Đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến bệnh tay chân miệng ở trẻ em huyện cao lãnh, tỉnh đồng tháp giai đoạn 2013 đến 2016

Mùa dễ mắc bệnh TCM là từ tháng 9-11 hàng năm và một số đặc điểm xã, trẻ đi học, các hoạt động phòng chống đều là những yếu tố có ảnh hưởng đến việc mắc bệnh TCM ở trẻ dưới 5 tuổi.. Tăng

NGÔ VĂN SU CÀ PAN

ĐẶC ĐIỂM VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN BỆNH TAY CHÂN MIỆNG Ở TRẺ EM HUYỆN CAO LÃNH, TỈNH ĐỒNG THÁP

GIAI ĐOẠN 2013-2016

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

MÃ SỐ CHUYÊN NGÀNH: 60.72.03.01

HÀ NỘI, 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

NGÔ VĂN SU CÀ PAN

ĐẶC ĐIỂM VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN BỆNH TAY CHÂN MIỆNG Ở TRẺ EM HUYỆN CAO LÃNH, TỈNH ĐỒNG THÁP

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN iv

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vii

TÓM TẮT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU viii

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Định nghĩa bệnh Tay chân miệng 4

1.2 Giới thiệu chung về bệnh Tay chân miệng 4

1.3 Thực trạng mắc bệnh TCM trên thế giới và ở Việt Nam 5

1.4 Một số đặc điểm ca bệnh TCM trên thế giới và ở Việt Nam 10

1.5 Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến việc mắc bệnh TCM ở trẻ 11

1.6 Thông tin về địa bàn nghiên cứu: 13

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 14

2.1 Đối tượng nghiên cứu 14

2.2 Địa điểm 14

2.3 Thời gian 14

2.4 Thiết kế nghiên cứu 15

2.5 Chọn mẫu 16

2.6 Thu thập số liệu 16

2.7 Phân tích số liệu 18

2.8 Hạn chế, sai số và biện pháp khắc phục 18

2.9 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 18

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 19

3.1 Mô tả đặc điểm bệnh TCM tại huyện Cao Lãnh từ 2013 đến 2016 19

3.1.1 Đặc điểm chung và dịch tể học bệnh 19

3.1.2 Lâm sàng và điều trị 20

3.1.3 Nguy cơ lây lan bệnh 22

3.1.4 Phân bố bệnh theo số mắc 23

3.1 5 Phân bố bệnh theo xã 24

3.1 6 Phân bố bệnh theo tháng 24

3.2 Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến mắc bệnh TCM ở trẻ dưới 5 tuổi trên địa bàn huyện Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp 25

3.2.1 Đặc điểm các xã có tỷ lệ mắc cao/mắc thấp 25

3.2.2 Tuổi mắc của trẻ 26

3.2.3 Việc đi học của trẻ có ảnh hưởng như thế nào 26

3.2.4 Kiến thức, thực hành của bà mẹ 27

3.2.5 Các chương trình của trường mầm non 27

3.2.6 Các chương trình phòng chống TCM nơi mắc cao/mắc thấp 28

3.2.7 Những lý do quan trọng nhất giúp các địa bàn ngăn chặn tốt dịch và hạn chế số ca mắc bệnh 30

3.2.8 Những khiếm khuyết quan trọng nhất trong hệ thống phòng dịch, sự chăm sóc tại gia đình và tại trường mầm non khiến cho bệnh lan truyền rộng 31

3.2.9 Những kinh nghiệm nhằm kiểm soát tốt sự lây lan 32

Chương 4 BÀN LUẬN 33

KẾT LUẬN 49

KHUYẾN NGHỊ 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 51

Phụ lục: Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu 55

Phụ Lục 1: Phiếu điều tra bệnh Tay chân miệng 56

Phụ lục 2: Hướng dẫn PVS/TLN bà mẹ có con dưới 5 tuổi 59

Phụ lục 3: Hướng dẫn PVS cán bộ quản lý chương trình TCM tuyến tỉnh 60

Phụ lục 4: Hướng dẫn PVS Cán bộ y tế tuyến huyện 61

Phụ lục 5: Hướng dẫn PVS với Phó Chủ tịch UBND xã 63

Phụ lục 6: Hướng dẫn PVS Trưởng trạm y tế xã 64

Phụ lục 7: Hướng dẫn PVS Chuyên trách phòng chống TCM TYT xã 66

Phụ lục 8: Hướng PVS/TLN nhân viên y tế ấp 68

Phụ lục 9: Hướng dẫn PVS giáo viên mần non xã 70

Phụ lục 10: Khung lý thuyết 72

Phụ lục 11: Bảng mã hóa phỏng vấn sâu/TLN 73

Phụ lục 12: Biến nghiên cứu 74

LỜI CẢM ƠN

Lời nói đầu tiên, cho phép học viên, xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn tới quý Thầy, Cô Đặc biệt là giáo viên hướng dẫn/hỗ trợ luận văn tôi với những góp ý, chỉ dẫn, hướng dẫn, rất tận tâm từ lúc bắt đầu đề cương cho đến khi hoàn thành luận văn Qua đó tôi đã học hỏi những kiến thức và kinh nghiệm quý báu, cùng với sự quan tâm, hỗ trợ, động viên, khuyến khích để tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn đến Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo sau đại học, các phòng, ban chức năng, cùng tất cả quý Thầy, Cô giáo trường Đại học Y tế Công Cộng đã trang bị cho tôi kiến thức trong quá trình học tập, nghiên cứu làm luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn trường Cao Đẳng Y Tế Đồng Tháp, sự giúp đỡ nhiệt tình Ban Giám đốc, các cán bộ Trung Tâm Y tế - Dân số huyện Cao Lãnh, lãnh đạo Ủy Ban nhân dân, các trường mầm non và TYT các xã, thị trấn; sự tham gia nhiệt tình của anh/chị PVS/TLN, hỗ trợ đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ trong suốt quá trình thu thập số liệu, để tôi có thể hoàn thành luận văn này Một lần nữa, chân thành cảm ơn!

Học viên

Ngô văn Su Cà Pan

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

WPRO Western Pacific Regional Office -Văn phòng Tổ

chức Y tế thế giới khu vực Tây Thái Bình Dương

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Tình hình mắc bệnh TCM ở Việt Nam giai đoạn 2013-2016 9

Bảng 1.2 Tình hình mắc bệnh TCM tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2013-2016 10

Bảng 2.1 Đối tƣợng và số lƣợng áp dụng PVS và TLN 16

Bảng 3.1 Đặc điểm chung và dịch tể học bệnh 19

Bảng 3.2 Lâm sàng và điều trị 20

Bảng 3.3 Nguy cơ lây lan bệnh 22

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Phân bố bệnh theo số mắc 23Biểu đồ 3.2 Phân bố bệnh theo xã từ 2013 đến 2016 24Biểu đồ 3.3 Phân bố bệnh theo tháng mắc bệnh từ 2013 đến 2016 24

TÓM TẮT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Để góp phần vào công tác phòng chống tay chân miệng (TCM) hiệu quả hơn, cũng như đưa ra các chương trình nâng cao sức khỏe phù hợp Nghiên cứu “Đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến bệnh TCM ở trẻ em huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2013-2016” được thực hiện trong thời gian từ tháng 1 năm 2017 đến tháng 7 năm 2017 nhằm: (1) Mô tả một số đặc điểm bệnh tay chân miệng ở trẻ em tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2013-2016; (2) Phân tích một số yếu

tố ảnh hưởng đến mắc bệnh TCM ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2013-2016 Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả, hồi cứu số liệu, sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp, định tính bổ sung cho định lượng Với phương pháp thu thập số liệu toàn bộ 3849 phiếu điều tra của bệnh nhân mắc TCM từ tháng 1 năm 2013 đến tháng 12 năm 2016 do TTYT-DS huyện quản lý, 14 cuộc phỏng vấn sâu và 04 cuộc thảo luận nhóm Nghiên cứu đã thu được kết quả: ở nhóm tuổi trẻ mắc bệnh ≤ 2 tuổi chiếm cao nhất với tỷ lệ 50,3%, trẻ nam chiếm 55,7% Mùa dễ mắc bệnh TCM là từ tháng 9-11 hàng năm và một số đặc điểm xã, trẻ đi học, các hoạt động phòng chống đều là những yếu tố có ảnh hưởng đến việc mắc bệnh TCM ở trẻ dưới 5 tuổi Kết quả cho thấy các tháng 9 đến tháng 11 hàng năm, nhóm tuổi trẻ ≤ 2 tuổi dễ bị mắc bệnh TCM nhiều hơn và các hoạt động phòng chống TCM có ảnh hưởng đến mắc TCM Do đó khuyến nghị cần tập trung nguồn lực cho các ngày trước các tháng 9-11 hàng năm Trong đó đặc biệt chú trọng đối tượng ≤2 tuổi dễ bị mắc bệnh tay chân miệng tại cộng đồng hay nhà trẻ, mẫu giáo Tăng cường công tác tập huấn truyền thông về vai trò cán bộ trong ngành Y tế, ngành Giáo dục - Đào tạo và các ban ngành, đoàn thể trong Ban chỉ đạo phòng chống dịch bệnh các cấp là những yếu tố ảnh hưởng quan trọng đến tỷ lệ mắc bệnh cao của trẻ

