BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI TRẦN VĂN RIỄM TỔ CHỨC KHÔNG GIAN ĐI BỘ TRONG KHU ĐÔ THỊ MỚI NAM ĐƯỜNG VÀNH ĐAI 3 QUẬN HOÀNG MAI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
TRẦN VĂN RIỄM
TỔ CHỨC KHÔNG GIAN ĐI BỘ TRONG KHU ĐÔ THỊ MỚI NAM ĐƯỜNG VÀNH ĐAI 3
QUẬN HOÀNG MAI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
TRẦN VĂN RIỄM
KHÓA 2012 - 2014
TỔ CHỨC KHÔNG GIAN ĐI BỘ TRONG KHU ĐÔ THỊ MỚI NAM ĐƯỜNG VÀNH ĐAI 3
QUẬN HOÀNG MAI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Quy hoạch vùng và đô thị
Mã số: 60.58.01.05
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS TS LƯƠNG TÚ QUYÊN
Hà Nội - 2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS TS Lương Tú Quyên
đã tận tình hướng dẫn, cho tôi nhiều kiến thức và đã động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Tôi xin trân trọng cảm ơn Khoa Sau đại học, Bộ môn Quy hoạch Vùng
& Đô thị - Khoa Sau đại học - Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đã quan tâm, tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành luận văn
Tôi cũng xin được chân thành cảm ơn các nhà khoa học, các chuyên gia, các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp đã đóng góp cho tôi nhiều ý kiến trong quá trình nghiên cứu
Xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã động viên, giúp đỡ và chia
sẻ những khó khăn với tôi
Hà Nội, tháng 08 năm 2014
Trần Văn Riễm
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn
là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng
Hà Nội, tháng 08 năm 2014
Trần Văn Riễm
Trang 5MỤC LỤC
Lời cảm ơn Lời cam đoan Mục lục Danh mục các hình vẽ Danh mục các bảng, biểu MỞ ĐẦU 1
Lý do chọn đề tài 1
Mục đích nghiên cứu 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
Phương pháp nghiên cứu 2
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4
Các thuật ngữ, khái niệm sử dụng trong luận văn 4
Cấu trúc của luận văn 5
NỘI DUNG 7
CHƯƠNG 1 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KHÔNG GIAN ĐI BỘ TRONG KHU ĐÔ THỊ MỚINAM ĐƯỜNG VÀNH ĐAI 3 7
1.1 Tổng quan về không gian đi bộ trong một số khu đô thị mới tại Hà Nội 7
1.1.1 Khu đô thị mới Trung Hòa - Nhân Chính 7
1.1.2 Khu đô thị mới Linh Đàm 8
1.1.3 Khu đô thị mới Định Công 11
1.1.4 Khu đô thị mới Mỹ Đình II 12
1.2 Thực trạng tổ chức không gian đi bộ trong khu đô thị mới Nam đường vành đai 3 13
Trang 61.2.1 Khái quát về phương án quy hoạch khu đô thị mới Nam đường vành
đai 3 14
1.2.2 Thực trạng tổ chức giao thông và không gian đi bộ trong khu đô thị mới Nam đường Vành đai 3 20
1.3 Vấn đề cần giải quyết của luận văn 21
CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC TỔ CHỨC KHÔNG GIAN ĐI BỘ TRONG KHU ĐÔ THỊ MỚINAM ĐƯỜNG VÀNH ĐAI 3 23
2.1 Các cơ sở pháp lý 23
2.1.1 Các tiêu chuẩn, quy chuẩn thiết kế tuyến phố đi bộ 23
2.1.2 Các tiêu chuẩn về thiết kế cảnh quan 26
2.1.3 Các cơ sở pháp lý cho việc tổ chức không gian đi bộ trong khu đô thị Nam đường vành đai 3 32
