Thực trạng kiến thức và thực hành về phòng chống bệnh cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm tại xã mỹ hòa, huyện tháp mười, tỉnh đồng tháp

Để trả lời cho những câu hỏi trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu: “Thực trạng kiến thức và thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười

NGUYỄN MINH TÍNH

THỰC TRẠNG KIẾN THỨC VÀ THỰC HÀNH VỀ PHÒNG CHỐNG BỆNH CÚM GIA CẦM CỦA NGƯỜI CHĂN NUÔI GIA CẦM TẠI XÃ MỸ HÒA, HUYỆN THÁP MƯỜI, TỈNH ĐỒNG THÁP NĂM 2017

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

MÃ SỐ CHUYÊN NGÀNH: 60.72.03.01

Đồng Tháp, năm 2017

NGUYỄN MINH TÍNH

THỰC TRẠNG KIẾN THỨC VÀ THỰC HÀNH VỀ

PHÒNG CHỐNG BỆNH CÚM GIA CẦM CỦA

NGƯỜI CHĂN NUÔI GIA CẦM TẠI XÃ MỸ HÒA,

HUYỆN THÁP MƯỜI, TỈNH ĐỒNG THÁP NĂM 2017

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

MÃ SỐ CHUYÊN NGÀNH: 60.72.03.01

HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS PHẠM NGỌC CHÂU

Đồng Tháp, năm 2017

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤCBIỂU ĐỒ,HÌNH viii

TÓM TẮT NGHIÊN CỨU ix

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

Chương 1 4

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Bệnh cúm gia cầm: 4

1.1.1 Nguyên nhân 4

1.1.2 Triệu chứng của bệnh 4

1.1.3 Đường lây truyền 5

1.1.4 Phòng bệnh 5

1.1.5 Phòng bệnh khi có dịch: 7

1.1.6 Phòng bệnh khi trong vùng có dịch xảy ra 8

1.1.7.Phòng bệnh cúm từ gia cầm lây sang người 8

1.2.Tình hình bệnh cúm gia cầm týp A H5N1 trên thế giới 9

1.3 Tình hình cúm gia cầm và dịch cúm A H5N1 trên người ở Việt Nam 11

1.3.1 Tình hình dịch cúm H5N1 trên gia cầm 11

1.3.2 Tình hình dịch cúm H5N1 trên người 13

1.4 Các nghiên cứu trong và ngoài nước về kiến thức, thái độ và thực hành về phòng chống cúm gia cầm 14

1.4.1 Các nghiên cứu nước ngoài 14

1.4.2 Các nghiên cứu trong nước 15

1.5 Tình hình dịch bệnh cúm gia cầm trên địa bàn nghiên cứu 20

1.5.1 Tình hình dịch bệnh cúm gia cầm tỉnh Đồng Tháp 20

1.5.2 Tình hình dịch bệnh cúm gia cầm huyện Tháp Mười 22

KHUNG LÝ THUYẾT 24

Chương 2 25

ĐỐI TƯỢNG VÀPHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

2.1 Đối tượng nghiên cứu 25

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 25

2.3 Thiết kế nghiên cứu 25

2.4 Phương pháp chọn mẫu 25

2.4.1 Cỡ mẫu nghiên cứu: 25

2.4.2 Phương pháp chọn mẫu: 26

2.5.Các biến số và định nghĩa 26

2.6 Phương pháp thu thập số liệu: 27

2.7.Vấn đề đạo đức nghiên cứu 27

Chương 3 29

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 29

3.1 Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu 29

3.2 Kiến thức về bệnh và phòng bệnh cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm 30 3.2.1 Kiến thức về các loài gia cầm có thể bị cúm gia cầm của người CNGC 30 3.2.2 Kiến thức về sự lây truyền bệnh cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm 31

3.2.3 Kiến thức về các biện pháp phòng bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm 31

3.2.4 Kiến thức về cách xử trí khi có gia cầm bệnh, chết không rõ lý do của người chăn nuôi gia cầm 32

3.2.5.Kiến thức tổng hợp về bệnh và phòng chống bệnh CGC của người chăn nuôi gia cầm 32

3.3 Thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 33

3.3.1 Thực hành về hình thức chăn nuôi gia cầm của người CNGC 33

3.3.2 Thực hành về tiêm vắc xin về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 33

3.3.3 Thực hành về vệ sinh chuồng trại của người CNGC 34

3.3.4 Thực hành về xử lý phân gia cầm của người CNGC 34

3.3.5 Thực hành về xử lý gia cầm ốm, chết của người CNGC 34

3.3.6 Các biện pháp phòng chống lây nhiễm cúm gia cầm cho bản thân và gia đình của người chăn nuôi gia cầm 35

3.3.7.Các biện pháp để phòng chống bệnh cúm gia cầm cho đàn gia cầm của người CNGC 35

3.3.8 Đánh giá tổng hợp về thực hành phòng chống CGC của người CNGC 36 3.4 Tiếp cận thông tin về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 37

3.4.1 Nguồn thông tin mà người dân được tiếp cận về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC: 37

3.4.2 Hình thức truyền thông được người dân ưa thích về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC: 38

3.5 Một số yếu tố liên quan kiến thức phòng chống CGC và một số yếu tố khác về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 39

3.5.1 Mối liên quan giữa một số yếu tố nhân khẩu học với kiến thức về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 39

3.5.2 Mối liên quan giữa một số yếu tố nhân khẩu học và thực hành về bệnh, phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 40

3.5.3 Liên quan giữa kiến thức và thực hành về bệnh, phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 41

3.5.4 Liên quan giữa các hình thức truyền thông và kiến thức, thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 42

3.5.5 Mối liên quan giữa các hình thức truyền thông và thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 42

Chương 4 43

BÀN LUẬN 43

4.1 Đặc điểm chung của người chăn nuôi gia cầm trong mẫu nghiên cứu: 43

4.2 Kiến thức về bệnh và phòng bệnh cúm gia cầm 44

4.2.1 Kiến thức về những loài gia cầm có thể bị cúm 44

4.2.2 Kiến thức về sự lây truyền bệnh 45

4.2.3 Kiến thức về các biện pháp phòng bệnh cúm gia cầm 46

4.2.4 Kiến thức về biện pháp xử trí khi có gia cầm ốm, chết không rõ lý do 47

4.3 Thực hành phòng chống cúm gia cầm 48

4.3.1 Về hình thức chăn nuôi gia cầm 48

4.3.2 Về thực hành tiêm vắc xin phòng CGC 49

4.3.3 Về thực hành vệ sinh chuồng trại 49

4.3.4 Về thực hành xử lý phân 49

4.3.5 Về thực hành xử lý gia cầm ốm, chết 50

4.4 Tiếp cận thông tin 50

4.5 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức phòng chống cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm của đối tượng nghiên cứu 52

4.5.1 Liên quan giữa trình độ học vấn và kiến thức về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 52

4.5.2 Mối liên quan giữa tuổi và kiến thức về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 52

4.5.3 Mối liên quan giữa phái và kiến thức về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 52

4.5.5 Mối liên quan giữa kiến thức với thực hành phòng chống cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm: 53

4.6 Khó khăn, hạn chế và những đóng góp của nghiên cứu 53

4.6.1 Khó khăn 53

4.6.2 Hạn chế 53

4.6.3 Đóng góp của nghiên cứu 54

KẾT LUẬN 55

5.1 Thực trạng kiến thức, thực hành phòng chống bệnh cúm A trên gia cầm của người chăn nuôi gia cầmcầm 55

5.2 Những yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành phòng chống bệnh cúm A trên gia cầm của người chăn nuôi gia cầm 55

KHUYẾN NGHỊ 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

PHỤ LỤC 60

Phụ lục 1: Định nghĩa các biến 60

Phụ lục 2: Đánh giá kiến thức phòng chống cúm gia cầm 62

Phụ lục 3: Đánh giá thực hành phòng chống cúm cho gia cầm: 65

Phụ lục 4: Phiếu phỏng vấn 68

PHIẾU PHỎNG VẤN 68

Phụ lục 5 Kế hoạch nghiên cứu 80

Phụ lục 6 Kinh phí dự trù cho nghiên cứu 82

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CĐ, ĐH: Cao đẳng, đại học

CNGC: Chăn nuôi gia cầm

ĐTNC: Đối tượng nghiên cứu

ĐTV: Điều tra viên

FAO: Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc

GDP: Tổng sản phẩm quốc nội

KAP: Kiến thức, thái độ, thực hành

NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

OIE: Tổ chức Thú y Thế giới

UNDP: Tổ chức Phát triển Liên hợp quốc

VSF-CICDA Tổ chức Nông nghiệp và Thú y không biên giới WHO: Tổ chức Y tế Thế giới

YTDP: Y tế Dự phòng

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu 29

Bảng 3.2 Kiến thức của người CNGC về loài có thể bị cúmgia cầm của người chăn nuôi gia cầm 30

Bảng 3.3 Kiến thức về đường lây truyền CGCcủa người chăn nuôi gia cầm 31

Bảng 3.4 Kiến thức về các biện pháp phòng bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm 31

Bảng 3.5 Kiến thức về cách xử trí khi có gia cầm bệnh, chết không rõ lý do của người chăn nuôi gia cầm 32

Bảng 3.6 Mức độ thường xuyên làm vệ sinh chuồng trại của người CNGC 34

Bảng 3.7.Thực hành xử lý phân gia cầm của người CNGC 34

Bảng 3.8 Thực hành xử lý gia cầm ốm, chết của người CNGC 34

Bảng 3.9.Các biện pháp phòng chống lây nhiễm cúm gia cầm cho bản thân và gia đình của người chăn nuôi gia cầm 35

Bảng 3.10 Biện pháp để phòng chống bệnh cúm gia cầm cho đàn gia cầm của người CNGC 35

Bảng 3.11 Nguồn thông tin mà người dân được tiếp cận về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 37

Bảng 3.12 Mối liên quan giữa một số yếu tố nhân khẩu học với kiến thức về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 39

