Quản lý quy hoạch đô thị chúc sơn huyện chương mỹ, thành phố hà nội theo hướng phát triển đô thị sinh thái (tt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI HOÀNG TẤN TRÚC QUẢN LÝ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ CHÚC SƠN HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ SIN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

HOÀNG TẤN TRÚC

QUẢN LÝ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ CHÚC SƠN

HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ SINH THÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

Hà Nội - 2013

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

HOÀNG TẤN TRÚC KHÓA: 2011-2013

QUẢN LÝ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ CHÚC SƠN

HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ SINH THÁI

Chuyên ngành: Quản lý đô thị và công trình

Mã số: 60.58.01.06

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS.KTS.TRƯƠNG VĂN QUẢNG

Hà Nội – 2013

MỤC LỤC

Lời cảm ơn

Lời cam đoan

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục hình minh họa, sơ đồ, đồ thị

Danh mục bảng biểu

A PHẦN MỞ ĐẦU 1 

Lý do chọn đề tài nghiên cứu 1 

Mục đích nghiên cứu 3 

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3 

Phương pháp nghiên cứu 4 

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4 

Cấu trúc luận văn 5 

Các khái niệm khoa học 5 

B PHẦN NỘI DUNG 8 

CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ SINH THÁI TẠI VIỆT NAM VÀ TRÊN THẾ GIỚI 8 

1.1 Quan điểm và xu hướng phát triển đô thị sinh thái trên Thế giới và ở Việt Nam 8 

1.1.1.Khái quát lịch sử hình thành 8 

1.1.2 Quan điểm và xu hướng phát triển 11 

1.2 Thực trạng công tác quản lý quy hoạch đô thị sinh thái tại Việt Nam và trên thế giới 13 

1.1.2. Công tác quản lý quy hoạch đô thị sinh thái tại một số nước trên thế giới 13 

1.2.2 Công tác quản lý quy hoạch đô thị sinh thái tại Việt Nam 18 

1.2.3 Những ưu điểm và hạn chế trong thực tiễn phát triển đô thị theo hướng phát triển đô thị sinh thái 23 

1.3 Thực trạng công tác quản lý đô thị Chúc Sơn 25 

1.3.1 Vị trí và quy mô dân số 25 

1.3.2 Điều kiện tự nhiên, văn hóa, kinh tế xã hội của thị trấn Chúc Sơn 26 

1.3.3 Thực trạng quản lý các đồ án quy hoạch và dự án đầu tư 28 

1.3.4 Thực trạng về quản lý môi trường 30 

1.3.5 Đánh giá tổng hợp hiện trạng khu vực nghiên cứu 31 

1.4 Khái quát định hướng quy hoạch chung đô thị Chúc Sơn 32 

1.4.1 Mô hình quy hoạch đô thị sinh thái Chúc Sơn 32 

1.4.2 Định hướng quy hoạch sử dụng đất 33 

1.4.3 Định hướng phát triển không gian kiến trúc cảnh quan 33 

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN KHOA HỌC TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ CHÚC SƠN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ SINH THÁI 37 

2.1 Lý luận về phát triển đô thị bền vững 37 

2.1.1 Trên thế giới 37 

2.1.2 Tại Việt Nam 38 

2.2 Lý luận về quy hoạch đô thị sinh thái 40 

2.2.1 Các tiêu chí để đánh giá một đô thị sinh thái 40 

2.2.2 Các nguyên tắc chính trong quy hoạch đô thị sinh thái 42 

2.3 Lý luận về công tác quản lý quy hoạch đô thị sinh thái 43 

2.3.1 Quản lý nhà nước về quy hoạch xây dựng đô thị 43 

2.3.2 Hệ thống các văn bản pháp luật có liên quan đến quản lý đô thị sinh thái 44 

2.4 Kinh nghiệm công tác quản lý quy hoạch đô thị sinh thái 48 

2.4.1 Kinh nghiệm tại các nước phát triển 48 

2.4.2 Kinh nghiệm tại các nước đang phát triển 51 

2.4.3 Kinh nghiệm trong nước 55 

2.5 Các vấn đề tác động đến công tác quản lý quy hoạch đô thị Chúc Sơn theo hướng phát triển đô thị sinh thái 57 

2.5.1 Một số quy định quản lý quy hoạch đô thị Chúc Sơn theo đồ án quy hoạch

chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được phê duyệt 57 

2.5.2 Quy chế quản lý quy hoạch và kiến trúc chung thủ đô Hà Nội (Dự thảo) 60 

CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP QUẢN LÝ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ CHÚC SƠN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ SINH THÁI 65 

