Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương (Luận văn thạc sĩ)

Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương (Luận văn thạc sĩ)Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương (Luận văn thạc sĩ)Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương (Luận văn thạc sĩ)Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương (Luận văn thạc sĩ)Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương (Luận văn thạc sĩ)Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương (Luận văn thạc sĩ)Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương (Luận văn thạc sĩ)Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương (Luận văn thạc sĩ)Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương (Luận văn thạc sĩ)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Đỗ Thị Mỹ Lệ

DẠY HỌC VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC SINH LỚP 5

THEO HƯỚNG TÍCH HỢP VỚI LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Đỗ Thị Mỹ Lệ

DẠY HỌC VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC SINH LỚP 5

THEO HƯỚNG TÍCH HỢP VỚI LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG

Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục tiểu học)

Mã số : 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN THỊ LY KHA

Thành phố Hồ Chí Minh – 2017

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của tôi Các số liệu, kết quả trong luận văn là trung thực, được thu thập trong quá trình nghiên cứu và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Mỹ Lệ

LỜI CẢM ƠN

Việc hoàn thành luận văn với tôi là một thách thức, một trải nghiệm mới trong quá trình học tập và nghiên cứu Thực tế, không có sự thành công nào mà không gắn liền với sự hỗ trợ giúp đỡ dù ít hay nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác

Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Thị Ly Kha Cô đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ tôi với tinh thần đầy trách nhiệm trong suốt quá trình tôi thực hiện luận văn

Đồng thời, tôi xin chân thành cảm ơn đến Quý Thầy Cô giảng dạy lớp Cao học, phòng Sau Đại học và Khoa Giáo dục Tiểu học đã cùng đồng hành, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường

Ngoài ra, tôi cũng trân trọng cảm ơn BGH, GV và HS lớp 5 của trường Tiểu học Long Thuận, thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình tìm hiểu thực tế và thử nghiệm tại Trường

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tập thể lớp Cao học Giáo dục học (Tiểu học) K26 và bạn bè đã chia sẻ, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập cũng như khi thực hiện luận văn này

Học viên cao học

Đỗ Thị Mỹ Lệ

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục chữ viết tắt

Danh mục các bảng

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VĂN MIÊU TẢ TÍCH HỢP VỚI DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG 12

1.1 Một số khái niệm liên quan đến dạy văn miêu tả lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương 12

1.2 Đặc điểm của dạy học văn miêu tả và dạy học Lịch sử địa phương 14

1.3 Đặc điểm tâm lí nhận thức của học sinh tiểu học trong dạy học Tập làm văn tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương 15

1.4 Lí luận dạy học tích hợp – cơ sở của dạy học Tập làm văn tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương 17

1.4.1 Dạy học theo quan điểm tích hợp 17

1.4.2 Dạy học theo định hướng tiếp cận năng lực 18

1.4.3 Phát huy tính chủ động tích cực của người học 18

Tiểu kết chương 1 20

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VĂN MIÊU TẢ TÍCH HỢP VỚI DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG 21

2.1 Thực trạng chương trình, tài liệu, tổ chức dạy học văn miêu tả, dạy học Lịch sử cho học sinh lớp 5 21

2.1.1 Chương trình dạy học 21

2.1.2 Tài liệu dạy học 24

2.1.3 Tổ chức hoạt động dạy học 25

2.2 Thực trạng giảng dạy của giáo viên 26

2.2.3 Hình thức tổ chức dạy học 29

2.2.4 Hình thức, biện pháp đánh giá 29

2.3 Thực trạng học tập của học sinh 30

2.3.1 Nhận thức của học sinh 30

2.3.2 Thái độ học tập của học sinh 33

2.3.3 Kết quả học tập của học sinh 34

Tiểu kết chương 2 35

Chương 3 THIẾT KẾ BÀI DẠY HỌC VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC SINH LỚP 5 THEO HƯỚNG TÍCH HỢP VỚI DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG 36

3.1 Nguyên tắc thiết kế bài dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương 36

3.1.1 Đảm bảo tính khoa học 36

3.1.2 Đảm bảo tính sư phạm 36

3.1.3 Đảm bảo tính thực tiễn 37

3.1.4 Đảm bảo tính tích hợp 37

3.2 Quy trình, phương pháp thiết kế bài dạy học văn miêu tả 37

3.2.1 Quy trình thiết kế bài dạy văn miêu tả 37

3.2.2 Quy trình thiết kế bài dạy văn miêu tả tích hợp với Lịch sử địa phương 38

3.2.3 Phương pháp thiết kế bài dạy học văn miêu tả tích hợp với Lịch sử địa phương 40

3.3 Một số bài dạy học văn miêu tả được thiết kế và điều kiện thực hiện 41

3.3.1 Một số bài dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương 41

3.3.2 Điều kiện để thực hiện bài dạy văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương 46

Tiểu kết chương 3 49

ĐỊA PHƯƠNG 50

4.1 Đối tượng, nội dung thử nghiệm 50

4.1.1 Đối tượng 50

4.1.2 Nội dung 50

4.2 Thời gian, quy trình 52

4.3 Kết quả thử nghiệm và phân tích, đánh giá kết quả 52

Tiểu kết chương 4 60

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 61

DANH MỤC BÀI BÁO CỦA TÁC GIẢ 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO 64 PHỤ LỤC

BT Bài tập BGH Ban giám hiệu

GV Giáo viên

HS Học sinh SGK Sách giáo khoa TLV Tập làm văn

Bảng 2.1 Phân phối chương trình - lịch trình dạy học văn miêu tả lớp 5 22

Bảng 2.2 Ý kiến của giáo viên về việc làm văn của học sinh 22

Bảng 2.3 Ý kiến của học sinh về khả năng làm văn 22

Bảng 2.4 Ý kiến của Phụ huynh học sinh về việc học văn của học sinh 38

Bảng 2.5 Kết quả thống kê khảo sát kĩ năng làm văn miêu tả của học sinh 22

Bảng 3.1 Cấu trúc và nội dung của văn miêu tả lớp 5 38

Bảng 4.1 Số từ và số lỗi của học sinh nhóm đối chứng và nhóm thử nghiệm 34

Bảng 4.2 Kết quả thống kê khảo sát kĩ năng làm văn miêu tả đợt 1 của học sinh 34

Bảng 4.3 Kết quả thống kê khảo sát kĩ năng làm văn miêu tả đợt 2 của học sinh 34

Bảng 4.4 So sánh kết quả của nhóm đối chứng và nhóm thử nghiệm 34

Bảng 4.5 Ý kiến của Ban giám hiệu và giáo viên về dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương 54

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn vấn đề dạy học văn miêu tả theo định hướng tích hợp

Dạy học tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục tích cực đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học ở nhà trường và trong việc xây dựng chương trình trong nhiều năm nay

Thực hiện công văn số 4304/BGDĐT-GDTH về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm

vụ Giáo dục tiểu học năm học 2016-2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 31 tháng 8 năm 2016 Trong phần nhiệm vụ cụ thể của công văn này nói rõ: “Đưa các nội dung giáo dục văn hoá truyền thống, giáo dục thông qua di sản vào nhà trường” và tiếp tục thực hiện tích hợp dạy học tiếng Việt và các nội dung giáo dục vào các môn học và hoạt động giáo dục, việc tích hợp cần đảm bảo tính hợp lí, hiệu quả, không gây áp lực đối với HS và GV

Công văn số 261- CV/BTGTU ngày 15/11/2016 của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Tiền Giang về khảo sát việc dạy và học Lịch sử địa phương trên địa bàn tỉnh Tiền Giang; công văn số 1628/SGDĐT- TVTBNG ngày 9/12/2016 về việc Kế hoạch Khảo sát việc dạy và học Lịch sử Qua việc học Lịch sử địa phương sẽ giúp HS nâng cao kiến thức hiểu biết về lịch sử - văn hóa, vùng đất và con người trong tỉnh Tiền Giang

Từ đó cổ vũ các em nâng cao ý thức, rèn đức, luyện tài xây dựng quê hương đất nước ngày thêm giàu đẹp, xứng danh với truyền thống quê hương Tiền Giang giàu đẹp và anh hùng

Môn Tiếng Việt lớp 5 có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện cho HS kĩ năng nghe, nói, đọc, viết Trong đó TLV là phân môn giúp HS trang bị kiến thức và rèn luyện kĩ năng làm văn, góp phần cùng với các môn học khác mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy lô-gíc, trí tưởng tượng, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc, tính thẩm mĩ, hình thành và phát triển nhân cách cho HS Cũng từ đó, HS có thể trau dồi thái độ ứng xử

có văn hoá, tinh thần trách nhiệm, bồi dưỡng tình cảm lành mạnh, tình yêu tiếng Việt, tình yêu quê hương đất nước Thông qua môn TLV, HS vận dụng và hoàn thiện một cách tổng hợp những kiến thức, kĩ năng Tiếng Việt và một số kiến thức có liên quan đến bài văn mà các em đã biết để tạo lập nên những bài văn hay, giàu tính nghệ thuật