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH

Biểu đồ 3.1 Tỷ lệ kiến thức tổng hợp hợp về bệnh và phòng chống bệnh CGC của

người 32

Biểu đồ 3.2.Tỷ lệ thực hành về hình thức chăn nuôi gia cầm của người CNGC 33

Biểu đồ 3.3 Tỷ lệ thực hành về tiêm vắc xin của người CNGC 33

Biểu đồ 3.4 Tỷ lệ tổng hợp về thực hành phòng chống CGC của người CNGC 37

Biểu đồ 3.5.Tỷ lệ hình thức truyền thông được người dân ưa thích về bệnh và phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC 38

TÓM TẮT NGHIÊN CỨU

Cúm gia cầm là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút cúm A/H5N1 gây

ra, có tính lây lan mạnh với tỷ lệ chết cao và đặc biệt nguy hiểm là có thể lây sang người Trong quá khứ bệnh đã xảy ra ở nhiều nước, từ châu Á, châu Âu đến vùng cận Đông và châu Phi Vào cuối năm 2003 đến nay, dịch cúm gia cầm đã bùng phát

ở nhiều nước trong đó có Campuchia và Việt Nam Tại tỉnh Đồng Tháp vào ngày 29/01/2014 tại huyện Thanh Bình xảy ra trường hợp mắc cúm gia cầm Trung tâm

Y tế huyện Tháp Mười đã tiến hành truyền thông về bệnh trong 2 tuần.Những thông tin về bệnh cúm gia cầm được người dân tiếp cận như thế nào Họ đã và đang có những biện pháp gì để bảo vệ sức khỏe của nhân dân cũng như bảo vệ cho đàn gia cầm của họ.Có những yếu tố nào liên quan đến kiến thức, thực hành phòng chống cúm gia cầm của họ Để trả lời cho những câu hỏi trên, chúng tôi tiến hành nghiên

cứu: “Thực trạng kiến thức và thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của

người chăn nuôi gia cầm xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp, năm 2017”với mục tiêu: Mô tả thực trạng kiến thức, thực hành phòng chống cúm gia

cầm và xác định một số yếu tố liên quan của người chăn nuôi gia cầm tại xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp với phương pháp nghiên cứu là mô tả cắt ngang có phân tích Đối tượng nghiên cứu là 297 người chăn nuôi gia cầm có độ tuổi từ 16-64 tuổi tại xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp được phỏng vấn thông qua bộ câu hỏi được thiết kế sẵn Thời gian nghiên cứu từ tháng 3 đến tháng 9 năm 2017

Kết quả nghiên cứu cho thấy người chăn nuôi gia cầm có kiến thức tốt về phòng chống cúm gia cầm là khá tốt, tỷ lệ người chăn nuôi gia cầm có kiến thức tốt

là 89,2% Người chăn nuôi gia cầm có thực hành tốt về phòng chống cúm gia cầm thấp (47,8%) Nguồn thông tin mà người chăn nuôi gia cầm được tiếp cận nhiều nhất

là qua ti vi (98,3%) Qua kết quả nghiên cứu chúng tôi nhận thấy cần có các khuyến nghị:

Đối với người chăn nuôi gia cầm: cần quan tâm tìm hiểu kiến thức và thực hành về phòng chống cúm A trên cầm và các biện pháp phòng chống để bảo đảm

lợi ích cho bản thân và cộng đồng Cần hợp tác tích cực hơn nữa với các ngành chức năng và chính quyền địa phương cùng các hộ chăn nuôi gia cầm thực hiện nghiêm chỉnh các biện pháp phòng chống cúm gia cầm

Đối với Trung tâm Y tế huyện Tháp Mười: đa dạng hóa các hoạt động truyền thông, chú trọng vào truyền thông trực tiếp qua nhân viên y tế, nhân viên thú y tới người dân chăn nuôi gia cầm

ĐẶT VẤN ĐỀ

Bệnh cúm gia cầm là một bệnh do vi rút cúm gây bệnh cho các loài gia cầm

và có thể lây lan sang người Bệnh cúm gia cầm xuất hiện lần đầu tiên ở Hồng Kông năm 1997 với 18 trường hợp mắc Bệnh cúm gia cầm là bệnh truyền nhiễm mới nổi

có nguồn gốc từ động vật và khả năng lây sang người có tỷ lệ tử vong cao[9] Lần đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam là ở tỉnh Hà Tây vào tháng 12 năm 2003 và nhanh chóng lan rộng trong cả nước[22] Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), riêng trong 3 tuần đầu tháng 01 năm 2015 tại Trung Quốc đã ghi nhận 16 trường hợp mắc cúm A(H7N9), trong đó có 3 trường hợp tử vong nâng tổng số mắc cúm A(H7N9) từ năm 2013 đến ngày 24/01/2015 là 486 trường hợp

Tại Việt Nam hiện chưa phát hiện trường hợp nhiễm cúm A(H7N9) trên gia cầm và trên người Đối với Cúm A(H5N1), ngày 06/01/2015, WHO thông báo bổ sung 16 trường hợp mắc mới cúm A(H5N1) tại Ai Cập, trong đó có 02 trường hợp

tử vong, số mắc mới tại quốc gia này trong tháng 1/2015 lớn hơn số tích lũy của cả năm 2014 (14 trường hợp mắc) Tích lũy từ năm 2003, thế giới ghi nhận 694 trường hợp mắc, 402 trường hợp tử vong, tỷ lệ chết/mắc là 58% Các trường hợp mắc đều

có tiền sử tiếp xúc với gia cầm, có các ổ dịch cúm gia cầm khu vực có ca bệnh Tại Việt Nam, năm 2014 có 02 trường hợp nhiễm cúm A(H5N1) tại Bình Phước và Đồng Tháp, cả hai trường hợp đều tử vong, cả hai trường hợp này đều có tiển sử tiếp xúc với gia cầm mắc bệnh Tích lũy từ đầu năm 2003 đến nay, Việt Nam ghi nhận 127 trường hợp mắc, 64 trường hợp tử vong Số mắc cao trong giai đoạn 2003-2010, từ năm 2011 đến nay ghi nhận một số trường hợp mắc bệnh tại các địa phương

Tại tỉnh Đồng Tháp, tính từ năm 2004 đến nay, đã có 5 ca mắc cúm gia cầm

ở người được xác nhận và tất cả đều đã tử vong Ngoài ra còn có 39 ca nghi cúm A H5N1trong đó 19 ca tử vong Với số tỉnh, thành phố công bố dịch tăng lên từng ngày Số lượng bệnh nhân lây nhiễm cúm từ gia cầm tuy ít, nhưng tỷ lệ tử vong đặc biệt cao khoảng 50%[5]

Muốn làm giảm nguy cơ lây nhiễm cho con người thì điều đầu tiên và cũng

là điều quan trọng nhất là kiểm soát chặt chẽ dịch cúm trên gia cầm Sự thiếu hiểu biết về bệnh và các biện pháp phòng chống sẽ dẫn đến thái độ thờ ơ, coi thường dịch bệnh có thể làm cho dịch bệnh bùng phát

Xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp là một xã thuần nông, chăn nuôi gia cầm đang phát triển Trong thời gian gần đây một số tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long đang xảy ra dịch cúm gia cầm tại một số địa phương như tỉnh Sóc Trăng với số lượng hơn 300 con vịt, Kiên Giang số vịt bị nhiễm cúm là 250 con, riêng tỉnh Đồng Tháp cũng xảy ra dịch cúm gia cầm trên đàn gà hơn 50 con của một hộ gia đình

Để trả lời cho câu hỏi trên tôi tiến hành nghiên cứu “Thực trạng kiến thức và

thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp, năm 2017” Sau khi nghiên cứu được tiến hành sẽ

giúp các ban ngành địa phương có được những thông tin về kiến thức và thực hành phòng chống cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm tại địa phương Từ đó có những chiến lược truyền thông hợp lý để nâng cao công tác phòng chống cúm gia cầm tại địa phương

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1997 Trước đây, loại vi rút này chỉ gây bệnh cho gia cầm, song hiện nay lại gây bệnh cho

cả thủy cầm và động lực của nó rất mạnh Type vi rút này có tính biến dị cao, có thể kết hợp với các type khác sinh ra đại dịch Vi rút lây lan mạnh trong điều kiện độ ẩm cao và nhiệt độ lạnh Vi rút cúm cư trú trên các loài thủy cầm di cư như: cò ngỗng trời, vịt trời nên khả năng lây lan bệnh rất rộng và khó kiểm soát Hiện nay, không một quốc gia nào khẳng định có đầy đủ phương tiện và kỹ thuật để ngăn ngừa, chống lại đại dịch cúm này nếu điều đó xảy ra

- Loài mắc bệnh: gà, gà tây, vịt, ngan, ngỗng, đà điểu, các loài chim

1.1.2 Triệu chứng của bệnh

- Thời gian ủ bệnh từ vài giờ đến 21 ngày, có trường hợp kéo dài đến 28 ngày

- Gà bị bệnh cúm thường sốt cao, chảy nước mắt, đứng tụm một chỗ, lông xù, phù đầu và mắt, da tím tái, chân xuất huyết, chảy nước dãi, mào và yếm tím tái

- Tỷ lệ mắc bệnh cúm và chết tùy thuộc vào loài vật mắc bệnh, động lực của virus gây bệnh cũng như tuổi mắc và điều kiện môi trường Trường hợp vi rút gây bệnh có động lực cao, gà có thể chết 100%

- Ngoài ra, khi gà bị cúm còn có thêm biểu hiện ăn ít, giảm sản lượng trứng, một số con còn có biểu hiện bị co giật

Thời gian ủ bệnh từ vài giờ đến 3 ngày Gà bị sốt, bỏ ăn, thở khó, phải há

mỏ để thở, dịch trong mũi, miệng, nước mắt chảy liên tục Gà tiêu chảy, phân có màu xanh vàng, mùi tanh Mào vá tích sưng, xung huyết đỏ sẫm Dấu hiệu đặc trưng của bệnh cúm gà là da chân có tụ huyết Đôi khi có triệu chứng thần kinh, đi

xiêu vẹo, quay cuồng rồi lăn ra chết Hiện nay chưa có thuốc đặc trị cho bệnh cúm gia cầm, vì vậy biện pháp phòng ngừa phải được đặt lên hàng đầu