3.1 Quan điểm và mục tiêu 65 

3.1.1 Quan điểm 65 

3.1.2 Mục tiêu 65 

3.2 Đề xuất các nguyên tắc và tiêu chí quy hoạch đô thị sinh thái 65 

3.2.1 Nguyên tắc 65 

3.2.2.Tiêu chí: 66 

3.3.Các yêu cầu chung trong quản lý quy hoạch đô thị Chúc Sơn theo hướng phát triển đô thị sinh thái 68 

3.3.1 Quản lý quy mô phát triển đô thị 68 

3.3.2 Quản lý không gian kiến trúc cảnh quan 68 

3.3.3 Quản lý tài nguyên môi trường 69 

3.4 Các giải pháp quản lý quy hoạch đô thị Chúc Sơn theo hướng phát triển đô thị sinh thái 69 

3.4.1 Giải pháp 1: Quản lý theo các tiêu chí quy hoạch đô thị sinh thái 69 

3.4.2 Giải pháp 2: Xây dựng quy định quản lý đô thị theo phân vùng sinh thái, chức năng đô thị 75 

3.4.3 Giải pháp 3: Quản lý quy trình thực hiện quy hoạch 93 

3.4.4 Giải pháp 4: Quản lý quy hoạch đô thị sinh thái có sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan 94 

3.4.5 Giải pháp 5: Tăng cường năng lực cho cán bộ quản lý quy hoạch đô thị 97 

3.5 Tổ chức bộ máy quản lý thực hiện 98 

3.5.1 Nguyên tắc xây dựng mô hình quản lý thực hiện 98 

3.5.2 Cơ cấu nhiệm vụ của các cơ quan có thẩm quyền 99 

3.5.3 Đề xuất mô hình quản lý thực hiện 100 

C PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 101 

Kết luận 101 

Kiến nghị 102 

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103 

Tiếng Việt 103 

Tiếng Anh 104 

Các trang Web 105 

PHỤ LỤC 105 

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS.KTS Trương Văn Quảng, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi bằng tất cả sự tâm huyết Cảm ơn thầy đã dành thời gian chỉ bảo tận tình cho tôi cũng như đã khích lệ, ủng hộ nghiên cứu của tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo đã tham gia giảng dạy trong khóa cao học Quản lý đô thị và công trình 2011 – 2013 đã bổ sung cho học viên các kiến thức không thể thiếu làm cơ sở lý luận nghiên cứu

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong hội đồng kiểm tra tiến độ đã cho tôi những góp ý quý báu về nội dung luận văn cũng như đã ủng hộ nghiên cứu của tôi

Tôi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn đến cơ quan, đồng nghiệp của tôi tại Viện Kiến trúc, Quy hoạch đô thị và nông thôn đã tạo điều kiện, cung cấp tài liệu, cũng như đã có những góp ý giá trị cho nghiên cứu của tôi Cuối cùng, gia đình đã luôn ở bên cạnh và động viên để tôi hoàn thành luận văn này

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn Thạc sĩ là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của

tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và có

nguồn gốc rõ ràng

Hoàng Tấn Trúc

1

A PHẦN MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài nghiên cứu

Đô thị sinh thái đã không còn là khái niệm mới mẻ tại Việt Nam Đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, nhiều bài viết học thuật bàn về mô hình này, cũng như đưa ra nhiều tiêu chuẩn, tiêu chí tham khảo đối với một đô thị sinh thái Tuy nhiên, nếu như các tiêu chí thiết kế quy hoạch là điều kiện cần thì việc quản lý quy hoạch và kiểm soát xây dựng mới là điều kiện đủ để các khu đô thị sinh thái được hình thành theo đúng nghĩa

