Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 6 tuổi (Luận văn thạc sĩ)

Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 6 tuổi (Luận văn thạc sĩ)Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 6 tuổi (Luận văn thạc sĩ)Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 6 tuổi (Luận văn thạc sĩ)Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 6 tuổi (Luận văn thạc sĩ)Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 6 tuổi (Luận văn thạc sĩ)Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 6 tuổi (Luận văn thạc sĩ)Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 6 tuổi (Luận văn thạc sĩ)Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 6 tuổi (Luận văn thạc sĩ)Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 6 tuổi (Luận văn thạc sĩ)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Bích Nguyệt

PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GÓC

NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC

CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Bích Nguyệt

PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GÓC

NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC

CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI

Chuyên ngành : Giáo dục học (Giáo dục mầm non)

Mã số : 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS VÕ THỊ BÍCH HẠNH

Thành phố Hồ Chí Minh - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Với kết quả cuối cùng của luận văn này, tôi xin cam đoan rằng trong quá trình học tập cũng như nghiên cứu khoa học, tự bản thân tôi đã có những nghiên cứu riêng dưới sự hướng dẫn của TS Võ Thị Bích Hạnh

Do đó, kết quả nghiên cứu trong luận văn này của tôi là hoàn toàn trung thực và chưa có ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tp.HCM, tháng 12 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Bích Nguyệt

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn Quý Thầy Cô, ban lãnh đạo Trường Đại học Sư phạm Tp Hồ Chí Minh, Phòng Sau Đại học, Khoa Giáo dục mầm Non, các thầy cô đã tham gia giảng dạy và tạo điều kiện để tôi có thể hoàn thành chương trình cao học thạc sĩ chuyên nghành Giáo dục học mầm non khóa 26

Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành sâu sắc đến tiến sĩ Võ Thị Bích Hạnh, người đã giúp đỡ tôi rất nhiều để tôi có thể hoàn thành luận văn của mình một cách tốt nhất

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự hỗ trợ nhiệt tình từ Ban giám hiệu Trường Mầm non Thực hành – thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, các giảng viên khoa Giáo dục mầm non Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương – Nha Trang, các cô và cháu Trường Mầm non Thực hành cùng tất cả những người thân trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành tốt luận văn này

Có thể luận văn của tôi còn nhiều hạn chế và thiếu sót nên tôi rất mong nhận được sự góp ý tận tình từ Quý Thầy Cô để công trình nghiên cứu của tôi được hoàn thiện hơn, cũng như được trở thành nguồn tham khảo quan trọng cho những công trình nghiên cứu sau này

Xin trân trọng cảm ơn

Tp.HCM, tháng 12 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Bích Nguyệt

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các biểu đồ

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GÓC NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Những nghiên cứu ở ngoài nước 6

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 8

1.2 Hệ thống các khái niệm 11

1.2.1 Phương pháp 11

1.2.2 Tổ chức 11

1.2.3 Hoạt động góc 12

1.2.4 Phương pháp tổ chức hoạt động góc 12

1.3 Hoạt động góc của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 13

1.3.1 Đặc điểm hoạt động góc của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 13

1.3.2 Vai trò của hoạt động góc đối với sự phát triển của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 14

1.3.3 Nguyên tắc tổ chức hoạt động góc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 15

1.3.4 Các góc có thể tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi hoạt động 18

1.3.5 Mối liên hệ giữa hoạt động góc với tính tích cực của trẻ 23

1.4 Tính tích cực 24

1.4.1 Khái niệm tính tích cực 24

1.4.2 Vai trò của tính tích cực 26

1.4.3 Các yếu tố tạo nên tính tích cực 26

1.4.4 Biểu hiện của tính tích cực 28

1.5 Vai trò của giáo viên trong quá trình tổ chức hoạt động góc nhằm thúc đẩy tính tích cực của trẻ MG 5 - 6 tuổi 30

Tiểu kết chương 1 33

Chương 2 THỰC TRẠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GÓC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON THỰC HÀNH TẠI THÀNH PHỐ NHA TRANG, TỈNH KHÁNH HÒA 34

2.1 Vài nét về cơ sở giáo dục được nghiên cứu 34

2.2 Một vài nét về mẫu nghiên cứu thực trạng 35

2.3 Khái quát về tổ chức nghiên cứu thực trạng 36

2.3.1 Mục đích yêu cầu nghiên cứu thực trạng 36

2.3.2 Phương pháp nghiên cứu thực trạng 36

2.3.3 Quá trình tổ chức nghiên cứu thực trạng 37

2.4 Kết quả nghiên cứu thực trạng 38

2.4.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên mầm non về hoạt động góc và tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong hoạt động góc 38

2.4.2 Thực trạng về phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm thúc đẩy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tích cực hoạt động 46

2.4.3 Thực trạng về mức độ tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trong HĐ góc 53

2.5 Đánh giá chung về thực trạng 63

Tiểu kết chương 2 65

Chương 3 ĐỀ XUẤT VÀ THỰC NGHIỆM MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC CHOẠT ĐỘNG GÓC NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI 66

3.1 Các căn cứ và nguyên tắc đề xuất phương pháp 66

3.1.1 Căn cứ 66

3.1.2 Nguyên tắc 66

3.2 Đề xuất một số phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính

tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 69

3.2.1 Phương pháp 1: Tổ chức môi trường đồ chơi trong các góc 69

3.2.2 Phương pháp 2: Thường xuyên thay đổi không gian, cách sắp xếp các đồ dùng, đồ chơi tại góc cho trẻ Tận dụng không gian trong và ngoài lớp học khi thiết kế góc 72

3.2.2 Phương pháp 3: Giáo viên tạo bầu không khí thoải mái, thân thiện, sẻ chia và cởi mở với trẻ khi về góc chơi 76

3.2.4 Phương pháp 4: Động viên, khuyến khích, tạo tình huống có vấn đề 78

3.2.5 Phương pháp 5:Gợi ý trẻ thường xuyên thay đổi góc chơi như: Góc xây dựng, Góc phân vai, Góc tạo hình, Góc âm nhạc, Góc khám phá khoa học… trong những buổi hoạt động góc khác nhau 80

3.2.6 Phương pháp 6: Đánh giá sau mỗi buổi chơi của trẻ MG 5 – 6 tuổi tại các góc hoạt động 81

3.3 Thực nghiệm các phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ MG 5 – 6 tuổi đã được đề xuất 82

3.3.1 Mục đích thực nghiệm 82

3.3.2 Đối tượng thực nghiệm 82

3.3.3 Phạm vi thực nghiệm 82

3.3.4 Thời gian thực nghiệm 82

3.3.5 Điều kiện tiến hành thực nghiệm 82

3.3.6 Nội dung thực nghiệm 83

3.3.7 Tiêu chí đánh giá 84

3.3.8 Tiến trình thực nghiệm 85

3.3.9 Đo cuối thực nghiệm 86

Tiểu kết chương 3 101

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 103

TÀI LIỆU THAM KHẢO 107 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Mức độ biểu hiện tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi 30

Bảng 2.1 Đối tượng khảo sát 35

Bảng 2.2 Kinh nghiệm đứng lớp của GVMN 35

Bảng 2.3 Trình độ của GVMN Trường Mầm non Thực hành 35

Bảng 2.4 Khái niệm về Hoạt động góc 38

Bảng 2.5 Tầm quan trọng của việc tổ chức hoạt động góc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 39

Bảng 2.6 Đặc điểm hoạt động góc của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 41

Bảng 2.7 Đánh giá những biểu hiện của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tích cực HĐ 42

Bảng 2.8 Điều kiện để phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 43

Bảng 2.9 Những khó khăn của giáo viên khi tổ chức hoạt động góc 44

Bảng 2.10 Tầm quan trọng của các phương pháp tổ chức hoạt động góc cho trẻ MG 5-6 tuổi 46

Bảng 2.11 Mức độ thường xuyên của giáo viên khi vận dụng các phương pháp tổ chức hoạt động góc cho trẻ MG 5-6 tuổi 48

Bảng 2.12 Quan niệm của giáo viên mầm non về phương pháp lựa chọn, sắp xếp vị trí các góc cho trẻ hoạt động 49

Bảng 2.13 Bảng tổng hợp tần số các góc được lựa chọn trong các buổi chơi 50

Bảng 2.14 Mức độ tính tích cực hoạt động góc của trẻ 53

Bảng 2.15 Nhu cầu, hứng thú của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trong hoạt động góc 55

Bảng 2.16 Tính chủ động của trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động góc 56

Bảng 2.17 Tính độc lập của trẻ MG 5 – 6 tuổi 58

Bảng 2.18 Sự nỗ lực giải quyết nhiệm vụ chơi của trẻ MG 5 – 6 tuổi 61

Bảng 3.1 Kết quả đo trước TN và đo sau TN của NĐC và NTN 87

Bảng 3.2 Bảng xếp loại việc thực hiện các tiêu chí của trẻ ở NĐC và NTN trước TN 89

Bảng 3.3 Kết quả kiểm định độ tin cậy về mức độ chênh lệch ý nghĩa kết

quả thực hiện các tiêu chí giữa NĐC và NTN trước thực nghiệm 90 Bảng 3 4 Bảng xếp loại việc thực hiện các tiêu chí của hai nhóm NĐC và

NTN sau TN 91 Bảng 3 5 Kết quả kiểm định độ tin cậy về mức độ chênh lệch ý nghĩa kết

quả thực hiện các tiêu chí giữa NĐC và NTN sau thực nghiệm 93 Bảng 3.6 Bảng xếp loại việc thực hiện các tiêu chí của trẻ trước và sau TN

của NĐC 94 Bảng 3.7 Kết quả kiểm định độ tin cậy về mức độ chênh lệch ý nghĩa kết

quả thực hiện các tiêu chí giữa NĐC trước và sau thực nghiệm 95 Bảng 3 8 Kết quả kiểm định độ tin cậy về mức độ chênh lệch ý nghĩa kết

quả thực hiện các tiêu chí giữa NĐC sau thực nghiệm và NTN trước thực nghiệm 97 Bảng 3 9 Kết quả kiểm định độ tin cậy về mức độ chênh lệch ý nghĩa kết

quả thực hiện các tiêu chí của NTN trước và sau thực nghiệm 100

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Đánh giá mức độ quan trọng của việc tổ chức hoạt động góc 40