1.1.3 Đường lây truyền

- Trực tiếp: Bệnh chuyển từ con nhiễm bệnh cho con khỏe

- Gián tiếp: Bệnh truyền thông qua không khí, dụng cụ chăn nuôi, xe cộ, phân rác, thức ăn, nước uống có chứa mầm bệnh

lệ 100%

- Với các dụng cụ chăn nuôi, phương tiện vận chuyển, dụng cụ bảo hộ lao động và người vào trại phải được tiêu độc, khử trùng Thức ăn nước uống, chất độn chuồng phải đảm bảo không chứa mầm bệnh Ngoài ra, người chăn nuôi nên đăng ký với trạm thú y trên địa bàn để thẩm tra điều kiện vệ sinh thú y và cấp chứng nhận cho phép chăn nuôi Đăng ký với trạm thú y để tiến hành lấy mẫu huyết thanh xét nghiệm vi rút cúm theo quy định

- Thường xuyên sát trùng chuồng trại, khu vực chăn nuôi, vệ sinh thức ăn, nước uống, dụng cụ chăn nuôi Hạn chế tối đa người ra vào trại, phương tiện vận chuyển trước khi vào trại phải qua hố sát trùng ở cổng, đồng thời thường xuyên thay thuốc sát trùng tại các hố trước cổng để ngăn chặn vi rút từ bên ngoài xâm nhập vào qua các phương tiện vận chuyển

- Tiêm phòng vắc-xin H5N1 cho gà, vịt Gà 2 - 5 tuần tuổi 0,3ml/con; trên 5 tuần tiêm 0,5ml/con; sau đó 4 tháng tiêm nhắc lại 1 lần Vịt 2 - 5 tuần tuổi tiêm 0,5ml/con; sau

28 ngày tiêm nhắc 1ml/con; sau đó 4 tháng tiêm nhắc 1 lần

- Cho gia cầm ăn đầy đủ khẩu phần các loại cám có chất lượng tốt và ổn định, cho uống thêm B.Complex giúp cho gia cầm khỏe mạnh tăng sức đề kháng với bệnh Ngoài vaccine cúm gia cầm tiêm theo sự hỗ trợ của Nhà nước cần tiêm phòng định kỳ, đầy đủ các loại vacxin thông thường như: Marek gà; Gumboro gà; đậu gà; tả gia cầm; tụ huyết trùng gia cầm theo lịch của cơ quan thú y địa phương, giúp cho gia cầm miễn dịch với các bệnh này

- Chỉ nên mua gia cầm khỏe mạnh được tiêm phòng đầy đủ và có nguồn gốc rõ ràng để nuôi Lưu ý khi mua gia cầm về nên nhốt riêng cách xa đàn gia cầm gia đình đang nuôi, cho uống thuốc bổ trong vòng 10-15 ngày bằng cách dùng nước sạch hòa với B.complex cho uống 2 lần/ngày vào sáng và tối, sau thời gian cách ly thấy gia cầm khỏe mới thả vào nuôi chung với đàn gia cầm đang nuôi

- Những ngày thời tiết lạnh, thả gia cầm muộn và nhốt sớm Duy trì nhiệt độ chuồng nuôi và nhốt gia cầm theo ngày tuổi, tháng tuổi Giữ chuồng luôn khô sạch, vệ sinh chuồng trại định kỳ bằng các loại thuốc sát trùng có hiệu quả dài ngày (loại thuốc có thành phần Iot như Han Iodine 10%), khoảng 7-10 ngày phun/lần sau khi dọn chất độn chuồng

- Có thể cho gia cầm ngửi khói quả bồ kết định kỳ 5-7 ngày/lần, làm mũi gà thông thoáng, phòng hiệu quả các bệnh về đường hô hấp và tiêu diệt virus cúm, giúp gia cầm khỏe mạnh chống lại bệnh

- Khoảng 2-3 ngày cho gà uống nước tỏi pha loãng/lần Đập dập 2-3 củ tỏi sống, để trong không khí 15-20 phút sau đem hòa với 10-15 lít nước đem cho gà uống, bã tỏi rải quanh chuồng cho gà ngửi mùi Các chất kháng sinh thực vật có trong tỏi tiêu diệt mạnh virus cúm gia cầm

- Kiểm soát giết mổ: Xây dựng các lò giết mổ gia cầm tập trung để kiểm soát nguồn gốc và tình hình dịch bệnh, áp dụng dây chuyền giết mổ tự động và đóng gói sản phẩm khi đưa ra tiêu thụ

- Không buôn bán gia cầm sống tại các chợ và khu vực đông dân cư

- Tăng cường dinh dưỡng: Trong khẩu phần ăn hàng ngày của gia cầm đảm bảo đầy đủ dưỡng chất để tăng cường miễn dịch, giảm nguy cơ nhiễm bệnh

- Tiêu độc khử trùng: Phun thuốc sát trùng 2 lần/tuần bằng các loại thuốc thông dụng như aldehyde (formol, glutaraldehyd), phenol, các phức hợp chứa Iodine, các loại

hóa chất gây ôxy hóa (sodium dodecyl sulfate) Chúng đều có hiệu quả trong diệt trừ mầm bệnh ở ngoài môi trường, áo quần, dụng cụ, phương tiện vận chuyển

- Giám sát chặt sức khoẻ đàn gia cầm, phát hiện nhanh những biểu hiện bất thường như giảm ăn, giảm đẻ, gia cầm chết đột ngột đều phải lấy mẫu đi xét nghiệm

- Thực hiện các biện pháp nhằm ngăn ngừa sự tiếp xúc của gia cầm nuôi, chim và gia cầm hoang dã, ngăn ngừa lây truyền bệnh qua các nhân tố trung gian như thức ăn, nguồn nước, phương tiện vận chuyển, khách tham quan

- Khi có kết quả xác định bệnh cúm phải thực hiện tiêu huỷ toàn đàn và các biện pháp phòng chống dịch theo hướng dẫn của cơ quan thú y

1.1.5 Phòng bệnh khi có dịch:

Gia cầm phải được chủng ngừa đầy đủ các bệnh truyền nhiễm, kể cả vaccine ngừa bệnh cúm A/H5N1 Trước khi chủng ngừa vài ngày nên cho gà uống thuốc Bio-Vitamin c 10% và Bio-Electrolytesđể giảm stress, tăng sức đề kháng và tạo miễn dịch tốt cho gà sau tiêm chủng

Cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng, vào mùa lạnh phải giữ ấm chuồng trại

Gà, vịt cũng dễ bị nhiễm giun sán làm chậm lớn, suy giảm miễn dịch, vì vậy phải dùng thuốc Bio-Levaxantel để tẩy giun sán cho gà, vịt với liều 1ml/5kg thể trọng Sau khi dùng thuốc xổ vài ngày phải pha thuốc Bio-Vitasol, Bio-Aminosol ®, Bio-Vita Fort cho gà uống để tăng sức đề kháng

Nên dọn vệ sinh sạch sẽ phân và các chất độn chuồng, máng ăn máng uống rồi sát trùng chuồng trại và dụng cụ chăn nuôi thật kỹlưỡng sau mỗi đợt xuất bán

gà, sau đó để trống chuồng trại một thời gian mới nuôi tiếp đợt khác

Những loài như vịt xiêm, vịt, chim trời cũng có thể mang mầm bệnh nhưng không biểu hiện triệu chứng, virus có trong nước dãi, nước mũi, phân, chúng phát tán mầm bệnh từ nơi này đến nơi khác khi đi kiếm ăn trên cánh đồng hoặc vào trại chăn nuôi Vì thế người chăn nuôi không nên thả vịt, ngan, ngỗng ở những nơi có nhiều loài chim hoang đến ăn, không chăn thả thủy cầm tràn lan trên đồng để ngăn ngừa sự nhiễm bệnh và phát tán mầm bệnh trong quá trình chăn thả Không nuôi chung gà, vịt, vịt xiêm để tránh lây bệnh từ vịt qua gà

1.1.6 Phòng bệnh khi trong vùng có dịch xảy ra

Virus gây bệnh lây lan bằng hai con đường, đó là qua đường hô hấp và tiêu hóa Mầm bệnh có trong không khí sẽ đi vào theo đường thở, hoặc mầm bệnh có trong thức ăn nước uống sẽ theo đường tiêu hóa để vào cơ thể Virus gây bệnh cúm gia cầm tồn tại trong môi trường tự nhiên khá lâu từ 2 tuần đến hơn một tháng, nhưng may mắn là chúng dễ bị tiêu diệt với một số hóa chất trong các thuốc sát trùng như Bio-Guard, Bioxide, Biodine ®, Biosept ®

Trong thời gian có dịch bệnh đe dọa thì cứ cách 2 ngày phun xịt một trong các thuốc sát trùng vừa nói trên một lần để ngăn ngừa sự xâm nhập và phát tán mầm bệnh

Tăng sức đề kháng cho gia cầm bằng cách pha Bio-Vitamin C 10% vào nước cho gia cầm uống

Hạn chế người lạ vào trại

Ở những nơi tiếp giáp với các vùng biên giới, bà con tuyệt đối không nên mua bán, vận chuyển lén lút gia cầm, trứng gia cầm, các giống gà đá vào nội địa khi

mà những gia cầm và trứng gia cầm này chưa có giấy kiểm dịch động vật của cơ quan thú y có thẩm quyền

Khi trong trại có gia cầm chết, tuyệt đối không được vận chuyển ra khỏi trại

dù chưa biết gia cầm chết là do bệnh gì và phải khai báo cho cơ quan thú y biết Không được giết mổ để ăn hoặc đem bán, không được vứt xác bừa bãi ra đồng hoặc dưới sông suối, mà phải bỏ gia cầm chết vào trong túi nylon và buộc miệng túi thật

kỷ, bỏ xuống hố sâu và rắc vôi bột lên trên trước khi lấp đất và nện kỷ

1.1.7.Phòng bệnh cúm từ gia cầm lây sang người

Khi tiếp xúc với gà bệnh phải mặc đồ bảo hộ, đi ủng, đeo khẩu trang, mang găng tay khi bắt và giết gà, sau đó rửa tay bằng thuốc sát trùng