Thực tế tại Việt Nam chưa có điều luật nào quy định về tiêu chuẩn xây dựng khu

đô thị sinh thái cũng như quy chế quản lý Nghị định số 11/2013/NĐ-CP của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 14/01/2013 có đề ra nguyên tắc đầu tư phát triển đô thị, trong đó “Bảo đảm khai thác và sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn lực; bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, thảm họa thiên tai nhằm mục tiêu phát triển bền vững Tạo ra môi trường sống tốt cho cư dân đô thị; bảo đảm lợi ích của cộng đồng hài hoà với lợi ích của Nhà nước và nhà đầu tư (Trích Điều 3) ” Tuy nhiên trong Nghị định 11/2013/NĐ-CP chưa có quy định riêng biệt nào đối với

đô thị sinh thái Nghị định số 42/2009/NĐ-CP về Phân loại đô thị về phân loại đô thị chưa quy định thế nào là đô thị sinh thái Cũng trong năm 2009 Quốc hội đã thông qua Luật Quy hoạch đô thị, song cả Luật Quy hoạch đô thị cũng chưa đề cập đến đô thị sinh thái

Việt Nam đang trong quá trình đô thị hóa nhanh, dân số đô thị hiện nay khoảng 28%, dự kiến khoảng 38% vào năm 2015 và đạt 50% vào năm 2025 Cùng với quá trình đô thị hóa, người dân cũng đòi hỏi ngày một cao hơn về chất lượng sống tại các đô thị như: yêu cầu được cung cấp các dịch vụ tốt hơn, môi trường phát triển bền vững hơn, văn hóa- văn minh đô thị được nâng cao…; Đồng thời, không phải chịu những tác động tiêu cực của quá trình phát triển như: quá tải hạ tầng đô thị, tắc đường, ngập lụt, ô nhiễm môi trường, các giá trị văn hóa, kiến trúc, cảnh quan bị mai một Từ nhu cầu của thị trường và thực tiễn phát triển của đô thị, các nhà đầu tư

đã và đang tiến hành xây dựng quy hoạch các dự án khu đô thị mới theo mô hình

2

sinh thái Một loạt những dự án đô thị theo hướng sinh thái đang được xây dựng và phát triển tại Việt Nam như khu đô thị Ecopark ở Văn Giang, Hưng Yên, khu đô thị Ecolake ở Bình Dương hay Diamond Island ở TP Hồ Chí Minh Các đồ án, dự án

đó đang dần được hoàn thiện để đưa vào sử dụng, được chính quyền địa phương chấp thuận cùng với sự ủng hộ của người dân Tuy nhiên hiện nay, cụm từ “đô thị sinh thái” đang bị lạm dụng trên thị trường bất động sản Nắm bắt được nhu cầu của người dân, nhiều dự án đô thị gắn mác sinh thái đã ra đời nhưng thực chất không hề

có cái gì gọi là sinh thái, ngoài cái tên gọi đầy hấp dẫn gắn vời những từ như

“Garden “, “River”, hay “Eco” Đánh giá về việc nhiều doanh nghiệp hiện nay lạm dụng “cụm từ” sinh thái để gắn mác vào các công trình, dự án, ông Đào Ngọc Thanh, Tổng giám đốc Công ty CP đầu tư và phát triển đô thị Việt Hưng (Vihajico) cho rằng, do nắm bắt được nhu cầu của khách hàng, hiện nay, có khá nhiều dự án được gắn mác “sinh thái”, nhưng trên thực tế không hề có gì cả TS Lưu Đức Hải, Phó Chủ tịch Hội quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam cũng thừa nhận, hiện nay, nhiều chủ đầu tư đánh vào tâm lý ưa thích môi trường sống chất lượng cao, xanh, sạch và yên tĩnh của người thành thị muốn hoà mình với thiên nhiên nên hầu hết các

dự án bất động sản đang có xu thế cộp “mác" đô thị xanh, sinh thái để tăng sức

hút cho mình Rõ ràng, chúng ta đang thiếu các mô hình phù hợp để quản lý cũng

như các văn bản pháp quy quy định cụ thể về quy hoạch xây dựng đô thị sinh thái [13]