2.2 Các cơ sở lý luận 35
2.2.1 Lý thuyết về đơn vị ở 35
2.2.2 Lý thuyết hình ảnh đô thị 37
2.2.3 Đặc tính và các loại hình không gian đi bộ 39
2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức không gian đi bộ 41
2.3.1 Yếu tố tự nhiên 41
2.3.2 Yếu tố văn hoá, xã hội 44
2.3.3 Yếu tố kinh tế 45
2.3.4 Những ảnh hưởng của đặc điểm hiện trạng 46
2.3.5 Những hoạt động của con người 46
2.4 Bài học kinh nghiệm trong và ngoài nước 48
2.4.1 Tổ chức không gian đi bộ ở một số nước trên thế giới 48
2.4.2 Tổ chức không gian đi bộ ở Việt Nam 55
Trang 7CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN ĐI BỘ
TRONG KHU ĐÔ THỊ MỚINAM ĐƯỜNG VÀNH ĐAI 3 60
3.1 Nguyên tắc tổ chức không gian đi bộ trong khu đô thị mới Nam đường vành đai 3 60
3.2 Giải pháp tổ chức không gian đi bộ trong khu đô thị mới Nam đường vành đai 3 61
3.2.1 Giải pháp tổ chức hệ thống giao thông đi bộ 61
3.2.2 Giải pháp tổ chức cây xanh 75
3.2.3 Giải pháp ánh sáng, vật liệu, màu sắc 82
3.2.4 Trang thiết bị đô thị và hạ tầng kỹ thuật 87
3.2.5 Giải pháp quản lý 92
3.2.6 Giải pháp kỹ thuật 93
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 95
I Kết luận 95
II.Kiến nghị 96
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 8DANH MỤC HÌNH
Số hiệu hình Tên hình
Hình 1.1 Không gian đi bộ trong khu đô thị mới Trung Hòa -
Nhân Chính Hình 1.2 Giao thông đi bộ giao cắt với giao thông cơ giới trong
khu đô thị mới Trung Hòa - Nhân Chính Hình 1.3 Không gian đi bộ kết hợp với khu cây xanh trong khu đô
thị mới Linh Đàm Hình 1.4 Không gian đi bộ trong khu đô thị mới Định Công
Hình 1.5 Quy hoạch chi tiết mạng lưới giao thông khu đô thị mới
Định Công Hình 1.6 Quy hoạch chi tiết mạng lưới giao thông khu đô thị mới
Mỹ Đình II Hình 1.7 Không gian đi bộ là các vỉa hè hẹp trong khu đô thị mới
Hình 1.10 Hiện trạng giao thông, công trình công cộng và cây xanh
khu đô thị Nam đường vành đai 3
Hình 2.1 Mô hình đơn vị ở của Clarence Perry
Hình 2.2 Mặt bằng chi tiết một khu trong Redburn
Hình 2.3 Năm yếu tố hình ảnh đô thị của Kevin Lynch
Hình 2.4 Không gian đi bộ theo tuyến phố
Hình 2.5 Không gian đi bộ tập trung
Trang 9Hình 2.6 Không gian đi bộ trong khu cây xanh, mặt nước
Hình 2.7 Khu phố đi bộ ở Hội An
Hình 2.8 Hội An với những không gian văn hóa đặc trưng
Hình 2.9 Đường Nguyễn Đình Chiểu và những hoạt động nghệ
thuật Hình 2.10 Giới hạn tuyến phố Hàng Ngang- Hàng Đào
Hình 2.11 Xe cơ giới hoạt động trên tuyến phố vào ban ngày
Hình 2.12 Tuyến phố đi bộ Hàng Ngang - Hàng Đào vào ban đêm Hình 2.13 Sơ đồ vị trí 3 tuyến phố đi bộ khu vực lăng Bác
Hình 2.14 Người dân dắt xe vào cơ quan
Hình 2.15 Phố đi bộ La Rambla và các loại hình không gian nghệ
thuật Hình 2.16 Phố đi bộ Swanston và các loại hình không gian nghệ
thuật Hình 2.17 Một góc tuyến phố đi bộ Huchette
Hình 2.18 Phố đi bộ Third street đầy màu sắc vào buổi tối
Hình 2.19 Hình ảnh phố đi bộ Third street ngày và đêm
Hình 3.1 Sơ đồ tổ chức các tuyến đi bộ
