VÍ SO NÓI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC HÌNH THÁI KINH TẾ XÃ HỘI LÀ MỘT QUÁ TRÌNH LỊCH SỬ TỰ NHIÊN

bởi nhiều điều kiện khách quan.

Câu 27: Khái niệm hình thái kinh tế-xã hội? Vì sao nói sự phát triển của các hình thái kinh tế-xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên.

- Khái niệm hình thái kinh tế-xã hội:

Hình thái kinh tế-xã hội là một phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử dùng đê chỉ xã hội ở từng giai đoạn phát triên lịch sử nhất định, với những quan hệ sản xuất của nó (cơ sở hạ tầng) thích ứng với lực lượng sản xuất ở một trình độ nhất định và với một kiến trúc thượng tầng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất đó

Hình thái kinh tế-xã hội là một hệ thống, một chỉnh thê toàn vẹn có cơ cấu phức tạp, trong đó có những mặt cơ bản nhất là lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng

Lực lượng sản xuất – là quan hệ giữa người với tự nhiên trong quá trình sản xuất - là nền tảng vật chất-kỹ thuật của mỗi hình thái kinh tế-xã hội Xét đến cùng, lực lượng sản xuất quyết định sự hình thành và phát triên của mỗi hình thái kinh tế-xã hội Bản thân các lực lượng sản xuất không phải là sản phẩm riêng của một thời đại nào mà là sản phẩm của cả một quá trình phát triên liên tục từ thấp lên cao qua các thời đại, là sự tiếp biến không ngừng của lịch sử

Quan hệ sản xuất - quan hệ giữa người và người trong quá trình sản xuất - là những quan hệ cơ bản, ban đầu và quyết định tất cả các quan hệ xã hội khác, không có những mối quan hệ đó thì không thành xã hội và không có quy luật xã hội Quan hệ sản xuất là tiêu chuẩn khách quan đê phân biệt xã hội cụ thê này với xã hội cụ thê khác

Những quan hệ sản xuất là bộ xương của cơ thê xã hội hợp thành cơ sở hạ tầng và trên đó dựng lên một kiến trúc thượng tầng tương ứng mà chức năng xã hội của nó là bảo vệ, duy trì và phát triên cơ sở hạ tầng sinh ra nó

Ngoài các quan hệ cơ bản: lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, kiến trúc thượng tầng, trong mỗi hình thái kinh tế-xã hội còn có những quan hệ dân tộc, gia đình,

- Sự phát triển của các hình thái kinh tế–xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên.

C.Mác viết: “Tôi coi sự phát triên của những hình thái kinh tế-xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên” (C.Mác, Tư bản, quyên 1, T.1, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1973, tr.20)

Hình thái kinh tế-xã hội được xem như là một cơ thê, một hệ thống hoàn chỉnh luôn luôn vận động và phát triên Đó là hệ thống các quan hệ xã hội, bao gồm những quan hệ vật chất và quan hệ tư tưởng Quan hệ tư tưởng được xây dựng trên những quan hệ vật chất-quan hệ hình thành ngoài ý chí và ý thức của con người, như một kết quả của sự hoạt động của con người đê đảm bảo sự sinh tồn của mình

Học thuyết hình thái kinh tế–xã hội cho phép đi sâu vào bản chất của quá trình lịch sử, hiêu được logic khách quan của quá trình đó, nhìn thấy sự phát triên của xã hội loài người như là một quá trình lịch sử tự nhiên, một quá trình diễn ra nhiều mặt và chứa đầy mâu thuẫn, quá trình vận động hợp với quy luật khách quan Đó là những quy luật nội tại, tự thân trong cấu trúc của hình thái kinh tế-xã hội, quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất, quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng

Lịch sử phát triên của xã hội loài người đã và đang trải qua năm hình thái kinh tế-xã hội khác nhau: cộng sản nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa Chủ nghĩa duy vật lịch sử cho rằng, mỗi hình thái kinh tế-xã hội đều có những quy luật riêng của nó khi nó phát sinh, phát triên và chuyên sang một hính thái khác cao hơn Đồng thời cũng khẳng định đến sự tồn tại của những quy luật phản ánh những đặc điêm chung của mọi hình thái kinh tế-xã hội, những quy luật phổ biến phát huy tác dụng trong tất cả các giai đoạn phát triên của lịch sử, trong tất cả các hình thái kinh tế-xã hội

Trong các quy luật khách quan chi phối sự vận động phát triên của các hình thái kinh tế-xã hội, quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất có vai trò quyết định nhất Con người làm ra lực lượng sản xuất bằng năng lực thực tiễn của mình Tuy nhiên, năng lực thực tiễn lại bị quy định

bởi nhiều điều kiện khách quan Mỗi thế hệ làm ra lực lượng sản xuất của mình phải dựa trên những lực lượng sản xuất đã đạt được của thế hệ trước ở hình thái kinh tế-xã hội trước đó Vì vậy, bản thân các lực lượng sản xuất không phải là sản phẩm riêng của thời đại nào, mà là sản phẩm của cả một quá trình phát triên liên tục từ thấp lên cao qua các hình thái kinh tế-xã hội Nhưng, chính tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất đã quy định một cách khách quan tính chất và trình độ của quan hệ sản xuất,

do đó, xét đến cùng lực lượng sản xuất quyết định quá trình vận động phát triên của hình thái kinh tế-xã hội như một quá trình lịch sử tự nhiên

Sự vận động phát triên thay thế nhau của các hình thái kinh tế-xã hội từ thấp lên cao trước hết được giải thích bằng sự tác động của quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất Lực lượng sản xuất, một mặt của phương thức sản xuất, là yếu tố đảm bảo tính kế thừa trong sự phát triên tiến lên của lịch sử Quan hệ sản xuất là mặt thứ hai của phương thức sản xuất biêu hiện tính gián đoạn trong sự phát triên của lịch sử

Lịch sử loài người là lịch sử phát triên và thay thế nhau của các hình thái kinh tế-xã hội, nhưng lịch sử cụ thê vô cùng phong phú, không thê xem quá trình lịch sử là một công thức hoặc như một đường thẳng Thực tế lịch sử diễn ra những hình thức quá độ khác nhau của các dân tộc, một số dân tộc phải trải qua tuần tự các hình thái kinh tế-xã hội, một số dân tộc lại bỏ qua một số hình thái đê đạt được những bước phát triên nhanh hơn

Nhân loại hiện nay đang và sẽ trải qua hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa Hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa có ba giai đoạn phát triên: Thời ky quá độ từ tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa xã hội; Chủ nghĩa xã hội; Chủ nghĩa cộng sản