Bên cạnh đó, quy trình thực hiện quy hoạch tại Việt Nam còn nhiều bất cập Sự thiếu nhất quán giữa đồ án quy hoạch chung và quy hoạch phân khu 1/2000 đã làm

đồ án không đạt được mục tiêu ban đầu, bằng chứng là sự thay đổi về chức năng sử dụng đất, không gian xanh nhường chỗ cho đất ở thương mại, mật độ và tầng cao bị vượt so với quy hoạch được duyệt Giả sử nếu áp dụng vào các đồ án quy hoạch đô thị sinh thái thì sẽ hoàn toàn phá vỡ nguyên tắc và chỉ tiêu của đồ án Vấn đề này liên quan đến công tác quản lý sau quy hoạch, và trách nhiệm của các đơn vị có thẩm quyền

3

Trả lời phỏng vấn trên Báo Xây dựng, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Thanh Nghị đã khẳng định rằng:” Định hướng của Việt Nam trong thời gian tới là phát triển các mô hình đô thị tiên tiến trên thế giới như đô thị sinh thái, đô thị xanh, đô thị bền vững, đô thị cân bằng, đô thị thông minh… mà ở đó con người là trung tâm của sự phát triển.” [17] Vì vậy trong khi chưa có văn bản nào quy định rõ ràng thế nào là “xanh”, thế nào là “sinh thái” thì hơn hết việc nghiên cứu giải pháp quản lý phù hợp và chặt chẽ để các đô thị sinh thái được xây dựng và hình thành theo đúng nghĩa, góp phần vào sự phát triển bền vững của hệ thống đô thị Việt Nam là việc làm hết sức cần thiết và quan trọng

Hiện nay Thành phố Hà Nội đang tiến hành triển khai các quy hoạch chung thị trấn sinh thái theo đồ án Quy hoạch chung Hà Nội đã được Thủ tướng phê duyệt Thị trấn Chúc Sơn, huyện Chương Mỹ là khu vực có địa hình cảnh quan tự nhiên đẹp, sinh thái, có nhiều giá trị lịch sử Việc đề xuất giải pháp quản lý quy hoạch và xây dựng sẽ giúp các nhà quản lý định hướng phát triển thị trấn theo đúng quy hoạch phê duyệt và bảo tồn được sinh thái tự nhiên khu vực

Từ những lý do trên, tác giả đã tiến hành nghiên cứu đề tài “ Quản lý quy hoạch đô thị Chúc Sơn, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội theo hướng phát triển đô thị sinh thái” Tác giả hi vọng luận văn này sẽ đóng góp một phần

nhỏ trong việc đưa ra các điều luật quản lý quy hoạch để phát triển đô thị sinh thái ở Việt Nam

Mục đích nghiên cứu

- Mục tiêu: Đề xuất giải pháp quản lý quy hoạch cho các đô thị sinh thái nói chung

Áp dụng cụ thể vào đô thị Chúc Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội

- Mục đích:Góp phần hoàn thiện công cụ quản lý quy hoạch phát triển đô thị theo hướng sinh thái có hiệu quả

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Các giải pháp quản lý quy hoạch theo hướng phát triển đô thị sinh thái

- Phạm vi nghiên cứu : đô thị Chúc Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội

4

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp khảo sát thực địa:

- Điều tra, khảo sát, thu thập, tổng hợp số liệu trên địa bàn thị trấn Chúc Sơn

- Đi học tập, tham quan tại Nhật Bản, Singapore, Malaysia, Thụy Điển là

những nước có trình độ đô thị phát triển cao để đúc rút kinh nghiệm về quy hoạch

và quản lý đô thị, về áp dụng cho địa phương

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Đọc các báo cáo về thị trấn sinh thái của các tổ chức quốc tế như