Nên ăn chín, uống sôi, không ăn thịt tái, không ăn tiết canh

Mặc dù nhà nước đã có quy hoạch các điểm giết mổ tập trung, nhưng thực tế hiện nay tại các chợ, khu vực chung quanh chợ tình trạng giết mổ gia cầm, kinh doanh gia cầm sống, thịt và trứng gia cầm chưa qua kiểm tra của cơ quan thú y vẫn

phổ biến, đây là một nguy cơ tiềm tàng của việc bùng phát dịch bệnh Người tiêu dùng khi sử dụng sản phẩm gia cầm cần phải được kiểm dịch góp phần

ngăn ngừa dịch cúm xảy ra

Bệnh cúm trên gia cầm gây nên bởi các vi rút cúm týp A, căn bệnh này được phát hiện lần đầu tiên ở Italia vào năm 1878 còn vi rút cúm gia cầm được xác định vào năm 1955[3] Hiện nay bệnh cúm gia cầm có mặt ở rất nhiều nơi trên thế giới

Vi rút cúm H5N1 bắt đầu xuất hiện và gây bệnh cho gia cầm ở Hồng Kông vào năm 1997 và được dập tắt ngay sau đó bởi chính sách tiêu huỷ toàn bộ đàn gia cầm của Chính quyền Hồng Kông Sau một thời gian lắng dịu, vào cuối năm 2003 dịch cúm gia cầm H5N1 xuất hiện trở lại ở một số nước Châu Á như Hồng Kông, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Thái Lan, Campuchia, Lào, Inđonêxia, trung Quốc, Malaysia và Việt Nam Suốt từ đó cho đến nay dịch bệnh luôn luôn tồn tại và tính ngày 19/11/2010 dịch bệnh đã có mặt tại 15 quốc gia thuộc Châu Á, Châu Phi, Châu Âu và Trung Đông [25]

Dịch cúm gia cầm H5N1 đã gây thiệt hại nặng nề về kinh tế cho các nước có dịch, riêng tại Việt Nam ngay trong đợt dịch đầu tiên vào cuối 2003-2004 đã phải tiêu huỷ khoảng 44 triệu con gia cầm, thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 3000 tỷ đồng, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) giảm 0,5% [2], [6]

1.2.Tình hình bệnh cúm gia cầm týp A H5N1 trên thế giới

Dịch cúm A (H5N1) bắt đầu từ năm 1997 ở gia cầm, sau đó gây nhiễm và tử vong ở người tại nhiều nước châu Á Hiện nay, dịch cúm ở gia cầm đã xảy ra và lưu hành ở 17 quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc khu vực châu Á, Châu Âu, Trung Đông

và Châu Phi [25]

Vi rút cúm A (H5N1) theo chim di trú đã lan sang lãnh thổ Mông cổ, Nga, từ

đó theo đường di cư của chim qua Azecbaizan, Iran, Iraq, Georgia, Ukraine, từ đây

là cửa ngõ để vi rút lan tới châu Âu Những thông tin mới nhất cho thấy tình hình dịch cúm ở gia cầm đang diễn biến rất phức tạp, có chiều hướng lan rộng trên toàn thế giới Đã phát hiện thêm các trường hợp gia cầm, chim hoang chết nghi nhiễm cúm gia cầm hoặc khảng định nhiễm vi rút cúm A (H5N1) tại các nước châu Âu, châu Á như: Đức, Anh, Thuỵ Điển, Croatia, Đài Loan và Trung Quốc [6]

Các quốc gia ghi nhận kết quả xét nghiệm dương tính với cúm A (H5N1) tại

4 quốc gia của Đông Nam Á cụ thể: Indonesia, Việt Nam, Thái Lan, Campuchia với tổng số 149 người (tử vong 83) [25]

Hiện nay, dịch cúm A(H7N9) tại Trung Quốc vẫn chưa được khống chế và

có nguy cơ bùng phát Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tại Trung Quốc đã ghi nhận 16 trường hợp mắc cúm A(H7N9), trong đó có 3 trường hợp tử vong nâng tổng số mắc cúm A(H7N9) từ năm 2013 đến ngày 24/01/2015 là 486 trường hợp mắc (Trung Quốc 469: Đài Loan: 04, Hồng Kông: 12, Malaysia: 01, trong đó có

185 trường hợp tử vong Số mắc có xu hướng lan rộng xuống các tỉnh phía Nam của Trung Quốc, gần biên giới với Việt Nam Tại Việt Nam hiện chưa phát hiện trường hợp nhiễm cúm A(H7N9) trên gia cầm và trên người

Hiện nay tình hình dịch cúm A (H7N9) ở Trung Quốc đang diễn biến rất phức tạp, hiện tiến sát biên giới Việt Nam với tốc độ đột biến, gia tăng về cả khu vực có người mắc và số ca mắc, số ca tử vong Thống kê cho thấy, từ tháng 10-2016 đến nay, nước này đã ghi nhận 425 trường hợp mắc cúm A(H7N9), với tỷ lệ tử vong cao (khoảng hơn 40%) Trong số 13 tỉnh, thành phố của Trung Quốc ghi nhận

ca mắc, Quảng Đông, Quảng Tây là nơi có giao lưu thương mại, du lịch nhiều với nước ta Tổ chức Y tế Thế giới cho rằng, các trường hợp mắc hầu hết có tiền sử phơi nhiễm với gia cầm sống tại các chợ buôn bán gia cầm, hoặc với môi trường bị

ô nhiễm do gia cầm nhiễm bệnh Đến thời điểm này, nước ta chưa ghi nhận trường hợp nào mắc bệnh cúm A(H7N9) Tuy nhiên, Bộ Y tế nhận định khả năng xâm nhập của dịch bệnh này vào nước ta là hoàn toàn có thể, nhất là trong mùa đông - xuân, là mùa của dịch cúm với các điều kiện thích hợp, như thời tiết, độ ẩm, nhiệt độ cùng với tình trạng phức tạp về nhập lậu, buôn bán gia cầm từ Trung Quốc vào Việt Nam

Đối với dịch cúm A (H5N1), tình hình cũng đang diễn biến phức tạp ở cả trong nước và nước ngoài Theo thông báo của Tổ chức Thú y quốc tế, trong tháng 1-2017 đã xảy ra một số ổ dịch cúm A(H5N1) trên gia cầm tại tỉnh Xvây-riêng (Cam-pu-chia), là tỉnh có chung đường biên giới với nước ta Theo báo cáo của Cục Thú y (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), từ đầu năm đến nay đã ghi nhận

ba ổ dịch cúm A (H5N1) tại: Xã Vĩnh Phú Đông, huyện Phước Long (Bạc Liêu); xã Diễn Thắng, huyện Diễn Châu (Nghệ An); xã Trực Thuận, huyện Trực Ninh (Nam Định) Bên cạnh đó, một ổ dịch cúm A (H5N6) cũng được ghi nhận tại xã Phổ Cường, huyện Đức Phổ (Quảng Ngãi) Ở Việt Nam hiện lưu hành cúm mùa với ba chủng là Cúm A (H3N2), cúm B, cúm A(H1N1)

Đối với Cúm A(H5N1), ngày 06/01/2015, WHO thông báo bổ sung 16 trường hợp mắc mới cúm A(H5N1) tại Ai Cập, trong đó có 02 trường hợp tử vong,

số mắc mới tại quốc gia này trong tháng 1/2015 lớn hơn số tích lũy của cả năm

2014 (14 trường hợp mắc) Tích lũy từ năm 2003, thế giới ghi nhận 694 trường hợp mắc, 402 trường hợp tử vong, tỷ lệ chết/mắc là 58% Các trường hợp mắc đều có tiền sử tiếp xúc với gia cầm, có các ổ dịch cúm gia cầm khu vực có ca bệnh

1.3 Tình hình cúm gia cầm và dịch cúm A H5N1 trên người ở Việt Nam 1.3.1 Tình hình dịch cúm H5N1 trên gia cầm

Theo báo cáo của Cục Thú y, dịch cúm gia cầm xuất hiện lần đầu tiên ở Việt Nam vào cuối tháng 12 năm 2003, và được dập tắt trong vòng 2 tháng, nhưng kể từ

đó cho đến nay năm nào dịch cũng tái diễn, tính đến nay đã có 4 đợt dịch cúm gia cầm xảy ra ở Việt Nam [5]

Đợt 1: từ tháng 12 năm 2003 đến 30/3/2004: dịch cúm xuất hiện đầu tiên ở

Hà Tây, Long An và Tiền Giang và nhanh chóng lây lan khắp cả nước trong một thời gian ngắn Tính đến ngày 27/2/2004 đã có 2.574 xã, phường (24,6% tổng số xã, phường ở Việt Nam) của 381 huyện, thị (60% tổng số huyện, thị) ở 57 tỉnh và thành phố báo cáo có dịch cúm gia cầm Tổng số gia cầm bị nhiễm bệnh, chết và tiêu huỷ trong đợt dịch này là 43,9 triệu con (chiếm 16,79% tổng đàn gia cầm)

Đợt 2: từ tháng 4 đến tháng 11 năm 2004, dịch xuất hiện lẻ tẻ và chủ yếu ở các hộ chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ, lẻ trên 17 tỉnh Trong đợt dịch này chỉ có 84.000 gia cầm bị tiêu huỷ

Đợt 3: từ tháng 12/2004 đến tháng 4/2005: Dịch xảy ra ở 36 tỉnh thành phố với số gia cầm bị tiêu huỷ là khoảng 1,85 triệu con

Đợt 4: từ tháng 10/2005 đến cuối tháng 12/2005: Dịch xảy ra ở 23 tỉnh và thành phố, tổng số gia cầm tiêu huỷ là khoảng 3,5 triệu con