ĐẶT VẤN ĐỀ

Bệnh TCM là bệnh truyền nhiễm lây từ người sang người, dễ gây thành dịch

do vi rút đường ruột gây ra, thường gặp trẻ em < 5 tuổi Trong đó có hai nhóm tác nhân gây bệnh thường gặp là Coxsackievirus A16 (CA16) và Enterovirus 71 (EV71) Biểu hiện chính là tổn thương da, niêm mạc dưới dạng phỏng nước ở các vị trí đặc biệt như niêm mạc miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, đầu gối Bệnh có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm não-màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời [5]

Bệnh TCM được phát hiện ở hầu hết các nước trên thế giới, đặc biệt ở Châu

Á đã xảy ra các vụ dịch lớn với số mắc, số tử vong do bệnh TCM gia tăng và đang trở thành vấn đề y tế công cộng nghiêm trọng Tại Việt Nam, bệnh TCM được ghi nhận đầu tiên vào năm 2003 [38] Từ những năm 2005-2010 số bệnh nhân có xu hướng gia tăng mạnh và gây tử vong ở nhiều tỉnh thành phố trên cả nước Từ 2011-

2016 bệnh TCM diễn biến phức tạp, tính đến tháng 9 năm 2016, thống kê từ 63 tỉnh cho biết đã có 29.134 trường hợp mắc bệnh TCM [39]

Tại Đồng Tháp, số mắc cao duy trì từ 2011 đến 2016, chỉ tính riêng năm

2015 toàn tỉnh có 4009 ca mắc trong đó có 1 trường hợp tử vong, trong đó huyện Cao Lãnh là một trong những địa phương có số ca mắc đứng cao nhất so với 12 huyện thị thành trong tỉnh Đồng Tháp [18],[19]

Tại huyện Cao Lãnh, số ca mắc tăng nhanh Năm 2015 có 900 ca mắc, 9 tháng đầu năm 2016 có 18/18 xã, thị trấn có báo cáo xuất hiện ca bệnh, với tổng số

490 trường hợp mắc trẻ em dưới 5 tuổi [20],[15] Thống kê trên cho thấy đây là địa bàn lưu hành dịch với diễn biến liên tục ở mức cao Do đó việc tìm hiểu đặc điểm ca bệnh TCM diễn ra tại đây rất cần thiết nhằm trả lời câu hỏi về đặc điểm các ca bệnh TCM trên địa bàn huyện Cao Lãnh giai đoạn 2013-2016 và những yếu tố có ảnh hưởng đến việc mắc bệnh TCM của trẻ Từ đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu:

“Đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến bệnh TCM ở trẻ em huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2013-2016

Cho đến nay trên địa bàn huyện Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp chưa có nhiều nghiên cứu nào về mô tả đặc điểm ca bệnh tay chân miệng Để góp phần vào công tác phòng chống tay chân miệng hiệu quả hơn, cũng như đưa ra các chương trình nâng cao sức khỏe phù hợp cho người dân nói chung ở nơi có tỷ lệ mắc cao/thấp, nguy cơ mắc cao/thấp trong công tác phòng chống tay chân miệng Vì thế chúng tôi nghiên cứu đề tài trên với mong muốn kết quả nghiên cứu sẽ giúp đưa ra các khuyến nghị phù hợp giúp địa phương xây dựng chương trình can thiệp phù hợp, cũng như đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao kiến thức, thực hành trong cộng đồng về phòng chống bệnh TCM

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1 Mô tả một số đặc điểm bệnh tay chân miệng ở trẻ em tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2013-2016

2 Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến mắc bệnh TCM ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2013-2016

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Định nghĩa bệnh Tay chân miệng

Bệnh TCM là một hội chứng bệnh truyền nhiễm ở người do vi rút đường ruột của họ Picornaviridae gây ra Trong đó có 2 nhóm tác nhân gây bệnh thường gặp là Coxsackie virus A16 và Enterovirus 71 (EV71) [4]

1.2 Giới thiệu chung về bệnh Tay chân miệng

Bệnh lây chủ yếu theo đường tiêu hoá Nguồn lây chính từ nước bọt, phỏng nước và phân của trẻ nhiễm bệnh Bệnh TCM gặp rải rác quanh năm ở hầu hết các địa phương Tại các tỉnh phía Nam, bệnh có xu hướng tăng cao vào hai thời điểm từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 12 hàng năm Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt tập trung ở nhóm tuổi dưới 3 tuổi Các yếu tố sinh hoạt tập thể như trẻ đi học tại nhà trẻ, mẫu giáo, đến các nơi trẻ chơi tập trung là các yếu tố nguy cơ lây truyền bệnh, đặc biệt là trong các đợt bùng phát [4]

Triệu chứng lâm sàng: Ở giai đoạn ủ bệnh 3-7 ngày; giai đoạn khởi phát từ

1-2 ngày với các triệu chứng như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng, biếng ăn, tiêu chảy vài lần trong ngày Và giai đoạn toàn phát có thể kéo dài 3-10 ngày với các triệu chứng điển hình của bệnh như loét miệng, vết loét đỏ hay phỏng nước đường kính 2-3 mm ở niêm mạc miệng, lợi, lưỡi, gây đau miệng, bỏ ăn, bỏ bú, tăng tiết nước bọt; phát ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông; tồn tại trong thời gian ngắn dưới 7 ngày có thể để lại vết thâm, rất hiếm khi loét hay bội nhiễm, sốt nhẹ, nôn Nếu trẻ sốt cao và nôn nhiều dễ có nguy cơ biến chứng Biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp thường xuất hiện sớm từ ngày 2 đến ngày 5 của bệnh Còn ở giai đoạn lui bệnh thường từ 3-5 ngày sau, trẻ hồi phục hoàn toàn nếu không có biến chứng [5]

Phân độ và điều trị: Về phân độ lâm sàng bệnh TCM được phân độ thành độ

1, độ 2a, độ 2b, độ 3 và độ 4 Còn về nguyên tắc điều trị, hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chỉ điều trị hỗ trợ (không dùng kháng sinh khi không có bội nhiễm) Theo dõi sát, phát hiện sớm, phân độ đúng và điều trị phù hợp Đối với

trường hợp nặng phải đảm bảo xử trí theo nguyên tắc hồi sức cấp cứu theo quy định Bảo đảm dinh dưỡng đầy đủ, nâng cao thể trạng [5]

Tác nhân gây bệnh: Bệnh TCM gây ra do nhóm vi rút đường ruột Các vi

rút có khả năng gây bệnh TCM trong nhóm này gồm vi rút Coxsackies, Echo và các vi rút đường ruột khác Các vi rút đường ruột týp 71 (EV71) và Coxsackies A16 Coxsackies A16 là một tác nhân gây bệnh thường xuyên gặp phải trong các trường hợp TCM và biểu hiện lâm sàng thường nhẹ và có thể hoàn toàn hồi phục Trường hợp tử vong của nhiễm trùng CA16 là rất hiếm Vi rút EV71 có thể gây ra biến chứng nặng và dẫn đến tử vong Các vi rút đường ruột khác thường gây bệnh nhẹ [4]

Đường lây truyền: Bệnh lây truyền qua đường tiêu hóa; thức ăn, nước uống,

bàn tay của trẻ hoặc người chăm sóc trẻ, các đồ dùng, đặc biệt là đồ chơi và vật dụng sinh hoạt hằng ngày như chén, bát, đĩa, thìa, cốc bị nhiễm vi rút từ phân hoặc dịch nốt phòng, vết loét hoặc dịch tiết đường hô hấp, nước bọt Ngoài ra, bệnh cũng

có thể lây truyền do tiếp xúc trực tiếp người - người qua các dịch tiết đường hô hấp, hạt nước bọt, một số yếu tố có thể làm gia tăng sự lây truyền và bùng phát dịch như mật độ dân số cao, sống chật chội, điều kiện vệ sinh kém, thiếu nhà vệ sinh, thiếu hoặc không có nước sạch phục vụ cho sinh hoạt hằng ngày [4]

Ổ dịch: Một nơi (thôn/ấp/bản/tổ dân phố/cụm dân cư/đơn vị) được gọi là ổ

dịch khi ghi nhận từ 02 trường hợp bệnh (lâm sàng hoặc xác định) trở lên khởi phát trong vòng 7 ngày có liên quan dịch tễ với nhau Ổ dịch được xác định là kết thúc khi sau 14 ngày không ghi nhận trường hợp mắc mới kể từ ngày khởi phát của trường hợp mắc bệnh cuối cùng [4]