Dạy văn miêu tả theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương là vấn đề tương đối mới nhưng nó có hiệu quả nhất định Bởi vì việc tích hợp các môn học, tích hợp nhiều nội dung của một môn học một mặt giảm được áp lực học, tránh được sự trùng lặp về nội dung; mặt khác nâng cao chất lượng dạy và học, phát huy được năng lực của HS trong việc lĩnh hội kiến thức và vận dụng kiến thức vào cuộc sống hàng ngày, tránh kiểu lĩnh hội kiến thức một cách thụ động, thiếu sự năng động sáng tạo ở

HS Khi miêu tả sự vật thay gì GV yêu cầu HS miêu tả những vật xa lạ với các em thì việc miêu tả sự vật ở địa phương sẽ hay hơn, gần gũi với HS hơn vừa mang tính đổi mới vừa gắn kết được các môn học

Xuất phát từ những lý do trên và cùng với mong muốn giúp các em có thể tích hợp nhiều kiến thức Lịch sử địa phương để làm được một bài văn miêu tả do đó tôi chọn đề tài “Dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương” để nghiên cứu

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề dạy học văn miêu tả theo định hướng tích hợp

Trên thế giới có rất nhiều tác giả nghiên cứu về quan điểm tích hợp trong đó có Ken Wilber đã đề xuất lý thuyết tích hợp Lý thuyết tích hợp tìm kiếm sự tổng hợp tốt nhất hiện thực “xưa- pre-modern, nay-modern, và mai sau- postmodern” Mọi sự vật rời rạc được kết hợp thành một mạng hoạt động phức hợp Lý thuyết tích hợp đã được nhiều nhà nghiên cứu áp dụng trong nhiều lĩnh vực chuyên môn và học thuật khác nhau[14]

Bài viết: “Dạy học tích hợp trong trường phổ thông Australia” đã tìm hiểu sự phát triển của dạy học tích hợp trong trường phổ thông, mô hình dạy học tích hợp, so sánh chương trình dạy học tích hợp với dạy học truyền thống và bàn luận về thực tiễn của chương trình tích hợp trong trường phổ thông Australia “Giáo dục bền vững ở Australia được xây dựng trên các lĩnh vực của giáo dục môi trường hơn 30 năm qua, bao gồm các yếu tố về môi trường, xã hội và kinh tế Giáo dục bền vững ở Australia được Bộ Giáo dục Australia quy định dạy thống nhất từ nhà trẻ cho đến lớp 12 (K-12) Giáo dục bền vững được đưa vào giảng dạy thông qua cung cấp kiến thức về môi trường và hệ thống liên quan đến con người Tuy nhiên, với chủ trương dạy học tích hợp, giáo dục bền vững được tích hợp thông qua sự lồng ghép vào các môn học khác

nhau” “Chương trình này hoàn toàn thích hợp với giáo dục phổ thông, vì nội dung giảng dạy luôn được bổ sung lẫn nhau giữa các môn học bằng các hoạt động của HS

để cùng tìm hiểu về chủ đề bài học Đặc biệt đối với tích hợp giữa giáo dục bền vững

và môn Khoa học - Công nghệ ở tiểu học (lớp 4- 5) rất có ích đối với HS, vì chủ đề học khá đơn giản, dễ hiểu và dễ ứng dụng” [27, tr.13-16]

Trong thời gian gần đây ở Việt Nam có nhiều nghiên cứu quan tâm đến việc xây dựng chương trình và SGK theo quan điểm tích hợp Xu hướng dạy học tích hợp nhằm rút gọn thời lượng trình bày tri thức của nhiều môn học Thực tế cho thấy, để giải quyết một vấn đề thực tiễn thường phải huy động tri thức của nhiều môn học

Hội thảo “Dạy học tích hợp- Dạy học phân hóa trong chương trình giáo dục phổ thông” được Bộ GD-ĐT tổ chức vào tháng 11/2012 đã đề cập tới chương trình giáo dục phổ thông sau 2015, “Dạy học tích hợp là quá trình dạy học trong đó GV tổ chức hoạt động để HS huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới từ đó phát triển những năng lực cần thiết” Phương án tích hợp đã được đề xuất cho việc phát triển chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam sau 2015

ở cả ba cấp: Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông [32]

Trong công trình nghiên cứu “Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển chương trình giáo dục Việt Nam giai đoạn sau 2015”, tác giả Cao Thị Thặng đã Tổng quan các vấn đề lí luận và thực tiễn về xu thế tích hợp trong chương trình giáo dục một

số nước trên thế giới Đồng thời, tác giả đã phân tích thực trạng việc vận dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo dục Việt Nam, từ đó đề xuất giải pháp vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp vào việc phát triển chương trình trường phổ thông Việt Nam sau năm 2015 [7]

Theo PGS.TS Đỗ Ngọc Thống: “Chủ trương dạy học tích hợp trong chương trình mới có một số điểm khác so với chương trình hiện hành như: tăng cường tích hợp nhiều nội dung trong cùng một môn học, xây dựng một số môn học tích hợp mới ở các cấp học, tinh thần chung là tích hợp mạnh ở các lớp học dưới và phân hoá dần ở các lớp học trên; yêu cầu tích hợp được thể hiện cả trong mục tiêu, nội dung, phương pháp

và thi, kiểm tra, đánh giá giáo dục” Cũng theo ông thì tích hợp ở cấp tiểu học phải

linh hoạt và thực hiện ở mức độ cao Xây dựng một số môn học tích hợp mới trên cơ

sở phát triển các môn học tích hợp đã có như: Cuộc sống quanh ta (được phát triển từ môn Tự nhiên và Xã hội ở các lớp 1, 2, 3 trong chương trình hiện hành), Tìm hiểu xã hội và Tìm hiểu tự nhiên (được phát triển từ các môn Khoa học, Lịch sử và Địa lý ở các lớp 4, 5 trong chương trình hiện hành) Tất cả các môn học đều phải thực hiện tích hợp giáo dục các vấn đề thời sự mang tính quốc gia và toàn cầu phù hợp với đặc trưng mỗi môn học Đối với môn Lịch sử thì nội dung và yêu cầu giáo dục không chỉ mình môn Lịch sử gánh vác mà còn có các môn như Ngữ văn, Âm nhạc, Mỹ thuật, Giáo dục lối sống, Giáo dục công dân…cùng chia sẻ Đặc biệt là qua các Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được thực hiện Với các hình thức đa dạng, phong phú, hoạt động trải nghiệm sáng tạo có điều kiện giáo dục lịch sử bằng các hoạt động thực tế Những hình thức giáo dục thực tế này nếu tổ chức tốt còn có tác dụng và hiệu quả hơn nhiều lần những bài học lịch sử khô cứng, gò bó trong bốn bức tường lớp học [11]

TS Vũ Thị Ân, ĐHSP Tp.HCM khẳng định “Dạy học tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục tích cực đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học ở nhà trường và trong việc xây dựng chương trình trong nhiều năm nay”, “Ở tiểu học, nhiều môn, nhiều nội dung có thể dạy tích hợp”, “Khoa học và đời sống ngày càng phát triển buộc có nhiều nội dung phải được đưa vào dạy ở nhà trường là lẽ đương nhiên” “Việc tích hợp các môn học, tích hợp nhiều nội dung của một môn học một mặt giảm được áp lực học, thi, giải quyết được vấn đề giảm đầu môn học, tránh được sự trùng lặp về nội dung; mặt khác nâng cao chất lượng dạy và học, phát huy được năng lực của HS trong việc lĩnh hội kiến thức và vận dụng kiến thức vào cuộc sống hàng ngày, tránh kiểu lĩnh hội kiến thức một cách thụ động, thiếu sự năng động sáng tạo ở HS Theo hướng này, năng lực phân tích, tổng hợp của HS được phát huy” Xem xét vấn đề dạy học tích hợp ở tiểu học, theo ThS Hoàng Trường Giang nhận định từ việc phân tích ý nghĩa, tầm quan trọng và thách thức của thực tiễn, như SGK chưa đáp ứng đầy đủ những yêu cầu của việc dạy học tích hợp, nội dung và phân bố chương trình còn khá nặng, người dạy khó áp dụng đầy đủ và hiệu quả những phương pháp dạy học tích hợp, GV chưa được tạo điều kiện đầy đủ, chưa có được tầm nhìn, kĩ năng cần thiết cho dạy học tích hợp,…[8]

Tác giả Trần Hiền Lương cho rằng: “Bộ SGK hiện hành đã đưa ra những tình huống rất cụ thể, thiết thực để HS rèn kỹ năng viết các văn bản thông thường một cách

tự nhiên chân thực.” HS huy động vốn kiến thức từ các hiểu biết trong cuộc sống, phát triển năng lực tạo lập và sản sinh ngôn bản Dạy TLV đã phần nào gắn liền với thực tiễn hơn và thực sự cần thiết phục vụ cuộc sống hằng ngày [1, tr.71]