Tại Việt Nam, năm 2014 có 02 trường hợp nhiễm cúm A(H5N1) tại Bình Phước và Đồng Tháp, cả hai trường hợp đều tử vong, cả hai trường hợp này đều có tiển sử tiếp xúc với gia cầm mắc bệnh Tích lũy từ đầu năm 2003 đến nay, Việt Nam ghi nhận 127 trường hợp mắc, 64 trường hợp tử vong Số mắc cao trong giai đoạn 2003-2010, từ năm 2011 đến nay ghi nhận rải rác một số trường hợp mắc bệnh tại các địa phương Năm 2015, chưa ghi nhận trường hợp mắc mới Đối với cúm A(H5N6), A(H5N8) và cúm A(H5N2), trên thế giới, trong khoảng thời gian cuối năm 2014 đến đầu năm 2015, tại nhiều nước trên thế giới như Đức, Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan tiếp tục ghi nhận các vụ dịch do vi rút cúm A(H5N8) ở các trang trại gia cầm Cuối năm 2014, Ủy ban Nông nghiệp Đài Loan (Trung Quốc) đã đưa ra thông báo công bố phát hiện nhiều trang trại nuôi ngan/ngỗng có thủy cầm nuôi chứa vi rút cúm A(H5N2) là chủng vi rút cúm mới xuất hiện lần đầu tiên Hiện trên thế giới chưa ghi nhận trường hợp nào nhiễm các vi rút cúm gia cầm nói trên ở người, tuy nhiên các chủng vi rút này có thể lây truyền từ gia cầm sang người

Tại Việt Nam, đến nay vẫn chưa ghi nhận trường hợp mắc cúm A(H5N8) và cúm A(H5N2) trên cả gia cầm và người, tuy vậy trong năm 2014 đã ghi nhận các ổ dịch cúm A(H5N6) trên gia cầm tại một số tỉnh Lạng Sơn, Lào Cai, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Ngãi Phú Thọ, Bắc Giang, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam Kết quả xét nghiệm bằng giải trình tự gen của các mẫu vi rút cúm A(H5N6) phát hiện ở Việt Nam thấy có sự tương đồng đến 99% với chủng vi rút cúm A(H5N6) gây bệnh trên người tại Trung Quốc

Để phát hiện sự lưu hành của các chủng vi rút cúm, đặc biệt là các chủng vi rút gây bệnh nguy hiểm và sự biến đổi gen của vi rút cúm, từ năm 2006 hệ thống giám sát trọng điểm cúm đã được thiết lập Trong năm 2014 và 03 tuần đầu năm

2015 đã xét nghiệm 5.907 mẫu bệnh phẩm bệnh nhân có hội chứng cúm, viêm đường hô hấp cấp tính và viêm phổi nặng, kết quả chung cho thấy trong số các trường hợp viêm đường hô hấp cấp chủ yếu là chủng vi rút cúm B chiếm 58%, tiếp đến là chủng vi rút cúm A(H3) chiếm tỷ lệ 29% và chủng vi rút cúm A(H1N1) đại dịch chiếm 13%, không ghi nhận cúm A(H7N9) tại Việt Nam

Nguy cơ xâm nhập các trường hợp nhiễm cúm gia cầm vào Việt Nam là rất lớn, trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh Bộ Y tế đã ban hành và chỉ đạo các tỉnh, thành phố triển khai quyết liệt thực hiện Kế hoạch hành động phòng, chống bệnh cúm A(H7N9) theo 4 tình huống dịch bệnh, bảo đảm việc đáp ứng phòng chống dịch một cách hiệu quả Ngoài ra, đẩy mạnh phối hợp với các Bộ, ngành, Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố kích hoạt khởi động toàn hệ thống vào cuộc để triển khai công tác phòng chống dịch tới các địa phương

Dịch cúm gia cầm H5N1 ở Việt Nam có những đặc điểm dịch tễ học như: tập trung dọc 2 hệ thống sông lớn là sông Hồng và sông Mê Kông, nơi có mật độ chăn nuôi vịt cao hơn các vùng khác Đợt dịch thứ nhất chủ yếu xảy ra ở khu vực chăn nuôi gia cầm công nghiệp, còn các đợt dịch sau thường xuất hiện lẻ tẻ ở các hộ gia đình chăn nuôi quy mô nhỏ, thả rông [17]

1.3.2 Tình hình dịch cúm H5N1 trên người

Từ khi xuất hiện tháng 12/2003 đến đầu tháng 12/2015, tại Việt Nam đã có

127 trường hợp được xác định nhiễm cúm A/H5N1 trên 40 tỉnh, thành phố, trong đó

có 64 ca tử vong (tỷ lệ chết/mắc gần bằng 50%) Các giai đoạn có bệnh nhân cúm gia cầm xuất hiện song song với các vụ dịch trên gia cầm và chia làm 4 giai đoạn : Giai đoạn 1: từ 12/2003 đến 3/2004 có 23 trường hợp mắc, 16 tử vong (tỷ lệ chết/mắc 69%); Giai đoạn 2: từ 19/7/2004 đến 28/8/2004 có 4 trường hợp mắc, tất

cả đều tử vong (tỷ lệ chết/mắc 100%); Giai đoạn 3: từ 16/12/2004 đến tháng11/2004

có 65 trường hợp nhiễm cúm A/H5N1 trong đó có 3 trường hợp nhiễm không triệu chứng, 62 bệnh nhân, 22 ca tử vong mắc, (tỷ lệ chết/mắc 33,8 %); Giai đoạn 4:Từ tháng 10/2005 đến tháng 12 năm 2015, có 38 trường hợp mắc và tử vong là 22, (tỷ

lệ chết/mắc 61,29 %)

Dịch cúm gia cầm trên người tại Việt Nam có những đặc điểm dịch tễ học sau: Dịch xuất hiện chủ yếu tập chung vào các tháng mùa đông - xuân (khi thời tiết lạnh ẩm) và đó là khoảng thời gian mà bệnh cúm và hội chứng viêm đường hô hấp cấp nói chung có tỷ lệ mắc cao nhất Tuy nhiên vẫn có các ca bệnh xảy ra vào các thời gian khác trong năm (phụ thuộc vào tình hình dịch trên đàn gia cầm tại địa phương) [10]

Hầu hết các trường hợp nhiễm cúm ở người là có liên quan tới cúm gia cầm Thực tế cho thấy dịch cúm trên người có thể còn tiếp tục bùng phát vào những năm tiếp theo, cả trên người và đàn gia cầm, thậm chí sẽ xảy ra trên qui mô rộng và mức độ ảnh hưởng lớn hơn rất nhiều Khi mới xuất hiện, bệnh cúm gia cầm

có tỷ lệ tử vong rất cao (đợt 1 tử vong 69%), sau một năm diễn biến dường như tính gây bệnh và độc lực của vi rút có phần suy giảm với bằng chứng là tỷ lệ chết/mắc chỉ còn 33,8% Ngoài ra từ cuối tháng 12/2004 đến nay còn phát hiện những trường hợp nhiễm vi rút không triệu chứng là những người liên quan tại ổ dịch, hoặc người thân của bệnh nhân cúm A/H5N1

So sánh các tỷ lệ chết/mắc của các khu vực thì phía Bắc có tỷ lệ chết/mắc thấp hơn rõ rệt so với khu vực phía Nam (38,1% so với 83,3%), trong khi đó không

có ca bệnh nào tử vong ở miền Trung, Tây Nguyên

Bệnh xảy ra ở tất cả các lứa tuổi từ 4 tháng đến 81 tuổi, tập trung ở các lứa tuổi dưới 40, cao nhất ở nhóm 10-19 tuổi Số ca tử vong ở mỗi nhóm tuổi tương ứng với số mắc[9] Số mắc bệnh ở nam giới cao hơn so với nữ giới trong khi đó số ca tử vong ở nữ cao hơn nam Tuy nhiên số liệu thống kê chưa đủ để khẳng định liệu yếu

tố giới tính có ảnh hưởng đến việc mắc bệnh, tử vong hay không

Cùng với các thay đổi về mặt dịch tễ và lâm sàng của bệnh cún gia cầm do H5N1ở người đã nêu ở trên, kết quả phân tích ban đầu về di truyền học phân tử đã cho thấy rằng kể từ khi xuất hiện vi rút đã có sự thay đổi nhẹ về mặt di truyền và tính gây bệnh Kết quả là vi rút H5N1 có thể thích ứng hơn với cơ thể người dẫn đến các hiện tượng tăng số người nhiễm (đặc biệt là số người nhiễm không triệu chứng), số mắc bệnh có bệnh cảnh lâm sàng nhẹ hơn, tỉ lệ tử vong thấp hơn[15] Đồng thời trên gia cầm có thể cũng có những hiện tượng tương tự

1.4 Các nghiên cứu trong và ngoài nước về kiến thức, thái độ và thực hành về phòng chống cúm gia cầm

1.4.1 Các nghiên cứu nước ngoài

Nghiên cứu nhận thức về nguy cơ cúm gia cầm của người dân Hồng Kông

do Richard Fielding và cộng sự thực hiện tại Hồng Kông từ tháng 2 đến tháng 3 năm 2004 (23) Đây là một cuộc điều tra thông qua hệ thống điện thoại trên 986 hộ

gia đình với mục tiêu tìm hiểu nhận thức về nguy cơ của dịch cúm gia cầm của người dân Kết quả cho thấy có 78% ĐTNC mua gia cầm sống ngoài chợ, trong đó

có 14% có thói quen chạm vào gia cầm sống khi mua 36% ĐTNC đồng ý với quan điểm “Mua gia cầm sống có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khoẻ” 34% không hề lo lắng đến nguy cơ nhiễm bệnh từ gia cầm sống mua ở chợ và khi được yêu cầu tự đánh giá khả năng nhiễm bệnh từ gia cầm sống mua ở chợ thì có tới 53% ĐTNC cho rằng họ không hoặc rất khó có thể bị nhiễm bệnh cúm gia cầm Không có sự khác biệt về nhận thức nguy cơ giữa tuổi, giới, trình độ học vấn, thu nhập và nơi ở

1.4.2 Các nghiên cứu trong nước

Nghiên cứu về kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ do viện phát triển giáo dục (AED) đại diện cho quỹ hỗ trợ Mỹ (USAIDS) thực hiện tại tỉnh Bắc Ninh và Tiền Giang vào tháng