Biểu đồ 2.2 Đánh giá mức độ quan trọng của phương pháp tổ hoạt động góc 47

Biểu đồ 2.3 Mức độ tích cực hoạt động góc 54

Biểu đồ 2.4 Mức độ chủ động của trẻ MG 5 – 6 tuổi trong HĐG 57

Biểu đồ 2.5 Mức độ độc lậpcủa trẻ MG 5 – 6 tuổi trong HĐG 60

Biểu đồ 2.6 Mức độ nỗ lực giải quyết nhiệm vụ của trẻ MG 5 – 6 tuổi trong HĐG 62

Biểu đồ 3.1 Biểu đồ so sánh kết quả đo trước thực nghiệm của NĐC và NTN 88

Biểu đồ 3 2 Biểu đồ so sánh kết quả xếp loại việc thực hiện các tiêu chí của NĐC và NTN trước thực nghiệm 89

Biểu đồ 3.3 Biểu đồ so sánh kết quả thực hiện các tiêu chí của NĐC và NTN sau TN 91

Biểu đồ 3.4 Biểu đồ so sánh kết quả xếp loại việc thực hiện các tiêu chí của NĐC và NTN sau TN 92

Biểu đồ 3.5 Biểu đồ so sánh kết quả thực hiện các tiêu chí của NĐC trước và sau thực TN 93

Biểu đồ 3.6 Biểu đồ so sánh kết quả xếp loại việc thực hiện các tiêu chí của NĐC trước và sau thực nghiệm 94

Biểu đồ 3.7 Biểu đồ so sánh kết quả thực hiện các tiêu chí của trẻ ở NĐC sau thực nghiệm và NTN trước thực nghiệm 96

Biểu đồ 3.8 Biểu đồ so sánh kết quả xếp loại việc thực hiện các tiêu chí của NĐC sau thực nghiệm và NTN trước thực nghiệm 97

Biểu đồ 3.9 Biểu đồ so sánh kết quả thực hiện các tiêu chí của NTN trước và sau thực nghiệm 98

Biểu đồ 3.10 Biểu đồ so sánh kết quả xếp loại việc thực hiện các tiêu chí của NTN trước và sau thực nghiệm 99

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xu thế hội nhập, quốc tế hóa hiện nay đòi hỏi giáo dục đào tạo phải tạo ra nguồn nhân lực không chỉ có kiến thức sâu rộng mà còn có năng lực tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng thích ứng với nghề nghiệp, khả năng tự lập nghiệp Bậc học mầm non – bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân cần phải được quan tâm hơn bao giờ hết

Tính tích cực là một trong các phẩm chất rất quan trọng không thể thiếu được

để hình thành con người trong thời đại mới Phát triển tính tích cực là một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục nói chung và giáo dục mầm non nói riêng Tính tích cực không tự đến, nó cần được hình thành, nuôi dưỡng và phát triển dựa

vào nhiều yếu tố Do đó, Tính tích cực có ảnh hưởng to lớn không chỉ đến sự tiến

bộ khoa học kỹ thuật, mà còn đến toàn xã hội nói chung, và dân tộc nào biết biết phát triển họ và biết tạo ra được một cách tốt nhất cho họ những điều kiện thuận lợi nhất, thì dân tộc đó sẽ có những ưu thế lớn lao” [4]

Nhiều công trình nghiên cứu khoa học của các nhà tâm lý chứng minh rằng, trẻ lứa tuổi mầm non đã có những biểu hiện của tính tích cực Vì thế, việc hình thành và phát triển tính tích cực phải được bắt đầu từ khi trẻ còn nhỏ Ở lứa tuổi mẫu giáo, hoạt động chủ đạo là hoạt động vui chơi Trong khi chơi những tình huống, những mối quan hệ, những điều kiện vật chất của hoàn cảnh xung quanh làm nảy sinh ở trẻ những ý tưởng và thúc đẩy sự tích cực của chúng Bất cứ góc chơi nào trẻ cũng thích chơi và khi chơi bất kì góc chơi nào trẻ cũng có thể tích cực hoạt động Do vậy, hoạt động góc của trẻ mẫu giáo cũng được coi là một phương tiện giáo dục và phát triển tính tích cực cho trẻ em

Hoạt động góc luôn được trẻ quan tâm và thích thú Bởi khi tham gia hoạt động góc trẻ sẽ có nhiều cơ hội thể hiện tính tích cực của mình thông qua các góc hoạt động khác nhau, từ nhiều nguyên vật liệu khác nhau Việc liên kết hoạt động góc với các hoạt động khác và kết quả là sự hiểu biết của trẻ về thế giới xung

quanh thêm mở rộng, tư duy, trí nhớ, thể chất và ngôn ngữ của trẻ cũng được phát triển Do đó, nếu hoạt động góc được nhà giáo dục xây dựng và tổ chức một cách khoa học, hấp dẫn, linh hoạt và tạo điều kiện cho trẻ được tự do hoạt động trên chính những nguyên vật liệu đa dạng sẽ thúc đẩy trẻ tham gia một cách tích cực, phát huy tính tự lập của trẻ như: tự nghĩ ra cách thực hiện, tự chọn nguyên vật liệu cho mình, tự giải quyết các tình huống nảy sinh trong hoạt quá trình tham gia hoạt động góc

Tuy nhiên, tính tích cực của trẻ sẽ bị hạn chế trong hoạt động khi mà chúng chỉ được đặt trong phạm vi lớp học chưa có sự kết nối giữa hoạt động góc với hoạt động ngoài trời Tính tích cực phải được nuôi dưỡng, có cơ hội thể hiện, phát triển Hoạt động góc sẽ là môi trường sẽ giúp trẻ trải nghiệm nhiều hơn, tạo cơ hội cho trẻ được thể hiện tính tích cực và tự lập hơn Bên cạnh đó, hoạt động góc sẽ tạo cơ hội trẻ được hoạt động trải nghiệm, được tự do khám phá theo ý thích, được giao tiếp, được chia sẻ với bạn với cô theo nhu cầu, hứng thú và khả năng của mình, giúp trẻ được sử dụng tối đa tính tích cực của mình ở mọi lúc, mọi nơi, trong lớp lẫn ngoài trời và như vậy nó chiếm một vị trí quan trọng trong sự phát triển của trẻ

tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi nói riêng Từ những lý do trên, chúng tôi chọn nghiên cứu

đề tài “Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo5 - 6 tuổi ”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lí luận về phương pháp tổ chức hoạt động góc và khảo sát thực trạng về phương pháp tổ chức hoạt động góc cho trẻ MG 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non Thực hành tại thành phố Nha Trang tỉnh Khánh Hòa để đề xuất một số phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt mục đích đề ra nghiên cứu được tiến hành với các nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về phương pháp tổ chức hoạt động góc cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi

- Khảo sát và phân tích thực trạng về phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi tại Trường mầm non Thực hành, thành phố Nha Trang tỉnh Khánh Hòa

- Đề xuất và thực nghiệm một số phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi tại Trường mầm non Thực hành, thành phố Nha Trang tỉnh Khánh Hòa

4 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình tổ chức hoạt động góc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

5 Giới hạn nghiên cứu

Thời gian: Nghiên cứu này được thực hiện vào học kỳ 2 năm học 2016 –

2017

Phạm vi: Nghiên cứu được thực hiện ở 2 lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại Trường mầm non Thực hành, thành phố Nha Trang và trong giới hạn nghiên cứu là phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

6 Giả thuyết khoa học

Phần lớn giáo viên mầm non chưa phát huy hết tính tích cực của trẻ khi trẻ

hoạt động trong các góc Nếu đề ra được các phương pháp tổ chức hoạt động góc phù hợp lý thì giúp trẻ 5 - 6 tuổi hoạt động trong các góc tích cực hơn

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, phân loại hệ thống hóa các thông tin khoa học thu thập được từ các văn bản, tài liệu về việc tổ chức hoạt động góc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, từ đó rút ra các kết luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu Mục đích của phương pháp này là tìm hiểu các vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài, thu thập thông tin khoa học về đề tài và lịch sử nghiên cứu vấn đề

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Điều tra nhận thức của giáo viên mầm non liên quan đến vấn đề nghiên cứu Mục đích của phương pháp này là thu thập thông tin về mức độ hiểu biết của giáo viên trong việc tổ chức hoạt động góc cho trẻ Phương pháp này được thực hiện bằng cách phát bảng hỏi cho từng giáo viên mầm non mà người nghiên cứu muốn khảo sát

- Phương pháp quan sát: Quan sát biểu hiện tính tích cực của trẻ trong hoạt động góc và quan sát phương pháp tổ chức hoạt động góc của giáo viên mầm non Mục đích của phương pháp này là đánh giá mức độ tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trong hoạt động góc và việc giáo viên mầm non vận dụng các nguyên tắc tổ chức hoạt động góc nhằm giúp trẻ tham gia hoạt động góc một cách tích cực nhất

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Dựa trên các thông tin thu được từ bảng hỏi, tiến hành phỏng vấn sâu với giáo viên để tìm hiểu phương pháp tổ chức hoạt động góc cho trẻ mầm non nói chung và trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi nói riêng Tìm hiểu về chất lượng, hiệu quả của phương pháp tổ chức hoạt động góc và những khó khăn

mà giáo viên gặp phải khi tổ chức Phương pháp phỏng vấn sâu được thực hiện lần lượt với từng cá nhân giáo viên mầm non

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm một số phương pháp đã

đề xuất nhằm kiểm chứng tính khả thi của các phương pháp

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 16.0 để tính toán các số liệu sau khi thu thập được từ việc điều tra và kết quả thực nghiệm Từ đó góp phần đánh giá thực trạng nhận thức của giáo viên, chất lượng tổ chức hoạt động góc cho trẻ mẫu giáo 5

- 6 tuổi và chất lượng các phương pháp nhằm phát huy tính tích cực của trẻ

8 Đóng góp mới của luận văn

8.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận, thực tiễn Chỉ ra thực trạng của việc tổ chức hoạt động góc và việc sử dụng các phương pháp tổ chức hoạt động góc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại Trường Mầm non Thực hành – thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa

8.2 Đề xuất và thực nghiệm một số phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

9 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, danh mục các chữ viết tắt, danh mục các bảng, biểu, cấu trúc luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phương pháp tổ chức hoạt động góc nhằm phát

huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

Chương 2: Thực trạng về phương pháp tổ chức hoạt động góc cho trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi ở Trường mầm non Thực hành tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa

Chương 3: Đề xuất và thực nghiệm một số phương pháp tổ chức hoạt động

góc nhằm phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC

Với những nghiên cứu đầu tiên và có ý nghĩa lớn về tính tích cực, các nhà xã hội học học đã cho rằng Tính lích cực là một phẩm chất nhân cách điển hình của con người Quan điểm này gần với quan điểm của các nhà tâm lý học ngày nay

- A X.Macarencô (1888 -1939), nhà giáo dục nổi tiếng của Xô Viết, đã nhấn

mạnh “Ý nghĩa quyết định là hoạt động tích cực của bản thân các em, hoạt động

học tập và lao động, trong đó các em tự tạo ra và ngày càng hoàn thiện hơn hoàn cảnh sống của mình” [16]

Bên cạnh đó, nhiều nhà khoa học tiếp cận tính tích cực thông qua hoạt động của trẻ

-J Dewey (1895-1952) nhà giáo dục người Mỹ, là người đưa ra nguyên tắc

“Chơi phải được tổ chức khắp mọi nơi, trẻ chơi và học qua trò chơi ” [26] Ông

cho rằng “Người giáo viên là người hướng dẫn trẻ và đáp ứng mọi yêu cầu của trẻ

còn trẻ phải tích cực trong mọi hoạt động của mình, là chủ thể nhận thức” [32]

- Jean Piaget (1896-1980) là một nhà tâm lý học, giáo dục học tiêu biểu của thế

kỷ XX, người Thụy Sỹ Với ông, “Quá trình phát triển của trẻ mang tính chủ động

tích cực” [26] Ông khuyến khích các chương trình giáo dục mà trong đó nhấn

mạnh việc học tập và tự khám phá của trẻ J Piaget cho rằng:

“Trẻ em cần phải khám phá, để thao tác, để thử nghiệm, đặt câu hỏi và tìm

ra câu trả lời cho chính mình - hoạt động là điều cần thiết Tuy nhiên, điều này

không có nghĩa là trẻ em nên được phép làm bất cứ điều gì chúng muốn Vì vậy, vai trò của giáo viên là đánh giá mức độ nhận thức hiện có của trẻ em; điểm mạnh

và điểm yếu của trẻ Nên hướng dẫn cá nhân được càng nhiều càng tốt và trẻ em cần có cơ hội để giao tiếp với nhau, để tranh luận và các vấn đề gây tranh cãi Học tập là ý nghĩa hơn nếu trẻ được phép tự mình thử nghiệm hơn là nghe giảng giáo viên Giáo viên cần cung cấp các vật liệu, các tình huống và các cơ hội mà cho phép trẻ khám phá kiến thức mới Để trẻ hoạt động tích cực thì đòi hỏi người giáo viên phải có niềm tin vào khả năng học hỏi của riêng của từng trẻ” [26]

*Những nghiên cứu về phương pháp tổ chức hoạt động góc:

Hầu hết các nghiên cứu trên thế giới hiện nay đều cho rằng sự phát triển của trẻ và phương pháp tổ chức của giáo viên có mối quan hệ hết sức chặt chẽ Nếu giáo viên có những phương pháp tổ chức tốt, phù hợp với đặc điểm của trẻ thì sẽ là động lực cho sự phát triển của trẻ

Bàn về phương pháp tổ chức cho trẻ chơi tại các góc cần tìm hiểu về tư tưởng của Maria Montessori Bà nhấn mạnh phương pháp tổ chức của giáo viên góp phần quy định cho sự phát triển toàn diện của người học Theo Montessori trong quá trình tổ chức cho trẻ hoạt động tại các góc thì phương pháp mà giáo viên thường xuyên sử dụng nhất là quan sát, đánh giá trẻ Trẻ luôn được tự do trong việc khám phá, tìm tòi bằng cách thử - sai Như vậy Montessori đã chú ý trong việc tạo

cơ hội cho trẻ được tự do, độc lập trong hoạt động [26]

Cùng chung quan điểm như M.Montessori theo J Rousseau, Friedrich Froebel nhận định rằng về thực chất đứa trẻ vẫn được tự hoạt động, còn phương pháp tổ chức của người thầy là việc lựa chọn, sắp xếp môi trường để kích thích được trẻ hoạt động tích cực Vậy ra, M Montessori nỗ lực tổ chức chu đáo môi trường đồ dùng đồ chơi xung quanh quanh để đứa trẻ được chủ động tương tác trong một môi trường có tổ chức bởi nhà giáo dục

Nhà nghiên cứu nổi tiếng của mỹ J Dewey (1859 - 1952) đã mạnh mẽ phê bình những phương pháp dạy học truyền thống mang tính mô phạm của thế kỉ 19

và đầu thế kỉ 20, trong đó trẻ em học vẹt và dành phần lớn thời gian để thuật lại

những thứ trích ra từ sách giáo khoa Giáo viên thì chủ yếu sử dụng phương pháp làm mẫu, giảng giải Ông cũng phê bình những tình huống trong đó các giáo viên mặc kệ trẻ khám phá một cách mơ hồ mà không hề đưa ra những hướng dẫn hoặc gợi ý nào để phát huy tính tích cực của trẻ [26, tr 53]

Trong số các nhà giáo dục nghiên cứu về sự phát triển của trẻ em, chúng ta không thể không kể đến các nhà giáo dục của Nga, tiêu biểu là Lev Vygotsky xem xét các phương pháp giáo dục theo lối tiếp cận hoạt động Ông nhấn mạnh việc người lớn tìm ra được những phương pháp tổ chức cho trẻ hoạt động tại các góc phù hợp với những đặc điểm tâm sinh lý của trẻ có vai trò hết sức quan trọng đến

sự phát triển của trẻ [26]

A.N Leonchiev lại nhìn nhận vấn đề ở trên ở một góc độ khác Ông cho rằng, phương pháp mà giáo viên sử dụng khi tổ chức cho trẻ hoạt động phải giúp trẻ nhận thức được nhu cầu, làm nảy sinh sự kích động bên trong dẫn đến sự tích cực hóa toàn bộ hoạt động tâm lý con người Như vậy, phương pháp tạo môi trường hoạt động trong đó đồ chuẩn bị dùng đồ chơi hấp dẫn có vai trò làm cho nhu cầu của trẻ trở nên có đối tượng và thúc đẩy trẻ tích cực hoạt động Và khi trẻ càng tích cực hoạt động, trẻ càng hiểu sâu sắc hơn về môi trường và càng phát triển bền vững

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

* Những nghiên cứu về tính tích cực:

Tại Việt Nam, một số nhà nghiên cứu đã có công trình liên quan đến tính tích cực của trẻ, đại diện đó là các nhà khoa học như Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Bảo,… đã đề cập đến tính tích cực của người học Theo đó thì tính

tích cực được xem “Là thái độ cải tạo của chủ thể đối với khách thể thông qua sự

huy động ở mức độ cao các chức năng tâm lý nhằm giải quyết những vấn đề học tập - nhận thức” [15]

Các tác giả trên đều nhấn mạnh đến tầm quan trọng của chủ thể và sự cần thiết phát huy tính tích cực của người học.Trong những năm qua, tính tích cực trong hoạt động học tập đã được nghiên cứu dưới nhiều góc nhìn khác nhau qua các luận

án, luận văn và các bài khóa luận Tính tích cực lúc này được nghiên cứu thông qua hoạt động hàng ngày của trẻ mà đại diện như một số đề tài:

- Tác giả Lê Thanh Thủy khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa tính tích cực và

sự sáng tạo trong hoạt động tạo hình của trẻ mẫu giáo đã cho rằng: Tính tích cực của trẻ phải được nghiên cứu trong mối quan hệ với sự sáng tạo Thông qua quá trình trẻ hoạt động và sản phẩm tạo hình của trẻ có thể đánh giá được mức độ tích cực của trẻ khi tham gia hoạt động đó

- Tác giả Hoàng Thị Phương trong đề tài “Phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo lớn trong trò chơi lắp ghép xây dựng” đã chỉ ra ảnh hưởng của trò chơi lắp ghép xây dựng lên tính tích cực nhận thức của trẻ 5 -6 tuổi, đồng thời tác giả cũng chỉ ra rằng, thông qua trò chơi lắp ghép xây dựng cũng giúp trẻ phát huy tính tích cực nhận thức

- Bên cạnh đó, tác giả Nguyễn Xuân Thức cũng nghiên cứu đề tài liên quan đến tính tích cực nhận thức thông qua hoạt động giao tiếp của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trong hoạt động vui chơi Với cách tiếp cận tính tích cực thông qua nghiên cứu giao tiếp của trẻ, tác giả đã tiếp cận ở một phương diện mới trong vấn đề nghiên cứu tính tích cực của trẻ [24]

- Tác giả Nguyễn Thị Hòa cũng đã nghiên cứu để tìm ra các biện pháp tổ chức trò chơi học tập nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Với việc nghiên cứu sâu về thực trạng tính tích cực nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi, tác giả đã đề ra được những biện pháp để phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ thông qua việc tổ chức trò chơi học tập cho trẻ [9]

- Tác giả Đỗ Viết Cường với nghiên cứu về thực trạng tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trong trò chơi học tập cũng đã đánh giá được mức độ tích cực của trẻ và với cách thực nghiệm những trò chơi giúp trẻ phát triển hơn tính tích cực nhận thức [5]

-Tác giả Trần Thị Hương khi nói về tính tích cực trong cuốn sách Dạy học tích

cực tác giả đã cho rằng: “Tính tích cực là một thuộc tính vốn có của con người trong đời sống xã hội, là một thuộc tính rất quan trọng của nhân cách Tính tích

cực cá nhân biểu hiện trong hoạt động, mỗi dạng hoạt động khác nhau, tính tích cực bộc bộ những đặc điểm riêng” [18]

Tuy nhiên, đa số các công trình nghiên cứu trên đa số tập trung nghiên cứu

về tính tích cực trong hoạt động nhận thức của trẻ, vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trong hoạt động vui chơi, đặc biệt là trong hoạt động góc

* Những nghiên cứu về phương pháp tổ chức hoạt động góc:

Đối với mỗi người giáo viên mầm non, lựa chọn được phương pháp phù hợp khi tổ chức tốt hoạt động góc là một trong những việc làm quan trọng vì phương pháp tổ chức của giáo viên ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ

Ở Việt Nam đã có nhiều tác giả đã nghiên cứu về Hoạt động góc Theo tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà cho rằng “Khi tham gia vào hoạt động góc trẻ không chỉ được củng cố và phát triển một lĩnh vực nào mà là tất cả các lĩnh vực, từ lĩnh vực phát triển thể chất , lĩnh vực phát triển nhận thức, lĩnh vực phát triển thẩm mỹ, lĩnh vực phát triển tính cảm và kỹ năng xã hội Do đó, khi tổ chức cho trẻ HĐG người giáo viên cần phải lựa chọn được những phương pháp phù hợp nhất như vậy HĐG mới là một hoạt động chủ đạo” [5]

Cùng chung quan điểm với tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà là tác giả Nguyễn Thị Hòa Bên cạnh việc thừa nhận vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của trẻ thì tác giả Nguyễn Thị Hòa còn nhấn mạnh phương pháp tổ chức hoạt động góc của giáo viên qui định đến sự thành công hay thất bại của quá trình giáo dục trẻ Một phương pháp tổ chức của giáo viên được coi là hiệu quả khi và chỉ khi nó kích thích được trẻ hứng thú, say mê với hoạt động đó [9]

Tác giả Nguyễn Thị Hằng trong cuốn “Tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ ở

trường mầm non” cho rằng phương pháp tổ chức cho trẻ hoạt động góc gồm hai

giai đoạn: giai đoạn 1 là giai đoạn kỹ năng chơi trong các góc còn ít và hạn chế và giai đoạn 2 là giai đoạn trẻ đã có một số kỹ năng chơi nhất định Người giáo viên khi tổ chức hoạt động góc cần bám sát vào đặc điểm cũng như khả năng hiện có của trẻ để có những phương pháp tổ chức phù hợp [8]

Như vậy, điểm qua các kết quả nghiên cứu của các tác giả Việt Nam chúng tôi nhận thấy: Đa số các nghiên cứu đều cho rằng phương pháp tổ chức hoạt động góc của giáo viên đối với trẻ mầm non có vai trò rất quan trọng đến sự phát triển của trẻ Tuy nhiên mỗi độ tuổi khác nhau, mỗi trẻ khác nhau người giáo viên phải

có những phương pháp hướng dẫn phù hợp nhất để phát huy được tính tích cực của

cá nhân trẻ Do vậy, trong quá trình tổ chức đòi hỏi người giáo viên phải vận dụng linh hoạt các phương pháp như quan sát, trò chuyện, làm mẫu, tổ chức môi trường cho trẻ họat động…

1.2 Hệ thống các khái niệm

1.2.1 Phương pháp

Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt “Phương pháp giáo dục được hiểu là cách thức hoạt động của nhà giáo dục và của người được giáo dục được thực hiện trong sự thống nhất với nhau, nhằm hoàn thành những nhiệm vụ giáo dục phù hợp với mục đích giáo dục đã định” [13, tr 99]

Theo tác giả Trần Thị Hương “Phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện để đạt tới mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định trong nhận thức và thực tiễn” [18, tr 49]

Theo tác giả Trương Thị Xuân Huệ “Phương pháp” là tổ hợp đã được hệ thống hóa các bước, các hành động nhất thiết phải được thực hiện để giải quyết một nhiệm vụ nhất định hoặc nhằm hướng tới một mục tiêu nhất định [17, tr.16 -17]

Như vậy có thể hiểu Phương pháp là cách thức, là con đường nhằm đạt được

mục đích đề ra

1.2.2 Tổ chức

Theo từ điển giáo dục học “Tổ chức” là quá trình sắp xếp, bố trí thành các bộ

phận có trật tự và hoạt động theo một số nguyên tắc nhất định sao cho chúng góp phần tích cực và hiệu quả để cùng thực hiện một nhiệm vụ hoặc một chức năng chung

Từ điển Tiếng Việt định nghĩa “ Tổ chức là làm những gì cần thiết để đạt hiệu

quả tốt nhất” Nói cách khác, tổ chức là quá trình sắp sếp và bố trí các công việc,

trao quyền hạn và phân phối các nguồn lực sao cho chúng đóng góp một cách tích cực và có hiệu quả vào mục tiêu chung [25]

Khái niệm tổ chức đôi lúc còn được hiểu là sự vận dụng tri thức tổ chức vào

thực tiễn hoạt động Tri thức tổ chức bao gồm những hiểu biết về công tác tổ chức, hiểu rõ mục đích, nhu cầu của hoạt động, đặc điểm cá nhân hay tập thể tham gia hoạt động Trên cơ sở đó con người vận dụng những tri thức tổ chức, kết hợp với những hiểu biết, kinh nghiệm về hoạt động để tổ chức hoạt động đạt hiệu quả mong muốn

1.2.3 Hoạt động góc

Là hoạt động của cá nhân hoặc nhóm trẻ trong một khu vực theo hứng thú và nhu cầu riêng Khi HĐG trẻ được tự do chọn góc chơi, chọn nội dung chơi, chọn bạn chơi Trẻ có thể tự khởi xướng nội dung chơi, cùng nhau thảo luận, bàn bạc về chủ đề chơi, phân vai chơi Tại góc hoạt động, trẻ được trải nghiệm, củng cố, rèn luyện những kiến thức, kỹ năng đã được học trong các hoạt động học, được khám phá, tìm tòi những “cái mới” ở xung quanh [8, tr.192]

1.2.4 Phương pháp tổ chức hoạt động góc

Như vậy, từ các khái niệm trên, chúng tôi hiểu phương pháp tổ chức hoạt

động góc là quá trình, cách thức tác động GD của GV đến cá nhân hoặc nhóm trẻ

thông qua việc bố trí sắp xếp có hệ thống những điều kiện xung quanh dưới nhiều nội dung và hình thức khác nhau nhằm giúp cá nhân hoặc nhóm trẻ tích cực hoạt động trong các góc

Nói cách khác, phương pháp tổ chức hoạt động góc là con đường, cách thức vận dụng tri thức tổ chức của giáo viên vào thực tiễn tổ chức hoạt động góc cho trẻ Khi tổ chức HĐG giáo viên hiểu rõ mục đích của việc tổ chức, nhu cầu hoạt động góc của trẻ, đặc điểm cá nhân hay nhóm trẻ khi tham gia hoạt động tại các góc khác nhau với các nội dung hoạt động khác nhau để tổ chức hoạt động góc, kết hợp với những hiểu biết, kinh nghiệm về hoạt động để tổ chức hoạt động góc đạt hiệu quả mong muốn nhằm phát huy tính tích cực của trẻ

1.3 Hoạt động góc của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

1.3.1 Đặc điểm hoạt động góc của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Chơi là cuộc sống của trẻ em lứa tuổi mầm non Với mỗi lứa tuổi khác nhau đặc điểm hoạt động chơi lại có những sự phát triển cao hơn các độ tuổi trước Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi do vốn sống của trẻ phong phú hơn, trò chơi trở thành hoạt động chủ đạo của trẻ HĐ này không chỉ chiếm nhiều thời gian hơn trong chế

độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ mà quan trọng hơn là nó quyết định sự phát triển tâm lí của trẻ, tạo nên những cấu trúc tâm lý mới trong đời sống tinh thần của trẻ đồng thời nó chi phối các hoạt động khác

Hoạt động góc của trẻ MG 5-6 tuổi có những đặc điểm cơ bản sau đây:

-HĐG của trẻ 5-6 tuổi mang tính tự nguyện Có nghĩa là trong khi HĐG đứa trẻ không chủ tâm nhằm tới một lợi ích thiết thực nào cả Nguyên cớ thúc đẩy trẻ tích cực hoạt động là do sự hấp dẫn bởi đồ chơi và bản thân quá trình chơi chứ không phải là kết quả đạt được của hoạt động đó Trẻ chơi cốt chỉ cho vui, có vui thì mới chơi và đã chơi thì phải vui

-HĐG là một dạng HĐ không mang tính bắt buộc mà mang tính tự do, tự lập HĐG của trẻ MG 5-6 tuổi mang tính tự lập cao bởi vì nó hấp dẫn trẻ, trẻ tạo ra nó, làm chủ được nó Hơn nữa, trong HĐG của trẻ MG 5-6 tuổi, hành động chơi xuất hiện từ nguyện vọng và hứng thú cá nhân chứ không do sự áp đặt máy móc từ người lớn Khi tham gia vào HĐG trẻ MG 5-6 tuổi bộc lộ hết mình một cách chủ động và tích cực

-HĐG của trẻ MG 5-6 tuổi mang tính sáng tạo Như đã trình bày ở trên, HĐG của trẻ MG 5-6 tuổi mang tính do, tự lập, không phụ thuộc nghiêm ngặt vào thế giới hiện thực Điều đó đã nói lên tính sáng tạo trong HĐG của trẻ MG 5-6 tuổi Tính sáng tạo trong HĐG của trẻ được thể hiện rất đa dạng Trong việc chọn đồ chơi, nội dung chơi, hoàn cảnh chơi, bạn chơi…Tính sáng tạo của trẻ MG 5-6 tuổi còn được thể hiện trong việc lựa chọn và sử dụng vật hay thế trong quá trình chơi Cùng một viên gạch, trong góc chơi xây dựng trẻ sử dụng nó như là viên gạch để xây dựng, trong trò chơi khác là một chiếc ghế khi đi tàu hỏa hay là cục xà bông để

Trước hết, việc tổ chức hoạt động góc với các nội dung phong phú, linh hoạt, xuất phát từ trẻ đã góp phần giúp giáo viên có cơ hội để thoả mãn nhu cầu vui chơi, nhu cầu hoạt động và sở thích của trẻ Đồ vật là nguồn gốc hiển nhiên để trẻ nhận thức thế giới xung quanh Mỗi đồ vật trong môi trường vật chất chứa đựng một lượng thông tin nhất định về thế giới xung quanh, trở thành phương tiện truyền đạt kinh nghiệm văn hóa, xã hội Đặc biệt, các đồ chơi tự tạo, các nguyên vật liệu mở

do cô và trẻ chuẩn bị trong các góc hoạt động thể hiện các mức độ khó, dễ khác nhau đã thoả mãn nhu cầu hoạt động của các đối tượng trẻ có mức độ nhận thức, vốn kinh nghiệm khác nhau trong nhóm lớp, giúp trẻ tự tin, hoạt động tích cực, độc lập Trẻ có nhiều cơ hội để sáng tạo khi tham gia hoạt động trong các góc