Theo tác giả Hoàng Hòa Bình (Dạy văn cho HS tiểu học, 2000), để HS viết hoàn chỉnh một bài văn thì trước tiên phải hình thành cho HS kỹ năng giao tiếp xã hội, do

đó các bài TLV “phải gắn với vốn sống, vốn hiểu biết của trẻ em, đánh thức ở các em những gì các em đang có” [20, tr.35-36, tr.112-113]

Nhận định chung về nội dung dạy học TLV, tác giả Hoàng Thị Tuyết cho rằng chương trình TLV tiểu học sau năm 2000 gắn với cuộc sống hơn, vốn kinh nghiệm của

HS cũng được quan tâm phát triển nhiều hơn [14, tr.270-271]

Hai tác giả Lê Phương Nga - Nguyễn Trí viết cuốn “Phương pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học” Cuốn sách đã bàn về những vấn đề chung của việc dạy tiếng Việt ở Tiểu học và đi sâu vào các phương pháp dạy văn miêu tả Tác giả đã đề cập đến những tồn tại và đưa ra những kiến nghị trong dạy học văn miêu tả Nhưng những kiến nghị và giải pháp ấy chỉ ở gốc độ khái quát, chưa vận dụng được vào thực tiễn dạy và học văn miêu tả ở nhà trường tiểu học hiện nay [22]

Vấn đề dạy học tích hợp đã được vận dụng từ lâu và áp dụng rộng rãi Tuy nhiên việc dạy văn miêu tả theo định hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương đây là một vấn đề mới Tác giả luận văn bước đầu phác thảo và nghiên cứu thực nghiệm trên

HS ở trường mà tác giả đang giảng dạy Tuy còn bỡ ngỡ nhưng tác giả luận văn nhận thấy việc dạy văn miêu tả theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương ở một

số bài văn tả thì rất cần thiết

Tiền Giang – mảnh đất gắn liền với với nhiều thành tựu quan trọng trong các lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội,… Bên cạnh đó, thiên nhiên và sản vật của Tiền Giang cũng không kém phần thi vị và có những nét riêng đặc sắc, tạo nên những điều kì diệu về vùng đất tươi đẹp này Trong chương trình mới, tích hợp Lịch

sử địa phương vào môn học thì không còn xa lạ gì đối với GV nhưng việc tích hợp Lịch sử địa phương vào văn miêu tả ở HS lớp 5 như thế nào? Tích hợp làm sao cho

phù hợp và xây dựng bài học cho HS có khó khăn không? Để tìm lời giải đáp cho các câu hỏi này tác giả luận văn chọn đề tài “Dạy học văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương” làm đề tài nghiên cứu

3 Mục tiêu, mục đích nghiên cứu

Xây dựng hệ thống bài học dạy văn miêu tả theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương cho HS lớp 5 ở tỉnh Tiền Giang nhằm góp phần nâng cao năng lực làm văn miêu tả theo hướng tích hợp, rèn cho HS các kĩ năng trong làm văn, giúp các

em hiểu biết thêm về lịch sử nơi mà mình đang sinh sống Từ đó tạo cho HS có hứng thú học tập và học tốt văn miêu tả theo hướng tích hợp với Lịch sử địa phương đồng thời bồi dưỡng giáo dục tình yêu quê hương, niềm tự hào về quê hương đất nước

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích đề ra, người thực hiện đề tài đã xác định cần giải quyết một số nhiệm vụ thiết yếu sau đây:

- Nghiên cứu và xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn có liên quan đến vấn đề dạy văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương nói riêng, HS tiểu học nói chung Đây là nhiệm vụ thiết yếu được đặt ra cho người nghiên cứu phải giải quyết vì nó làm nền tảng vững chắc để thiết kế hệ thống bài học

- Xây dựng bài học dạy văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương

- Thử nghiệm hệ thống bài học dạy văn miêu tả lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương, ghi nhận kết quả và đưa ra những đánh giá trung thực, khách quan về tính hiệu quả, khả thi của hệ thống bài học, tiếp nhận những phản hồi từ nhiều phía (BGH, phụ huynh, GV, HS) và rút kinh nghiệm

5 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học môn Tiếng Việt và dạy học Lịch sử địa phương cho HS lớp 5 tại tỉnh Tiền Giang

5.2 Đối tƣợng nghiên cứu

Tổ chức hoạt động dạy học văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương tỉnh Tiền Giang Một số BT về làm văn miêu tả lớp 5 theo

hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương

6 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu các hoạt động dạy học văn miêu tả được tổ chức theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương thì chất lượng dạy và học văn miêu tả sẽ được cải thiện nhiều hơn, tích cực hơn; đồng thời ý thức tìm hiểu lịch sử, tình cảm với quê hương, sự gắn bó, yêu mến quê hương của các em HS cũng sẽ được vun đắp và phát triển bền vững hơn

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Giới hạn nghiên cứu: Nghiên cứu việc dạy và học văn miêu tả lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương của GV và HS ở thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang

Phạm vi nghiên cứu: Vì điều kiện nghiên cứu hạn chế, người nghiên cứu chỉ tập trung khảo sát, thử nghiệm trên 20 HS trường Tiểu học LT, thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang và đối chứng với 60 HS (trong đó có 20 em Trường Tiểu học LT ven thị xã; 20

em Trường Tiểu học TT ở vùng sâu thị xã, 20 em Trường Tiểu học P1 ở trung tâm thị

xã Gò Công) ở thị xã Gò Công, Tiền Giang

8 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp này được sử dụng để nghiên cứu, thu thập tài liệu về các vấn đề liên quan đến đề tài như: thực tiễn dạy và học làm văn miêu tả của HS, các bài học về văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương,…qua

đó rút ra những ưu, nhược điểm và tìm ra giải pháp tốt hơn Bên cạnh đó tìm hiểu thêm các xu hướng tích hợp để có thể xây dựng được hệ thống bài học phù hợp với tâm lí nhận thức của HS cuối cấp Tiểu học

Phương pháp quan sát

Trong đề tài, phương pháp quan sát được sử dụng qua các tiết làm văn miêu tả trên lớp, qua các bài kiểm tra, đặc biệt là các tiết hình thành kỹ năng viết văn để quan sát và phát hiện ra hoạt động dạy và học của GV và HS Từ đó người nghiên cứu thu thập thông tin về thái độ, khả năng chú ý, sự yêu thích làm văn của HS nhóm thử nghiệm trong quá trình thử nghiệm bài học văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích

hợp với dạy học Lịch sử địa phương bằng cách ghi lại nhật kí quan sát, chụp ảnh khi

HS làm bài hoặc tham gia các hoạt động,…

Phương pháp điều tra

Bước đầu của vấn đề nghiên cứu cần nắm bắt được khả năng dạy và học văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương ở thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang Để đạt được điều đó, người nghiên cứu tiến hành khảo sát thông qua một bài làm văn miêu tả với 60 HS ở 3 trường tiểu học ở thị xã Gò Công Thông qua đó thống kê và đưa ra những nhận xét cụ thể về khả năng tích hợp của các

em

Phương pháp phỏng vấn

Trong đề tài, phương pháp này được sử dụng để tìm hiểu về vấn đề áp dụng các bài tích hợp dạy học Lịch sử địa phương vào dạy văn miêu tả lớp 5 thông qua các bài học làm văn miêu tả của HS Cụ thể, tìm hiểu xem trong quá trình giảng dạy các GV thường dạy cho HS như thế nào? GV có sử dụng tích hợp dạy học Lịch sử địa phương vào dạy văn miêu tả không? Nếu có, GV tích hợp vào những bài nào? Các lần trao đổi được thực hiện ngay khi bắt đầu thực hiện đề tài để GV thấy được tầm quan trọng việc vận dụng dạy văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương

Đồng thời, phương pháp này cũng được người nghiên cứu sử dụng để kết hợp với xin ý kiến của Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, Phụ huynh HS về lĩnh vực dạy văn miêu

tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương Việc làm này giúp người nghiên cứu có cái nhìn nhiều chiều về thực tế của việc dạy văn miêu tả cho

HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương, từ đó xây dựng nội dung bài học theo hướng tích hợp nhằm rèn luyện kĩ năng làm văn cho HS

Phương pháp thử nghiệm khoa học

Thử nghiệm khoa học là phương pháp quan trọng trong đề tài nhằm thử nghiệm

và đưa ra những đánh giá cần thiết về tính hiệu quả của các bài dạy văn miêu tả cho

HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương mà đề tài đã xây dựng Thông qua quá trình thử nghiệm, người nghiên cứu có thể phát huy những ưu điểm, khắc phục được những mặt hạn chế của các bài học đã xây dựng, từ đó giúp bài học

ngày càng hoàn thiện hơn

Quá trình thử nghiệm được tiến hành với việc chọn mẫu nghiên cứu là 60 HS ở

ba trường tiểu học thuộc thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang Việc chọn mẫu nghiên cứu

