--- NGUYỄN THẾ HOÀN TỔ CHỨC KHÔNG GIAN VĂN HÓA CỘNG ĐỒNG TẠI CÁC LÀNG NGOẠI THÀNH THUỘC HUYỆN GIA LÂM – HÀ NỘI TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI... Thực trạng chất lượng tổ chức kh
Trang 1Chuyên ngành: Kiến trúc
Mã số: 60.58.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS: TRỊNH HỒNG ĐOÀN
Hà Nội – Năm 2012
Trang 2-
NGUYỄN THẾ HOÀN
TỔ CHỨC KHÔNG GIAN VĂN HÓA CỘNG ĐỒNG TẠI CÁC LÀNG NGOẠI THÀNH THUỘC HUYỆN GIA LÂM – HÀ NỘI TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC
Hà Nội – Năm 2012
Trang 3Tôi xin chân thành cảm ơn Hội đồng Khoa học Trường Đại học Kiến trúc, Khoa Đào tạo Sau Đại học, các thầy cô trong tiểu ban đã tạo điều kiện, khích lệ, giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn này
Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn
NGUYỄN THẾ HOÀN
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ rang
TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Nguyễn Thế Hoàn
Trang 5MỤC LỤC
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt
Danh mục các bảng, biểu
Danh mục các hình vẽ
Trang
PHẦN MỞ ĐẦU 01
1- Lý do chọn đề tài 01
2- Mục đích nghiên cứu của luận văn .02
3- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 02
4- Phương pháp nghiên cứu .03
5- Ý nghĩa khoa học và thực tiễn cửa đề tài .04
6- Cấu trúc của luận văn .04
PHẦN NỘI DUNG 07
Chương 1: Tổng quan về tổ chức không gian văn hóa cộng đồng 07
1.1 Khái quát chung về không gian văn hóa cộng đồng 07
1.1.1 Quá trình hình thành và phát triển không gian văn hóa cộng đồng trong các làng xã Việt Nam .07
1.1.2 Yếu tố văn hóa cộng đồng truyền thống trong tiến trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Gia lâm 10
1.2 Thực trạng chất lượng tổ chức không gian văn hóa cộng đồng tại các làng thuộc huyện Gia Lâm trong quá trình xây dựng NTM 14
1.2.1 Giới thiệu chung về huyện Gia Lâm 14
1.2.2 Thực trạng tổ chức không gian văn hóa cộng đồng tại huyện Gia Lâm .23
Trang 6Chương 2: Cơ sở khoa học của việc tổ chức không gian văn hóa cộng
đồng tại huyện Gia Lâm 30
2.1- Cơ sở nhận thức lý luận về không gian văn hóa cộng đồng .30
2.1.1 Các khái niệm 30
2.1.2 Chức năng và vai trò của tổ chức không gian văn hóa cộng đồng tại huyện Gia Lâm 36
2.2 Phân loại các hình thái không gian văn hóa cộng đồng 41
2.2.1 Phân loại không gian văn hóa cộng đồng trong phạm vi nghiên cứu.41 2.2.2 Phân loại theo nội dung công năng 44
2.3 Cơ sở xã hội 46
2.3.1 Lối sống và không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng truyền thống 46 2.3.2 Lối sống và không gian văn hóa cộng đồng của các làng tại huyện Gia Lâm 53
2.3.3 Nhu cầu và nguyện vọng trong tổ chức không gian văn hóa cộng đồng của người dân tại huyện Gia Lâm 55
2.3.4 Định hướng xây dựng NTM huyện Gia Lâm giai đoạn 2011-2020 và định hướng 2030 .58
2.3.5 Tiêu chuẩn XDVHNT mới .63
Chương 3: Giải pháp tổ chức không gian văn hóa cộng đồng tại các làng thuộc huyện Gia Lâm .71
3.1 Các nguyên tắc chung 71
3.2 Các yêu cầu tổ chức không gian văn hóa trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Gia Lâm .73