UNHabitat, WorldBank…

- Tài liệu tham luận trong các hội thảo về quy hoạch và phát triển đô thị

- Các tiêu chuẩn thiết kế kiến trúc xanh như LOTUS, LEED

- Sách tham khảo nước ngoài về kiến trúc, quy hoạch tại các nước phát triển như Nhật, Mỹ, Trung Quốc, Canada

- Kế thừa số liệu từ các luận văn nghiên cứu về đô thị sinh thái trước đây

- Tài liệu trên các trang web chuyên ngành

• Phương pháp chuyên gia

- Là tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy

5

Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm các phần sau đây:

Chương III: Giải pháp quản lý quy hoạch đô thị Chúc Sơn theo hướng phát triển

đô thị sinh thái

III Phần kết luận và kiến nghị

Các khái niệm khoa học

(1) Khái niệm về phát triển bền vững (PTBV)

Theo Ủy ban thế giới về môi trường và Phát triển (World Commission on

Environment and Development) trong báo cáo chung “Tương lai của chúng ta” năm

1987, chính là “Phát triển nhằm thỏa mãn nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm

tổn hại đến khả năng thỏa mãn nhu cầu của các thế hệ mai sau” - (Development that

meets the need of the present without compromising the ability of future generations

to meet their own needs) PTBV được thể hiện ở cả 3 lĩnh vực: kinh tế - xã hội –

môi trường và hạt nhân của nó chính là con người

(2) Khái niệm về đô thị sinh thái

- Đô thị sinh thái là đô thị đảm bảo sự phát triển bền vững về môi trường và bền vững về kinh tế, nhăm nâng cao chất lượng sống cho người dân đô thị, tiến tới xây dựng một xã hội bền vững về văn hóa (Theo World Bank)

- Đô thị sinh thái là đô thị phát triển đảm bảo sự cân bằng với thiên nhiên hay cụ thể hơn là sự định cư cho phép các cư dân sinh sống trong điều kiện chất lượng cuộc sống nhưng sử dụng tối thiểu các nguồn tài nguyên thiên nhiên (Theo tổ chức sinh thái đô thị, Australia)

(3) Khái niệm về kiến trúc sinh thái

Kiến trúc sinh thái hay còn gọi là kiến trúc xanh, kiến trúc bền vững được hiểu là kiến trúc mà trong suốt vòng đời của công trình kể từ khi xây dựng, sử dụng cho đến khi loại bỏ đều được tiến hành theo các nguyên tắc là:

+ Cộng sinh với môi trường tự nhiên

+ Sử dụng các loại vật liệu tuần hoàn và tái sinh

+ Tạo môi trường bên trong lành mạnh, dễ chịu

+ Hoà nhập với môi trưòng nhân văn của lịch sử và khu vực

+ Ứng dụng các công nghệ mới tiết kiệm năng lượng

Tiêu chuẩn và các chỉ tiêu đánh giá công trình Xanh đã được ban hành và áp dụng ở nhiều nước phát triển và đang phát triển từ đầu gần hai thập kỷ qua Các nước trên thế giới đều có hội đồng kiến trúc xanh của riêng mình kèm theo các bộ chỉ tiêu đánh giá như Green Mark của Singapore, LEED của Hoa Kỳ, Green Star của Úc, hay gần đây là bộ chỉ tiêu dự thảo LOTUS của Hội đồng kiến trúc xanh Việt Nam Kiến trúc sinh thái là xu hướng tất yếu để đối phó với những tác động xấu của môi trường như biến đổi khí hậu và nóng lên của Trái đất

(4) Khái niệm về Quản lí qui hoạch đô thị

Quản lý đô thị trước hết là quản lý Nhà nước ở đô thị Quản lý Nhà nước ở

đô thị là hoạt động của cơ quan hành chính Nhà nước can thiệp vào các nguồn lực như tài nguyên thiên nhiên, tài chính và con người nhằm tạo dựng một môi trường