huy động vốn và sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng

Những “khoảng trống” từ các công trình đã nghiên cứu cũng như các kinh nghiệm và bài học rút ra sẽ là cơ sở cho việc tham vấn chính sách huy động và sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng một cách có hiệu quả

+ Mô tả và phân tích các vấn đề về huy động và sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng giai đoạn đến 2017

+ Phân tích quá trình thực hiện tiêu chí về kết cấu hạ tầng trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng để chỉ rõ hiệu quả của chính sách huy động và sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn trong xây dựng nông thôn mới

+ Những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn nói chung, phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng nói riêng

+ Luận giải quan điểm và giải pháp trọng tâm, đột phá cho vấn đề vốn đầu tư

từ NSNN để phát triển GTNT nhằm khắc phục tình trạng đầu tư lãng phí, dàn trải, chồng chéo, cát cứ, thiếu tính kết nối vùng và liên vùng theo yêu cầu thúc đẩy sản xuất hàng hóa và hội nhập kinh tế quốc tế vùng ĐBSH

Việc nghiên cứu về vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước cũng như vốn đầu tư

từ ngân sách nhà nước để phát triển GTNT vùng là một trong những vấn đề bức thiết, tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đặt ra, đặc biệt trong điều

kiện xây dựng nông thôn mới và CNH, HĐH diễn ra nhanh Vì vậy, vấn đề này đòi hỏi phải được nhận thức rõ hơn và có các giải pháp hữu hiệu để huy động và sử dụng một cách hiệu quả nhất vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng Do đó, đề tài tiếp tục nghiên cứu về vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước cho phát triển GTNT vùng đồng bằng sông Hồng

- Phân tích, đánh giá thực trạng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân;

- Đề xuất một số phương hướng và giải pháp, chú ý giải pháp trọng tâm và đột phá nhằm tăng cường huy động, sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước để phát triển giao thông nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng trong thời gian tới

2.1.1 Khái niệm và đặc điểm của vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước

để phát triển giao thông nông thôn

2.1.1.1 Khái niệm vốn đầu tư

Vốn đầu tư là một phạm trù của kinh tế thị trường, nó không chỉ là một số tiền, mà còn là toàn bộ của cải (nguồn lực) do lao động của con người sáng tạo ra được tích lũy lại sau một thời kỳ nhất định được sử dụng để đầu tư nhằm đem lại kết quả trong tương lai lớn hơn của cải (nguồn lực) ban đầu đã sử dụng Vốn đầu tư

có thể là của cải vật chất, sức lao động, tài nguyên thiên nhiên đã được khai thác, sử dụng và các tài sản khác Song, cũng có thể quan niệm vốn đầu tư theo nghĩa hẹp hơn: vốn đầu tư là biểu hiện bằng tiền của các nguồn lực của chủ thể đầu tư (Nhà nước, doanh nghiệp và cá nhân)

Trong kinh tế thị trường, vốn là một hàng hóa đặc biệt Nó khác với các hàng hóa thông thường, hàng hóa vốn khi đem bán thì người bán không mất quyền sở hữu mà chỉ bán quyền sử dụng Lãi suất là cơ sở để tính giá mà người mua phải trả

để được quyền sử dụng vốn trong một thời gian

Từ cách tiếp cận nêu trên trên, có thể hiểu vốn đầu tư với những nét đặc trưng chủ yếu như sau:

- Vốn đầu tư là phạm trù của kinh tế thị trường và chỉ tồn tại trong nền kinh

tế thị trường; nó biểu hiện bằng giá trị của những tài sản hay các nguồn lực cho sản xuất nói chung Vốn đầu tư có thể biểu hiện dưới hình thái tiền hoặc dưới hình thái sản phẩm trung gian hay yếu tố sản xuất khác (tư liệu sản xuất, nguyên vật liệu, thông tin )

- Lượng vốn đầu tư là hình thức đại diện cho một lượng giá trị thực của tài sản hữu hình và vô hình có thể tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh nhằm đem lại kết quả trong tương lai lớn hơn giá trị tài sản ban đầu đã sử dụng Một

lượng tiền nếu chỉ để đưa vào tiêu dùng cho cuộc sống sinh hoạt hàng ngày mà không tham gia vào quá trình chu chuyển kinh tế (sản xuất, lưu thông) thì cũng không thể gọi là vốn đầu tư

- Vốn đầu tư phải có chủ sở hữu và gắn với một chủ thể sở hữu nhất định Nếu một lượng vốn không xác định được chủ sở hữu đích thực thì cũng không thể

có khả năng được quản lý, sử dụng có hiệu quả

- Trong kinh tế thị trường, vốn đầu tư theo nghĩa hẹp (biểu hiện bằng tiền) là một yếu tố đầu vào của sản xuất được phân biệt với yếu tố sản xuất khác (đất đai, lao động và tiến bộ công nghệ); nó có thể được mua, bán; quan hệ giao dịch mua, bán vốn được thực hiện trên thị trường vốn; lãi suất là giá cả của vốn