Bên cạnh đó, hoạt động góc khi được tổ chức một cách hợp lý, thường xuyên

sẽ là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến trạng thái cảm xúc của trẻ Nội dung

tư liệu và trang thiết bị, sự sắp xếp, cách bài trí, đặc điểm màu sắc của chúng trong các góc hoạt động sẽ tạo cảm xúc tích cực cho trẻ, đảm bảo sự an toàn và thoải mái cho trẻ khi hoạt động

Với quy mô hoạt động theo nhóm nhỏ, với thời gian tương đối lâu, sẽ tạo điều kiện cho giáo viên có cơ hội quan sát trẻ nhiều hơn, đánh giá kết quả hoạt động của trẻ tốt hơn Môi trường hoạt động ở các góc cũng khuyến khích trẻ ra quyết định Trẻ có thể tự chọn góc chơi mà trẻ thích, tự chọn đồ dùng đồ chơi, chọn nội dung chơi và thậm chí chọn bạn cùng chơi với mình

Khi tham gia vào chơi trong các góc trẻ có thể học cách chơi cùng với nhau, học cách hợp tác, chia sẻ, quan tâm lẫn nhau, biết cách thương thuyết, thoả thuận với nhau Trẻ học cách kiềm chế, không quấy rầy bạn, tuân thủ những quy định của góc chơi Đây là mặt mạnh của hoạt động góc đối với sự phát triển vế mặt tình cảm - xã hội của trẻ Với môi trường đồ chơi, đồ dùng phong phú, phản ánh nội dung chơi ở các góc một mặt góp phần thỏa mãn nhu cầu chơi, mặt khác giúp trẻ củng cố các biểu tượng về môi trường xung quanh, phát triển các năng lực hoạt động trí tuệ của trẻ

Môi trường giáo dục ở các góc cũng tạo điều kiện để thực hiện việc học tập tích hợp cho trẻ Ví dụ, ở góc "Bé làm quen với đọc viết" hay là “Góc thư viện” cô thiết kế môi trường cho trẻ thực hiện bài tập - trò chơi “Tìm và cắt các chữ cái đã học từ sách, báo, tạp chí và dán” Cô chuẩn bị một tờ giấy trắng một mặt, ở giữa

có chữ “a” nhiệm vụ của trẻ là “đọc, tìm, cắt, dán các chữ có chứa chữ “a” vào tờ giấy” Giáo viên cũng có thể chuẩn bị những tờ giấy to dán ở trên tường và các trẻ

sẽ tìm, cắt, dán lên tranh mảng tường đó trong 2 - 3 ngày đến khi tờ giấy đã được dán kín Như vậy, trong hoạt động này trẻ học được các kĩ năng đọc sách khi tìm chữ, qua đó củng cố biểu tượng về chữ "a" Phát triển vận động tinh và kĩ năng cắt, dán và nếu trẻ hoạt động trong các nhóm thì trẻ còn học được cách chia sẻ, hợp tác với nhau Việc có kế hoạch thường xuyên tổ chức cho trẻ được hoạt động trong các góc cũng góp phần làm cho chế độ sinh hoạt hàng ngày trở nên linh hoạt, mềm dẻo Trẻ bớt căng thẳng vì có thể chơi ở góc này hoặc góc khác theo ý thích

Tóm lại, hoạt động ở các góc có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với việc phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của trẻ, thỏa mãn nhu cầu vui chơi, nhu cầu nhận thức, giao tiếp và khả năng phối hợp hoạt động của trẻ

1.3.3 Nguyên tắc tổ chức hoạt động góc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

 Đảm bảo phù hợp với mục tiêu giáo dục:

Nguyên tắc này đòi hỏi tổ chức hoạt động góc cần phù hợp với mục tiêu giáo dục Đối với trẻ mầm non thì mục tiêu giáo dục thể hiện ở một số lĩnh vực phát triển như nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm – kỹ năng xã hội, thẩm mỹ Do đó khi thiết

kế môi trường hoạt động góc cho trẻ hoạt động cần giúp trẻ phát triển đầy đủ các mặt thuộc những lĩnh vực đó Mỗi góc là một dạng hoạt động khác nhau, phù hợp với một lĩnh vực riêng Sự thay đổi các góc hoạt động theo nhu cầu hứng thú tại các thời điểm khác nhau giúp trẻ phát triển toàn diện hơn

 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học:

Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình tổ chức hoạt động góc cho trẻ phải mang tính kế hoạch, hệ thống, khoa học thông qua việc xây dựng và lựa chọn nội dung hoạt động, phương pháp và hình thức thực hiện Tổ chức HĐG một cách khoa học sao cho đảm bảo bản chất của HĐ chơi là tự do, tự nguyện Khi GV tổ chức HĐG khoa học sẽ điều tiết được môi trường chơi, diễn tiến của trò chơi

Để đảm bảo nguyên tắc này khi tổ chức hoạt động góc cần:

Chia diện tích phòng thành các góc và khu vực chơi khác nhau Có ranh giới riêng giữa các góc (sử dụng mảng tường, các giá, tủ )

Vị trí và diện tích các góc phải phù hợp với nội dung hoạt động và nhu cầu hoạt động của trẻ ở từng góc, phù hợp với lứa tuổi Ví dụ góc sách – truyện, nên bố trí ở gần nơi có đủ ánh sáng để trẻ “đọc sách”, góc tạo hình gần cửa ra vào gần nhà

vệ sinh để trẻ tiện vệ sinh sau giờ hoạt động, đặc biệt các hoạt động với đất nặn và màu nước; góc thiên nhiên và khám phá khoa học nên bố trí ở gần lối ra vào thông với hiên/hành lang Những góc chơi mà trẻ thường thích chơi hơn như góc xây dựng, góc đóng vai theo chủ đề và chơi với nhiều bạn hơn thì cần bố trí không gian góc này rộng hơn các góc khác Chính vì vậy, giáo viên cần thường xuyên thay đổi cách thiết kế môi trường hoạt động trong các góc bằng cách mở rộng diện tích, bổ sung thêm đồ dùng, đồ chơi… để thoả mãn nhu cầu hoạt động của trẻ

Bố trí góc chơi ồn ào như góc xây dựng, góc âm nhạc cách xa góc yên tĩnh (tạo hình, sách truyện/góc học tập ) Các góc chơi có nội dung liên quan đến nhau nên sắp xếp cạnh nhau để thuận lợi cho trẻ khi hoạt động

Kệ, giá để đồ chơi, đồ dùng sắp xếp có thẩm mĩ, vừa tầm với của trẻ, thuận lợi cho trẻ lấy và cất khi sử dụng và giáo viên bao quát dễ dàng được khi trẻ chơi ở các góc

- Giữa các góc có ranh giới rõ ràng (sử dụng tường, các giá, tủ, rèm,…) có lối đi lại đủ rộng cho trẻ di chuyển

- Các hoạt động tại góc chơi có nội dung phức tạp dần phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi

 Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức:

Nguyên tắc này đòi hỏi trong quá trình tổ chức hoạt động góc cho trẻ giáo viên phải linh hoạt xác định mục tiêu và nội dung giáo dục phù hợp với đặc điểm chung của lứa tuổi và đặc điểm riêng của từng cá nhân trẻ GV tổ chức sao cho môi trường chơi mang tính phân hóa nhưng vẫn đảm bảo vừa sức chung và vừa sức riêng Các HĐ được tổ chức một cách đa dạng để mọi trẻ đều có thể chơi được

Giáo viên cần tổ chức với các dạng hoạt động đa dạng, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, khả năng nhận thức và mức độ phát triển của trẻ để khuyến khích trẻ hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo

 Nguyên tắc đảm bảo phát huy tính tích cực hoạt động của trẻ:

Trong tổ chức hoạt động góc phải làm cho trẻ hứng thú, ham thích, say mê học tập làm cho trẻ tích cực hoạt động chiếm lĩnh tri thức, thúc đẩy hoạt động trí tuệ của trẻ Nội dung hoạt động phải hướng vào trẻ sao cho phát huy tính tích cực hoạt động cá nhân của trẻ trong quá trình học

Để đảm bảo nguyên tắc này các khu vực hoạt động góc giáo viên cần tính tới những yếu tố như: lứa tuổi, giới tính, sức khỏe, trình độ phát triển của trẻ, sở thích

cá nhân, vốn kinh nghiệm của trẻ….Cần bố trí thuận lợi cho trẻ hoạt động theo khả năng, hứng thú, sở thích riêng Có chỗ cho hoạt động chung và hoạt động cá nhân,

có góc cố định, có góc di động hoặc thay đổi theo chủ đề Cần thường xuyên thay đổi cách bố trí và hoạt động ở các góc để tạo cảm giác mới, hấp dẫn, thu hút trẻ

 Nguyên tắc đảm bảo tính an toàn – thực tiễn:

Nguyên tắc này đòi hỏi khi tổ chức các góc hoạt động giáo viên cần lựa chọn các đồ dùng, đồ chơi, các thiết bị dạy học đảm bảo vệ sinh, không gây nguy hiểm cho trẻ khi sử dụng (không sắc nhọn, không dễ vỡ, không dùng vật liệu độc hại…)

Tổ chức hoạt động góc ở các lớp phải phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất (diện tích phòng học, đồ dùng, đồ chơi trong lớp…) Việc lựa chọn các đồ dùng, đồ chơi, các thiết bị dạy học cần thích hợp với đặc điểm vùng miền, địa phương

Ví dụ: Góc xây dựng và góc phân vai ở gần nhau và xa góc sách

Góc xây dựng tránh lối đi lại Góc tạo hình gần nguồn nước, góc thiên nhiên

ở ngoài hiên…

- Các góc có khoảng không gian rộng, cách nhau hợp lý để bảo đảm an toàn

và vận động của trẻ

- Tạo ranh giới giữa các góc hoạt động

- Sử dụng giá đựng đồ chơi để tạo thành ranh giới cho góc chơi Ranh giới ở các góc không che tầm nhìn của trẻ và không cản trở việc quan sát của giáo viên

- Thay đổi vị trí các góc sau mỗi chủ đề để tạo cảm giác mới lạ, kích thích hứng thú của trẻ

- Đặt tên các góc phải đơn giản, dể hiểu và phù hợp với nội dung từng chủ đề đang thực hiện