Hình 3.2 Mặt cắt tuyến phố đi bộ thương mại
Hình 3.3 Minh họa tuyến phố đi bộ thương mại
Hình 3.4 Mặt cắt trục đi bộ trong các khu ở
Hình 3.5 Minh họa trục đi bộ trong các khu ở
Hình 3.6 Mặt bằng và mặt cắt trục đi bộ dọc đường phố
Hình 3.7 Minh họa trục đi bộ dọc đường phố
Hình 3.8 Tuyến đi bộ trong công viên
Hình 3.9 Không gian đi bộ kết hợp các công trình dịch vụ nhỏ
Trang 10Hình 3.10 Các chức năng của tuyến đi bộ trên cao
Hình 3.11 Mặt bằng tuyến đi bộ trên cao và các cầu bộ hành
Hình 3.12 Minh họa tổ chức tuyến đi bộ trên cao
Hình 3.13 Mặt cắt tuyến đi bộ trên cao
Hình 3.14 Không gian chuyển tiếp từ trên cao xuống mặt đất
Hình 3.15 Những vị trí giao cắt của tuyến đi bộ với giao thông cơ
giới Hình 3.16 Minh họa cầu bộ hành
Hình 3.17 Mặt cắt cầu bộ hành
Hình 3.18 Minh họa cầu bộ hành
Hình 3.19 Thủ pháp bố cục cây xanh điểm nhìn, dẫn dắt điểm nhìn
theo đường dạo của liên kết cây xanh Hình 3.20 Các cách bố cục cây xanh trong khu đi bộ
Hình 3.21 Cây xanh khu phố đi bộ đẹp và an toàn
Hình 3.22 Cây xanh kết hợp với công trình kiến trúc nhỏ, tiểu cảnh
trang trí trong khu đi bộ Hình 3.23 Một số loại cây thân thẳng, tạo tầm nhìn tốt
Hình 3.24 Cây xanh trên tuyến phố đi bộ
Hình 3.25 Một số loại cây bám bờ kè
Hình 3.26 Một số loại cây trồng ven sông
Hình 3.27 Mặt bằng tổ chức cây xanh tuyến phố đi bộ dọc theo trục
đường giao thông Hình 3.28 Tổ chức cây xanh tuyến phố đi bộ dọc theo trục đường
giao thông Hình 3.29 Chiếu sáng với các hoạt động khác nhau
Hình 3.30 Đèn chiếu sáng lên cây xanh
Trang 11Hình 3.31 Đèn chiếu sáng cho tác phẩm điêu khắc
Hình 3.32 Minh họa chiếu sáng tuyến phố đi bộ
Hình 3.33 Minh họa một số dạng gạch lát vỉa hè và đường dạo Hình 3.34 Hệ thống trang thiết bị trên tuyến phố đi bộ dọc các trục
đường giao thông Hình 3.35 Minh họa ghế ngồi trên tuyến phố đi bộ
Hình 3.36 Minh họa các loại đèn
Trang 12Bảng 2.1 Tiêu chuẩn đất cây xanh đường phố
Bảng 2.2 Tổng hợp tiêu chuẩn diện tích đất cây xanh sử dụng công
cộng Bảng 2.3 Kích thước dải cây xanh đường phố
Bảng 2.4 Tiêu chuẩn chiếu sáng các khu vực dành cho người đi bộ Bảng 2.5 Tổng công suất bóng và quang thông tối đa của bộ đèn
chiếu sáng đường hầm Bảng 2.6 Tiêu chuẩn chiếu sáng cầu và đường hầm dành cho
người đi bộ Bảng 2.7 Những đặc điểm của hoạt động đi bộ theo các nhóm tuổi
Trang 13Nhìn chung tại các thành phố lớn ở Việt Nam, đặc biệt là ở Hà Nội, nhu cầu về không gian đi bộ ngày càng lớn Tuy nhiên, việc tổ chức không gian đi bộ đến nay vẫn còn thiếu và chưa được quan tâm nhiều trong quy hoạch các khu đô thị Những lý thuyết và phương pháp quy hoạch, thiết kế không gian đi bộ phù hợp với điều kiện và con người Việt Nam chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống
Quy hoạch chung thủ đô Hà Nội đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng chính phủ phê duyệt năm 2011 Cùng với việc triển khai quy hoạch phân khu các vùng phát triển mới, thành phố cũng đã tiến hành triển khai quy hoạch chi tiết các khu đô thị mới phát triển hiện đại và đồng