3.3 Giải pháp tổ chức không gian văn hóa cộng đồng 82
3.3.1 Các khả năng tổ chức không gian văn hóa cộng đồng 82
3.3.2 Giải pháp tổ chức không gian .90
Trang 73.4 Quy hoạch không gian văn hóa cộng đồng 95
3.4.1 Mô hình chung .95
3.4.2 Bố cục phân tán .97
3.4.3 Bố cục tập trung 99
3.4.4 Bố cục kết hợp .101
3.4.5 Quy hoạch không gian văn hóa .101
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 105
1 Kết luận 105
2 Kiến nghị 106
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Phụ lục : Bảng thống kể rà soát thực trạng cơ sở văn hóa các thôn, làng trên
địa bàn huyện Gia Lâm năm 2012
Trang 8DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Cụm từ viết tắt
CNH-HĐH Công nghiệp hóa – hiện đại hóa
Trang 9DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG
Bảng 2 Hiện trạng quy hoạch & thực hiện quy hoạch ở các
xã nông thôn
25
Bảng 3 Rà soát thực trạng các cơ sở văn hóa trên địa bàn
huyện Gia Lâm
27
Bảng 4 Các tiêu chí của Nhà văn hóa -Khu thể thao thôn 69
Trang 10Hình 1.3 Cây đa – Ao đình nơi có cảnh quan đẹp và diễn ra
các hoạt động văn hóa lễ hội truyền thống
9
Hình 1.4 Sân đình, nơi diễn ra các hoạt động lễ hội truyên
thống – Cúng là nơi thường xuyên diễn ra các hoạt động thể thao hàng này
11
Hình 1.5 Nhà văn hóa thôn, cơ sở văn hóa đặc trưng trong
tiến trình xây dựng NTM
12
Hình 1.7 Đền Nguyên Phi Ỷ Lan, một di tích tiêu biểu của
huyện Gia Lâm
17
Hình 1.10 Quy hoạch chi tiết huyện Gia Lâm 24
Hình 1.11 Đánh giá hiện trạng hệ thống không gian văn hóa
tại các địa phương thuộc huyện Gia Lâm
27
Hình 2.1 Loại hình giao tiếp kết nối trong không gian văn
hóa cộng đồng
31
Hình 2.2 Mặt bằng không gian văn hóa truyền thống điển
hình của huyện Gia Lâm
38
Trang 11Hình 2.3 Mặt bằng điển hình trung tâm văn hóa thôn 39
Hình 2.4 Mặt bằng một trung tâm văn hóa xã 40
Hình 2.5 Phân loại không gian văn hóa cộng đồng trong
Hình 2.7 Cổng ngõ lưu thông bên ngoài, tối đóng ngày mở 49
Hình 2.8 Cơ sở các mối quan hệ với không gian văn hóa tại
Hình 3.3 Các yêu cầu tổ chức không gian văn hóa cộng đồng 75
Hình 3.4 Chu trình phát triển và phát sinh yêu cầu mới cho
việc tổ chức không gian văn hóa
76
Hình 3.5 Quan hệ giữa không gian văn hóa truyền thống và
không gian văn hóa hiện đại
Trang 12Hình 3.9 Các yêu cầu đối với không gian trong nhà – không
gian chuyển tiếp trong nhà văn hóa
Trang 13PHẦN MỞ ĐẦU
1- Lý do chọn đề tài
Trong mọi thời kỳ, vấn đề nông nghiệp nông thôn luôn là một vấn đề luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, đặc biệt với một nước nông nghiệp như Việt Nam Sự phát triển kinh tế một nước không những phụ thuộc vào sự phát triển kinh tế của các vùng đô thị mà còn phụ thuộc rất nhiều vào sự phát triển của các vùng nông thôn Từ sau thời kỳ đổi mới, Đảng và Nhà nước ta
đã có nhiều chính sách nhằm phát triển nông thôn, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi sự đô thị hóa các vùng nông thôn đang diễn ra nhanh chóng thì vấn đề xây dựng và phát triển nông thôn theo hướng đô thị hóa là một chủ trương đúng đắn và phù hợp với tình hình thực tế của nước ta Ngày 08/09/2006 Bộ NN & PTNT đã ban hành Quyết định 2614/QĐ-NBB-HTX, phê