- Tuy vốn đầu tư thể hiện dưới dạng tiền, nhưng tiền chỉ là tiềm năng của vốn Để tiền trở thành vốn thì tiền đó phải vận động và sinh lời, tức đầu tư kinh doanh Quá trình vận động của vốn có thể tạo ra thu nhập cho chủ sở hữu và chủ sử dụng nó

- Do tiền lời thu được từ việc sử dụng vốn đầu tư mà số tiền này lại phụ thuộc vào mức lợi tức theo đơn vị thời gian, nên vốn đầu tư có quan hệ đặc biệt với thời gian Vốn đầu tư được đo lường bằng tiền, nhưng tiền lại do Nhà nước phát hành và chịu tác động của các yếu tố vĩ mô và tỷ giá, nên nó có thể gặp rủi ro và bị mất giá (hoặc tăng giá) theo thời gian

Với những đặc trưng nêu trên thì vốn đầu tư luôn vận động để tìm kiếm thu nhập cho chủ thể sở hữu và đầu tư Nhưng để thực tế trở thành vốn đầu tư, thì nguồn vốn phải được tích tụ và tập trung đạt đến một lượng nhất định, tại một thời điểm nhất định, ví dụ đủ để thực hiện thành công một dự án sản xuất, kinh doanh

Do vậy, có thể hiểu, vốn đầu tư là các giá trị biểu hiện dưới hình thái tiền hoặc tài sản được đầu tư vào sản xuất, kinh doanh nhằm tìm kiếm lợi nhuận và tạo ra thu nhập

Về chất, vốn đầu tư chính là tất cả các giá trị biểu hiện bằng tiền có thể huy động được để đưa vào sản xuất và tái sản xuất xã hội Về lượng, nó được thể hiện

bằng số lượng tiền và tài sản tính bằng tiền dùng cho sản xuất, kinh doanh Quan

niệm này đã được chứng minh ở kinh tế học cổ điển, kinh tế chính trị học Mác - Lênin và kinh tế học hiện đại

Theo tiếp cận vi mô, vốn đầu tư là toàn bộ giá trị ứng ra ban đầu trong các

quá trình sản xuất tiếp theo của doanh nghiệp Nó là yếu tố không thể thiếu và là một điều kiện để doanh nghiệp tiến hành sản xuất, kinh doanh [51, tr.164]

Theo tiếp cận vĩ mô, vốn đầu tư bao gồm toàn bộ số tiền và những tài

sản trị giá hóa bằng tiền bỏ ra nhằm tăng cường tài sản cố định của tất cả các ngành sản xuất vật chất và phi vật chất thuộc nền kinh tế quốc dân Mục đích của việc đầu tư vốn là nhằm thỏa mãn nhu cầu đời sống và phát triển xã hội ở mức cao hơn trong tương lai Vốn đầu tư là một yếu tố cấu thành tổng cầu của một nền kinh tế Nó là đại diện cho một phần tổng sản lượng thực tế mua được ở mọi mức giá [85, tr.123] Một chủ dự án có thể thông qua cơ chế thị trường để huy động vốn đầu tư

Nguồn hình thành vốn đầu tư là phần tích luỹ được của xã hội, của các

cơ sở sản xuất, kinh doanh, tiết kiệm của người dân trong nước và thu hút từ nước ngoài được biểu hiện dưới các dạng giá trị (tiền tệ các loại hoặc hàng hoá hữu hình, hàng hoá vô hình và hàng hoá đặc biệt khác) dùng để tiến hành hoạt động sản xuất, kinh doanh

Xét về nguồn gốc, “Tiết kiệm là nguyên nhân trực tiếp tăng vốn Lao

động tạo ra sản phẩm để tích luỹ trong quá trình tiết kiệm Nhưng dù có tạo ra bao nhiêu chăng nữa, nhưng không tiết kiệm thì vốn không bao giờ tăng lên [79, tr.487] Theo C Mác, nguồn gốc của tích lũy tư bản (vốn) là giá trị thặng dư, nhưng nó chỉ

là lượng giá trị thặng dư nằm ngoài phần tiêu dùng cho đời sống hàng ngày của nhà

tư bản được sử dụng làm vốn đầu tư để tái sản xuất mở rộng Nếu không có được một lượng giá trị thặng dư vượt ra khỏi giới hạn tiêu dùng thường nhật của nhà tư bản thì không thể có tích lũy và do đó không thể có đầu tư mở rộng sản xuất, kinh doanh Tất nhiên, phần thặng dư này đã bao gồm những yếu tố vật thể của tư bản mới, chứ không phải đơn giản chỉ là một số tiền [41, tr.817-819]

Tiếp tục tư duy trên, J M Keynes chứng minh rằng, đầu tư chính là phần thu nhập dôi ra ngoài tiêu dùng, nó là phần của tiết kiệm được đưa vào sản xuất, kinh doanh Mức đầu tư phụ thuộc vào mức tiết kiệm Sự cân bằng giữa tiết kiệm và đầu

tư xuất phát từ tính song phương của các giao dịch giữa một bên là nhà sản xuất và bên kia là người tiêu dùng Thu nhập chính là mức chênh lệch giữa doanh thu từ bán