- Khi thực hiện chủ đề “Gia đình” góc sách có thể đặt tên là “Thư viện của gia đình bé” nhưng khi sang chủ đề “Thế giới thực vật” góc sách có thể đặt tên là

“Thư viện của các loại cây”

Ví dụ : Những thiết bị đồ chơi nặng đặt ở dưới, những đồ chơi có nhiều bộ phận phải đặt theo bộ

- Màu sắc, hình dáng đồ dùng đồ chơi đẹp, hấp dẫn trẻ, đảm bảo an toàn

- Thường xuyên vệ sinh các giá và đồ dùng, đồ chơi sạch sẽ

- Các loại đồ dùng của trẻ có nhãn hoặc ký hiệu bằng chữ cái, số nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ, giúp trẻ tự lấy đồ dùng mà không cần sự trợ giúp của cô, trẻ

có thể tự bảo quản đồ dùng cá nhân của mình

1.3.4 Các góc có thể tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi hoạt động

 Góc phân vai

Khu vực chơi đóng vai là nơi trẻ chơi các trò chơi giả bộ, đóng vai Trẻ em rất thích chơi ở góc Gia đình và tìm thấy ở đây sự liên kết giữa gia đình và lớp học

Trẻ được tự do suy nghĩ, tưởng tượng và đóng các vai giáo viên, bác sĩ, cha, mẹ,

em bé, nhà vua Trẻ khám phá, tìm hiểu các vai mà trẻ đóng Khu chơi đóng vai thể hiện nét văn hoá cộng đồng và gia đình

Góc Gia đình cần không gian rộng và cố định nên có thể bố trí ở trong lớp hoặc ngoài sân Ở đó, đặt một “ngôi nhà” (bằng bìa), “cửa hàng", “Bệnh viện” (bằng các giá thấp và tủ quẩn áo) Trẻ thường mở rộng phạm vi chơi ở các khu vực khác trong lớp để thiết lập mối quan hệ chơi Ví dụ khi chúng “đi mua hàng", “đi làm" hoặc “đi thăm bạn”… “Đồ đạc” có thể là đồ mua sẵn hoặc đồ làm từ các hộp bìa cứng, các mẩu gỗ sẽ được coi là “tủ lạnh”, “bếp điện" Ngoài ra, còn có các đồ khác như “bếp”, “bàn", "ghế” Trẻ có thể “làm” các “thực đơn” đơn giản cho bữa phụ với bánh quy, quả, nước quả Tất nhiên trẻ phải rửa tay sạch và sử dụng bát đĩa sạch

Hằng ngày, trẻ cần được lựa chọn phương tiện thể hiện tuỳ theo ý muốn Trong hoạt động tạo hình, tiến trình hoạt động của trẻ quan trọng hơn là kết quả Giáo viên không nên hướng trẻ làm theo ý mình hoặc làm hộ trẻ Các vật liệu được

để trên bàn hoặc trong các giá thấp cho trẻ dễ lấy Những chiếc kéo cần đựng trong hộp giấy hoặc cốc nhựa to

Các hoạt động tạo hình được tiến hành trên các bề mặt như các bàn, tường, giá vẽ, trên sàn nhà và ngay cả ở hành lang hoặc lối đi giữa các phòng Bàn vẽ nện

bố trí gần nguồn nước Nên phủ khăn nilon trên các bàn cho trẻ chơi với đất nặn hoặc các vật liệu dễ bôi bẩn

 Góc sách – truyện

Sách, truyện là phẩn quan trọng trong đời sống của trẻ thơ Xem sách, nghe

đọc chuyện là một hoạt động thú vị đối với trẻ Góc Sách - Truyện thường được đặt

xa những nơi dễ gây phân tán hoặc xa các hoạt động khác trong phòng, ở góc này ít nhất nên có một cái bàn và một số ghế Nếu phòng nhỏ, có thể thay bàn ghế bằng đệm, gối hay các miếng thảm, chiếu

Các loại sách cho trẻ được bày trên bàn và các giá sách, để trẻ dễ nhìn và sử dụng Ngoài các sách dành cho trẻ em, có thể bổ sung những bộ sưu tập (các loại hạt, các loại hoa, các loại ô tô hay đồ chơi ), tạp chí mới, từ điển bách khoa toàn thư có tranh ảnh Trẻ thích chơi tìm các tranh ảnh hoặc đoán nhận, đặt tên hay mô

tả cho các đồ vật đồ chơi trong tranh Thỉnh thoảng, giáo viên nên thay đổi sách để gây hứng thú đọc sách cho trẻ Không nên bày lên giá những cuốn sách quá cũ hay rách nát

Ở góc Thư viện, có thể đặt các con rối, máy cát - sét, băng nhạc, bài hát và băng ghi cô kể chuyện cho trẻ nghe Cô và trẻ có thể làm các hình minh hoạ chuyện

kể dán lên bảng nỉ

 Góc chơi xây dựng, ghép hình và lắp ráp

Các hình khối cần thiết cho trẻ mọi lứa tuổi Mỗi lớp cần có các khối to, nhỏ, các khối sơn màu, các hình khối bằng vỏ hộp giấy các loại (hộp bia, hộp tivi, hộp đựng đài, hộp giấy hàng), các khối xốp Những khối hình lớn có thể xây được những “căn nhà", “cầu”, “ô tô” và để ngăn thành những chỗ chơi riêng theo ỷ thích của trẻ Các đồ chơi bổ sung để chơi với các hình khối như các kí hiệu giao thông, các con vật, ô tô, máy bay, búp bê Tốt nhất, giáo viên nên để các khối và các vật liệu khác trên các giá mở, trên sàn nhà để trẻ dễ dàng lấy ra và cất đi

Khu vực chơi ghép hình, lắp ráp có thể đặt ở chỗ cố định hoặc di động Hoạt động ghép hình và lắp ráp cung cấp nhiều cơ hội phát triển óc tưởng tượng, sáng tạo, giúp phát triển kĩ năng và sự phối hợp giữa mắt và tay

Trẻ có thể tìm thấy ở đây các bàn đục lỗ, các khối lồng vào nhau, các trò chơi trên bàn, đồ chơi ghép hình, và các loại trang thiết bị khác để rèn luyện các cơ nhỏ Mục đích của khu vực này là để phát triển sự phối hợp thị giác và vận động, các kĩ năng phân biệt thị giác và thính giác, đồng thời giúp trẻ phát triển sự chú ý,

ghi nhớ, các khái niệm và các kĩ năng ngôn ngữ

Khu vực này cần có các đồ chơi ghép hình bằng gỗ, các bảng có lỗ để chơi cắm vào lỗ, các bộ xây dựng, các khối bằng nhựa nhỏ, bộ đồ sửa chữa, các bộ xếp chồng lên nhau Đồng thời cần có một số bộ lô tô ghép hình hoặc đô-mi-nô

Các loại vật liệu để phân loại, sắp xếp cũng cần có cho trẻ chơi Các đồ vật

để xâu chỉ như các hạt có lỗ, các đinh ốc không rỉ, các nút chai đục lỗ, các dây giày hoặc sợi chỉ, sợi len để xâu Các trò chơi trên bàn cung cấp sự trải nghiệm và học cộng tác trong nhóm Cách bố trí các đồ chơi và các đồ vật khác cũng rất quan trọng, giúp trẻ dễ dàng lựa chọn Nếu các giỏ đồ chơi để trên giá hoặc xếp chồng lên nhau sẽ khó khăn cho trẻ lựa chọn Mỗi lần chơi, giáo viên nên bày một ít các

đồ vật, đồ chơi, đặt lên bàn hoặc trên ngăn thấp của giá trưng bày Không nên đưa tất cả các thứ ra cho trẻ chơi cùng một lúc

 Góc Thiên nhiên

Trẻ nhỏ rất thích tìm hiểu, khám phá môi trường xung quanh Đặc biệt trẻ rất thích chăm sóc cây cối, con vật nuôi và theo dõi xem chúng lớn lên như thế nào Khi chơi, trẻ khám phá sự đa dạng của động vật, thực vật và các vật liệu thiên nhiên, từ đó, hình thành ở trẻ thái độ tôn trọng và có trách nhiệm với sự vật xung quanh mình Trong góc lớp hoặc ngoài hiên có thể đặt các loại hạt để trồng và theo dõi sự nảy mầm, các con vật để chăm sóc hằng ngày và quan sát sự thay đổi của chúng Khu chơi cát, nước bên trong lớp học có thể đặt gần nguồn nước Các loại khác như rổ, đĩa bát nhựa, thìa, các loại vỏ chai, vỏ sò, vỏ ốc, phễu cho trẻ chơi với nước Cát có thể đặt vào khay để trên bàn hoặc trong hố cát, chậu cát Trẻ có thể chơi với cát khô hoặc đổ nước vào để “xây dựng" Có thể cung cấp thêm các miếng gỗ, cành cây, đồ chơi hình người, con vật, ô tô, bộ đồ chơi gia đình cho trẻ chơi với cát

 Góc âm nhạc

Âm nhạc đóng vai trò quan trọng trong chương trình mẫu giáo Đây là hoạt động vui vẻ, giải trí, kích thích vận động chân tay mà rất được trẻ yêu thích Âm nhạc cũng tạo nhiều cơ hội cho trẻ học được nhiều kỹ năng Trẻ có thể thưởng thức

âm nhạc một mình hay cùng cơi các bạn Giáo viên nên bố trí góc âm nhạc ở nơi yên tĩnh, cách xa các góc khác Ở góc âm nhạc có thể để đầu máy cát - sét, đầu đĩa…Trẻ có thể nghe nhạc, nghe các bài hát mẫu giáo hoặc chơi với các nhạc cụ âm nhạc có trong góc

