Tuy nhiên, ngoài những yếu tố tích cực như mang lại diện mạo mới cho thành phố Thái Nguyên, đồng thời cũng mang theo những bất cập, làm nẩy sinh nhiều vấn đề về môi trường đô thị như: cá
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
-
NGUYỄN MẠNH HOÀNG KHÓA: 2011 - 2013
TỔ CHỨC KHÔNG GIAN XANH TRONG KHU ĐÔ THỊ MỚI HỒ ĐIỀU HÒA XƯƠNG RỒNG
TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Quy hoạch vùng và đô thị
Mã số: 60.58.01.05
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS KTS ĐỖ HẬU
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Sau một thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay luận văn Thạc sĩ của tôi đã được hoàn thành tại trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS.KTS Đỗ Hậu
đã tận tình hướng dẫn trong suốt quá trình nghiên cứu và đã động viên, tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn
Tôi xin trân trọng cảm ơn Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Xây Dựng, Ban giám hiệu và Khoa sau đại học - Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
đã quan tâm, tạo điều kiện, động viên và đóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc cùng toàn thể các cán bộ,
công chức, viên chức Sở Xây dựng tỉnh Thái Nguyên đã tạo điều kiện tốt nhất
cho tôi trong công tác để có điều kiện hoàn thành khóa đào tạo Thạc sĩ tại
Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo đang giảng dạy tại Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội và các thầy cô giáo, các
nhà khoa học, các chuyên gia hiện đang công tác ở ngoài Trường đã tận tình
trao đổi, trực tiếp đóng góp nhiều ý kiến, hỗ trợ để luận văn có thể hoàn
thành
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Hà Nội, tháng 10 năm 2013
Nguyễn Mạnh Hoàng
Trang 3DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CHXHCN Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa
QH11, QH12 Quộc hội khóa XI, Quộc hội khóa XII
QĐ-UBND Quyết định- Ủy ban nhân dân QHXD Quy hoạch xây dựng
QCXDVN Quy chuẩn xây dựng Việt Nam TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam
Trang 4MỤC LỤC
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt
Danh mục các bảng, biểu
Danh mục các hình vẽ minh họa
PHẦN MỞ ĐẦU 1
Lý do chọn đề tài 1
Mục đích nghiên cứu 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
Đối tượng nghiên cứu 2
Phạm vi nghiên cứu 2
Phương pháp nghiên cứu 3
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3
Các khái niệm (thuật ngữ) 3
Cấu trúc luận văn 5
PHẦN NỘI DUNG 7
CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KHÔNG GIAN XANH TRONG CÁC KHU ĐÔ THỊ MỚI TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 7
1.1 Quá trình hình thành và phát triển các khu đô thị mới tại thành phố Thái Nguyên ……… 7
1.1.1 Thời kỳ trước năm 1986…… 7
1.1.2 Thời kỳ từ năm 1986 đến năm 1996 7
1.1.3 Thời kỳ từ năm 1997 đến nay…… 8
1.1.4 Đánh giá chung 9
Trang 51.2 Thực trạng tổ chức không gian xanh ở một số khu đô thị mới tại
thành phố Thái Nguyên ……… 10
1.2.1 Khu dân cư sinh thái kiểu mẫu phường Túc Duyên, thành phố Thái Nguyên 10
1.2.2 Khu dân cư số 1, 3, 4, 5 phường Đồng Quang, thành phố Thái Nguyên……… 13
1.2.3 Khu dân cư mới phường Tân Thịnh, thành phố Thái Nguyên 15
1.3 Thực trạng tổ chức không gian xanh tại khu đô thị mới hồ điều hòa Xương Rồng, thành phố Thái Nguyên … … 16
1.4 Những tồn tại và bất cập trong tổ chức không gian xanh tại khu đô thị mới hồ điều hòa Xương Rồng 18