đã được trường đồng ý và tạo điều kiện cho người nghiên cứu thực hiện khảo sát và thử nghiệm, HS được chọn để khảo sát là các em phát triển bình thường về trí tuệ và năng lực học tập ở 2 lớp đồng đều nhau Vì thế đề tài này đảm bảo tính khả thi và độ tin cậy cao đối với kết quả nghiên cứu

Trong đề tài, việc thử nghiệm được tiến hành qua hai giai đoạn:

Giai đoạn 1: Thu thập, phân tích cơ sở dữ liệu về 60 HS ở 3 trường, mỗi trường

có 10 HS giỏi, 7 HS khá và 3 HS trung bình; tiến hành bài kiểm tra ban đầu; khảo sát ý kiến của Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, Phụ huynh HS về lĩnh vực dạy văn miêu tả cho

HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương; thực hiện bài test cho

HS

Giai đoạn 2: Thử nghiệm bài học văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương trên nhóm thử nghiệm; tiến hành bài kiểm tra, so sánh kết quả trước và sau thử nghiệm; phỏng vấn Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, GV, khối trưởng, Phụ huynh HS và HS về những bài tích hợp dạy học Lịch sử địa phương vào dạy văn miêu tả mà đề tài đã thiết kế; rút ra các kết luận và đề xuất

Phương pháp Thống kê toán học

Phương pháp này giúp người nghiên cứu tiến hành thu thập thông tin 20 HS ở nhóm thử nghiệm và 60 HS nhóm đối chứng ở thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang để có

số liệu ban đầu về HS hai lớp Sau đó, kết quả bài kiểm tra khảo sát ban đầu sẽ được thống kê, đánh giá, so sánh Trong quá trình thử nghiệm, kết quả thực hiện các bài tích hợp dạy học Lịch sử địa phương vào dạy văn miêu tả của nhóm thử nghiệm cũng như các thông tin thu được từ việc ghi chép nhật kí thử nghiệm sẽ được ghi chú phân tích Cuối cùng, kết quả bài kiểm tra cuối đợt được so sánh với kết quả bài kiểm tra ban đầu, thực hiện phân tích, so sánh số liệu, đánh giá chi tiết để đưa ra các kết luận và kiến nghị cần thiết

9 Đóng góp của đề tài

Đề tài xây dựng bài học văn miêu tả lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch

sử địa phương nói riêng, HS tiểu học nói chung hứa hẹn sẽ:

Góp phần hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về đổi mới nội dung dạy văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương, góp phần phát triển lý luận về kĩ năng làm văn miêu tả cho HS tiểu học

Đồng thời đề tài cũng sẽ góp phần “phác họa” một “bức tranh” về thực trạng dạy

và học văn miêu tả lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương ở thị xã

Gò Công, tỉnh Tiền Giang và xác định nguyên nhân và hệ quả của nó Qua đó đề xuất các biện pháp khắc phục phù hợp

Việc phân tích kết quả nghiên cứu làm cơ sở đề xuất việc làm văn miêu tả theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương cho HS tiểu học, bước đầu hình thành năng lực làm văn cho HS của luận văn sẽ góp phần cung cấp tư liệu, thông tin cho GV

về làm văn miêu tả theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương mà HS mình đang có, từ đó đưa ra những điều chỉnh giảng dạy sao cho phù hợp; hệ thống bài văn miêu tả theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương áp dụng vào quá trình giảng dạy của mình

Ngoài ra, kết quả của nghiên cứu này cũng có thể giúp BGH nhà trường đưa ra những chỉ đạo hợp lí, bám sát tình hình trong việc tích hợp dạy học Lịch sử địa phương vào dạy văn miêu tả của trường mình

10 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được thiết kế thành bốn chương: Chương 1 Cơ sở lý luận của hoạt động dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch

sử địa phương; Chương 2 Cơ sở thực tiễn của hoạt động dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương; Chương 3 Thiết kế bài dạy học văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương; Chương 4 Thử nghiệm dạy học văn miêu tả cho HS lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương

Trong chương 1, ngoài việc dành thời gian để tổng quan lại lịch sử vấn đề nghiên cứu và xây dựng cơ sở lý luận của đề tài, chúng ta cần phải nắm vững một số khái niệm cơ bản thuộc phạm vi đề tài (văn miêu tả, Lịch sử địa phương, tích hợp, dạy học tích hợp, ) đây là phần không thể thiếu, làm nền tảng cho đề tài nghiên cứu, cơ sở cho

việc thiết kế hệ thống bài học Ngoài ra, GV cần phải tìm hiểu về đặc điểm tâm lí nhận thức của HS tiểu học, việc nắm vững tính cách, tâm tư, suy nghĩ của HS tạo điều kiện thuận lợi cho GV trong việc dạy văn miêu tả theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương

Bên cạnh đó, ở chương 2 từ việc khảo sát thực tiễn chúng tôi tiến hành xử lý và phân tích số liệu từ phiếu khảo sát HS, phụ huynh HS và GV, mẫu ghi chép từ quá trình quan sát, phỏng vấn, từ đó đưa ra kết luận về thực trạng việc làm văn miêu tả theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương HS trường Tiểu học LT, Trên

cơ sở đó sẽ đưa ra giải pháp và xây dựng hệ thống bài học dạy văn miêu tả cho HS lớp

5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương ở chương 3 và dạy thử nghiệm

Tùy thuộc vào dung lượng của vấn đề cần bàn bạc, trọng tâm của vấn đề nghiên cứu mà số trang trong từng chương, mục vì thế sẽ không dàn đều nhau

Ngoài ra, luận văn còn có 33 trang gồm các Phụ lục: Phiếu xin ý kiến của GV, Phiếu lấy ý kiến của HS, Phiếu xin ý kiến của Phụ huynh HS, Giáo án bài dạy, Một số bài Lịch sử địa phương ở tỉnh Tiền Giang, Một số hình ảnh về chuyến tham quan di tích lịch sử trong tỉnh Tiền Giang, Trích nhật kí việc dạy-học

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

VĂN MIÊU TẢ TÍCH HỢP VỚI DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG

Ở chương này, luận văn đề cập đến cơ sở lý luận chung của hoạt động dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương: các khái niệm công cụ, đặc trưng của dạy học văn miêu tả, đặc điểm tâm lý nhận thức của HS tiểu học và lí luận dạy học với vấn đề dạy học TLV tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương Đó sẽ là tiền đề cho việc xây dựng nội dung dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương mà luận văn sẽ trình bày ở chương 3

1.1 Một số khái niệm liên quan đến dạy văn miêu tả lớp 5 theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương

Có nhiều cách hiểu về dạy văn miêu tả theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương, do giới hạn, phạm vi nghiên cứu và để làm rõ vấn đề này chúng tôi chọn những cách hiểu sau về các khái niệm sẽ dùng trong luận văn:

- “Văn”: trong thuật ngữ “TLV” được hiểu là “văn bản” hay nói chính xác hơn là

“ngôn bản” là những lời chúng ta nói hoặc viết ra khi giao tiếp

- TLV: tập sản sinh, tạo lập ngôn bản

- Dạy: Dạy là hoạt động của GV nhằm định hướng, tổ chức điều khiển giúp cho

người học tự mình tìm kiếm chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng và hình thành hoặc biến đổi tình cảm thái độ

- Học: Là quá trình tự biến đổi mình và làm phong phú mình bằng cách chọn

nhập và xử lí thông tin lấy từ môi trường xung quanh

- Dạy học TLV: dạy cho HS tạo lập, sản sinh ngôn bản

- Văn miêu tả: miêu tả là “dùng ngôn ngữ hoặc một phương tiện nghệ thuật nào

đó làm cho người khác có thể hình dung được cụ thể về sự vật, sự việc” [19]

Trong SGK Tiếng Việt lớp 4 Tập 1, trang 140, các tác giả đưa ra ghi nhớ “miêu

tả là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người, của vật giúp người nghe, người đọc có thể hình dung được các đối tượng ấy” Văn miêu tả là loại văn mang tính chất thông báo thẩm mỹ [33]

- Lịch sử địa phương: là lịch sử của các địa phương, chẳng hạn lịch sử của làng

xã, huyện, tỉnh, vùng, miền Lịch sử địa phương còn bao hàm cả lịch sử của các đơn vị sản xuất, chiến đấu, các cơ quan, xí nghiệp [29]

- Dạy học tích hợp:

Theo Dương Tiến Sỹ: “Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó [9, tr.27]

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp” [19]

Theo Từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học” [5, tr.383]

Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “Integration” một từ gốc Latin (Integer) có nghĩa là “Whole” hay “toàn bộ, toàn thể” là sự phối hợp các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảo đảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy Dưới góc độ Giáo dục học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức trong một môn học hoặc giữa các môn học thành một nội dung thống nhất

Dạy học tích hợp là một xu hướng của lí luận dạy học và được nhiều nước trên thế giới thực hiện Trong luận văn này được hiểu: “Dạy học tích hợp là tạo ra các tình huống liên kết tri thức các môn học đó là cơ hội phát triển các năng lực của HS Khi xây dựng các tình huống vận dụng kiến thức, HS sẽ phát huy được năng lực tự lực, phát triển tư duy sáng tạo” [28]