1.3 Thực trạng mắc bệnh TCM trên thế giới và ở Việt Nam

Tình hình mắc bệnh TCM trên thế giới

Năm 1969 lần đầu tiên người ta phát hiện bệnh tay chân miệng mà tác nhân

là Enterovirus 71 (EV71) trên trẻ bị viêm não ở California, Hoa kỳ Tiếp theo trong

những năm 1972, 1973, 1975 và 1978 bệnh TCM cũng được phát hiện tại Mỹ, Úc, Thụy Điển, Nhật Bản, Bungrari và Hungragi Vào năm 1985, 1987 và 1988 bệnh tay chân miệng được phát hiện tại Hồng Kông, Trung Quốc, Singapore và Braxin

Trong các năm 1990, 1997, 1998 bệnh tay chân miệng được phát hiện tại Malaysia, Nhật bản, Canada, Đài loan, Singrapore, Úc đến năm 2000, 2001, 2003-2009 bệnh tay chân miệng được phát hiện tại Đài Loan, Malaysia, Úc, Trung Quốc và Việt Nam [2]

Bệnh TCM do EV71 phân bố khá phổ biến trên thế giới, bệnh thường xảy ra

ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới Kể từ khi ca bệnh được xác định là do EV71 gây ra được phát hiện vào năm 1969 tại bang California, Mỹ bệnh đã phát tán rộng khắp thế giới và không ngừng biến thể thành nhiều chủng khác nhau [9] Cho đến những năm cuối thập niên 90 bệnh bắt đầu xuất hiện tại Hồng Kông, Trung Quốc, Singepore và Braxin [9] Theo báo cáo của WHO có văn phòng tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, vào những năm cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21 thì bệnh bắt đầu xuất hiện và lưu hành nhiều ở khu vực này Trong đó, Trung Quốc là quốc gia

có số ca mắc TCM nhiều nhất [38]

Dịch tay chân miệng xảy ra ở Nhật Bản với hơn 30.000 ca mắc, năm 1978 dịch tay chân miệng với 1.550 ca mắc, năm 1998 dịch tay chân miệng ở Đài Loan 130.000 ca mắc, 405 ca nặng và hơn 80 ca tử vong Năm 1999 tại Úc xảy ra dịch tay chân miệng với hơn 6000 ca mắc, Năm 2008 tại Trung Quốc xảy ra dịch tay chân miệng với hơn 25.000 ca mắc, 26 ca tử vong Năm 2009 báo cáo đến 30/11/2009 theo báo cáo của Trung tâm dịch bệnh Hoa Kỳ - Trung Quốc, dịch lớn

về tay chân miệng xảy ra nhiều tỉnh, khu vực thuộc Trung Hoa Đại lục với khoảng 1.155.525 ca mắc và hơn 400 ca tử vong [22]

Theo nghiên cứu Tzou-Yien Lin và cộng sự, EV 71 đã gây ra một vụ dịch lớn tay chân miệng ở Đài Loan năm 1998 với 129.106 trường hợp mắc và 78 trường hợp tử vong, 91% trường hợp tử vong dưới 5 tuổi hầu hết các trường hợp tử vong 1-

2 ngày sau khi nhập viện trong đó có 70% trường hợp nặng có viêm não [22]

Tại Trung Quốc, trường hợp nhiễm bệnh TCM được phát hiện đầu tiên vào năm 1981 tại Thượng Hải Sau đó dịch đã lan sang các tỉnh thành khác như Bắc Kinh, Quảng Đông Trong năm 2016, tính đến thời điểm tháng 8, Trung Quốc đã ghi nhận 1.792.251 trường hợp mắc TCM trong đó có 172 trường hợp tử vong [39]

Số liệu chưa cập nhật, tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2016, tổng số 2.468.174

trường hợp mắc bệnh TCM trong đó có 220 trường hợp tử vong đã được báo cáo ở Trung Quốc trong năm 2016 [31]

Hồng Kông (Trung Quốc): Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2016, tổng cộng

có 775 ca nhập viện do bệnh tay chân miệng đã được báo cáo từ các trang web trọng điểm trong năm 2016 Trong tuần 4 năm 2017, số lượng các trường hợp cần phải nằm viện 4 và không có trường hợp được báo cáo trong tuần 5, năm 2017, mà

là thấp hơn hơn số lượng các trường hợp được báo cáo trong tuần 1 của năm 2017 [31]

Macau SAR (Trung Quốc): Trong năm 2016, đã có 3.808 trường hợp mắc bệnh TCM báo cáo ở Macau SAR Trong tuần thứ 2, năm 2017, đã có 76 trường hợp mắc bệnh TCM báo cáo, cao hơn so với những người trong 1 tuần, nhưng nó đã được giảm xuống còn 14 trường hợp trong tuần thứ 5, năm 2017 Nhìn chung, các hoạt động của bệnh TCM vẫn ở mức thấp trong năm 2017 [31]

Tại Đài Loan, vụ dịch TCM bùng phát vào tháng 6 và tháng 10/1998 với tổng

số 129.106 trường hợp, trong đó có 405 trường hợp nặng và 78 ca tử vong [27] Từ năm 1998, số trường hợp nặng hàng năm dao động từ 35 đến 405 Trong số 1548 ca nặng trong khoảng thời gian kể trên, 93% có tuổi từ dưới 4 và 75% có tuổi từ dưới

2 Tỷ lệ nam: nữ là 1,5:1 Tổng số có 245 trường hợp tử vong trong cùng thời gian

Số ca nặng và tử vong lần lượt các năm là: 11 và 0 năm 2006; 12 và 2 năm 2007;

373 và 14 năm 2008; và 29 và 2 năm 2009 [38]

Tại Singapore, bệnh TCM vẫn là vấn đề YTCC nổi cộm với tỷ lệ mắc hàng năm trên 100.000 dân từ 125,5 (năm 2001) tăng lên 435,9 (2007), mặc dù các biện pháp nghiêm ngặt được thực hiện tại các trường mầm non để ngăn chặn sự lây lan của bệnh [38], [39] Tính đến tuần 52, năm 2016, tổng số 42.154 trường hợp mắc bệnh TCM đã được báo cáo tại Singapore vào năm 2016 Trong tuần thứ 4, năm

2017 đã có 494 trường hợp được báo cáo, thấp hơn so với số lượng các trường hợp được báo cáo trong tuần 3, 2017 [31]

Tại Nhật Bản, 2 vụ dịch lớn xảy ra vào năm 1973 và 1978 với 3196 và 36301

ca mắc tương ứng và một số tử vong [38] Vụ dịch TCM năm 2000 và 2003 tại Nhật Bản ghi nhận lần lượt 205.365 và 172.659 ca mắc, khoảng 90% trẻ dưới 5 tuổi

[39] Đã có 69.121 trường hợp mắc bệnh TCM được báo cáo trong năm 2016 Số ca bệnh tay chân miệng năm 2017 tuần 3 là 681 và tuần 4 là 542 so với 515 trường hợp

và 447 trường hợp báo cáo trong tuần trước (tuần 1 và 2) Số lượng các trường hợp vẫn còn ở mức thấp so với đỉnh cao của mùa giải trước, cao hơn so với những người trong cùng một tuần trước đó bảy năm [31]

Hàn Quốc: Số lượng hàng tuần của trường hợp bệnh TCM báo cáo từ các trang web trọng điểm vẫn ở mức thấp Tuần thứ năm của năm 2017, số trường hợp mắc bệnh TCM trên 1.000 tham vấn là 0,3, thấp hơn so với tuần trước (0,4) [31]

Thực trạng bệnh TCM ở Việt Nam

Tại Việt Nam, bệnh TCM lần đầu tiên được phát hiện vào năm 1997 Năm

2003, vụ dịch TCM lần đầu được báo cáo tại miền Nam Việt Nam [9] Những năm gần đây, bệnh có diễn biến rất phức tạp và đang trở thành mối lo ngại đối với sức khỏe cộng đồng Bệnh xảy ra phần lớn tại các tỉnh phía Nam và có xu hướng tăng cao vào hai thời điểm từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 12 hàng năm [4]

Theo báo cáo của bệnh viện Nhi Đồng 1- TPHCM, bệnh tay chân miệng bắt đầu xuất hiện vào năm 2002 Trong năm 2003 xảy ra vụ dịch tay chân miệng với hơn 1000 trẻ mắc, 20 trường hợp tử vong Những năm gần đây hàng năm có hàng ngàn trẻ mắc được ghi nhận tại Việt Nam Trong năm 2006 có 2.284 trường hợp mắc bệnh, 2007 là 5.719 trường hợp, năm 2008, theo báo cáo của Bộ Y tế, bệnh tay chân miệng xảy ra sớm hơn mọi năm ( tháng 4-5 ) và xảy ra ở nhiều Tỉnh thuộc cả 3 miền ( Miền Bắc, Trung và Miền Nam ) Trong năm 2014 cả nước có 77.046 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng ở khắp 63 tỉnh, thành trên cả nước, trong đó có 08 trường hợp tử vong [6]