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC TỔ CHỨC KHÔNG GIAN XANH TRONG CÁC KHU ĐÔ THỊ MỚI 21
2.1 Cơ sở lý luận tổ chức không gian xanh đô thị … 21
2.1.1 Lý luận tổ chức không gian xanh tại các nước phương Tây……….21
2.1.2 Lý luận tổ chức không gian xanh tại các nước phương Đông… …21
2.1.3 Lý luận tổ chức không gian xanh hiện đại…… 23
2.2 Phân loại hình cây xanh trong đô thị và khu đô thị mới 25
2.2.1 Phân loại cây xanh trong đô thị 25
2.2.2 Phân loại cây xanh trong khu đô thị mới 26
2.3 Cơ sở pháp lý tổ chức không gian xanh 27
2.3.1 Các văn bản pháp lý 27
2.3.2 Các quy chuẩn, tiêu chuẩn quy phạm 29
2.3.3 Điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng thành phố Thái Nguyên
đến năm 2020 31
2.4 Các yếu tố tác động đến việc tổ chức không gian xanh 33
2.4.1 Yếu tố điều kiện tự nhiên 33
Trang 62.4.2 Yếu tố văn hóa xã hội 34
2.4.3 Yếu tố khoa học kỹ thuật 35
2.4.4 Yếu tố kinh tế……… …… 35
2.4.5 Yếu tố công năng ……… …… 36
2.4.6 Yếu tố thẩm mỹ…….……… ……… 38
2.5 Các luận cứ khoa học lựa chọn cây trồng trong khu đô thị mới 39
2.5.1 Các loài cây xanh thích nghi trồng tại Thái Nguyên 39
2.5.2 Các chuẩn mực và giá trị cây xanh tại Thái Nguyên 42
2.6 Các bài học kinh nghiệm tổ chức không gian xanh trong nước và trên thế giới 44
2.6.1 Trên thế giới 44
2.6.2 Tại Việt Nam 49
2.6.3 Các bài học kinh nghiệm 55
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN XANH TRONG CÁC KHU ĐÔ THỊ MỚI TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 56
3.1 Quan điểm và mục tiêu 56
3.1.1 Quan điểm 56
3.1.2 Mục tiêu 57
3.2 Các nguyên tắc tổ chức không gian xanh 58
3.3 Giải pháp tổ chức không gian xanh trong các khu đô thị mới 60
3.3.1 Tổ chức hệ thống không gian xanh…… 60
3.3.2 Phối kết giữa các yếu tố tạo cảnh 67
3.4 Giải pháp tổ chức không gian xanh trong khu đô thị mới hồ điều hòa Xương Rồng, thành phố Thái Nguyên 75
3.4.1 Tổ chức không gian xanh ven hồ 75
3.4.2 Tổ chức không gian xanh trong nhóm nhà 76
3.4.3 Tổ chức không gian xanh trong đơn vị ở 77
3.4.4 Tổ chức không gian xanh trung tâm khu đô thị mới 78
Trang 73.4.5 Tổ chức không gian xanh trên đường phố 80
3.5 Giải pháp lựa chọn chủng loại cây trồng trong không gian xanh khu đô thị mới hồ điều hòa Xương Rồng 81
3.5.1 Nguyên tắc và tiêu chuẩn lựa chọn cây trồng 81
3.5.2 Lựa chọn chủng loại cây trồng 83
3.6 Giải pháp huy động sự tham gia của cộng đồng trong việc tổ chức không gian xanh 85
PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 88
1 Kết luận 88
2 Kiến nghị 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 8PHẦN MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường là sự gia tăng nhanh chóng của tốc độ đô thị hóa, gây ra nhiều tác động xấu đến môi trường tự nhiên, làm mất cân bằng sinh thái, khiến cho
cuộc sống đô thị ngày càng trở nên ngột ngạt và bức bối Đây là hệ quả tất yếu của việc thiếu kiểm soát quá trình đô thị hóa ở các nước đang phát triển trên thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng
Quá trình đô thị hóa tại Thành phố Thái Nguyên cũng đã và đang diễn
ra rất nhanh chóng Điều này được nhìn nhận bởi chỉ sau 08 năm được
công nhận là Đô thị loại II (Theo Quyết định số 135/2002/QĐ-TTg ngày 14/10/2002 của Thủ tướng Chính phủ) [12], thành phố Thái Nguyên
lại được công nhận là Đô thị loại I trực thuộc tỉnh Thái Nguyên
(Theo Quyết định 1645/QĐ-TTg ngày 01/9/2009 của Thủ tướng Chính phủ)
[19] và là thành phố được công nhận Đô thị loại I trực thuộc tỉnh đầu tiên