- Khảo sát sư phạm: là xem xét một cách cụ thể để tìm hiểu về công tác khoa học

giảng dạy và giáo dục trong nhà trường [19]

- Thực nghiệm sư phạm: là tạo ra những biến đổi nào đó ở sự vật để quan sát

nhằm nghiên cứu những hiện tượng nhất định, kiểm tra một số hoặc gợi ra những ý kiến mới qua thực nghiệm quan sát, phân loại, nêu và xác định giả thuyết về giảng dạy

và giáo dục trong nhà trường [19]

1.2 Đặc điểm của dạy học văn miêu tả và dạy học Lịch sử địa phương

Phân môn TLV rèn cho HS các kĩ năng sản sinh ngôn bản Đây là phân môn sử dụng và hoàn thiện một cách tổng hợp các kiến thức và kĩ năng tiếng Việt mà các phân môn Tiếng Việt khác – Học vần, Tập viết, Chính tả, Tập đọc, Luyện từ và câu – đã hình thành Phân môn TLV rèn cho HS kĩ năng sản sinh ngôn bản, nhờ đó tiếng Việt không chỉ được xem xét từng phần, từng mặt qua từng phân môn mà trở thành công cụ tổng hợp để giao tiếp Như vậy, phân môn TLV đã hiện thực mục tiêu quan trọng bậc nhất của việc dạy học tiếng Việt là dạy HS sử dụng tiếng Việt để giao tiếp, tư duy, học tập [21]

Nhiệm vụ cơ bản của phân môn TLV là hình thành và phát triển cho HS năng lực tạo lập ngôn bản Trong quá trình học TLV, HS có cơ hội tiếp nhận nhiều loại văn bản Trên cơ sở đó, HS có khả năng sản sinh ra các loại văn bản thuộc nhiều phong cách khác nhau Do đó, phân môn TLV hướng tới nhiệm vụ hình thành và rèn luyện năng lực hoạt động ngôn ngữ cho HS ở mỗi loại văn bản trên cả 2 phương diện: tiếp nhận và sản sinh ngôn bản

Ngoài nhiệm vụ cơ bản là rèn kỹ năng tạo lập ngôn bản, phân môn TLV văn còn góp phần rèn luyện tư duy và hình thành nhân cách cho HS tiểu học

Nhiệm vụ của dạy TLV không chỉ dừng lại ở mức độ cung cấp kiến thức hay bồi dưỡng tâm hồn mà quan trọng là dạy HS cách vận dụng những kiến thức và kỹ năng trong cuộc sống vào làm văn

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Dân ta phải biết sử ta/ Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” Chúng ta phải ghi nhớ những sự kiện, những công lao của các anh hùng đã hi sinh để bảo vệ Tổ quốc Đặc biệt, để xứng đáng là người con của Tiền Giang thì phải biết những sự kiện đã diễn ra trong tỉnh Đó là những giá trị đạo đức, những truyền thống đạo lí của con người được bồi đắp qua bao thế hệ Đây chính là điểm đồng quy giữa giá trị giáo dục của văn học và lịch sử Cả văn học và lịch sử đều hướng đến giáo dục đạo đức, tình yêu đất nước, con người, lòng tự hào dân tộc, và ý thức bảo vệ Tổ quốc Lịch sử phản ánh đời sống, quá trình hình thành, tồn tại và phát triển của đất nước, dân tộc bằng những chứng cứ lịch sử còn văn học lại phản ánh những điều đó thông qua những hình tượng nghệ thuật độc đáo, những cảm xúc thẩm

mĩ cao đẹp của người học

BT làm văn là sản phẩm tổng hợp của HS Muốn có bài làm văn tốt, ngoài việc vận dụng những kiến thức về thể loại văn học, HS còn cần bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc tích luỹ vốn hiểu biết về cuộc sống, các tri thức văn hoá chung thông qua các môn học [6, tr.130] Qua đó giúp HS mở rộng hiểu biết mà còn bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc

Thực hiện chỉ đạo của Bộ GD- ĐT về chương trình dạy học lịch sử địa phương trong các trường học, nhằm mục đích cung cấp cho HS những kiến thức cơ bản về các danh nhân, di tích lịch sử văn hoá, danh lam thắng cảnh, truyền thống đấu tranh kiên cường, nơi sinh ra những vị anh hùng đã có công với đất nước Đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, yêu quê hương, truyền thống cách mạng đối với HS, từ đó khơi dậy trong thế hệ trẻ lòng tự hào và ý thức trách nhiệm xây dựng quê hương, đất nước ngày một giàu đẹp, văn minh [25]

1.3 Đặc điểm tâm lí nhận thức của học sinh tiểu học trong dạy học Tập làm văn tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương

HS lớp 5 có nhiều biến đổi về tâm lý và hoạt động nhận thức Ở giai đoạn này, các em đã có những hiểu biết về thế giới xung quanh, về chính bản thân mình và biết phản ánh hiện thực khách quan ở những mức độ khác nhau Hệ thần kinh cấp cao của

HS lớp 5 đang hoàn thiện về mặt chức năng, do vậy tư duy của các em chuyển dần từ trực quan hành động sang tư duy hình tượng

HS lớp 5 rất hồn nhiên, ngây thơ và trong sáng Các em dễ thích nghi và tiếp nhận cái mới Tri giác của HS lớp 5 phản ánh những thuộc tính trực quan, cụ thể của

sự vật, hiện tượng và xảy ra khi chúng trực tiếp tác động lên giác quan HS thích quan sát các sự vật hiện tượng có màu sắc sặc sỡ, hấp hẫn, mang tính mục đích, có phương hướng rõ ràng Tri giác của HS lớp 5 gắn liền với sự thể hiện cảm xúc Những dấu hiệu, những đặc điểm nào trực tiếp gây cho các em xúc cảm chính là những chi tiết được các em tri nhận đầu tiên Vì thế những cái trực quan, sinh động được các em tri giác tốt hơn, dễ gây ấn tượng tích cực đối với các em Cuối lứa tuổi tiểu học các em bắt đầu có khả năng phân tích, nhận biết được nhiều chi tiết nhỏ trong một đối tượng nào đó Các kiểu BT trong giai đoạn này cần hạn chế tính trực quan, tăng cường tính trừu tượng hơn, tạo cơ hội cho HS tư duy, vận dụng nhiều kiến thức khoa học để hoàn

thành nhiệm vụ được giao Đối với HS lớp 5, tri giác có tính chủ định chiếm vị thế, hình thành nên những kỹ năng quan sát tích cực Các em bước đầu sử dụng tổng hợp các giác quan, có khả năng tri giác nhanh chóng, chính xác và đầy đủ những điểm chủ yếu và đặc sắc của đối tượng Tuy nhiên cách quan sát của các em về đối tượng còn tự phát, chưa có phương pháp cũng như chưa có định hướng rõ ràng Do vậy, GV cần phải chú ý hướng dẫn HS cách quan sát có phương pháp, có định hướng trên cơ sở dạy

HS phân chia đối tượng để quan sát, lựa chọn trình tự quan sát hợp lý, hướng dẫn sử dụng các giác quan để quan sát và cuối cùng là hướng dẫn cách thu nhận các nhận xét

do quan sát mang lại [2]

HS lớp 5 dần hình thành kĩ năng tổ chức, điều chỉnh chú ý của mình Chú ý có chủ định phát triển dần và chiếm ưu thế, có sự nỗ lực về ý chí trong hoạt động học tập Trong sự chú ý HS đã bắt đầu xuất hiện giới hạn của yếu tố thời gian, đã định lượng được khoảng thời gian cho phép để làm một việc nào đó và cố gắng hoàn thành công việc trong khoảng thời gian quy định Ở giai đoạn này ghi nhớ có ý nghĩa và ghi nhớ

từ ngữ của HS đã phát triển Tuy nhiên, hiệu quả của việc ghi nhớ có chủ định còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ tích cực tập trung trí tuệ của các em, sức hấp dẫn của nội dung tài liệu, yếu tố tâm lý tình cảm hay hứng thú của các em Vì thế, khi dạy văn miêu tả, GV cần cho HS quan sát nhằm giúp HS ghi nhớ lâu hơn [3]

Qua quá trình học tập, ngoài việc nhận thức sự vật, hiện tượng bên ngoài HS lớp

5 còn nhận thức những dấu hiệu bản chất của chúng Các em biết dựa vào sự vật, hiện tượng để phân loại, so sánh, khái quát chúng và đưa ra những lập luận của mình về sự vậy ấy Ở lứa tuổi này, tưởng tượng đã bắt đầu hoàn thiện, từ những hình ảnh cụ thể,