Năm 2012 Bệnh TCM bùng phát ở nhiều tỉnh, thành phố, số mắc và tử vong tăng cao hơn gấp nhiều so với các năm trước, số ca mắc/ chết là 153.550/45 trường hợp, theo báo cáo kết quả công tác phòng, chống dịch bệnh năm 2013 về tình hình tay chân miệng của Bộ Y tế tính đến ngày 27/12/2013 cả nước đã ghi nhận 78.141

trường hợp mắc bệnh tay chân miệng tại 63 tỉnh, thành phố trên cả nước trong đó có

21 trường hợp tử vong [1]

Năm 2014 cả nước ghi nhận 77.046 ca mắc TCM Có 08 ca tử vong các tỉnh

có số ca mắc cao nhất lần lượt là Đồng Nai (5122), Bà Rịa Vũng Tàu (5532), Đồng Tháp (4483), Vĩnh Long (3291) và bệnh cũng xảy ra tại 63 tỉnh, thành Phố trên cả nước [6]

Trong năm 2016 tích lũy tính đến thời điểm ngày 20/11/2016 cả nước đã ghi nhận 43.858 trường hợp mắc TCM và chưa có trường hợp tử vong Trong đó, các tỉnh phía Nam chiếm hơn 60% trên tổng số ca mắc trong cả nước [39]

Tính đến ngày 25/12/2016, đã có 48.866 trường hợp mắc bệnh TCM và một trường hợp chết báo cáo tại Việt Nam trong năm 2016 Trong tuần 52, 590 trường hợp đã được báo cáo với không có tử vong Số lượng các trường hợp đã được giảm

từ tuần 43, sau một xu hướng tương tự như các năm trước [31]

Thống kê tình hình mắc bệnh TCM tại Website: wpro.who.int (Western

Pacific Regional Office of the World Health Organization, viết tắt WPRO) [31]

Bảng 1.1 Tình hình mắc bệnh TCM ở Việt Nam giai đoạn 2013-2016

tử vong), 2014 (4525 ca, 1 ca tử vong), 2015 (4009 ca, 1 ca tử vong) và số ca mắc TCM qua các năm [16],[17],[18],[19]

Bệnh tay chân miệng xảy ra chủ yếu trẻ em, dưới 5 tuổi chiếm 96,7%, dưới 3 tuổi chiếm 79,6% trong tổng số mắc Tỷ lệ mắc tay chân miệng (trên 100.000) cao nhất ở nhóm 1 tuổi (12-23 tháng), sau đó tỷ lệ mắc giảm dần cho đến 5 tuổi [12]

Đặc điểm mắc bệnh theo giới tính

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng không có sự khác biệt về giới của những trẻ mắc bệnh TCM Một số báo cáo cho thấy tỷ lệ mắc bệnh TCM giữa nam/nữ là 1,2-1,3/1 [30],[38] Theo báo cáo tại Bengal - Ấn Độ năm 2003 với 38 ca mắc cho thấy nam nhiều hơn nữ không đáng kể (21/17) Tại Singapore 2000, tổng số 175 bệnh nhân, tỷ số mắc theo giới nam/nữ =1,7/1 [29]

Ở Việt Nam, theo nghiên cứu tại các tỉnh phía Nam cho thấy bệnh TCM xảy

ra nhiều ở trẻ em là trai 61,43%, ở trẻ em là nữ 38,57% [9] Hơn nữa theo nghiên cứu của Phan Thị Tuyết Nga (2012) thì TCM xảy ra ở bé trai 61,8%, bé gái 39,2%

[10] Nam mắc bệnh tay chân miệng nhiều hơn nữ Tỷ số mắc bệnh giữa nam và nữ

từ 1,29 đến 1,53 trong bốn năm nghiên cứu [12] Trong rất nhiều các vụ bùng phát dịch được ghi nhận ở Việt Nam cũng như một số nước trên thế giới Nam có nhiều khả năng mắc bệnh TCM hơn so với nữ Trong số những trẻ mắc bệnh TCM, trẻ trai thường chiếm ưu thế Theo kết quả của một số nghiên cứu, tỉ số mắc bệnh giữa nam

và nữ từ 1,4 đến 1,9 [9],[33],[41]

Đặc điểm mắc bệnh theo mùa

Bệnh TCM mắc quanh năm, nhưng chủ yếu nhiều nhất vào mùa hè và mùa thu [28] Tại Trung Quốc năm 2010 và 2011, số bệnh nhân mắc TCM cao nhất vào tháng 5-7 [34] Còn ở Việt Nam, theo báo cáo của viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh tại các tỉnh phía Nam số bệnh nhân mắc tay chân miệng tăng từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 12 hàng năm [9],[4],[29] Thời gian mắc: bệnh xuất hiện rải rác vào các tháng quanh năm, có 2 đỉnh dịch vào tháng 3 đến 5 và tháng 9 đến 11 [12]

Đặc điểm mắc bệnh theo tháng

Ở miền Nam Việt Nam, một đỉnh dịch thấp hơn (tháng 3-5) và đỉnh dịch cao hơn (tháng 10-12) đã được báo cáo vào năm 2005 [32] Tại Hong Kong, cũng có hai đỉnh dịch, một đỉnh cao hơn (tháng 4-6) và một đỉnh thấp hơn (tháng 10-12) đã được ghi nhận trong năm 2008 [28] Tại Hà Lan, một đỉnh cao hơn (tháng bảy) và một đỉnh thấp hơn (tháng mười) đã được quan sát trong thời gian 1963-2008 [36]

1.5 Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến việc mắc bệnh TCM ở trẻ

Chưa có nhiều đề tài nghiên cứu tìm hiểu về các yếu tố ảnh hưởng đến việc mắc bênh TCM trên thế giới và ở Việt Nam Trong đó ở Việt Nam chưa có đề tài nào tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng, đa phần là tìm hiểu các yếu tố liên quan Còn trên thế giới thì phần lớn chỉ tìm hiểu một khía cạnh của yếu tố ảnh hưởng hay các yếu tố nguy cơ

Một số can thiệp Y tế công cộng hiệu quả được áp dụng phòng chống bệnh TCM tại Trung Quốc, Singapore, Hồng Kong và được WHO khuyến cáo như: thiết lập hệ thống giám sát và cảnh báo dịch sớm, thường xuyên; triển khai các chiến

dịch truyền thông; triển khai các chiến dịch vệ sinh, rửa tay bằng xà phòng chủ động xây dựng kế hoạch, chính sách [38]

Nghiên cứu của Yoko Suzuki và cộng sự tại Nhật Bản, nhằm xác định yếu tố nguy cơ gây bệnh TCM nặng Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên quan giữa việc đi nhà trẻ với bệnh TCM (OR=2,96; 95% CI=1,24-7,08; p<0,05) [40]

Can thiệp bằng hoạt động rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh cá nhân được nhiều nước khuyến cáo Một nghiên cứu bệnh chưng được tiến hành chọn ngẫu nhiên trên

283 trẻ dưới 6 tuổi có mắc bệnh TCM và Herpangina ở thị trấn Qiaosi, tỉnh Zhejiang, Trung Quốc để xác định các yếu tố nguy cơ về bệnh TCM và Herpangina

và hiệu quả phòng bệnh bằng rửa tay xà phòng [25]

Tại Việt Nam, đáp ứng với tình hình dịch bệnh TCM, Chính phủ, Bộ Y tế và các ban ngành đã ban hành công điện, các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo về giám sát, phòng và điều trị bệnh TCM Các hoạt động kiểm tra, giám sát, báo cáo tình hình dịch bệnh, tăng cường các chiến dịch truyền thông cấp phát Cloramin B, đẩy mạnh công tác vệ sinh môi trường, phát hiện và điều trị sớm đã được tiến hành đồng thời trên phạm vi cả nước Để kiểm soát hiệu quả, công tác thông tin truyền thông giáo dục sức khỏe thay đổi hành vi, vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, đặc biệt lại các vùng bệnh lưu hành cần tiếp tục tăng cường [3]

Nghiên cứu của Thái Quang Hùng (2017) thì cho rằng để phòng bệnh TCM, người mẹ cho rằng không nên cho trẻ tiếp xúc với bệnh nhân TCM (72,0%), giữ gìn

vệ sinh bàn tay vào những thời điểm quan trọng như rửa tay trước khi ăn (69,7%); rửa tay sau khi đi vệ sinh (77,7%), rửa tay sau khi chơi (46,7%) Cuối cùng, các bà

mẹ cũng biết là bệnh TCM chưa có vắc xin phòng bệnh, nên chỉ có 5,6% số người

mẹ lựa chọn phương án này [12]