duyệt đề án thí điểm “ Xây dựng mô hình NTM cấp thôn/bản theo hướng đô
th ị hóa, hợp tác hóa, dân chủ hóa” Sau 4 năm thực hiện,chủ trương này đã mang lại được sự thay đổi rất lớn ở các vùng nông thôn Việt Nam, cho đến nay, chủ trương của Đảng và Nhà nước về việc xây dựng NTM đã và đang được triển khai rộng khắp ở khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước
Gia Lâm là một huyện ngoại thành của Thủ đô Hà Nội, với đặc thù là một huyện với tỷ lệ cư dân nông thôn chiếm ở mức cao nên vấn đề xây dựng NTM theo hướng đô thị hóa được xem là một việc làm cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu CNH-HĐH đất nước trong giai đoạn hiện nay Mặt khác Gia Lâm là một trong những huyện có nền văn hóa lâu đời với nhiều công trình văn hóa tiêu biểu có giá trị lịch sử và kiến trúc tiêu biểu Trong những năm qua, với sự phát triển kinh tế mạnh mẽ, nhiều công trình văn hóa ở các thôn
đã được đầu tư xây dựng nhăm phục vụ nhu cầu đời sống văn hóa của người dân Việc tổ chức không gian giao lưu văn hóa cho người dân là cần thiết và đáp ứng được nhu cầu nguyện vọng của người dân Tuy nhiên trước sự phát triển của Gia Lâm theo hướng đô thị hóa đã và đang diễn ra rất mạnh mẽ, ở một số xã nông thôn thì sự phát triển này đang còn chậm do thiếu những điều kiện nhất định về nhiều mặt kinh tế và xã hội, mặt khác các công trình văn
Trang 14hóa được đầu tư xây mới còn nhiều bất cập chưa đáp ứng được chất lượng phục vụ và nhu cầu của người dân Chính vì thế cần phải có những quy hoạch,
kế hoạch cụ thể về việc tổ chức không gian văn hóa trong qua trình xây dựng NTM của huyện nói chung và của từng xã trong địa bàn huyện nói riêng Do
đó việc nghiên cứu và đưa ra một số giải pháp để tổ chức không gian văn hóa cộng đồng trong qua trình xây dựng NTM huyện Gia Lâm theo hướng đô thị hóa là cần thiết nhằm các mục đích sau đây:
- Nghiên cứu những điều kiện cần thiết để tổ chức không gian văn hóa
cộng đồng trong quá trình xây dựng NTM
- Đánh giá thực trạng việc tổ chức không gian văn hóa cộng đồng của
huyện hiện nay để có định hướng đúng đắn cho quá trình xây dựng NTM
- Đưa ra một số giải pháp nhằm tổ chức không gian văn hóa cho quá
trình xây dựng NTM một cách hiệu quả và bền vững, phù hợp với tiến trình
đô thị hóa của huyện
2- Mục đích nghiên cứu của luận văn
- Phân tích, đánh giá vai trò của việc tổ chức không gian văn hóa cộng đồng đối với sự giữ gìn và phát triển văn hóa của huyện Gia Lâm trong quá trình xây dựng nông thôn mới
- Đề xuất cách khắc phục các thiếu sót trong việc tổ chức không gian sinh hoạt cộng đồng tại các thôn ngoại thành thuộc huyện Gia Lâm trong quá trình xây dựng nông thôn mới
3- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu tổ chức không gian sinh hoạt cộng đồng tại các làng ngoại thành thuộc huyện Gia Lâm là một công việc mới mẻ đòi hỏi sự nghiên cứu toan diện trên nhiều lĩnh vực khác nhau với một khối lượng công việc khá lớn Đề tài chỉ để cập tới chất lượng Kiến Trúc – Qui hoạch không gian văn hóa cộng đồng tại các làng thuộc huyện Gia Lâm, đư ra những đánh giá, tổng kết khách quan dựa trên cơ sở lý luận và kinh nghiệm trong nước Từ đó tìm ra những thiết sót, bất cập, các nguyên nhân tạo nên các ảnh hưởng xấu, những tác nhân tác động trực tiếp đến