HS tái tạo ra những hình ảnh mới Các em hứng thú với việc dùng câu văn của mình

để bộc lộ một sự vật, một hiện tượng nào đó Hoạt động sáng tạo yêu thích của các em được thể hiện rõ trong làm văn Nếu được học theo một chương trình đúng, một phương pháp phù hợp thì các em rất thích học văn Vì thế, khi dạy các kiểu bài làm văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương đòi đòi GV phải khéo léo hướng dẫn HS tư duy, vận dụng nhiều kiến thức Lịch sử địa phương để làm một bài văn miêu

tả

Ngôn ngữ của HS lớp 5 từng bước phát triển mạnh Các em đã nắm được một số quy tắc ngữ pháp cơ bản và vận dụng chúng một cách có hiệu quả Các em đã biết dùng ngôn ngữ để biểu đạt và xây dựng hình tượng mang tính khái quát và trừu tượng hơn, cách diễn đạt logic, giàu cảm xúc hơn Do đó, khi dạy làm văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương nhằm bồi dưỡng tâm hồn, giàu cảm xúc cho HS, giúp các em yêu thích hơn về việc làm văn miêu tả

Dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ Lịch sử địa phương vào làm văn Tích hợp là một trong những quan điểm dạy học nhằm nâng cao năng lực của người học Nó hướng tới mục tiêu phát triển năng lực không chỉ dựa vào tính hệ thống, logic mà còn gắn với sự hiểu biết về lịch sử ở một địa phương nhất định Đối với HS lớp 5 ý thức về tình yêu quê hương của các em đã bắt đầu thể hiện rõ Các em đã biết cố gắng học tập và rèn luyện đạo đức để trở thành con người có ích cho đất nước Ở lứa tuổi này các em ham học hỏi, tò mò về mọi vật xung quanh Vì thế trong giảng dạy GV cần sử dụng tích hợp các kiến thức liên quan với nhau nhằm giúp các em mở rộng thêm về vốn sống của mình

1.4 Lí luận dạy học tích hợp – cơ sở của dạy học Tập làm văn tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương

Sau năm 2015 chương trình Tiểu học tiếp tục đổi mới nội dung chương trình, biên soạn SGK và phương pháp giảng dạy Đây là căn cứ đề xuất nội dung dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương cũng như làm cơ sở cho việc xây dựng các kiểu bài dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương mà đề tài đặt ra

1.4.1 Dạy học theo quan điểm tích hợp

Mọi sự vật, hiện tượng đều có mối liên hệ với nhau và có những điểm tương đồng và cùng một nguồn cội … Để nhận biết sự vật, hiện tượng ấy, cần huy động tổng hợp các kiến thức về Lịch sử địa phương của nó Tích hợp các kiến thức gần nhau, liên quan với nhau sẽ tránh được sự trùng lặp không cần thiết về nội dung giữa các môn học Khi GV kết hợp tốt phương pháp dạy học tích hợp, sử dụng các hiện tượng trong

thực tiễn cuộc sống, ngoài giúp HS chủ động, tích cực say mê học tập còn lồng ghép được các nội dung dạy học Lịch sử địa phương vào văn miêu tả

Dạy học TLV không tách rời với dạy học các môn học khác Đây là cơ sở để tích hợp dạy học Lịch sử địa phương vào dạy học văn miêu tả Ngữ liệu từ Lịch sử địa phương được xem là nguồn tích hợp hữu hiệu tạo nên tình huống rèn luyện kỹ năng sử dụng tiếng Việt cho HS “Chương trình Tiếng Việt nhấn mạnh kết hợp dạy học tiếng Việt khi học các môn khác, nhấn mạnh yêu cầu lồng ghép, kết hợp các ngữ liệu học tiếng Việt, các nội dung Tự nhiên và xã hội, Văn hoá và Khoa học, các vấn đề cộng đồng quốc tế quan tâm, phù hợp với nhận thức của HS Chương trình đặc biệt chú trọng kết hợp dạy Tiếng Việt với dạy Văn hoá và dạy Văn Ngữ liệu để dạy Tiếng Việt

là các văn bản dùng trong đời sống hoặc các trích đoạn từ các tác phẩm văn chương tiêu biểu Thông qua những ngữ liệu này, HS được học đọc, viết, nghe, nói, vừa được

mở rộng hiểu biết về tự nhiên xã hội, văn hoá và văn học.” [35, tr.70]

1.4.2 Dạy học theo định hướng tiếp cận năng lực

Chương trình giáo dục phổ thông sau 2015 đổi mới theo hướng tiếp cận năng lực, lấy việc hình thành và phát triển năng lực cho người học để định hướng xây dựng chương trình môn học Quan điểm này chú trọng đến những việc HS thực hiện được, những kiến thức cần thiết về cuộc sống xung quanh

Bản chất TLV đã mang tính thực hành tổng hợp nên muốn phát triển năng lực làm văn không được tách rời với các môn học khác Bởi lẽ, mỗi phân môn, mỗi môn học đều có sự liên hệ, bổ trợ lẫn nhau ở một khía cạnh nào đó Qua việc làm văn miêu

tả HS có thể biết được nhiều hơn về Lịch sử ở địa phương Ngược lại, Lịch sử ở địa phương lại là nền tảng để xây dựng nên bài làm văn miêu tả Do đó, nội dung dạy học văn miêu tả phải thể hiện mối quan hệ giữa các kiến thức, kỹ năng của Lịch sử địa phương Theo đó, dạy học văn miêu tả không chỉ dạy trong nội tại phân môn mà còn kết hợp dạy học thông qua dạy học Lịch sử ở địa phương bằng nhiều hình thức khác nhau

1.4.3 Phát huy tính chủ động tích cực của người học

Dạy học theo quan điểm tích hợp nhấn mạnh việc lấy HS làm trung tâm Để dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương có hiệu quả, cần phát huy vai

trò tích cực của người học Vì vậy, nội dung chương trình phải đáp ứng mục tiêu dạy học Theo đó, chương trình cần đề ra “các văn bản học phù hợp với lứa tuổi, sở thích, thị hiếu của các em đến các yêu cầu tạo lập các loại văn bản thiết thực và gần gũi trong cuộc sống” [12] Trong các môn học ở trường phổ thông, môn Lịch sử có một vị trí quan trọng trong việc giáo dục tình cảm, đạo đức, lòng yêu quê hương đất nước cho

HS Việc cung cấp những sự kiện, nhân vật lịch sử gắn liền với nơi mà HS đang sinh sống, đó là Lịch sử địa phương sẽ có tác động mạnh mẽ đến tình cảm, tư tưởng của các

em

Tiểu kết chương 1

TLV là một môn học mang tính tích hợp của nhiều môn học trong đó có môn Lịch sử địa phương Các thành tựu này đã tạo cơ sở cho việc xây dựng nội dung chương trình dạy TLV ở bậc tiểu học

HS lớp 5 có sự phát triển về đặc điểm về tri giác, tưởng tượng, chú ý, tư duy, ngôn ngữ,… Do đó, chương trình tiểu học nói chung, chương trình TLV nói riêng cần cho HS tiếp cận những BT về tích hợp nhằm phát triển tri thức và kỹ năng đối với HS

Cơ sở giáo dục học đặc biệt chú trọng yêu cầu phát huy vai trò tích cực của HS trong quá trình nhận thức Việc dạy học phải lấy HS làm trung tâm, phải hình thành năng lực giao tiếp và những kỹ năng xã hội cho người học Dạy TLV không chỉ dừng lại ở việc chiếm lĩnh tri thức mà cốt lõi là sự vận dụng tri thức ấy như thế nào trong cuộc sống Theo đó, nhấn mạnh quan điểm dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG

DẠY HỌC VĂN MIÊU TẢ TÍCH HỢP VỚI DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG

Ở chương này, luận văn đề cập đến cơ sở thực tiễn của hoạt động dạy học văn miêu tả tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương: thực trạng chương trình, tài liệu, tổ chức dạy học văn miêu tả, dạy học Lịch sử cho HS lớp 5, thực trạng giảng dạy của GV

và thực trạng học tập của HS ở trường Tiểu học LT Những cơ thực tiễn này là một cơ

sở để tác giả luận văn nghiên cứu, đề xuất các BT làm văn ở chương 3

2.1 Thực trạng chương trình, tài liệu, tổ chức dạy học văn miêu tả, dạy học Lịch

HS năng lực cảm thụ văn học, giúp các em phát triển năng lực trí tuệ, rèn luyện phương pháp học tập tích cực, trên cơ sở đó giáo dục những tư tưởng tình cảm tốt đẹp cho HS; Góp phần cùng các môn học khác mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy logic,

tư duy hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn cảm xúc, thẩm mỹ, hình thành nhân cách cho

HS [21]

Chương trình và tài liệu hướng dẫn giảng dạy cũng nêu rõ nội dung dạy học TLV cho HS phải quan tâm đến việc dạy tích hợp các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết trong từng bài học, kết hợp dạy thực hành với dạy kiến thức tiếng Việt cho HS Ngoài ra, chương trình còn chú ý đến việc tích hợp nội dung các phân môn Tiếng Việt khác vào ngữ liệu dạy học văn miêu tả Trong từng bài học có vận dụng vốn ngôn ngữ, kinh nghiệm sử dụng tiếng Việt, sự hiểu biết về cuộc sống xung quanh của HS Các kiểu bài dạy được xây dựng phù hợp với trình độ và năng lực ngôn ngữ của HS theo từng cấp lớp Đồng thời chú trọng vận dụng quan điểm tích hợp trong việc kết hợp dạy học văn miêu tả với dạy văn hoá HS có thể vận dụng kiến thức của mình vào làm văn