Nghiên cứu một số yếu ảnh hưởng từ đặc điểm ca bệnh TCM tuổi, giới, tháng mắc bệnh: Theo nghiên cứu của Wang Y và cộng sự (2011) thì trẻ em từ 1 đến 3 tuổi là đối tượng dễ bị mắc TCM có nguy cơ mắc 2,3 lần so với nhóm khác Trẻ sơ sinh có tỷ lệ mắc bệnh nặng cao nhất [37] Theo nghiên cứu tại các tỉnh phía Nam cũng cho thấy bệnh TCM xảy ra nhiều ở nam (61,43%) [9] Ở các tỉnh miền Nam, năm 2008, bệnh TCM xảy ra ở khu vực phía Nam theo hai mùa rõ rệt từ tháng

4 đến tháng 7 và từ tháng 9 đến tháng 11 Nhưng từ năm 2009 đến 2010, bệnh TCM chỉ lưu hành ở mức cao từ tháng 9 đến tháng 11 hàng năm [9]

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, để phòng bệnh TCM cần: Phát hiện sớm các trường hợp mắc bệnh và điều trị kịp thời; cách ly các trường hợp mới mắc, không

để bệnh lây lan qua cộng đồng; thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, nâng cao thể trạng; làm sạch bề mặt và khử trùng dụng cụ sinh hoạt, nhà vệ sinh; phòng chống dịch theo văn bản hướng dẫn “Giám sát và phòng chống bệnh TCM” ban hành theo Quyết định số 581/QĐ-BYT ngày 24/02/2012 của Bộ Y tế [4]

1.6 Thông tin về địa bàn nghiên cứu:

Huyện Cao Lãnh với diện tích: 491.1 km2

, dân số 202.466 và đơn vị hành chính có 17 xã (An Bình, Ba Sao, Bình Hàng Tây, Bình Hàng Trung, Bình Thạnh, Gáo Giồng, Mỹ Hội, Mỹ Hiệp, Mỹ Long, Mỹ Thọ, Mỹ Xương, Nhị Mỹ, Phương Thịnh, Phương Trà, Phong Mỹ, Tân Hội Trung và Tân Nghĩa) và thị trấn Mỹ Thọ [21] Huyện Cao Lãnh nằm ở phía Bắc sông Tiền, cách trung tâm hành chính tỉnh Đồng Tháp 8 km theo hướng Đông – Nam Phía Đông giáp huyện Cái Bè (tỉnh Tiền Giang) và huyện Tháp Mười Phía Tây giáp thành phố Cao Lãnh, huyện Thanh Bình và Tam Nông Phía Bắc giáp huyện Tháp Mười Phía Nam giáp sông Tiền (tiếp giáp thị xã Sa Đéc và huyện Lấp Vò) Trong năm 2015 toàn huyện có số ca mắc là 900 ca, tăng 89 ca, cao gấp 1,11 lần so với năm 2014 Trong 9 tháng đầu năm 2016 thì huyện Cao Lãnh có số ca mắc TCM đứng thứ 1/12 huyện thị thành phố của tỉnh Đồng Tháp, tổng số mắc là 460 ca, giảm 33 ca (giảm 6,69%) so với cùng kỳ, giảm 30,93% so với trung bình 5 năm (2011 - 2015), không có tử vong Xã

có số ca mắc TCM cao so với cùng kỳ: Bình Thạnh 40 ca tăng 20 ca, Bình Hàng Trung

39 ca tăng 16 ca, Mỹ Thọ 25 ca tăng 13 ca, TT Mỹ Thọ 33 ca tăng 09 ca, Mỹ Hiệp 28

ca tăng 08 ca, Mỹ Long 18 ca tăng 05 ca, Phương Thịnh 26 ca tăng 01 ca, các xã còn lại giảm so với cùng kỳ [20],[15]

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là tất cả phiếu điều tra của ca mắc bệnh tay chân miệng trên địa bàn huyện Cao Lãnh từ 1/2013 đến hết 31/12/2016 (tổng cộng 3849 phiếu)

Đối với đối tượng thu thập số liệu thứ cấp (toàn bộ các phiếu thông tin ca bệnh của những bệnh nhân TCM được Trung tâm Y tế - Dân số huyện quản lý thống kê có thời gian mắc bệnh từ tháng 1 năm 2013 đến tháng 12 năm 2016) Còn đối với đối tượng thu thập số liệu sơ cấp (01 cán bộ chuyên trách chương trình phòng chống TCM thuộc Trung tâm y tế dự phòng tỉnh Đồng Tháp; 01 cán bộ chuyên trách chương trình phòng chống TCM Trung tâm Y tế - Dân số huyện Cao

Lãnh; 0 2 PCT UBND phụ trách y tế nơi có TCM mắc cao/mắc thấp; 02 Trưởng

trạm y tế, 0 2 c á n b ộ chuyên trách TCM tại trạm y tế, 02 nhân viên y tế ấp nơi có TCM mắc cao/mắc thấp; 02 bà mẹ có con nhỏ dưới 5 tuổi nơi có TCM mắc cao/mắc thấp; 02 giáo viên mầm non nơi có TCM mắc cao/mắc thấp)

Tiêu chuẩn lựa chọn: Những người tham gia PVS/TLN có khả năng đọc

viết và trả lời những câu hỏi thông thường, đồng ý tham gia nghiên cứu và trả lời câu hỏi trong phiếu hướng dẫn PVS/TLN Riêng đối với PVS/TLN Bà mẹ thì chỉ

PVS/TNL bà mẹ có con bệnh TCM dưới 5 tuổi

Tiêu chuẩn loại trừ: Đối tượng PVS/TLN bị mắc bệnh không thể trả lời

phỏng vấn Không PVS/TLN Bà mẹ có con bệnh TCM từ 5 tuổi trở lên

2.2 Địa điểm

Địa điểm: Tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

2.3 Thời gian

Thời gian: từ tháng 01/2017 đến tháng 07/2017

2.4 Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả, hồi cứu số liệu, sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp, định tính bổ sung cho định lượng

Số liệu thứ cấp (trả lời mục tiêu 1):

Toàn bộ các phiếu thông tin ca bệnh của những bệnh nhân TCM được Trung tâm Y tế - Dân số huyện quản lý thống kê có thời gian mắc bệnh từ tháng 1 năm

Số liệu sơ cấp (trả lời mục tiêu 2 – thu thập thông tin định tính)

Đối với phỏng vấn sâu:

- 01 cán bộ chuyên trách chương trình phòng chống TCM thuộc Trung tâm y

tế dự phòng tỉnh Đồng Tháp

- 01 cán bộ chuyên trách chương trình phòng chống TCM Trung tâm Y tế - Dân số huyện Cao Lãnh

- 0 2 PCT UBND phụ trách y tế nơi có TCM mắc cao/mắc thấp

- 02 Trưởng trạm y tế, 0 2 c á n b ộ chuyên trách TCM tại trạm y tế, 02 nhân viên y tế ấp nơi có TCM mắc cao/mắc thấp

- 02 bà mẹ có con nhỏ dưới 5 tuổi nơi có TCM mắc cao/mắc thấp

- 02 giáo viên mầm non nơi có TCM mắc cao/mắc thấp

Đối với thảo luận nhóm:

- 02 lần TLN nhân viên y tế ấp nơi có TCM mắc cao/mắc thấp (mỗi nhóm 6 người/nhóm, tổng cộng 12 nhân viên y tế ấp)

- 02 lần TLN bà mẹ có con nhỏ dưới 5 tuổi nơi có TCM mắc cao/mắc thấp (mỗi nhóm 6 người/nhóm, tổng cộng 12 bà mẹ)

2.5 Chọn mẫu

Chọn mẫu định lượng (mục tiêu 1): Toàn bộ phiếu thu thập thông tin của

bệnh nhân TCM được TTYT-DS huyện quản lý trong sổ sách, báo cáo thống kê từ tháng 1 năm 2013 đến tháng 12 năm 2016

Chọn mẫu định tính: Phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm

Trạm trưởng trạm y tế nơi có TCM mắc cao, mắc thấp 02 cuộc PVS

CB chuyên trách phòng dịch TYT xã nơi có TCM mắc

Phương pháp thu thập số liệu

Thu thập số liệu cấu phần định lượng: Các chỉ số, biến số của nghiên cứu

được thu thập từ biểu mẫu thu thập số liệu (tại Phụ lục 1) Toàn bộ phiếu điều tra

của bệnh nhân mắc TCM từ tháng 1 năm 2013 đến tháng 12 năm 2016 do

TTYT-DS huyện quản lý, được học viên nhập liệu từng phiếu điều tra TCM về một số

thông tin cần thiết để trả lời mục tiêu 1 (phụ lục 12) bằng phần mềm Epidata 3.1

Thu thập số liệu định tính: Sau khi phân tích sơ bộ số liệu định lượng, nghiên

cứu viên sẽ chọn đối tượng để phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm nhằm trả lời được các câu hỏi nghiên cứu định tính Học viên sẽ trực tiếp thực hiện 14 cuộc phỏng vấn sâu và 04 cuộc thảo luận nhóm (mỗi cuộc thảo luận nhóm gồm có 6 đối tượng tham gia nghiên cứu) Hướng dẫn phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm được thiết kế sẵn phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu (phụ lục 2 đến phụ lục 9) Trong các cuộc phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm có sử dụng máy ghi âm (được sự đồng ý của đối tượng nghiên cứu) kết hợp với ghi chép nội dung chính Thời gian cho phỏng vấn sâu 45 phút, thảo luận nhóm là 60 phút Cuộc phỏng vấn sâu được thực hiện tại đơn vị công tác của đối tượng nghiên cứu hay địa phương cư trú của ĐTNC và các cuộc