bộ, trong đó đặc biệt chú trọng đến việc tổ chức các không gian mở, không gian cảnh quan đường phố, không gian đi bộ giao tiếp cộng đồng không những nhằm nâng cao chất lượng, tiện ích cho cư dân đô thị mà còn là yếu
tố hấp dẫn người dân di chuyển từ trung tâm chật chội ra sinh sống tại các khu đô thị mới, xứng với vị thế của thành phố thủ đô của cả nước
Khu đô thị mới Nam đường vành đai 3 nằm tại phía nam Hà Nội, thuộc quận Hoàng Mai, cách trung tâm Hà Nội 8 km về hướng nam Quy hoạch chi tiết xây dựng khu đô thị Nam đường vành đai 3 đã được UBND Thành
Trang 142
phố Hà Nội phê duyệt năm 2010, điều chỉnh Quy hoạch chi tiết khu đô thị Nam đường vành đai 3 được phê duyệt năm 2012 và đang từng bước được triển khai Tuy nhiên việc tổ chức không gian đi bộ trong đồ án vẫn còn nhiều hạn chế
Vì vậy, việc nghiên cứu tổ chức không gian đi bộ trong công tác điều chỉnh quy hoạch khu đô thị mới nam đường vành đai 3 là rất cần thiết góp phần tạo nên bộ mặt kiến trúc của đô thị, giải quyết vấn đề giao thông, tiện nghi, an toàn, tổ chức môi trường sống thoải mái trong đô thị, làm phong phú đời sống hoạt động xã hội của dân cư xứng tầm là một khu đô thị hiện đại chất lượng cao của thành phố Hà Nội
Mục đích nghiên cứu
Đề xuất các giải pháp tổ chức hệ thống không gian đi bộ trong khu đô thị mới Nam đường vành đai 3 góp phần làm tăng chất lượng cho khu đô thị, tạo bộ mặt đô thị văn minh hiện đại phù hợp với quy hoạch mở rộng thủ đô.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống không gian đi bộ trong khu đô thị mới Nam đường vành đai 3
- Phạm vi nghiên cứu: Các giải pháp tổ chức không gian đi bộ khu đô thị mới Nam đường vành đai 3 với ranh giới nghiên cứu có diện tích 89,8ha đến năm 2030
Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp tiếp cận hệ thống và cấu trúc
Phương pháp tiếp cận hệ thống và cấu trúc là phương pháp nghiên cứu chủ đạo được vận dụng xuyên suốt trong quá trình nghiên cứu luận văn
Trang 153
Đối tượng nghiên cứu được xem xét như một hệ thống, bao gồm những bộ phận cấu thành, mối quan hệ tương tác và mục tiêu.Phương pháp
tiếp cận hệ thống và cấu trúc cho phép phân chia vấn đề phức tạp thành
các vấn đề đơn giản để xử lý, từ đó rút ra được những đặc trưngnnổi trội
và quy luật của đối tượng làm cơ sở hình thành các đối sách hợp lý cho từng trường hợp cụ thể
- Phương pháp điều tra khảo sát hiện trạng
Để phục vụ cho công tác nghiên cứu đề tài, nhiều cuộc điều tra, khảo
sát thực tế về tổ chức không gian đi bộ trong các khu đô thị mới đã được
thực hiện tại Hà Nội Các số liệu thực tế và nhiều thông tin đã được thu
thập, lồng ghép và sử dụng trong nghiên cứu này như: kinh nghiệm trên
thế giới về tổ chức không gian đi bộ, thông tin từ các chuyên gia quy
hoạch trong nhiều lĩnh vực, hệ thống văn bản pháp quy, quy chuẩn, tiêu
chuẩn và hệ thống quy hoạch Việt Nam