Cấu trúc chương trình phân môn TLV lớp 5 mỗi tuần 2 tiết, cả năm 62 tiết Sau đây là bảng phân phối chương tình dạy văn miêu tả lớp 5:

Bảng 2.1 Phân phối chương trình - lịch trình dạy học văn miêu tả lớp 5

1 Tiết 1: Cấu tạo của bài văn tả cảnh

Tiết 2: Tả cảnh (Kiểm tra viết)

5 Tiết 2: Trả bài văn tả cảnh

(Dựng đoạn mở bài, kết bài)

11 Tiết 1: Trả bài văn tả cảnh

12

Tiết 1: Cấu tạo của bài văn tả người

Tiết 2: Luyện tập tả người

(Quan sát và lựa chọn chi tiết)

13 Tiết 1: Luyện tập tả người (Tả ngoại hình)

Tiết 2: Luyện tập tả người (Tả ngoại hình)

15 Tiết 1: Luyện tập tả người (Tả hoạt động)

Tiết 2: Luyện tập tả người (Tả hoạt động)

16 Tiết 1: Tả người (Kiểm tra viết)

17 Tiết 2: Trả bài văn tả người

19 Tiết 1: Luyện tập tả người (Dựng đoạn mở bài)

Tiết 2: Luyện tập tả người (Dựng đoạn kết bài)

20 Tiết 1: Tả người (Kiểm tra viết)

21 Tiết 2: Trả bài văn tả người

24 Tiết 1: Ôn tập về tả đồ vật

Tiết 2: Ôn tập về tả đồ vật

25 Tiết 1: Tả đồ vật (Kiểm tra viết)

26 Tiết 2: Trả bài văn tả đồ vật

27 Tiết 1: Ôn tập về tả cây cối

Tiết 2: Tả cây cối (Kiểm tra viết)

29 Tiết 2: Trả bài văn tả cây cối

30 Tiết 1: Ôn tập về tả con vật

Tiết 2: Tả con vật (Kiểm tra viết)

31 Tiết 1: Ôn tập về tả cảnh

Tiết 2: Ôn tập về tả cảnh

32 Tiết 1: Trả bài văn tả con vật

Tiết 2: Tả cảnh (Kiểm tra viết)

33 Tiết 1: Ôn tập về tả người

Tiết 2: Tả người (Kiểm tra viết)

34 Tiết 1: Trả bài văn tả cảnh

Tiết 2: Trả bài văn tả người

[21, tr.254, 255]

Nội dung các kỹ năng làm văn miêu tả trau dồi cho HS lớp 5 được xây dựng trên cơ sở quy trình sản sinh ngôn bản, bao gồm các kĩ năng sau: Kỹ năng định hướng hoạt động giao tiếp; Kỹ năng lập chương trình hoạt động giao tiếp; Kỹ năng hiện thực hóa hoạt động giao tiếp; Kỹ năng kiểm tra, đánh giá hoạt động giao tiếp; Kĩ năng xử lí thông tin; Kĩ năng hợp tác; Kĩ năng thuyết trình; Kĩ năng ra quyết định; Kĩ năng phê phán, Kĩ năng tư duy sáng tạo Trong phân môn TLV lớp 5, các kiểu bài về văn miêu

tả chiếm khoảng 2/3 số tiết học TLV

2.1.1.2 Lịch sử địa phương

Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số BGDĐT ngày 05/5/2016 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT có quy định thời lượng để tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương trong chương trình chính khóa các môn học: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý và các môn học, hoạt động giáo dục có liên quan Thực hiện công văn 5977/BGDĐT-GDTrH ngày 07/7/2008 của Bộ GD&ĐT, từ năm học

16/2006/QĐ-2007 – 2008, nội dung Lịch sử địa phương được đưa vào giảng dạy chính khóa tại các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Tiền Giang Theo đó, cấp tiểu học được bố trí 2 tiết/năm học GV vừa kết hợp dạy học trên lớp với tổ chức tham quan thực tế, sưu tầm

tư liệu, ngoại khoá nhằm tạo hứng thú học tập, nâng cao hiểu biết về văn hoá, lịch sử, kinh tế - xã hội địa phương cho HS

Do không thể tăng thời lượng dạy học Lịch sử địa phương trong chương trình chính khóa nên Sở GD&ĐT yêu cầu các cơ sở giáo dục tăng cường tổ chức các hoạt động ngoại khóa như: Tổ chức các chuyến về nguồn, tham quan thực tế các di tích lịch

sử, văn hóa địa phương; tổ chức cho HS chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, di tích lịch sử, văn hóa, đền thờ, lăng mộ của các vị anh hùng dân tộc tại địa phương; tổ chức các cuộc thi kể chuyện, tái hiện nhân vật lịch sử; giới thiệu địa chỉ cho HS tìm tư liệu tham khảo nhằm góp phần nâng cao hiểu biết về Lịch sử địa phương của HS phổ thông trên địa bàn tỉnh [32]

2.1.2 Tài liệu dạy học

2.1.2.1 Tài liệu dạy học Tập làm văn

a) Sách giáo khoa

SGK Tiếng Việt 5 hệ thống từng bài học TLV của một năm học Ở mỗi bài, HS cần nắm được mục tiêu của bài ấy Từ đó, HS vận dụng được kiến thức để giải quyết một số yêu cầu của đề bài

b) Sách bài tập

Trên thị trường có rất nhiều sách BT hướng dẫn về việc dạy học TLV Việc lựa chọn sách nào dạy cho phù hợp là tùy thuộc vào mỗi trường và GV trực tiếp giảng dạy

án và hướng dẫn viết đoạn văn ngắn trong bài

2.1.2.2 Tài liệu dạy học Lịch sử địa phương

a) Sách giáo khoa, Sách giáo viên, Sách bài tập

HS lớp 5 được bố trí 2 tiết Lịch sử địa phương trong 1 năm học Tuy nhiên tỉnh Tiền Giang chưa xây dựng tài liệu dạy học Lịch sử địa phương (trong khi hầu hết các tỉnh khác đều đã có) Tài liệu dạy học là do GV biên soạn sao cho phù hợp với mỗi địa phương

b) Sách tham khảo

Khi giảng dạy Lịch sử địa trong tỉnh Tiền Giang, GV có thể sử dụng một số tài liệu sau: Tiền Giang: Con người & Sự kiện (Tập 1) (2005), Phạm Văn Khanh – Nguyễn Phúc Nghiệp, NXB Trẻ; Gương sáng ngàn đời (1990), Bảo Định Giang, Huỳnh Hứa, Nguyễn Quảng Tuân, NXB Tổng hợp Tiền Giang; Những trang ghi chép

về Lịch sử văn hóa Tiền Giang (1998), Nguyễn Phúc Nghiệp, NXB Trẻ

Ngoài sách tham khảo, để dạy tốt Lịch sử địa phương GV có thể linh hoạt sử dụng: Tranh ảnh minh họa cho bài học; Những câu, đoạn văn ngắn sưu tầm liên quan đến bài học; Hình ảnh thật, Đoạn video clip ngắn (Đối với những trường có trang bị máy chiếu)

Đào tạo, số tiết dạy Lịch sử địa phương ở lớp 5 được bố trí 2 tiết/năm, cùng với việc hạn chế về tài liệu, giáo trình, cách thức giảng dạy… đã khiến các tiết này chưa thật sự đạt kết quả như mong muốn

Trong xu thế hội nhập thế giới hiện nay, việc giữ gìn bản sắc văn hóa, giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc cho thế hệ trẻ được chú trọng Nghị quyết Đại hội VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, khi bàn về công tác giáo dục đã chỉ rõ, phải “lựa chọn những nội dung có tính cơ bản, hiện đại Tăng cường giáo dục công dân, giáo dục lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức

và nhân văn, lịch sử dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc; ý chí vươn lên vì tương lai của bản thân và tiền đồ đất nước.” Lịch sử địa phương là một bộ phận hữu cơ của Lịch

sử dân tộc, bất cứ một sự kiện nào của lịch sử dân tộc đều diễn ra ở một địa phương cụ thể với thời gian, không gian nhất định

Các văn bản chỉ hướng dẫn dạy học Tiếng Việt, các tập huấn thì chỉ tập huấn môn Tiếng Việt mà không có nội dung tập huấn môn Lịch sử địa phương Các sinh hoạt chuyên đề cũng chỉ có dạy học Tiếng Việt mà không có dạy học Lịch sử địa phương Sách GV chỉ là tài liệu định hướng giảng dạy môn Tiếng Việt