TLN thực hiện ở Trạm Y tế xã

Quy trình thu thập số liệu

Quy trình thu thập số liệu định lượng: Với công cụ thu thập số liệu định

lượng (Phụ lục 1) trước khi thu thập số liệu, nghiên cứu viên xin phép đơn vị TTYT-DS được tập hợp và sử dụng các mẫu phiếu điều tra ca bệnh và các tài liệu, báo cáo chương trình liên quan đến bệnh tay chận miệng và chỉ tiến hành khi được

sự đồng ý của đơn vị, đồng thời được sự cho phép của Hội đồng đạo đức Trường Đại học Y tế công cộng Nghiên cứu viên sẽ mượn các phiếu điều tra của đơn vị TTYT-DS để nhập liệu thông tin trên phiếu điều tra bằng phần mềm Epidata 3.1

Quy trình thu thập số liệu định tính: Với công cụ thu thập số liệu định tính

PVS, TLN (Phụ lục 2 đến phụ lục 9) Sau khi phân tích kết quả sơ bộ của số liệu định lượng, nghiên cứu viên sẽ xác định xã, cơ sở trường mẫu giáo, mầm non có tỷ

lệ và số lượng trẻ mắc TCM cao và nơi có tỷ lệ mắc thấp Sau đó mời đối tượng tham gia phỏng vấn sâu và TLN một cách có chủ đích, chọn người có khả năng cung cấp thông tin tốt, các đối tượng tham gia PVS, TLN đồng ý thì nghiên cứu viên sẽ giới thiệu, giải thích rõ yêu cầu của cuộc phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm Đối với TLN đề nghị đối tượng cho phép ghi âm, ghi chép trong quá trình thảo luận nhóm Đối với PVS, nghiên cứu viên sẽ xin phép được phỏng vấn, xin phép ghi âm

và cam kết là các thông tin thu thập chỉ phục vụ cho mục đích nghiên cứu khoa học

2.7 Phân tích số liệu

Đối với số liệu định lượng

Số liệu được làm sạch và nhập liệu bằng Epidata 3.1 và phân tích bằng phần mềm SPSS 20.0 Dùng thống kê mô tả, tính tần số, tỷ lệ để mô tả một số đặc điểm

ca bệnh TCM giai đoạn 2013-2016

Đối với thông tin định tính

Sử dụng kết hợp việc ghi chép và ghi âm Đoạn ghi âm sẽ được gỡ băng và đánh máy bằng file word, sau đó mã hóa Kết quả nghiên cứu định tính được trích

dẫn theo chủ đề nghiên cứu, dùng bổ sung, giải thích cho kết quả định lượng

2.8 Hạn chế, sai số và biện pháp khắc phục

Sử dụng số liệu thứ cấp nên nhiều thông tin có thể thiếu, hoặc thông tin không chính xác Hạn chế bằng cách thông tin được đối chiếu từ nhiều nguồn khác nhau như TYT xã, TTYT-DS huyện

2.9 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu

Nghiên cứu tuân thủ theo quy định về đạo đức nghiên cứu y sinh học của Hội đồng đạo đức Trường Đại học Y tế công cộng cho phép theo quy định hiện hành

Tất cả đối tượng nghiên cứu trực tiếp ở cấu phần định tính được được xin phép ghi âm và chỉ sử dụng thông tin cho mục đích nghiên cứu

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Mô tả đặc điểm bệnh TCM tại huyện Cao Lãnh từ 2013 đến 2016

Nhận xét: Với 3849 bệnh tay chân miệng được thống kê trong giai đoạn

2013-2016 thì nhóm trẻ dưới 5 tuối chiếm tần số 3403 lần (chiếm cao nhất với tỷ lệ 88,4%).Trong đó nhóm tuổi ≤ 2 tuổi chiếm 1936 lần (50,3%), nhóm 3-4 tuổi chiếm

1467 lần (38,1%) Thấp nhất là nhóm tuổi ≥5 tuổi chỉ chiếm tần số 446 lần (11,6%) Nam giới chiếm tỷ lệ cao hơn nữ giới, nam giới chiếm tần số 2144 lần (55,7%) và nữ giới chiếm tần số 1705 lần (44,3%) Ca bệnh tản phát chiếm tỷ lệ khá cao với tần số 3479 lần (90,4%), ổ dịch cộng đồng chiếm tần số 336 lần (8,7%), ổ dịch trường học chiếm tần số 34 lần (0,9%) Chuẩn đoán nằm viện thì độ lâm sàng chiếm tỷ lệ cao nhất là độ 2a với tần số là 2624 lần (68,2%), kế đến là độ 1 chiếm

tần số 1163 lần (30,2%), độ 2b chiếm tần số 54 lần (1,4%), độ 3 với tần số 3 lần (0,1%), độ 4 với tần số 5 lần (0,1%)

Nhận xét: Trong tổng số 3849 bệnh tay chân miệng được thống kê trong giai

đoạn 2013-2016 thì những triệu chứng chính của trẻ là sốt chiếm cao nhất với tần số

3557 lần (92,4%), kế đến là loét miệng với tần số 2380 lần (61,8%) và có phỏng

nước chiếm tần số 1917 lầ (47,2%) Triệu chứng kèm theo thì việc trẻ chán ăn

chiếm tần số 1071 lần (27,8%), quấy khóc với tần số 493 lần (12,8%), kế đến mệt mỏi với tần số 456 lần (11,8%), đau họng với tần số 442 lần (11,5%), nôn chiếm tần

số 104 lần (2,7%) và tiêu chảy chiếm chỉ 67 lần (1,7%) Triệu chứng nặng thì triệu

chứng co giật chiếm tần số 42 lần (1,1%), giật mình với tần số 431 lần (11,2%) Về

phỏng nước thì vị trí phỏng nước ở tay chiếm tỷ lệ khá cao 1566 lần (86,2%), kế đến là vị trí phỏng nước ở chân 942 lần (51,8%), ở mông 192 (10,6%) và ở đầu gối

120 lần (6,6%) Bệnh tay chân miệng được điều trị thì ở tuyến tỉnh cao nhất với tần

số 2716 lần (70,6%), kế đến là tuyến huyện với tần số 1056 lần (27,40%) và tuyến

khác chỉ chiếm với tần số 77 lần (2%) Điều trị với thời gian nằm viện trong 5-6

ngày chiếm tần số 1685 lần (43,8%), từ 3-4 ngày chiếm tần số 1162 lần (30,2%), từ

7 ngày trở lên chiếm tần số 894 lần (23,2%) và từ 1-2 ngày chiếm tần số 108 lần

(2,8%)

3.1.3 Nguy cơ lây lan bệnh

Bảng 3.3 Nguy cơ lây lan bệnh

với trẻ nghi mắc bệnh TCM

Nhận xét: Với 3849 bệnh tay chân miệng được thống kê trong giai đoạn

2013-2016 có đi học hay không thì việc trẻ có đi học với tần số 357 lần (9,30%), trong khi đó trẻ không đi học (ở cộng đồng) chiếm tỷ lệ khá cao với tần số 3492 lần (90,7%) Sử dụng nước sông chiếm khá cao với tần số 2221 lần (57,7%), kế đến nước máy chiếm tần số 1305 lần (33,9%), nước giếng chiếm tần số 96 lần (2,5%) và nước khác với tần số 227 lần (5,9%) Dùng chung với trẻ mắc bệnh thì cho thấy dùng đồ chơi chung với trẻ nghi mắc bệnh TCM với tần số 123 lần (3,2%), ăn uống chung với trẻ nghi mắc bệnh TCM là 89 lần (2,3%) và dùng chung vật dụng với trẻ nghi mắc bệnh TCM là 80 lần (2,1%)

3.1.4 Phân bố bệnh theo số mắc

Biểu đồ 3.1 Phân bố bệnh theo số mắc

Trong tổng số 3849 bệnh tay chân miệng được thống kê trong giai đoạn 2013-2016 thì cho thấy số ca mắc cao nhất là xã Phong Mỹ gần 450 ca, kế đến là các xã Ba Sao, Bình Thạnh khoảng hơn 270 ca, TT Mỹ Thọ và Bình Hàng Trung, khoảng 250 ca, dao động từ 150 ca đến hơn 200 ca là các xã Tân Nghĩa, Tân hội Trung, Phương Thịnh, Nhị Mỹ, Bình Hàng Tây, Phương Trà, An Bình, Mỹ Hiệp,