 Góc Khoa học

Với bản tính tò mò sẵn có và luôn luôn trong trạng thái sẵn sàng khám phá mọi sự vật hiện tượng trong thế giới xung quanh, trẻ mầm non được ví von là “các nhà khoa học tí hon” trong trò chơi dự đoán Trong những năm đầu đời này, thông qua những hoạt động trải nghiệm hàng ngày, trẻ sử dụng tất cả các giác quan (nhìn, nghe, sờ, ngửi, nếm) để thu thập thông tin, để “cảm nhận”, để trải nghiệm và để tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh Chính vì thế, một góc khoa học được thiết kế đầy đủ, phong phú, hài hòa, an toàn, mời gọi sẽ giúp nuôi dưỡng được ở trẻ tính tò

mò sẵn có, hun đúc lòng ham hiểu biết thiên phú và duy trì niềm đam mê khám phá các sự vật hiện tượng trong thế giới xung quanh Góc khoa học là một trong những nơi trẻ có thể tự do tìm hiểu, khám phá các đặc điểm, tính chất của sự vật hiện tượng như nam châm có thể hút được những vật nào, tính chất của nước (không mùi, không màu, thẩm thấu, bốc hơi…), các loại hạt giống, hình dạng của gân lá, dầu và nước – cái nào nhẹ hơn, nước biến đi đâu, hoa đổi màu, „trận cuồng phong‟ trong chai…Trong góc khoa học, trẻ có thể tập trung quan sát, dự đoán, trải nghiệm, sử dụng các “dụng cụ khoa học” và lĩnh hội các khái niệm, các tri thức

“tiền khoa học” như chìm – nổi, tan – không tan, nước mặn nặng hơn nước thường…Khi tham gia vào các hoạt động ở góc khoa học, trẻ sẽ học được cách quan sát, so sánh, phân loại, đo lường, ước lượng, suy luận, dự đoán, trẻ biết nhận

ra và giải quyết vấn đề, biết lập giả thuyết, đưa ra kết luận, có khả năng mô tả và giải thích những gì khám phá được, có khả năng chia sẻ thông tin thu thập được với người khác Các kĩ năng này không chỉ giúp ích cho trẻ trong quá trình học ở trường mầm non mà còn được trẻ sử dụng trong suốt cả cuộc đời Khi hoạt động ở góc khoa học, trẻ còn nhận thức được rằng mọi sự vật luôn có sự thay đổi và những thay đổi này liên quan đến nhau, trẻ biết liên hệ những điều đã biết với những điều

mới lạ Tác giả Hoàng Thị Thu Hương cũng nhận định rằng góc khoa học là một trong những góc chơi giúp trẻ tham gia tích cực vào các quá trình như như quan sát,

so sánh, phân loại, tính toán, đo lường và sử dụng số, xếp thứ tự, phân hạng, giao tiếp, suy luận, dự đoán, thử nghiệm

Để tổ chức góc khoa học thúc đẩy sự phát triển của trẻ, giáo viên mầm non cần lưu ý đến nguyên tắc cơ bản nhất, đó là thiết kế sao cho trẻ thật sự được “hoạt động”, được “làm” chứ không chỉ để “ngắm”, để “nhìn” Điều quan trọng không phải là giáo viên mua thật nhiều đồ dùng trang bị cho góc khoa học mà là giáo viên cần sắp đặt các đồ dùng này thật rõ ràng, hài hòa, thể hiện các ý tưởng khám phá và giáo viên cần động viên, khuyến khích, hướng dẫn, chỉ cho trẻ thấy có thể làm được gì ở góc này

1.3.5 Mối liên hệ giữa hoạt động góc với tính tích cực của trẻ

Hoạt động góc là một trong những hình thức hiệu quả để phát triển tính tích cực cho trẻ nên khi tham gia HĐG trẻ phải suy nghĩ để tự chọn cho mình nội dung chơi, bạn chơi, nguyên vật liệu chơi, chỗ chơi…Bên cạnh đó, HĐG còn tạo cơ hội thuận lợi để trẻ có thể bộc lộ khả năng tích cực của mình HĐG là điều kiện tốt nhất để tính tích cực của trẻ được mở rộng và phát triển hơn Chính vì thế mà HĐG

có mối quan hệ mật thiết với tính tích cực của trẻ MG Có thể nói rằng HĐG là môi trường thuận lợi để phát triển tính tích cực của trẻ

Như đã nói ở trên, tính tích cực được biểu hiện ở 4 nội dung là: Hứng thú với nhiệm vụ, độc lập, chủ động và nỗ lực giải quyết nhiệm vụ Khi quan sát trẻ hoạt động trong các góc chúng ta sẽ thấy cả 4 biểu hiện này này đều có mặt

Trước hết khi tham gia vào HĐG trẻ phải thật sự có nhu cầu và hứng thú Nếu hoạt động theo yêu cầu hay sự sai bảo của người khác thì sẽ không bền và hiệu quả của hoạt động sẽ không cao Trẻ đã chơi là phải vui và vui trẻ mới chơi Trong mỗi lần tham gia HĐG có thể trẻ có cùng một ý tưởng nhưng trẻ lại nghĩ ra những cách thể hiện khác nhau Điều này phụ thuộc vào vốn kinh nghiệm thực tế của trẻ Trẻ

có thể độc lập khi hoạt động nhưng cũng có thể phối hợp với các bạn cùng nhóm

để thực hiện một nhiệm vụ chung Đặc biệt trong quá trình tổ chức hoạt động nếu

gặp khó khăn trẻ sẽ tìm cách để nỗ lực giải quyết nhiệm vụ chơi Tuy nhiên cũng

có trường hợp, rất tích cực thoạt động nhưng kết quả lại không cao

Bên cạnh đó, khi tham gia HĐG trẻ biết tự tiềm kiếm các phương thức khác nhau để hoạt động mang lại hiệu qủa Ví dụ như lựa chọn NVL và biết cách sử dụng chúng như thế nào, lựa chọn bạn chơi, nội dung chơi, tự thỏa thuận phân vai chơi…cho phù hợp với ý tưởng của mình Chẳng hạn, trẻ không thích chơi những góc chơi quen thuộc nữa mà tìm những điều mới lạ ở các góc chơi khác

Như vậy, những hành động trên đã chứng tỏ ở trẻ một khả năng độc lập trong cách suy nghĩ và lựa chọn Dựa vào vốn kinh nghiệm của bản thân, trẻ thực hiện những hành động này một cách tự nhiên và rất linh hoạt mà không cần bất kì một sự “can thiệp” nào khác

Trong các hoạt động của tuổi mẫu giáo hoạt động vui chơi giữ vai trò hoạt động chủ đạo Khác với người lớn trẻ em thật sự học trong khi chơi, trẻ lĩnh hội các tri thức tiền khoa học trong trường mầm non theo phương châm “chơi mà học, học

mà chơi” Trẻ là chủ thể tích cực, giáo viên là người tạo cơ hội, hướng dẫn, gợi mở các hoạt động tìm tòi khám phá của trẻ Trẻ chủ động tham gia các hoạt động đó để phát triển khả năng, năng lực của mình Hoạt động góc là một trong những hoạt động có thể đáp ứng tối đa nhất các nhu cầu được vui chơi của trẻ Do đó việc tổ chức cho trẻ được thường xuyên hoạt động trong các góc theo nhu cầu, hứng thú của trẻ sẽ thúc đẩy sự phát triển của trẻ

1.4 Tính tích cực

1.4.1 Khái niệm tính tích cực

Theo Đại từ điển Tiếng Việt, Tích cực là sự chủ động, hướng hoạt động

nhằm tạo ra những thay đổi, phát triển [25, tr.1627]

Theo tác giả Nguyễn Thị Hồng Phượng “Tính tích cực” là sự tác động - hoạt động bận rộn, ráo riết tiêu tốn năng lượng, hoạt động với một sinh lực mạnh mẽ”

[21]

Với tư cách là vấn đề nghiên cứu của nhiều khoa học, tính tích cực được bàn cãi nhiều về thuật ngữ, nguồn gốc và vai trò của nó

Về mặt thuật ngữ, theo tiếng Latinh, tích cực là “actives”, tiếng Anh có nghĩa là “activity”, dùng để chỉ:

- Trạng thái hoạt động, khi TTC gắn liền với với hoạt động

- TTC bao hàm tính chủ động, tính chủ định có ý thức của chủ thể

Theo từ điển tiếng Việt thì tính tích cực được hiểu :

- Tính tích cực có ý nghĩa, có tác dụng khẳng định, đẩy sự phát triển, trái với tiêu cực

- Tính tích cực là hăng hái nhiệt tình với nhiêm vụ, với công việc

Theo quan điểm của các nhà tâm lý học Mac - xit cho rằng tính tích cực được đề cập và nhấn mạnh như là một đặc điểm chung của đời sống sinh vật, là động lực đặc biệt của mối liên hệ giữa sinh vật sống và hoàn cảnh, là khả năng đặc biệt của tồn tại sống giúp cơ thể thích nghi với môi trường

Theo A.N Lêônchiev thì Tính tích cực chỉ sự sẵn sàng hoạt động và con người tích cực có ý nghĩa là con người đang ở trạng thái hoạt động Nhu cầu có mối quan hệ chặt chẽ với tính tích cực, nó chính là nguồn gốc, là động lực của tính

tích cực Theo các tác giả, thì tính tích cực gắn liền với hoạt động cụ thể [26]

P.I Ganpêrin thì cho rằng “Tính tích cực được thể hiện trong các mức độ

lĩnh hội khác nhau và các mức độ ấy chính là chỉ số đo sự phát triển tính tích cực của chủ thể” [26]

Tính tích cực theo quan điểm của các nhà nghiên cứu Việt Nam như Phạm Minh Hạc, Trần Trọng Thủy, Nguyễn Ánh Tuyết, Nguyễn Quang Uẩn thống nhất

cho rằng “Tính tích cực là một phẩm chất nhân cách điển hình của con người Các

thành tố tâm lý của tính tích cực là nhu cầu, động cơ, hứng thú, niềm tin, lý tưởng, tính tương đối ổn định và bền vững của thuộc tính tâm lý này Tính tích cực là đặc trưng hoạt động của con người" [3]

Từ những quan điểm trên về tính tích cực, chúng tôi cho rằng:

Tính tích cực là một phẩm chất của nhân cách, nó bắt nguồn từ động cơ - nhu cầu - hứng thú tương đối ổn định của chủ thể trong quá trình hoạt động với đối tượng Thông qua việc huy động tối đa các chức năng tâm lý, chủ thể sẽ tích cực

cải tạo, biến đổi đối tượng trong môi trường xung quanh

1.4.2 Vai trò của tính tích cực

Tính tích cực có vai trò, ảnh hưởng rất quan trọng đến sự phát triển của trẻ Trong quá trình hoạt động trẻ tích cực tìm hiểu vấn đề, trẻ sẽ khám phá và lĩnh hội được những tri thức cho mình, từ đó nhân cách của trẻ được phát triển mang tính bền vững