2.2 Thực trạng giảng dạy của giáo viên

2.2.1 Nhận thức của giáo viên

Bảng 2.2 Ý kiến của giáo viên về việc làm văn của học sinh

- HS giỏi rất chú ý, riêng HS trung bình, yếu thì không thích

- Hầu hết các em chăm chú vào việc học

Việc viết văn của HS - Rất tốt

- Một số em còn mắc lỗi dùng từ

- Văn có ý nhưng còn sai lỗi chính

tả

- Đa số bài văn chưa sáng tạo

- Một số em còn viết bài văn mẫu

32,0 6,0 14,0 36,0

Khi dạy làm văn, GV

0 Việc đổi mới phương

0

0 Khi dạy văn miêu tả

Qua lấy ý kiến của 50 GV trực tiếp giảng dạy lớp 5 ở thị xã Gò Công, chúng ta thấy rằng đa phần HS đều viết văn có ý nhưng các em chưa sáng tạo và sai một số lỗi như dùng từ (32%), lỗi chính tả chiếm 56% Một số bài văn có ý nhưng câu văn còn lủng củng (36%) Khả năng sáng tạo của HS còn hạn chế (16%), chỉ có 14% HS là diễn đạt tốt, giàu hình ảnh Những HS làm văn tốt là những em có sức học khá, giỏi trong lớp Trong tiết học những em HS học tốt rất chú ý, riêng HS trung bình, yếu thì không thích học tiết TLV (chiếm 72%) Do đó, trong tiết học TLV, GV cần vận dụng nhiều phương pháp để tạo thêm hứng thú cho HS

Để giúp HS học tốt văn miêu tả, GV cần cho HS tìm tòi bằng cách quan sát tranh ảnh (78%) hoặc nghe những câu chuyện kể (38%) để trả lời các câu hỏi mà GV gợi ý Ngoài ra, GV có thể cho HS quan sát vật thật (34%) Qua đó, HS sẽ khắc sâu được kiến thức hơn Chúng ta cần đổi mới phương pháp dạy văn vì giúp HS tăng hứng thú niềm đam mê, hứng thú học tập Bên cạnh đó, HS sẽ mạnh dạn, tự tin trong làm bài, bài văn giàu hình ảnh hơn

Việc đổi mới phương pháp giảng dạy cho HS là cần và rất cần thiết (chiếm 100%) vì HS sẽ hứng thú đam mê hơn trong học tập.Các em có cách nhìn, cách cảm

về sự vật, hiện tượng tích cực hơn Từ đó các em sẽ tự tin, mạnh dạn, tự giác làm bài

Theo GV để giúp HS làm tốt bài văn miêu tả thì GV cần đặt ra những câu hỏi gợi ý nhằm giúp HS mở rộng và khắc sâu kiến thức hơn Tùy thuộc vào từng bài mà

GV nên kết hợp với nhiều phương pháp và hình thức giảng dạy Khi dạy văn miêu tả theo hướng tích hợp với dạy học Lịch sử địa phương, GV nhận thấy đề bài: “Miêu tả cảnh đẹp ở địa phương em” và đề bài: “Tả một đồ vật trong viện bảo tàng hoặc trong nhà truyền thống mà em đã có dịp quan sát” là có thể tích hợp được (38%)

Qua quan sát 4 tiết học thực hành làm văn miêu tả của lớp 5, người nghiên cứu

đã quan sát, ghi chép lại và nhận thấy:

Kiểm tra bài cũ, ở 4 tiết dạy GV nhận xét bài ở tiết học trước, sửa chữa những

từ, câu mà HS viết sai; đọc đoạn văn hay cho cả lớp nghe Bài mới, GV yêu cầu HS đọc đề, đoạn văn và đặt câu hỏi để HS trả lời Sau đó HS tiến hành thực hiện các BT Văn miêu tả là thể loại khó dạy nhất đối với HS tiểu học Khi dạy miêu tả, GV có hướng dẫn HS cách quan sát, cách lựa chọn những chi tiết để xây dựng một dàn ý miêu tả Tuy nhiên, GV chưa kết hợp linh hoạt các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học để tạo hứng thú cho HS trong quá trình dạy học Bên cạnh đó, GV chưa chú trọng đến việc khai thác kiến thức địa phương liên quan đến bài học cho HS Vì thế, bài văn của HS thiếu tính chân thực, chưa phát huy được khả năng sáng tạo khi miêu

tả

Ở Tiền Giang, việc dạy học Lịch sử địa phương ở trường phổ thông đã được phổ biến rộng rãi Tuy nhiên, việc hướng dẫn cụ thể dạy như thế nào, tài liệu gì, đánh giá

ra sao thì thực tế GV chưa hiểu rõ Qua lấy ý kiến của GV cho thấy rằng, thực tế GV dạy văn miêu tả tích hợp với Lịch sử địa phương còn hạn chế

2.2.2 Phương pháp dạy học

Các phương pháp dạy học theo quan điểm giao tiếp đã được sử dụng rộng rãi trong dạy học TLV Trong đó, GV chú trọng hình thành kiến thức và kỹ năng làm văn thông qua các dạng bài thực hành 100% GV cho biết họ sử dụng phương pháp dạy học theo quan điểm giao tiếp trong quá trình giảng dạy TLV

2.2.3 Hình thức tổ chức dạy học

a Dạy học cả lớp:

GV cho HS đọc đoạn văn trong bài và trả lời lần lượt các câu hỏi trong SGK Ở hình thức dạy học này GV cung cấp cho HS kiến thức mới trong một khoảng thời gian nhất định 100% GV cho biết họ sử dụng hình thức này, 75% cho biết đây là hình thức chính trong tiết dạy TLV

b Dạy học theo nhóm:

Hình thức tổ chức dạy học này giúp HS cùng nhau hợp tác, chia sẻ những hiểu biết của bản thân với các bạn trong nhóm Hình thức này GV sử dụng trong việc dạy học lập dàn ý của bài văn 90% GV cho biết họ sử dụng hình thức này, 75% GV sử dụng dạy học theo nhóm trong việc lập dàn ý bài văn

c Dạy học cá nhân:

Trong hình thức dạy học này GV cho HS thực hành viết một đoạn hoặc một bài văn HS sẽ vận dụng những hiểu biết của mình để viết một đoạn/bài văn hoàn chỉnh Trong khoảng thời gian HS viết, GV sẽ đến từng cá nhân HS để giúp đỡ kịp thời 100% GV cho biết họ sử dụng hình thức này khi HS tự viết bài văn

2.2.4 Hình thức, biện pháp đánh giá

GV thường sử dụng cách đánh giá định lượng để đánh giá các bài luyện tập và các bài kiểm tra theo hình thức tự luận (100% GV sử dụng, GV cho biết đây là cách đánh giá có hiệu quả nhất) Việc kiểm tra đánh giá được thực hiện thông qua kiểm tra miệng, viết, câu hỏi trắc nghiệm, tự luận, đề theo hướng mở và được kiểm tra thường xuyên, định kỳ (100% GV sử dụng, GV nhận thấy việc đánh giá HS bằng cách cho các

em làm một đề văn sẽ có tính hiệu quả cao hơn)

2.3 Thực trạng học tập của học sinh

2.3.1 Nhận thức của học sinh

Bảng 2.3 Ý kiến của học sinh về khả năng làm văn

nhân vật lịch sử mà em biết 3 5,0 Hãy tả một ca sĩ hoặc nghệ sĩ

liên quan đến bài Xem Video clip liên quan đến

Quan sát vật thật, cảnh thật 30 50,0 Chỉ học theo SGK 3 5,0

mà hằng ngày các em tiếp xúc như người thân, cơn mưa, quyển sách, cây bút,

Nhìn vào bảng 2.4, chúng ta thấy rằng các em đều không thích tưởng tượng và

tả lại một nhân vật lịch sử mà em biết; tả đồ vật trong viện bảo tàng hoặc trong nhà truyền thống mà em đã có dịp quan sát thì số HS thích rất ít Điều này cho chúng ta thấy rằng, trong miêu tả thì việc tưởng tượng lại là rất khó đối với các em HS tiểu học, đặc biệt là tưởng tượng và tả lại nhân vật lịch sử Đối với HS vùng ven như xã Long Thuận thì việc tham quan viện bảo tàng và nhà truyền thống thường xuyên là hơi khó Nếu có tham quan thì cũng nhân dịp nào đó được nhà trường tổ chức hay trong dịp Tết các em được ba mẹ dẫn đi Do đó, các em chỉ đến tham quan viện bảo tàng và nhà truyền thống được 1 vài lần chiếm 46,7%, riêng HS chưa đến lần nào chiếm đến 51,6% Qua đó cho thấy rằng, số HS chưa đến viện bảo tàng và nhà truyền thống lần nào cả thì khó có thể làm một bài văn: “Tả một đồ vật trong viện bảo tàng hoặc trong nhà truyền thống mà em đã có dịp quan sát”

Khi làm văn miêu tả, HS rất muốn được nghe thầy cô kể những câu chuyện liên quan đến bài học, được xem cảnh thật, vật thật, xem clip, tranh ảnh Vì thế, GV cần