- Phương pháp kế thừa
Luận văn kế thừa có chọn lọc các nghiên cứu đã có cả trong nước và
quốc tế Các tài liệu trong nhiều lĩnh vực liên quan như: hệ thống quy
hoạch, văn bản pháp lý, các đề tài nghiên cứu khoa học có liên quan, các
luận văn, luận án đã được tham khảo, tổng hợp nhằm cung cấp cái nhìn
toàn diện về tổ chức không gian đi bộ trong các khu đô thị mới
- Phương pháp phân tích tổng hợp
Dựa trên kết quả của các nghiên cứu trước, luận văn áp dụng phương
pháp tổng hợp để nhận diện những xu hướng hiện có trong lý thuyết cũng
như trong thực tế xây dựng Trên cơ sở đó, đưa ra những nhận định, phân
tích làm nền tảng cho các đề xuất phù hợp với các điều kiện của Hà Nội
Trang 164
- Phương pháp chuyên gia
Luận văn sử dụng một số thông tin thu thập từ phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc bao gồm các cán bộ thiết kế, cán bộ làm công tác quản lý, các chuyên gia tư vấn và các nhà khoa học
- Phương pháp thực chứng, ứng dụng
Trên cơ sở kết quả của các phương án trên, luận văn áp dụng các phương pháp mô hình hóa, khái quát hóa nhằm đưa ra những kết quả mang tính lý thuyết cao, nhưng vẫn có thể áp dụng trong thực tiễn, cụ thể giải quyết những tồn tại trong việc tổ chức không gian đi bộ trong khu đô thị mới Nam đường vành đai 3
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Góp phần bổ sung lý luận về tổ chức không gian đi bộ trong các khu
đô thị của các thành phố lớn và làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy chuyên môn
- Các giải pháp đề xuất tổ chức không gian đi bộ cho khu đô thị mới Nam đường vành đai 3 trên cơ sở khoa học mang tính khả thi theo nội dung nghiên cứu và trình tự logic của luận văn là tài liệu tham khảo cho công tác quy hoạch các khu đô thị mới trên địa bàn thành phố Hà Nội và
có thể tham khảo sử dụng cho các thành phố khác
Các thuật ngữ, khái niệm sử dụng trong luận văn
- Đường đô thị (hay đường phố): là đường bộ trong đô thị bao gồm
phố, đường ôtô thông thường và các đường chuyên dụng khác [5]
- Phố: là đường trong đô thị, mà dải đất dọc hai bên đường được xây
dựng các công trình dân dụng với tỉ lệ lớn [5]
- Đường đi bộ: là đường dành riêng cho người đi bộ có thể được thiết
kế chuyên dụng hoặc là phần đường thuộc phạm vi hè đường [5]
Trang 175
- Hè đi bộ: là phần bề rộng hè đường phục vụ người đi bộ, còn được
gọi là phần đường đi bộ trên hè Hè đi bộ được xem như một bộ phận không thể thiếu trên mặt cắt ngang phố trong đô thị [5]
- Không gian đi bộ:
Là không gian giao thông phục vụ nhu cầu đi lại vận chuyển mà không
sử dụng các phương tiện giao thông cơ giới Đồng thời không gian đi bộ là những không gian mở công cộng đáp ứng nhu cầu giao tiếp nghỉ ngơi, giải trí của người dân [3]
- Phạm vi hoạt động đi bộ:
Là phạm vi mà trong đó con người cảm thấy thoải mái khi đi bộ Theo quy phạm, bán kính tối ưu cho phạm vi hoạt động đi bộ không quá 500m [3]
Cấu trúc của luận văn
Phần mở đầu
Phần nội dung: Bao gồm 3 chương