12 năm 2005 [18] Đây là một nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 600 hộ chăn nuôi nhỏ tại 2 tỉnh (mỗi tỉnh 300 hộ) với mục tiêu là mô tả KAP của người chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ nhằm cung cấp những thông tin cho chiến lược truyền thông thay đổi hành vi phòng chống cúm gia cầm của người dân Việt Nam Đối tượng phỏng vấn là những người có trách nhiệm chăn nuôi chính trong gia đình Kết quả nghiên cứu cho thấy có 90% ĐTNC cho rằng nguyên nhân làm cho gia cầm bị cúm là do tiếp xúc với gia cầm bị bệnh, chết, 92% số người được hỏi cho rằng nguyên nhân làm cho người bị nhiễm cúm gia cầm là do tiếp xúc với gia cầm bị nhiễm bệnh 79% ĐTNC nói rằng họ sẽ báo cáo với cơ quan thú y khi phát hiện có gia cầm bị bệnh hoặc chết bất thường

Khi được hỏi về các biện pháp để phòng chống cúm cho gia cầm, 94% cho rằng tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất, 76% cho rằng nên nuôi nhốt gia cầm trong chuồng trại hoặc khu vực có hàng rào Các biện pháp phòng chống cúm gia cầm cho người như không ăn tiết canh gia cầm được 45% ĐTNC lựa chọn và không

ăn thịt/sản phẩm gia cầm chưa nấu chín là 29% Khi có gia cầm nghi ngờ nhiễm cúm có 60% ĐTNC biết rằng cần phải báo cho cơ quan thú y, tương tự có 60% chọn biện pháp tự tiêu huỷ Các thông tin về cúm gia cầm mà ĐTNC nhận được chủ yếu là từ ti vi chiếm 76% Về thực hành phòng bệnh thì có 96% hộ gia đình đã tiêm

vắc xin cho gia cầm

Nghiên cứu về kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ do CARE Việt Nam thực hiện tại 4 tỉnh Sơn

La, Bình Định, Long An, An Giang vào tháng 12 năm 2004 Nghiên cứu được thực hiện dựa vào phỏng vấn trực tiếp 600 HGĐ chăn nuôi gia cầm (mỗi tỉnh 150 hộ) với mục tiêu giống như nghiên cứu của AED/USAIDS Đối tượng nghiên cứu là người đại diện cho HGĐ chăn nuôi gia cầm ở 4 tỉnh Kết quả nghiên cứu cho thấy số hộ chăn nuôi dưới 50 con gia cầm là 90%, số hộ gia đình chăn thả gia cầm tự do là khoảng 49% Hầu hết ĐTNC đều nhận thức được cúm gia cầm là bệnh nguy hiểm cho sức khoẻ con người và là một vấn đề nghiêm trọng của Việt Nam Tuy nhiên, 90% ĐTNC không biết rằng lợn là một trong những loài động vật có thể truyền bệnh cúm cho gia cầm 25% ĐTNC nghĩ rằng con người không thể bị nhiễm cúm từ gia cầm Nhìn chung, đa số ĐTNC biết các nguồn lây nhiễm cúm cho gia cầm như gia cầm bị bệnh (90,5%), dụng cụ chăn nuôi nhiễm mầm bệnh (70,9%) Hầu hết người dân dùng phân của gia cầm để bón ruộng, cho cá ăn và bán nhưng có đến 50% không biết rằng phân gia cầm là một nguồn lây nhiễm bệnh này, tương tự cũng

có 50% ĐTNC tự tiêu huỷ gia cầm bệnh, chết 70,9 ĐTNC nói rằng họ có nhận được thông tin về cúm gia cầm

Nghiên cứu về kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống cúm gia cầm của tác giả Nguyễn Thị Hường trên 237 người chăn nuôi gia cầm và 404 người sử dụng gia cầm ở huyện Chương Mỹ tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội) năm 2006[12].Kết quả 93,7% người CNGC không biết rằng tất cả các loài gia cầm đều có thể bị nhiễm bệnh cúm gia cầm 40% người CNGC không biết chăn thả gia cầm tự do làm tăng nguy cơ lây lan cúm gia cầm cho cộng đồng 70% người CNGC không biết là khi phát hiện có gia cầm ốm, chết bất thường thì người dân có trách nhiệm báo cáo với

cơ quan thú y địa phương Có 48,7% người CNGC đồng ý với quan điểm thả rông gia cầm sẽ giúp cho chúng khoẻ mạnh hơn nuôi nhốt và có 62,7% cho rằng chỉ nên tiêu huỷ những gia cầm bị bệnh hoặc chết Hộ gia đình chăn nuôi gia cầm với quy

mô nhỏ, lẻ dưới 50 con chiếm khoảng 94%, trong đó có 41% chăn thả tự do và chỉ

có 32% người CNGC thực hiện vệ sinh khu vực chăn nuôi hàng ngày

Trong những năm qua, nhiều nước trên thế giới đã và đang đối đầu với hoành hành của dịch CGC Hiện dịch bệnh này chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, đang gây

ra những hậu quả về sức khỏe và tính mạng của người dân của toàn cầu trong đó có Việt Nam Vì thế, kiến thức và thực hành phòng chống bệnh của người dân đóng vai trò quan trọng trong công tác kiểm soát và thanh toán bệnh dịch Nghiên cứu

mô tả thực trạng kiến thức và thực hành phòng chống cúm A của người dân và xác định một số yếu tố liên quan tại huyện Phong Điền, tỉnh ThừaThiên Huế Nghiên cứu 900 đối tượng là đại diện hộ gia đình tuổi từ 18 đến70 để phỏng vấn bằng bộ câu hỏi đã thiết kế sẵn Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy tỷ lệ người có kiến thức chung về bệnh cúm A đúng không được cao, chỉchiếm 52,7%, dự phòng bệnh cúm

A đúngchiếm 56,2% Thực trạng chung về chăn nuôi gia cầm đúngchiếm 45,8%, Thực hành phòng chống cúm A đúng của người dân chiếm tỷ lệ thấp: Xử lý gia cầm đúng chiếm 30,4%, sử dụng thịt và sản phẩm gia cầm đúng chỉ chiếm 24,6%, vệ sinh cá nhân đúng chiếm 29,7% Có mối liên quan giữa kiến thức với vùng miền, kinh tế gia đình và nguồn tiếp cận thông tin Nghiên cứu cũng cho thấy có mối liên quan giữa thực hành phòng chống cúm A của người dân với nguồn tiếp cận thông tin và kinh tế gia đình

Kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống cúm gia cầm:

Nghiên cứu về kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống cúm gia cầmcủa tác giả Lê Văn Đơ (tỉnh Đồng Tháp),khảo sát về kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống CGC trên 231 người CNGC vào năm 2010[13] Kiến thức về bệnh và phòng chống bệnh CGC của người CNGC còn chưa cao với 51,1% đạt yêu cầu và 48,9% chưa đạt; Thái độ của người CNGC về phòng chống bệnh CGC còn chưa cao với 42,8% chưa đạt và 57,2% đạt; Thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của người CNGC chưa tốt với 63,2% không đạt và 36,8% đạt

Mối liên quan kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống cúm gia cầm:

Các yếu tố liên quan đến kiến thức phòng chống cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm của tác giả Lê Văn Đơ (tỉnh Đồng Tháp),khảo sát về kiến thức, thái

độ, thực hành về phòng chống CGC trên 231 người CNGC vào năm 2010[13]: Nhận thấy kiến thức về CGC ở các nhóm trình độ học vấn khác nhau: đối với

người có trình độ học vấn khá thì mới dễ tiếp thu những kiến thức mà chúng ta tuyên truyền Điều đó chứng tỏ rằng chúng ta đã có hình thức tuyên truyền thích hợp với người có trình độ học vấn thấp

Phân tích liên quan giữa tuổi và kiến thức, nhận thấy kiến thức về CGC ở các nhóm tuổi khác nhau cho chúng ta thấy được những người có trình độ học vấn thấp

đã tiếp thu được những hình thức tuyên truyền khá tốt Mà như vừa phân tích, trình

độ học vấn thấp thì kiến thức về CGC cũng không thua kém gì nhiều so với những người có trình độ học vấn cao Do vậy, kiến thức về CGC là khá tốt ở mọi nhóm tuổi [13]

Phân tích mối liên quan giữa giới tính và kiến thức: kiến thức về cúm gia cầm giữa hai giới tính không như dự kiến nhưng cũng không gây bất ngờ Có thể đây là hiệu quả kết hợp của công tác hội phụ nữ Cho thấy phụ nữ cũng có vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực[13]

Phân tích liên quan giữa kinh tế gia đình và kiến thức,kiến thức về CGC giữa các nhóm giàu nghèo khác biệt Về lý thuyết, người có điều kiện kinh tế khá hơn sẽ

có nhiều thời gian và điều kiện để tiếp cận khoa học Nhưng kết quả này cùng với thực tế cho thấy vấn đề nằm ở sự quan tâm Chỉ khi có quan tâm thì mới đầu tư tìm hiểu những điều được tuyên truyền và như vậy mới nâng cao kiến thức của mình[13]

Các yếu tố liên quan đến thái độ phòng chống cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm: Phân tích liên quan giữa thái độ và kiến thức của người CNGC đối

với việc phòng chống CGC, nhận thấy: thái độ về phòng chống CGC giữa những nhóm kiến thức khá bất ngờ nhưng cũng dễ hiểu vì khi chúng ta quan tâm thực sự đến một vấn đề nào đó thì chúng ta sẽ có thái độ đúng đắn về vấn đề đó[13]

Trong khi đó, việc giao thương buôn bán và tình trạng buôn lậu gia cầm bị bệnh trong thời gian qua đang là nguy cơ rất lớn để bùng phát việc lây lan cúm A/H5N1 từ vùng này sang vùng khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác

Theo Thống kê của Cục Y tế Dự phòng, từ đầu năm 2012 đến nay, dịch cúm A/H5N1 vẫn xuất hiện rải rác trên cả gia cầm và trên người Các ổ dịch xuất hiện

nhỏ lẻ, rải rác, chủ yếu trên đàn thủy cầm tại các hộ gia đình Đặc biệt, tại Việt Nam, những trường hợp mắc cúm A/H5N1 có tỷ lệ tử vong cao[8]

Nguyên nhân do chủng virus này lưu hành ở trong nước có độc lực cao và đa phần các trường hợp mắc bệnh này nhập viện muộn Trong năm 2014 đã có 2 người mắc, trong đó có 2 ca tử vong Thông báo mới đây của Cục Thú y (Bộ Nông nghiệp

& Phát triển nông thôn) về kết quả phân tích giải trình gen cho thấy đã xuất hiện nhánh virus cúm gia cầm mới ở miền Bắc, miền Trung và Tây Nguyên Hiện tác dụng bảo vệ của vaccine trước chủng virus cúm gia cầm mới này giảm mạnh, chỉ còn 35 - 40% Điều này khiến nguy cơ dịch cúm A/H5N1 trên người ngày càng cao Tiếp xúc trực tiếp với gia cầm bệnh là đường lây truyền chính Thực tế thời gian qua cho thấy, phần lớn những trường hợp mắc cúm A/H5N1 đều liên quan đến chăn nuôi, giết mổ và ăn thịt gia cầm Vì vậy, để phòng dịch bệnh, Cục Y tế dự phòng khuyến cáo người dân khi phát hiện gia cầm ốm, chết tuyệt đối không được giết mổ sử dụng mà phải thông báo ngay cho chính quyền địa phương xử lý kịp thời

Không vận chuyển, mua bán gia cầm không rõ nguồn gốc, đặc biệt tại các khu vực có ổ dịch cúm trên gia cầm; đảm bảo ăn chín, uống sôi; rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh Khi có triệu chứng sốt, ho, khó thở có liên quan đến cúm gia cầm phải đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được khám và điều trị kịp thời Tránh đến viện muộn vì khi đó bệnh đã nặng, nguy cơ tử vong cao Đặc biệt dịch bệnh lây lan nhanh trong cộng đồng sẽ khó xử lý đối với Ngành Y tế và Ngành thú y

Xuất phát từ những nghiên cứu trên với kết quả: kiến thức và thực hành về phòng chống cúm gia cầm còn thấp Do đó mới tiến hành nghiên cứu thực trạng hiện nay về kiến thức, thực hành của người dân chăn nuôi gia cầm Vì Hiện nay tại huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp đang thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp Do đó để thực hiện tốt đề án trên nhiều hộ gia đình đã thay đổi về phương thức sản xuất, thay đổi giống vật nuôi cây trồng để phù hợp với xu hướng chung của

cả nước Nhiều hộ gia đình trước đây chăn nuôi nhỏ lẻ, nay lại đầu tư chăn nuôi với quy mô lớn như nuôi gia cầm với số lượng lớn gấp đôi so với trước đây Điều đặc

biệt là cách nuôi với quy mô lớn gấp nhiều lần lại nuôi gần khu dân cư đông đúc người do nguy cơ tiềm tàng phát triển dịch bệnh là khó tránh khỏi Trong khi đó dịch cúm gia cầm là một vấn đề cấp bách; một tình hình sức khỏe phải được quan tâm hàng đầu trong tất cả các loại dịch bệnh

Hy vọng những thông tin này ít nhiều giúp ích cho việc xây dựng một chiến dịch truyền thông, một kế hoạch phòng chống CGC phù hợp với cộng đồng tại địa

phương xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp trong thời gian tới

1.5 Tình hình dịch bệnh cúm gia cầm trên địa bàn nghiên cứu

1.5.1 Tình hình dịch bệnh cúm gia cầm tỉnh Đồng Tháp

Đồng Tháp là một trong những tỉnh có số lượng gia cầm lớn, năm 2016 tổng đàn gia cầm có khoảng trên 3,2 triệu con, trong đó có khoảng 1 triệu con gà, hơn 2 triệu con vịt, số còn lại là ngan, ngỗng và các loại chim 70% số hộ gia đình chăn nuôi theo phương thức nhỏ, lẻ

Tỉnh Đồng Tháp là một trong những tỉnh xuất hiện sớm dịch cúm trên đàn gia cầm., Dịch cúm xuất hiện từ cuối năm 2004 đến năm 2016 đã lây lan khắp 12 huyện, thị xã, thành phố Sau đó dịch cúm gia cầm tái phát ở 1 hộ gia đình chăn nuôi vào 2006 Tổng số gia cầm phải tiêu huỷ của tỉnh Đồng Tháp trong thời gian

có dịch cúm là 2,3 triệu con

Từ năm 2004 đến nay, có 5 người bị nhiễm cúm gia cầm týp A H5N1 tại Đồng Tháp, trong đó 5 người tử vong (tỷ lệ chết/mắc là 100%, cao hơn trung bình của cả nước là 45,1%) Những người bị cúm A-H5N1 có độ tuổi không đồng đều (từ 1-49 tuổi), địa bàn xảy ra phân tán ở 6/12 huyện, thị xã, thành phố [12]

Vào tháng 9 năm 2009 tại huyện Châu Thành tỉnh Đồng Tháp dịch cúm trên gia cầm và có 1 ca tử vong do cúm gia cầm Vì vậy, nguy cơ bùng phát dịch trở lại tại tỉnh Đồng Tháp là rất lớn Bởi lẽ, qua điều tra dịch tễ đối với những người mắc

và tử vong cho thấy, tất cả các trường hợp đều có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến gia cầm, thủy cầm mắc bệnh Việc xử lý các ổ dịch cúm gia cầm, thủy cầm chưa triệt để, làm cho vi-rút phát tán và lưu hành rộng rãi ra môi trường xung quanh Kết quả xét nghiệm cúm gia cầm trên 8000 mẫu gia cầm tại Đồng Tháp tháng 5 năm 2005 cho thấy: tỷ lệ gà có huyết thanh dương tính là 1,5%, thuỷ cầm

dương tính là 20%

Đầu năm 2014, xảy ra thêm 01 trường hợp cúm gia cầm tại ấp Tân Thạnh, xã Tân Long, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp Đây là vùng Cù Lao, giáp ranh huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang Ta ̣i gia đình bệnh nhân và khu vực xung quanh có nhiều hộ nuôi gia cầm nhỏ lẻ, tất cả đều không được tiêm phòng cúm Trước ngày bệnh nhân phát bệnh, hôm nào cũng có vài con gia cầm bệnh chết Theo người dân phản ảnh, dưới sông (nhà bệnh nhân cập mé sông) có gà vịt chết do người dân vứt xuống Đồng thời, ngay sát nhà bệnh nhân (cách khoảng 7m), trước khi bệnh nhân phát bệnh 2 ngày có 2 con gà bệnh chết[5]

Bệnh nhân bắt đầu phát bệnh vào ngày 23/01/2014, với các triệu chứng như

ớn lạnh, nhức đầu, tăng huyết áp, khó thở Sau đó, ngày 24/01/2014 bệnh nhân có tiếp xúc và chế biến (nhưng không ăn) thịt vịt xiêm bệnh đã làm thịt bởi con trai ở gần nhà (cách 2km) Sau đó, do thấy bệnh nặng thêm nên gia đình đưa đi khám bệnh ở phòng khám tư nhân Đến 18 giờ ngày 27/01/2014, bệnh nhân sốt cao, đau họng, khó thở nhiều, người nhà đã đưa vào nhập viện Bệnh viện đa khoa huyện Chợ Mới (tỉnh An Giang), và được chuyển viện lên Bệnh viện đa khoa Trung tâm An Giang cùng ngày Chẩn đoán suy hô hấp/viêm phổi, được lấy mẫu gửi Viện Pasteur

Tp HCM xét nghiệm cúm A Bệnh nhân được điều trị Tamiflu (thuốc kháng virus) kèm kháng sinh và theo dõi cúm A/H5N1 Ngày hôm sau, tình trạng bệnh nhân rất

nặng và tử vong vào 10 giờ 30 phút ngày 28/01/2014 với triệu chứng điển hình của cúm A: viêm phổi nặng và suy hô hấp 19 giờ 30 phút ngày 29/01/2014 Trung tâm cúm Quốc gia – Viện Pasteur TP.HCM có kết quả xét nghiệm dương tính cúm A/H5N1[5]

Trước tình hình đó, tỉnh Đồng Tháp quyết tâm không để dịch cúm gia cầm tái phát trên địa bàn tỉnh Uỷ ban Nhân dân tỉnh đã chuẩn bị mọi nguồn lực sẵn sàng ứng phó với sự quay trở lại của dịch cúm gia cầm Các hoạt động phòng chống dịch được triển khai tại Đồng Tháp bao gồm:

Tăng cường giám sát dịch cúm trên đàn gia cầm, kiểm soát chặt chẽ các hoạt động buôn bán và vận chuyển gia cầm

Thực hiện tiêm phòng vắc xin cúm cho đàn gia cầm Từ tháng 3 năm 2006

tỉnh Đồng Tháp đã bắt đầu chiến dịch tiêm vắc xin phòng cúm cho đàn gia cầm Thực hiện các chiến dịch vệ sinh tiêu độc môi trường và khu vực chăn nuôi thường xuyên

Chuẩn bị nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng, trang thiết bị kỹ thuật cũng như cơ

số thuốc điều trị để sẵn sàng đáp ứng khi có dịch cúm trên người

Truyền thông nâng cao nhận thức của toàn dân về các nguyên nhân và các biện pháp phòng chống dịch cúm trên gia cầm cũng như trên người

1.5.2 Tình hình dịch bệnh cúm gia cầm huyện Tháp Mười

Huyện Tháp Mười tỉnh Đồng Tháp cách thành phố Hồ Chí Minh khoảng 110

km, cách thành phố Cao lãnh 30 km Toàn huyện có 12 xã và 1 thị trấn Dân số trên 140.000 người Thu nhập bình quân trên 39 triệu đồng/người/năm Kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và chăn nuôi, chủ yếu là chăn nuôi thuỷ cầm Ngoài ra, một số

hộ còn có nghề phụ như nuôi cá, trồng sen, dưa hấu Tổng số gia cầm của huyện năm 2016 là trên 3,5 triệu con, trong đó gà là khoảng 1,1 triệu con, vịt 2.3 triệu con, còn lại là các loài gia cầm khác