của vùng trung du và miền núi phía Bắc
Đô thị hóa đã giúp cho thành phố Thái Nguyên có được sự chuyển biến
tích cực trên nhiều mặt, thu hút được nhiều nhà đầu tư, đặc biệt vào lĩnh vực
bất động sản Nhiều khu dân cư mới, khu đô thị mới dần được hình thành và
phát triển Tuy nhiên, ngoài những yếu tố tích cực như mang lại diện mạo mới
cho thành phố Thái Nguyên, đồng thời cũng mang theo những bất cập, làm nẩy sinh nhiều vấn đề về môi trường đô thị như: các không gian xanh
không được quan tâm khai thác, sử dụng hợp lý; ngày càng bị lấn chiếm,
xâm hại dẫn đến chất lượng môi trường sống bị suy giảm đáng kể
Trang 9Hiện nay, việc tổ chức và xây dựng các không gian xanh tại thành phố
Thái Nguyên nói chung và tại các khu đô thị mới nói riêng vẫn đang bị xem
nhẹ Trong thời buổi "đất vàng, đất kim cương" nên nhiều nhà đầu tư vẫn cố
tình sao nhãng hoặc né tránh việc phải dành một tỷ lệ diện tích đất lớn để tạo
không gian xanh đích thực cho đô thị Đây không chỉ là vấn đề đến từ các nhà
đầu tư mà ngay cả chính quyền địa phương cũng đã buông lỏng công tác quản
lý, làm mất dần đi những không gian xanh qúy giá trong các khu đô thị mới
Xuất phát từ những phân tích trên, việc nghiên cứu đề xuất
các giải pháp “Tổ chức không gian xanh trong khu đô thị mới hồ điều hòa
Xương Rồng tại thành phố Thái Nguyên” được đặt ra trong đề tài này
là một yêu cầu cần thiết và cấp bách trong quá trình xây dựng và hoàn thiện
Hy vọng kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần làm thay đổi sự nhìn nhận
cho các thành phần xã hội khi tham gia vào trong công tác quản lý, đầu tư
xây dựng và sử dụng không gian xanh trong các khu đô thị mới tại thành phố
Thái Nguyên trong tương lai
Mục đích nghiên cứu
Đề xuất các giải pháp tổ chức không gian xanh trong các khu
đô thị mới theo hướng tiện nghi, sinh thái, mỹ quan, dân tộc và hiện đại;
đáp ứng nhu cầu của người dân, góp phần cải thiện, nâng cao chất lượng
môi trường sống và cảnh quan trong các khu đô thị mới tại Thái Nguyên
nói chung và tại khu đô thị mới hồ điều hòa Xương Rồng nói riêng
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Các không gian xanh trong khu đô thị mới
Phạm vi nghiên cứu: Khu đô thị mới hồ điều hòa Xương Rồng nói
riêng và các khu đô thị mới tại thành phố Thái Nguyên nói chung theo quy
hoạch chung thành phố Thái Nguyên đến năm 2020 đã được phê duyệt
Trang 10Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa, phỏng vấn
- Phương pháp xử lý thông tin, phân tích, tổng hợp
- Phương pháp nhận dạng, chẩn đoán và dự báo
- Phương pháp thực nghiệm, kiểm chứng
- Phương pháp tiếp cận hệ thống và cấu trúc
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Kết quả của đề tài góp phần bổ sung lý thuyết về việc tổ chức không gian xanh trong các khu đô thị mới Các mô hình, giải pháp đề xuất
đảm bảo tính khoa học và thực tiễn, đáp ứng các yêu cầu phát triển của các
khu đô thị mới tại Thái Nguyên hiện nay cũng như trong tương lai
- Áp dụng các kết quả nghiên cứu trong quy hoạch xây dựng khu đô thị mới hồ điều hòa Xương Rồng thành một khu đô thị mới có cảnh quan đẹp trên cơ sở tổ chức tốt các không gian xanh
- Kết quả của đề tài có thể tham khảo cho công tác quy hoạch, thiết kế
đô thị các không gian xanh trong các khu đô thị mới trên địa bàn thành phố
Thái Nguyên và một số địa điểm khác có điều kiện tương tự tại Việt Nam
Các khái niệm (thuật ngữ)
- Đô thị: Là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và
chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hoá hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy
sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị,
Trang 11ngoại thị của thị xã; thị trấn (Theo Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12)
[34]
- Đô thị hóa: Là sự mở rộng của đô thị, tính theo tỉ lệ phần trăm giữa
số dân đô thị hay diện tích đô thị trên tổng số dân hay diện tích của một vùng
hay khu vực Nó cũng có thể tính theo tỉ lệ gia tăng của hai yếu tố đó
theo thời gian Nếu tính theo cách đầu thì nó còn được gọi là mức độ
đô thị hóa; còn theo cách thứ hai, nó có tên là tốc độ đô thị hóa
(Theo Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12) [34]
- Đô thị mới: Đô thị mới là đô thị dự kiến hình thành trong tương lai
theo định hướng quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị quốc gia, được đầu tư
xây dựng từng bước đạt các tiêu chí của đô thị theo quy định của pháp luật
(Theo Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12) [34]
- Khu đô thị mới: Là một khu vực trong đô thị, được đầu tư xây dựng
mới đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và nhà ở
(Theo Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12) [34]
- Kiến trúc cảnh quan đô thị: Là tổ hợp các vật thể trong đô thị,
bao gồm các công trình kiến trúc, kỹ thuật, nghệ thuật, quảng cáo mà sự
tồn tại, hình ảnh, kiểu dáng của chúng chi phối hoặc ảnh hưởng trực tiếp
đến cảnh quan đô thị (Theo Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12) [34]
- Không gian đô thị: Là không gian bao gồm các vật thể kiến trúc đô thị,
cây xanh, mặt nước trong đô thị có ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan đô thị
(Theo Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12) [34]
- Cảnh quan đô thị: Là không gian cụ thể có nhiều hướng quan sát
ở trong đô thị như không gian trước tổ hợp kiến trúc, quảng trường, đường phố, hè, đường đi bộ, công viên, thảm thực vật, vườn cây, vườn hoa,
Trang 12đồi, nỳi, gũ đất, đảo, cự lao, triền đất tự nhiờn, dải đất ven bờ biển, mặt hồ,
mặt sụng, kờnh, rạch trong đụ thị và khụng gian sử dụng chung thuộc đụ thị
(Theo Luật Quy hoạch đụ thị số 30/2009/QH12) [34]
- Không gian xanh trong khu đô thị mới bao gồm: Công viên, vườn hoa,
vườn dạo, hồ nước (tự nhiên hoặc nhân tạo), quảng trường; các khu vực
công cộng khác trồng cây xanh, thảm cỏ v.v (Theo quan điểm tỏc giả)
- Quản lý cõy xanh đụ thị bao gồm: Quy hoạch, trồng, chăm súc,
ươm cõy, bảo vệ và chặt hạ, dịch chuyển cõy xanh đụ thị (Theo Nghị định
64/2010/NĐ-CP) [22]
- Cõy xanh đụ thị: Là cõy xanh sử dụng cụng cộng, cõy xanh sử dụng
hạn chế và cõy xanh chuyờn dụng trong đụ thị (Theo Nghị định 64/2010/NĐ-CP) [22]
- Cõy xanh sử dụng cụng cộng đụ thị: Là cỏc loại cõy xanh được trồng
trờn đường phố (gồm cõy búng mỏt, cõy trang trớ, dõy leo, cõy mọc tự nhiờn,
thảm cỏ trồng trờn hố phố, dải phõn cỏch, đảo giao thụng); cõy xanh trong
cụng viờn, vườn hoa; cõy xanh và thảm cỏ tại quảng trường và cỏc khu vực
cụng cộng khỏc trong đụ thị (Theo Nghị định 64/2010/NĐ-CP) [22]
Cấu trỳc luận văn
- Phần mở đầu: Giới thiệu lý do chọn đề tài; mục đớch nghiờn cứu;
đối tượng và phạm vi nghiờn cứu; phương phỏp nghiờn cứu; ý nghĩa khoa học
và thực tiễn của đề tài; cấu trỳc đề tài và giải thớch thuật ngữ
- Phần nội dung: Bao gồm 03 chương:
+ Chương 1: Thực trạng tổ chức khụng gian xanh trong cỏc khu
đụ thị mới tại thành phố Thỏi Nguyờn