Tính tích cực được ví như chiếc “chìa khóa” để trẻ khám phá thế giới xung quanh mình Khi những kinh nghiệm và kiến thức cũ không còn đáp ứng cho nhu cầu của trẻ thì lúc này tính tích cực như là phương tiện để giúp trẻ giải đáp được những thắc mắc, từ đó nền tảng của những kiến thức khoa học bắt đầu được hình thành và tư duy của trẻ được phát triển ở mức độ cao hơn Chính tính tích cực cũng giúp trẻ hoàn thiện những hoạt động của trẻ ở giai đoạn đó, thúc đẩy những hoạt động tâm lý ở mức độ cao hơn cho những giai đoạn phát triển tiếp theo

Theo quan điểm triết học duy vật biện chứng, tính tích cực của con người là một hiện tượng tâm lý có ý thức, có vai trò vô cùng to lớn trong việc nhận thức, cải tạo và sáng tạo thế giới khách quan (trong đó có cả việc cải tạo chính bản thân con người) nhằm phục vụ cho nhu cầu ngày càng cao của con người [3]

Tính tích cực được xem là một trong bốn đặc điểm cơ bản của nhân cách, nó

là động lực chủ yếu tạo nên giá trị nhân cách cho mỗi cá nhân Tốc độ phát triển của các phẩm chất, năng lực của từng nhân cách phụ thuộc vào sự gia tăng tính tích cực trong chính cá nhân đó [3]

Ngoài ra, tính tích cực còn là nhân tố quyết định trực tiếp đến sự hình thành năng lực và quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động

1.4.3 Các yếu tố tạo nên tính tích cực

Động cơ được xem là một yếu tố hình thành nên tính tích cực, nó thể hiện

qua những nhu cầu, ham muốn, hứng thú, Đây là những yếu tố tâm lý tạo nên động lực thúc đẩy và lôi cuốn người học vào trong quá trình học tập tích cực và duy trì tính tính cực đó trong suốt giai đoạn học tập của mình

Theo bài viết đăng trên Tạp chí Thông tin khoa học giáo dục mầm non tác giả

Đặng Hữu Giang cho rằng “Hoạt động học tập chỉ có ý nghĩa khi mang một mục đích nào đó và việc học chỉ tiến hành khi người học có ham muốn đạt mục đích Ham muốn học có tính quy định đối với việc học, nhưng chỉ có ham muốn không thôi chưa đủ mà phải làm cho ham muốn vận động và chuyển thành động cơ thúc đẩy hành động Cũng có thể ham muốn mà không trở thành động cơ vì nhiều nguyên nhân, như nội dung bài học, phương pháp dạy học và các yếu tố bản thân làm tắt lòng ham muốn về đối tượng”

Cũng nghiên cứu về động cơ trong quá trình tiếp nhận kiến thức ở người học, tác giả Lê Văn Hồng đã đề cập đến động cơ hoàn thiện tri thức của người học Theo đó thì tác giả cho rằng người học có lòng khao khát mở rộng tri thức, mong muốn có nhiều hiểu biết, say mê với bản thân quá trình giải quyết nhiệm vụ học

tập “Như vậy, tất cả những biểu hiện này đều do sự hấp dẫn, lôi cuốn của bản

thân tri thức, cũng như phương pháp giành lấy tri thức đó Mỗi lần giành được cái mới ở đối tượng học thì các em cảm thấy nguyện vọng hoàn thiện tri thức của mình được thỏa mãn một phần Trường hợp này nguyện vọng hoàn thiện tri thức hiện thân ở đối tượng học” [14]

Nhu cầu là yếu tố quan trọng của tính tích cực, vì nếu có nhu cầu về hoạt

động đối với đối tượng thì chủ thể mới có thể có tính tích cực Lúc này nhu cầu là những đòi hỏi tất yếu mà cá nhân cảm thấy cần được thỏa mãn để tồn tại và phát triển, nó có vai trò thúc đẩy hoạt động của con người nhằm tới một đối tượng nào

đó

Hứng thú là sự chuyển vị trí từ động cơ bên ngoài thành động cơ bên trong Học tập với tư cách là hoạt động tích cực, là một quá trình căng thẳng, đòi hỏi phải

nỗ lực thường xuyên Cũng theo tác giả Đặng Hữu Giang thì “Nếu như trong quá

trình đó thiếu kích thích hứng thú nhận thức của người học thì việc nhận thức khó thực hiện có kết quả Hứng thú như là sự thúc đẩy bên trong làm giảm sự căng thẳng, mệt nhọc, mở đường dẫn đến sự hiểu biết Nó làm cho việc nắm tri thức dễ dàng, hiệu quả và bền vững hơn”

Đặc điểm của hứng thú là nó làm chủ thể ý thức được rõ ràng ý nghĩa quan

trọng của đối tượng đối với cuộc sống, do đó hứng thú có vai trò làm nảy sinh khát vọng hành động, làm tăng hiệu quả nhận thức, làm tăng sức lực hoạt động

1.4.4 Biểu hiện của tính tích cực

Tính tích cực của trẻ được biểu hiện trong các hoạt động hàng ngày từ hoạt động vui chơi như hoạt động góc, hoạt động ngoài trời đến các hoạt động khác nhưhoạt động học tập, hoạt động giao tiếp, hoạt động lao động vệ sinh Trong đó, hoạt động vui chơi trong các góc là một trong các hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Do đó khi tham gia hoạt động góc tính tích cực của trẻ cũng được biểu hiện một cách rõ nét Tính tích cực của trẻ trong hoạt động góc được biểu hiện qua một số tiêu chí sau:

Hứng thú đối với nhiệm vụ: Hứng thú lúc này được biểu hiện một cách chủ

quan ở trạng thái xúc cảm trong quá trình nhận thức và chú ý đến đối tượng Trẻ sẽ chạy ngay về góc mà trẻ đã đăng kí ngay sau khi hiệu lệnh “bắt đầu” của giáo viên được cất lên Cũng có khi về góc trẻ sẽ bắt tay ngay vào “công việc” mà không cần đến sự gợi ý, hướng dẫn của giáo viên Việc thỏa mãn hứng thú sẽ tạo tiền đề cho những hứng thú mới, nâng cao mức độ nhận thức của trẻ Hứng thú chính là khuynh hướng lựa chọn đặc biệt của cá nhân trẻ và nó có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động chơi của trẻ Trẻ thích suy xét, tranh luận, làm các bài toán khó, so sánh các đồ vật và các hiện tượng khác nhau, sắp xếp các khối gỗ, các loại lon để được một ngôi nhà hay đơn giản chỉ là được đóng những vai mà mình yêu thích như vai

cô giáo, vai mẹ hay vai cô bán hàng…

Nhu cầu khám phá đối tượng được biểu hiện thông qua động cơ kích thích hoạt động, nó là trạng thái của cá nhân thể hiện lòng mong muốn của trẻ đối với đối tượng Nhu cầu hoạt động của trẻ cũng được biểu hiện thông qua sự say mê để hoàn thành nhiệm vụ Trẻ có thể đóng vai mẹ mặc dù kỹ năng làm mẹ của trẻ còn hạn chế hay trẻ hào hứng tham gia vai bác sĩ khám bệnh nhưng chưa biết xử lý một bệnh nhân bị đau bụng phải làm như thế nào Điều quan trọng là người giáo viên phải biết phát hiện, duy trì và khơi gợi hứng thú cho trẻ

- Tính chủ động: Biểu hiện bằng sự hăng hái, năng động của trẻ trong hoạt

động Trẻ làm chủ hành động của mình mà ít bị hoàn cảnh và người khác chi phối Khi bắt đầu vào góc chơi trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi sẽ nhanh chóng bàn bạc để đi đến thống nhất về nội dung chơi là xây dựng cái gì? Phối hợp với các bạn trong nhóm

ra sao? Sử dụng những kỹ năng xây dựng gì để hoàn thành sản phẩm? Hay những

bé ở góc âm nhạc sẽ nhanh chóng quyết định được sẽ hát múa bài gì? Sử dụng các nhạc cụ ra sao? Kết hợp với các động tác minh họa nào sẽ phù hợp với lời và giai điệu bào hát?…Những mục tiêu này đối với trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi hoàn toàn có thể chủ động giải quyết được mà không cần đến sự hỗ trợ từ phía giáo viên

- Tính độc lập: Trẻ có sáng kiến, chủ động tự tìm kiếm, lựa chọn các phương

thức giải quyết nhiệm vụ đã đặt ra Đặc biệt là trẻ tự mình giải quyết những nhiệm

vụ, những khó khăn mà hoạt động đưa ra Trẻ được tự do lựa chọn sẽ chơi góc chơi nào? Chơi với ai? Sử dụng đồ dùng đồ chơi gì?

-Nỗ lực giải quyết nhiệm vụ chơi: Trong quá trình hoạt động tại các góc trẻ luôn

luôn phải cố gắng, nỗ lực để giải quyết nhiệm vụ trong suốt quá trình chơi Biểu hiện ở sự nỗ lực ở đây có thể là trẻ cố gắng xây ngã tư đường phố với rất nhiều chi tiết phức tạp trong góc xây dựng hay hoàn thiện một bức vẽ về chủ đề Giao thông ở góc tạo hình và cũng có thể là nhớ lời một bài hát đã từng học khi chơi trong góc

âm nhạc…Tuy nhiên, một vài trẻ sẽ có khuynh hướng bỏ cuộc khi gặp khó khăn trong quá trình chơi Lúc này giáo viên phải là người phát hiện tạo cơ hội và giúp

đỡ trẻ

Ngoài ra, biểu hiện của tính tích cực cũng được thể hiện qua một số yếu tố như

kỹ năng vận dụng những điều đã biết vào hoàn cảnh mới, khả năng tập trung chú ý,

nỗ lực cố gắng vượt qua khó khăn để giải quyết nhiệm vụ hiệu quả nhất

Theo tác giả Trần Thị Hương, Tính tích cực được biểu hiện ở một số mặt như:

- Khả năng định hướng với các nhiệm vụ

- Sự say sưa, nhiệt tình đối với nhiệm vụ

- Sự tập trung chú ý cao, huy động cao sự suy nghĩ

- Có ý chí kiên trì, khắc phục khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ

- Khả năng linh hoạt để giải quyết vấn đề trong nhiều tình huống khác nhau