Huyện Tháp Mười chính là nơi có ổ dịch cúm gia cầm đầu tiên của tỉnh Đồng Tháp nhưng lại không có trường hợp cúm gia cầm trên người Nhìn chung diễn biến dịch cúm gia cầm của Tháp Mười tương tự như của tỉnh Đồng Tháp Các hoạt động phòng chống cúm gia cầm của huyện Tháp Mười cũng dựa theo khung chương trình hành động của tỉnh Đồng Tháp Tuy nhiên, do Tháp Mười là nơi có số lượng đầu gia cầm lớn nên huyện thường được chọn làm thí điểm để thực hiện các chương trình hành động của tỉnh, như chương trình vệ sinh tiêu độc môi trường, tiêm vắc xin phòng cúm cho gia cầm

Về Xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp: Điều kiện tự nhiên: Tổng diện tích tự nhiên là 3.806 ha, trong đó đất trồng lúa 2.650 ha, trồng rừng 418

ha, trồng màu và vườn cây ăn trái 253 ha, nuôi trồng thủy sản 32 ha

Xã Mỹ Hòa có 5 ấp, đánh số từ 1 đến 5: Dân cư sinh sống chủ yếu dọc theo các tuyến kênh và tuyến lộ; toàn xã có 2.409 hộ có 9.018 người thường trú tại địa phương, có 3.717 người nằm trong độ tuổi lao động; chủ yếu sinh sống bằng nghề nông nghiệp chiếm 89,3% số còn lại chủ yếu là mua bán lẽ Về chăn nuôi gia cầm,

hiện xã Mỹ Hòa có số lượng gia cầm trên 300.000 con, chủ yếu là vịt và gà Là một trong những xã có số lượng đàn gia cầm lớn nhất của huyện Tháp Mười Tình hình dịch cúm trên đàn gia cầm thường xuyên xảy ra trên địa bàn, đứng trước tình hình

đó theo nhận định của Ngành Y tế là khả năng xảy ra cúm gia cầm trên người là không tránh khỏi và có thể lây lan trong cộng đồng Nhất là người chăn nuôi gia cầm theo tập quán địa phương là nuôi vịt chạy đồng từ đồng này sang đồng khác sau những vụ lúa đã thu hoạch Với đàn gia cầm trên 300.000 con rất khó kiểm soát,

và công tác tiêm phòng khống chế dịch cúm trên đàn gia cầm là vô cùng khó khăn đối với các ngành, các cấp Trong khi đó huyện Tháp Mười có số gia cầm là trên 1 triệu con cũng đang tiềm ẩn dịch bệnh xảy ra bất cứ lúc nào [5]

Nghiên cứu thực trạng kiến thức và thực hành về phòng chống cúm gia cầm của người chăn nuôi gia cầm tại xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp này có những điểm mới so với các nghiên cứ trước đây là:

Thứ nhất: về thực trạng kiến thức hiện nay của người chăn nuôi gia cầm về phòng chống cúm gia cầm trên người có cao hơn các nghiên cứu trước đây hay không

Thứ hai: Người chăn nuôi đã tiếp cận được nhiều thông tin về phòng chống cúm gia cầm nhưng họ có thay đổi gì về phương thức chăn nuôi không để phòng chống cúm gia cầm cho bản thân và cộng đồng xung quanh họ

- Nguyên nhân gây bệnh

- Mùa xuất hiện bệnh

- Đối tượng có nguy cơ

- Loại gia cầm có thể mắc bệnh

- Hình thức chăn nuôi gia cầm

- Nuôi chung gia cầm với gia súc

- Xử lý phân gia cầm

- Các biện phòng dự phòng lây nhiễm cúm gia cầm cho người

- Các biện pháp dự phòng lây nhiễm cúm cho đàn gia cầm

- Hình thức nuôi nhốt gia cầm khi chưa bán hết và mua gia cầm mới

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Người chăn nuôi gia cầm có tuổi từ 16 – 64 tuổi tại xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp Mỗi hộ 1 người, quy mô chăn nuôi 10 con gia cầm trở lên, không chọn trang trại nuôi theo hướng an toàn sinh học và nuôi rọ Thời gian chăn không đề cập có nuôi là chọn phỏng vấn Người dưới 16 tuổi có người thân giám hộ

và đồng ý cho tiếp cận

Tiêu chuẩn loại trừ đối tượng: Những đối tượng từ chối trả lời, đến quá 3 lần nhưng không gặp hoặc những người không đủ năng lực hành vi để trả lời câu hỏi phỏng vấn

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

Từ tháng 03/2017 đến tháng 09/2017 tại xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp

2.3 Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang

2.4 Phương pháp chọn mẫu

2.4.1 Cỡ mẫu nghiên cứu:

Tính cỡ mẫu theo công thức cỡ mẫu một tỷ lệ:

p (1-p)

n = Z2(1-/2)

d2n: Cỡ mẫu cần điều tra

Z: Hệ số tin cậy Với độ tin cậy 95% thì giá trị của Z=1,96

p: Tham khảo kết quả nghiên cứu của Lê Văn Đơ năm 2010 tại Đồng Tháp

có kiến thứcđạt về phòng chống cúm gia cầm là 51,1%, nên chọn p=0,5 để đạt cỡ mẫu tối đa

d: Sai số cho phép đối với giá trị p, chọn d = 0,6

Tính toán lý thuyết có n=266 Cộng thêm 10% cho các trường hợp dự phòng,

do đó cỡ mẫu đảm bảo yêu cầu lấy tròn số là n=293 Trong thực tế xã có 297 hộ nuôi gia cầm từ trên 10 con trở lên, do vậy chúng tôi đã chọn mẫu toàn bộ

2.4.2 Phương pháp chọn mẫu:

Xã Mỹ Hòa qua khảo sát thực tế có 297 hộ chăn nuôi gia cầm có số lượng nuôi từ 10 con trở lên (theo danh sách của cán bộ thú y cung cấp đến thời điểm thu thập số liệu) Để đủ cỡ mẫu, kỹ thuật được chọn mẫu được dùng là lấy toàn bộ Người được chọn phỏng vấn trong mỗi gia đình là người chịu trách nhiệm chăn nuôi chính của hộđó Người chịu trách nhiệm chăn nuôi chính là người có quyền quyết định tất cả từ việc chọn con giống, chăm sóc, chăn thả, nuôi nhốt và cả việc mua bán gia cầm Nếu có trường hợp ngang nhau thì bốc thăm chọn ra người để phỏng vấn

2.5.Các biến số và định nghĩa

Kiến thức, thực hành phòng chống cúm gia cầm là một lĩnh vực rộng có nhiều nội dung, với thời gian và nguồn lực hạn chế chúng tôi không thể tìm hiểu hết được tất cả các nội dung Do đó trong nghiên cứu này chúng tôi chỉ nghiên cứu một

số nội dung về kiến thức, thực hành và một số yếu tố liên quan như sau:

Đánh giá kiến thức phòng chống cúm gia cầm (theo phụ lục 2)

Thực hành phòng chống cúm gia cầm: hình thức chăn nuôi, nuôi gia cầm và gia súc như thế nào, xử lý phân gia cầm, biện pháp phòng chống lây nhiễm cúm gia cầm cho bản thân và gia đình, biện pháp phòng chống lây nhiễm bệnh cúm gia cầm cho đàn gia cầm, biện pháp phòng lây nhiễm cúm gia cầm khi giết mổ gia cầm, hình thức nuôi nhốt gia cầm khi chưa bán hết và mua gia cầm mới

Phân tích một số yếu tố liên quan đến người chăn nuôi gia cầm như tuổi, giới tính , trình độ học vấn, thu nhập trung bình liên quan đến kiến thức và thực hành

Hộ chăn nuôi gia cầm: là một hình thức chăn nuôi nhỏ lẻ, diễn ra tại hộ gia

đình nông dân, có quy mô chăn nuôi nhỏ, dưới mức quy mô chăn nuôi ở trang trại, chủ yếu do những người lao động trong hộ gia đình thực hiện.Chăn nuôi nhỏ lẻ là không theo hướng tập trung, huy hoạch nơi chăn nuôi gia cầm của địa phương

2.6 Phương pháp thu thập số liệu:

Kỹ thuật thu thập thông tin

-Thu thập thông tin qua phỏng vấn đối tượng là người chịu trách nhiệm chăn nuôi của hộ gia đình CNGC sống tại xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp Công cụ thu thập thông tin

-Bộ câu hỏi được thiết kế dựa trên các biến nghiên cứu và tài liệu tham khảo

Phương pháp phân tích và xử lý số liệu

-Xử lý thông tin trên phiếu phỏng vấn bằng cách chấm điểm đối với những câu hỏi về kiến thức, thái độ và thực hành

2.7.Vấn đề đạo đức nghiên cứu

Nghiên cứu đã được hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học trường Đại học y tế công cộng chấp thuận về các khía cạnh đạo đức theo quy trình rút gọn

Nghiên cứu được sự chấp thuận của đối tượng nghiên cứu, cộng đồng, sự ủng hộ của chính quyền địa phương cũng như Ban Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp Mọi thông tin nhạy cảm phát hiện qua phỏng vấn mang tính chất cá nhân được nghiên cứu viên bảo mật

Nghiên cứu không gây ảnh hưởng gì đến sức khỏe của đối tượng tham gia vào nghiên cứu

Tất cả các thông tin thu thập được chỉ phục vụ cho mục đích nghiên cứu của

đề tài, không nhằm mục đích khác

Kết quả nghiên cứu sẽ được phản hồi cho xã và huyện, có thể làm cơ sở cho các hoạt động truyền thông về phòng chống cúm gia cầm tại địa phương

Giấy chấp thuận của Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học Trường Đại học Y tế Công cộng số 178/2017/YTCC-HD3 ngày 22/3/2017