sự tồn tại và phát triển khôn gian văn hóa cộng đồng Trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp khả thi về việc tổ chức không gian văn hóa cộng
Trang 15đồng tại các lang ngoại thành nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân, đảm bảo phát triển hợp lý và bền vững của các làng ngoại thành thuộc huyện Gia lâm nói riêng và của các làng trên cả nước nói chung
- Đối tượng nghiên cứu chính của luận văn là việc tổ chức không gian văn hóa cộng đồng
+ Các làng chưa có không gian văn hóa cộng đồng trong quá trình xây dựng NTM
+ Các làng đã xây dựng công trình văn hóa
+ Các làng đã xây dựng nhưng không đủ tiêu chuẩn cần cải tạo
- Phạm vi nghiên cứu của luận văn chỉ giới hạn ở việc đề xuất những mô hình không gian văn hóa mang tính cơ cấu và các hình thức tổ chức không gian văn hóa cho từng làng tương ứng
- Những đề xuất mang tính gợi mở cửa đề tài được căn cứ trên cơ sở “ Qui hoạch điều chỉnh định hướng phát triển không gian làng đến năm 2020” của thành phố đã được phê duyệt Đề tài đề xuất các giải pháp tổ chức không gian văn hóa cộng đồng với hai loại hình không gian văn hóa cộng đồng tại huyện Gia Lâm đến năm 2030 Đề tài đề cập, nhận định những ưu khuyết điểm của quá trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Gia Lâm nới riêng và cả nước nói chung Từ đó đưa ra những giải pháp cho mô hình tổ chức không gian văn hóa cộng đồng, đặc biệt là không gian văn hóa sinh hoạt cộng đồng riêng của Việt Nam
- Nghiên cứu trên địa bàn các làng ngoại thành thuộc huyện Gia Lâm Hà Nội
4- Phương pháp nghiên cứu
Đề tài được tiến hành trên cơ sở ba phương pháp nghiên cứu chính:
a- Phương pháp điều tra, khỏa sát, đánh giá thực trạng
- Điều tra, khỏa sát với tình hình thực tế cua hệ thống không gian văn hóa công đồng tại các đơn vị Hà Nội, thu thập các thông tin, tài liệu cần thiết mang tính tổng quát, lấy ý kiến, nguyện vọng của các tầng lợp nhân dân theo các địa bàn tiêu biểu Từ đó tổng hợp, nhân xét và đánh giá về tinh hình hiện trạng từ chi tiết đến tổng quát, nhằm xác định một thực trạng rõ nét nhất, làm cơ sở xác nhận cho công tác nghiên cứu Đây là phương pháp quan trọng của một nội dung lớn tròn các vấn đề cửa không gian văn hóa cộng đồng tại huyện Gia Lâm
b- Qui nạp biện chứng
Trang 16Dựa trên tổng kết những công trình nghiên cứu theo phương diện lý thuyết, những kinh nghiệm giải quyết có lien quan trong vận dụng vào thực tiễn xây dựng ở nước ngoài kết hợp với các cơ sở khóa học và thực tiễn có lien quan đến đè tài trong nước phân tích các vân đề trọng yếu,
lý giải một các logic và biện chứng để có thể đưa ra các biện pháp tối
ưu nhằm giải quyết các vấn đề đã nêu ở phần đánh giá phân tích thực trạng
c- So sánh đối chiếu
Trên cơ sở lý thuyết và thực tiễn, xây dựng những yêu cầu cụ thể làm cơ