Mỹ Hội, Mỹ Long, Mỹ Thọ, Mỹ Xương Thấp nhất là xã gáo giồng với hơn 110 ca

3.1 5 Phân bố bệnh theo xã

Biểu đồ 3.2 Phân bố bệnh theo xã từ 2013 đến 2016

Trong tổng số 3849 bệnh tay chân miệng đƣợc thống kê trong giai đoạn 2013-2016 thì cho thấy số ca mắc đỉnh điểm cao nhất là xã Phong Mỹ qua các năm

từ 2013-2016, đỉnh điểm cao nhất của xã Phong Mỹ là năm 2015 trên 140 ca bệnh đƣợc ghi nhận Các xã còn lại tăng, giảm không theo chu kỳ hàng năm

3.1 6 Phân bố bệnh theo tháng

Biểu đồ 3.3 Phân bố bệnh theo tháng mắc bệnh từ 2013 đến 2016

Trong tổng số 3849 bệnh tay chân miệng được thống kê trong giai đoạn 2013-2016 thì cho thấy số ca mắc đỉnh điểm cao nhất là tháng 10 qua các năm từ 2014-2016, đỉnh điểm cao nhất là tháng 10 năm 2016 Các tháng mắc cao dao động

Mỹ, Ba Sao, Phương Trà Năm 2016 là Phong Mỹ, Bình Hàng Trung, Bình Thạnh

Từ kết quả trên cho thấy về phân bố bệnh tay chân miệng xã Phong Mỹ có tỷ lệ mắc bệnh cao qua các năm từ 2013-2016

Các xã có tỷ lệ mắc thấp: Năm 2013 là Gáo Giồng, An Bình, Phương Trà Năm 2014 là Gáo Giồng, Mỹ Thọ, Bình Hàng Trung Năm 2015 là Gáo Giồng, Mỹ Long, Mỹ Xương Năm 2016 là Gáo Giồng, An Bình, Mỹ Xương Từ kết quả trên cho thấy về phân bố bệnh tay chân miệng xã Gáo Giồng có tỷ lệ mắc bệnh thấp qua các năm từ 2013-2016

Theo cán bộ phòng chống dịch tuyến huyện: “Trong những năm gần đây,

tình hình ca bệnh TCM, ổ dịch TCM trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp nói chung, huyện Cao lãnh nói riêng, diễn biến hết sức phức tạp, tăng giảm thất thường không theo chu kỳ Bệnh TCM tại huyện Cao Lãnh ghi nhận ở 18/18 xã, thị trấn đều có số ca mắc TCM và ổ dịch TCM, trong đó đáng lưu ý xã Phong Mỹ hàng năm đều có số ca mắc cao, hơn nữa địa bàn xã này thì dân số đông nhất so với các xã, thị trấn khác

trong huyện Cao Lãnh” (PVS-CB 02)

Đặc điểm của bệnh TCM nơi mắc cao/mắc thấp: Nhìn chung những xã có tay chân miệng mắc cao có mật độ dân cư đông đúc, đa phần người dân xài nước sông, vùng thị trấn đa số xài nước máy, thói quen chưa thường xuyên rửa tay bằng xà phòng cho bé và người chăm sóc trẻ, một bộ phận ý thức của người dân còn chưa quan tâm đến bệnh TCM nên dễ tái đi tái lại, sự quan tâm của chính quyền hỗ trợ chỉ đạo các ban ngành đoàn thể xã cùng với ngành y tế

Theo ý kiến của Trưởng trạm y tế về nguyên nhân tay chân miệng mắc

cao/mắc thấp: “Trẻ em thường rất hiếu động, chạy nhảy ở tất cả mọi nơi và động

vào nhiều thứ không sạch sẽ là nơi trú ngụ của nhiều vi rút gây bệnh Hơn nữa, hệ miễn dịch và thể chất của trẻ chưa phát triển hoàn chỉnh và dễ bị các vi rút tấn công Bệnh tay chân miệng thường lây trực tiếp từ người bệnh hoặc gián tiếp qua bàn tay hoặc đồ vật có dính dịch tiết từ bệnh nhân Nếu bàn tay của bé vô tình bị dính dịch tiết từ người bệnh hoặc của người lành mang mầm bệnh qua tiếp xúc thì vẫn có khả năng bị nhiễm bệnh Vì vậy bên cạnh việc lau sạch nhà cửa, vật dụng,

đồ chơi thì vẫn phải thường xuyên rửa sạch bàn tay bé và cố gắng không để bé mút

tay” (PVS-CB 10)

3.2.2 Tuổi mắc của trẻ

Đặc điểm về tuổi mắc bệnh TCM Nhìn chung thì bệnh TCM có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt ở nhóm dưới 3 tuổi.Theo kết quả ghi nhận trong 3849 ca bệnh ghi nhận thì có đến 1936 ca bệnh ở nhóm tuổi

dưới 3 tuổi: “Tuổi thường mắc bệnh này là dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi”

(PVS-CB 05)

3.2.3 Việc đi học của trẻ có ảnh hưởng như thế nào

Ảnh hưởng của trẻ đi học khi có ca bệnh tay chân miệng phải xử lý kịp thời,

đồ dùng, đồ chơi, chén đũa, dụng cụ, lau rửa dọn dẹp kịp thời bằng các chất tẩy rửa tránh lây lan cho trẻ khác Bất lợi cho việc xử lý dịch, không xử lý cách ly kịp thời bằng cách cho trẻ nghỉ học tránh lây lan trẻ khác, nếu không sẽ thành ổ dịch trường học khó cho việc xử lý Hơn nữa việc trẻ lưu trú tại địa phương xã này nhưng học ở trường địa phương khác thì cũng khó khăn cho việc nắm bắt thông tin

bé để điều tra ca bệnh vì không phải giao ca bệnh đó về địa phương hộ khẩu lưu trú,

mà giao về địa phương có trường đóng trên địa bàn

Theo cán bộ phòng chống dịch tuyến Tỉnh: “Khó khăn trong việc xử lý dịch

tay chân miệng trong trường học là khi có trẻ bệnh tay chân miệng nhà trường cần thông báo cho phụ huynh và cán bộ y tế để xử lý dịch kịp thời, cho trẻ bệnh nghỉ học 10 ngày, xử lý bằng cloramin B lau sàn nhà, đồ dùng, đồ chơi … để hạn chế lây lan cho trẻ khác khi tiếp xúc với trẻ bệnh tay chân miệng Hơn nữa khó khăn nữa là

trẻ hộ khẩu ở địa phương này nhưng học ở địa phương khác, thường là trường gần cha mẹ bé đang công tác thì ca bệnh đó sẽ chuyển về địa phương trường bé đang

học nên khó khăn cho việc điều tra thông tin ca bệnh” (PVS-CB 01)

3.2.4 Kiến thức, thực hành của bà mẹ

Người chăm sóc trẻ ảnh hưởng nhiều đến việc mắc bệnh TCM của trẻ Người chăm sóc trẻ có kiến thức tốt sẽ thực hành tốt hơn hay phòng bệnh tốt hơn Hiểu biết về cách phòng bệnh TCM của các bà mẹ đóng vai trò quan trọng để phòng chống lây lan vì hiện nay chưa có vắc xin phòng bệnh TCM Từ đó góp phần tạo thói quen tốt có lợi cho sức khỏe của trẻ Theo ghi nhận ở 02 cuộc thảo luận nhóm

kiến thức của người dân về bệnh TCM và cách phòng bệnh là khá tốt: “Vệ sinh sạch

sẽ tay chân trẻ, rửa phơi nắng các đồ chơi, dụng cụ ăn uống của trẻ Giật ủi quần

áo, khăn cho trẻ Cho trẻ nghỉ học khi trong lớp có trẻ (bạn học cùng bệnh) Khi trẻ

sốt, ngủ không yên đưa đi khám bệnh” (TLN-BM 02)

Hơn nữa kiến thức phòng chống bệnh của bà mẹ cũng rất tốt: “Vệ sinh sạch

sẽ nhà ở, vệ sinh quần áo, vật dụng trong nhà, đồ chơi, dụng cụ ăn uống Cần thiết phơi nắng và trụng qua nước sôi, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng diệt khuẩn Không lại gần, tiếp xúc người và trẻ bị bệnh Cách ly những nơi xuất hiện người

mắc bệnh TCM” (TLN-BM 01)

Đáp ứng của người dân đối với TCM và với các hoạt động xử lý TCM thì còn

hạn chế: “Đa phần người dân đều có nghe, có biết về bệnh, nhưng ý thức, hành

động của bà con chưa thay đổi Cơ bản nhất là khâu vệ sinh trong chăm sóc trẻ”

(PVS-CB12)

3.2.5 Các chương trình của trường mầm non

Các hoạt động phòng chống TCM trong trường mầm non thực hiện khá tốt từ công tác xây dựng kế hoạch tuyên truyền, vận động và triển khai các hoạt động phòng chống tay chân miệng, an toàn thực phẩm Bên cạnh đó nhà trường còn lồng ghép vào các buổi sinh hoạt chuyên môn, họp hội đồng nhà trường, họp phụ huynh học sinh để tuyên truyền phòng chống bệnh TCM

Theo ý kiến của GVMN: “Từ đầu năm học Trường triển khai ngay các hoạt

động phòng, chống bệnh TCM: vệ sinh môi trường trong lớp học, lau nền nhà bằng

hóa chất Cloramin B 2%, rửa đồ dùng học tập, đồ chơi và các dụng cụ cấp dưỡng bếp ăn, nhà vệ sinh, vòi rửa tay, đảm bảo cung cấp nước sạch, thường xuyên thông gió lớp học, thu gom rác thải và đổ đúng nơi quy định Ngoài ra nhà trường còn tuyên truyền tới toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và phối hợp chặt chẽ với các bậc phụ huynh thực hiện tốt công tác vệ sinh cá nhân cho trẻ, đảm bảo trẻ được vệ sinh cá nhân một cách sạch sẽ, có môi trường vui chơi, học tập đảm bảo vệ sinh cả

ở trong nhà trường và gia đình” (PVS-CB 11)

Theo ý kiến của GVMN: “ Nhà trường luôn phối hợp chặt chẽ với các cơ sở

y tế, nhân viên y tế học đường luôn kiểm tra và theo dõi sức khỏe của trẻ, chủ động phát hiện khi có các trường hợp sốt và xuất hiện vết loét ở miệng, phỏng nước ở lòng bàn chân…kịp thời báo ngay cho các cơ sở Y tế gần nhất để được khám, điều trị và tiến hành các biện pháp cách ly kịp thời, chủ động phối hợp với các bậc phụ huynh nếu phát hiện các ca bệnh kịp thời báo cáo cơ quan y tế cũng như báo cáo cơ quan trực tiếp như Phòng Giáo dục huyện để có biện pháp phối hợp thật tốt trong việc phòng chống bệnh nói chung đặc biệt là bệnh tay chân miệng đối với trẻ em

xã thị trấn họp nhóm, nói chuyện chuyên đề TCM tại địa phương theo từng thời điểm

Theo ý kiến của cán bộ phòng chống dịch tuyến huyện cho biết: “Phối hợp

với các đơn vị liên quan: Đài truyền thanh, ban ngành đoàn thể, hội nông dân, hội phụ nữ, đoàn thanh niên trong công tác tuyên truyền TCM trên loa đài, họp nhóm, nói chuyện chuyên đề, phát tờ rơi, tờ bướm Ngoài ra trong đợt chiến dịch còn có hình thức xe loa cổ động trên các trục lộ chính, tuyến dân cư Hơn nữa chúng tôi ký

hợp đồng với đài truyền thanh huyện trong công tác tuyên truyền phòng chống dịch bệnh hàng tuần trên đài tuyền thanh huyện, phủ sóng tới 18 xã, thị trấn Bên cạnh

đó trong công tác xử lý ca bệnh chúng tôi còn lồng ghép tuyên truyền cho các hộ

gia đình trong và ngoài bán kính 100m tính từ nhà bệnh nhân.” (PVS-CB 02)

Về công tác giám sát, phát hiện sớm bệnh nhân TCM được phối hợp giữa các

đơn vị có liên quan như bệnh viện, TTYT-DS, TYT xã, thị trấn : “Hoạt động này

hiện nay được đánh giá là tốt với sự phối hợp tốt từ các bệnh viện tỉnh, huyện Công tác làm báo cáo sớm các ca bệnh được thực hiện tốt Phần mềm trực tuyến theo thông tư 54 mới được triển khai, các ca bệnh được các bệnh viện nhập trực tuyến

góp phần phát hiện sớm ca bệnh” (PVS-CB 01)

Công tác phòng chống, xử lý dịch TCM khi có ca bệnh, dịch TCM được giám sát và xử lý TCM tại địa bàn được triển khai thường xuyên nhưng hiệu quả

chưa cao: “Đội xử lý dịch sẽ triển khai các biện pháp phòng chống như hướng dẫn

và xử lý môi trường có nguy cơ tại nhà bệnh nhân hoặc tại trường học Đồng thời tuyên truyền cho các hộ gia đình lân cận trong bán kính 100m, đặc biệt là các hộ

gia đình có con nhỏ dưới 5 tuổi” (PVS CB 01)

Cơ chế quản lý, phối hợp liên ngành

Ảnh hưởng vai trò của các ban ngành đoàn thể trong công tác phòng chống dịch bệnh là rất quan trong Qua kết quả phỏng vấn cho thấy công tác phối hợp liên ngành của Ban chỉ đạo chăm sóc sức khỏe nhân dân rất tốt, có sự phối hợp nhịp

nhàng giữa các ban ngành Các ban ngành trong Ban chỉ đạo phối hợp với nhau rất chặt chẽ, họp ban chỉ đạo hàng quý và có công văn chỉ đạo sau mỗi cuộc hợp:“Ban

ngành đoàn thể có vai trò quan trọng trong phòng chống bệnh TCM, phối hợp được

sự thống nhất cao trong nhân dân về phòng chống bệnh TCM Tham gia xử lý các ổ

dịch khi trạm Y tế thông báo” (PVS-CB 07)

Tuy nhiên theo nhận định khác thì ngành y tế tham gia tích cực, thực tế sự

tham gia của các ban ngành chưa thật tích cực:“Cho đến hiện nay thì công tác phối

hợp liên ngành có sự cải thiện Nhưng chủ yếu là ngành giáo dục thì tham gia tích cực hơn Công tác tuyên truyền phòng chống bệnh TCM được sự quan tâm từ lãnh

đạo của 2 ngành (ngành y tế, ngành giáo dục) Hàng năm đều có các kế hoạch liên

tịch của 2 bên” (PVS-CB 02)

Vai trò của các cơ quan chuyên môn

Các cơ quan chuyên môn y tế (TTYTPD, TTYT-DS huyện, TYT xã, nhân viên y tế ấp) có vai trò rất lớn trong công tác phòng chống dịch bệnh TTYTDP tỉnh

là cơ quan chuyên môn tham mưu cho SYT trong công tác phòng chống dịch bệnh

trên địa bàn tỉnh: “Hàng năm thực hiện theo kế hoạch, công tác tập huấn cập nhật

kiến thức, công tác triển khai phòng chống dịch được khai đồng bộ, thống nhất từ

tỉnh xuống huyện, xã, phường, thị trấn” (PVS-CB 01)

Theo ý kiến của cán bộ TTYT tuyến huyện: “Phân công thành viên Ban chỉ

đạo giám sát hoạt động phòng chống dịch bệnh xã mình phụ trách, hỗ trợ nguồn lực thực hiện phòng chống dịch, chỉ đạo thực hiện đồng bộ từ huyện đến xã trong

công tác thực hiện, cũng như công tác báo cáo” (PVS-CB 02)

Theo ý kiến của cán bộ TYT xã:“Tham mưu chính quyền đị phương về tuyên

truyền phát thanh, phát tờ rơi, treo băng rol nói về bệnh TCM Tham mưu cấp ủy chính quyền chỉ đạo đồng bộ công chức, viên chức ủy ban thường xuyên nắm bắt tình hình dịch bệnh, chỉ đạo từ đảng viên chi bộ nâng cao công tác vận động vệ sinh môi trường, tuyên truyền cho dân các cấp Hơn nữa Trong các đợt chiến dịch phòng chống dịch bệnh, TYT lập kế hoạch tham mưu UBND xã, UBND sẽ cử ban

ngành đoàn thể chỉ đạo thành viên tham gia (PVS-CB 05) và (PVS-CB 10)

Theo ý kiến nhân viên y tế ấp: “Trong hoạt động phòng chống, xử lý dịch TCM nhân viên y tế ấp làm công tác điều tra hộ mắc bệnh, kết hợp cán bộ TYT, ban ngành đến xử lý ca bệnh, ổ dịch Hàng tháng nhân viên y tế ấp họp theo lịch quy định hoặc trường hợp đột xuất mời riêng Hàng tháng họp lệ đều triển khai công tác phòng chống dịch bệnh có TCM Cập nhật kiến thức cho nhân viên y tế về bệnh

tay chân miệng” (TLN-CB 01) và (TLN-CB 02)

3.2.7 Những lý do quan trọng nhất giúp các địa bàn ngăn chặn tốt dịch và hạn chế số ca mắc bệnh

Ý thức, hành động: “Việc thay đổi về ý thức và hành động của bà con, có

như vậy công tác phòng chống bệnh tay chân miệng mới đạt hiệu quả Ý thức của