sở để đề xuất mô hình và giải pháp khả thi, vận dụng các đề xuất này để kiểm nghiệm đánh giá và đưa ra phương án giải quyết cho những dự án sắp được thực thi
5- Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Trên cơ sở tổ chức không gian văn hóa cộng đồng truyền thống ở các
vùng nông thôn, đề xuất khái niệm về không gian văn hóa cộng đồng trong thời kì nông thôn mới
- Đề xuất giải pháp cơ cấu mang tính phổ biến cho mô hình không gian
văn hóa cộng đồng cho từng loại hình tương ứng
6- Cấu trúc của luận văn
Luận văn bao gồm 107 trang A4, trong đó có 36 hình vẽ, 4 biểu bảng được trình bày với ba phần: Phần mở đầu, phần nội dung, kết luận, trong đó phần nội dung có ba chương Ngoài ra là mục lục, phụ lục(18 trang) và danh mục tài liệu tham khỏa (1 trang) Phần mở đầu nêu lên tính cấp thiết cửa đề tài, ý nghĩa khoa học và mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận văn Phần nội dung của luận văn gồm ba chương
Chương 1: Xem xét tổng quan về không gian văn hóa cộng đồng, về các các công trình văn hóa nghiên cứu và kinh nghiệm thực tế giải quyết vấn đề Chương một cũng đề cập đến vấn đề định nghĩa và nội dung các loại không gian văn hóa cộng đồng, những khái quát về quá trình hình thành không gian văn hóa cộng đồng tại nông thôn Việt Nam Lối sống sinh hoạt cộng đồng trong mối quan hệ với không gian văn hóa tại các làng Nhu cầu giao tiếp,
Trang 17hình thái giao tiếp, môi trường giao tiếp Các vấn đề đề cập đến được tổng hợp và đánh giá làm tiền đề cho việc xây dựng cơ sở khoa học phục vụ các nghiên cứu và đề xuất giải pháp sau này Tóm lại là chương tổng quan về nhận thức luận và thực trạng chất lượng của vấn đề “ Không gian văn hóa cộng đồng” trong các làng xã Việt Nam, đnáh giá các tồn tại và định hướng giải quyết
Chương 2 của luận văn trình bày những cơ sở lý luận và khoa học cửa việc tổ chức không gian văn hóa cộng đồng tại các làng ngoại thành thuộc huyện Gia Lâm Các khái niệm về không gian văn hóa cộng đồng trong quá trình xây dựng nông thôn mới Các khái niệm về không gian bao gồm cả phân loại đến nội dung công năng của không gian công cộng Không gian văn hóa cộng đồng được đề cấp với 2 loại hình giao tiếp; Kết nối và đơn lẻ Trên cơ sở đó
có thể đề xuất mô hình không gian văn hóa cộng đồng gần gũi với người dân
và hiệu quả về sử dụng
Chương 3 là những đề xuất của luận văn, gồm giải pháp tổ chức không gian văn hóa, quy hoạch không gian văn hóa và khả năng ứng dụng của nó tại huyện Gia Lâm Giải pháp tổ chức không gian văn hóa được nghiên cứu theo trình tự, đề cập các khả năng có thể cho việc tổ chức không gian Qua phân tích hệ thống trên các tiêu chí khác nhau để chọn ra khả năng khả thi nhất cho mỗi loại hình được lập Từ đó, đề xuất các giải pháp tổ chức không gian mang tính mềm dẻo, thích ứng với qui mô, đặc điểm bố cục, vị trí…
Phần kết luận trình bày những kết quả đạt được của luận án, những tổng kết
và kiến nghị đối vơi các cơ quan tư vấn thiết kế và quản lý đô thị trong việc hoạch định và phát triển, đồng thời cũng là những cơ sở lý thuyết chuyên ngành không gian văn hóa phục vụ công tác đào tạo sinh viên chuyên ngành Kiến trúc – Qui hoạch