Phân tích các quy định của Luật Ngân sách nhà nước về các trường hợp tình trạng thu và chi không cần bằng của mỗi cấp ngân sách và liên hệ với thực tiễn. Tại sao trên thực tế, các cấp ngân sách địa phương lại có khuynh hư

MỞ ĐẦUTrong suốt nhiều năm qua, ngân sách nhà nước đã thực hiện tốt vai trò của mình trong việc giúp nhà nước hình thành và ổn định các quan hệ thị trường, góp phần kiểm soát tình hình l

MỞ ĐẦU

Trong suốt nhiều năm qua, ngân sách nhà nước đã thực hiện tốt vai trò của mình trong việc giúp nhà nước hình thành và ổn định các quan hệ thị trường, góp phần kiểm soát tình hình lạm phát, tỷ lệ lãi suất thích hợp, làm lành mạnh hóa nền tài chính quốc gia, đảm bảo sự phát triển ổn định của nền kinh tế… Song song với những mặt tích cực ấy, ngân sách nhà nước trong quá trình sử dụng vẫn xảy ra tình trạng thu và chi không cân bằng Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2015 (thay thế Luật Ngân sách nhà nước năm 2002) đã được Quốc hội thông khóa XII thông qua và chính thức có hiệu lực thi thành từ năm ngân sách 2017 Để hiểu thêm về các quy định của Luật NSNN về các trường hợp thu và chi không cân bằng và khuynh hướng vượt thu của Ngân sách địa phương (NSĐP) em xin chọn

đề bài: “Phân tích các quy định của Luật Ngân sách nhà nước về các trường hợp tình trạng thu và chi không cần bằng của mỗi cấp ngân sách và liên hệ với thực tiễn Tại sao trên thực tế, các cấp ngân sách địa phương lại có khuynh hướng vượt thu so với dự toán?” để làm bài tập học kỳ môn Luật Tài chính.

NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Khái niệm Ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

Ngân sách nhà nước gồm 2 loại đó là:

Ngân sách địa phương: là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương

Ngân sách trung ương: là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp trung ương hưởng và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ương

2 Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước

Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước là việc xử lý các mối quan hệ giữa các cấp chính quyền nhà nước từ trung ương đến địa phương trong hoạt động của ngân sách nhà nước, từ đó cho phép hình thành một cơ chế phân chia ranh giới quyền lực về quản lý ngân sách nhà nước giữa các cấp chính quyền Vì vậy nội dung phân cấp quản lý ngân sách nhà nước về cơ bản bao gồm 3 nội dung chủ yếu sau:

Một là, về quyền lực: Phân cấp ban hành chế độ, chính sách, tiêu chuẩn, định mức Hai là, phân cấp về mặt vật chất, tức là phân cấp về nguồn thu và nhiệm vụ chi

Ba là, phân cấp về quản lý chu trình ngân sách, tức là phân công, phân định trách nhiệm, quyền hạn trong lập, chấp hành và quyết toán NSNN

II CÁC TRƯỜNG HỢP TÌNH TRẠNG THU VÀ CHI KHÔNG CÂN

BẰNG CỦA MỖI CẤP NGÂN SÁCH

Mối tương quan giữa hoạt động thu, chi ngân sách Nhà nước tác động trực tiếp tới tình trạng ngân sách Nhà nước và toàn xã hội Bởi vậy, trong quản lý ngân sách Nhà nước, cân bằng giữa thu và chi ngân sách Nhà nước là một trong những nguyên tắc quan trọng trong chi ngân sách nhà nước Nguyên tắc này cần phải

được quán triệt trong toàn bộ quá trình ngân sách, đặc biệt là khâu chấp hành ngân sách Theo nguyên tắc này, các khoản thu, chi thể hiện trong dự toán ngân sách nhà nước phải đảm bảo tính cân đối Các khoản chi chỉ được xây dựng trên cơ sở nguồn thu đã được xác định Ngược lại, các nguồn thu cho ngân sách nhà nước sẽ nhằm đáp ứng cho nhu cầu chi tiêu đã được hoạch định Ngân sách nhà nước sẽ được cân bằng theo cách xác định tổng số thu từ thuế, phí, lệ phí phải lớn hơn tổng

số chi thường xuyên của ngân sách và góp phần tích lũy ngày càng cao để phục vụ cho nhu cầu chi đầu tư phát triển Trường hợp ngân sách nhà nước bội chi, số bội chi phải nhỏ hơn số chi đầu tư phát triển, tạo điều kiện tiến đến cân bằng ngân sách nhà nước Trên thực tế, đôi khi khả năng nguồn thu bị hạn chế và tăng chậm trong khi các khoản chi lại tăng nhanh hơn nên tình trạng bội chi ngân sách luôn có thể xảy ra Để xử lý bội chi ngân sách nhà nước, một trong những giải pháp là đi vay trong hoặc ngoài nước Trong trường hợp này, việc sử dụng nguồn vay để bù đắp bội chi chỉ nhằm mục đích đầu tư phát triển nhằm đảm bảo khả năng chi trả nợ của nhà nước, mà tuyệt đối không được sử dụng các khoản vay để thực hiện những khoản chi mang tính chất tiêu dùng

1 Trường hợp thu và chi không cân bằng của Ngân sách địa phương

Lần đầu tiên Luật NSNN (sửa đổi) được Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá XIII thông qua đã quy định bội chi ngân sách địa phương (NSĐP) là một cấu phần trong bội chi NSNN Theo đánh giá, đây là điểm mới quan trọng để tăng cường kiểm soát bội chi NSNN Cụ thể, Luật NSNN mới quy định, chỉ NSĐP cấp tỉnh mới được phép bội chi Đồng thời, để bảo đảm phù hợp với khả năng trả nợ của địa phương và tổng mức bội chi chung của NSNN, Luật mới cũng đưa ra quy định về điều kiện được phép bội chi và mức dư nợ vay của NSĐP

Theo đó, Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 quy định ngân sách cấp tỉnh được bội chi và bội chi của ngân sách cấp tỉnh được tổng hợp vào bội chi NSNN,

do Quốc hội quyết định (Luật NSNN năm 2002 cho phép ngân sách cấp tỉnh được phép huy động bản chất là vay nhưng không quy định là bội chi) Đồng thời, để bảo đảm quản lý chặt chẽ việc vay nợ của ngân sách cấp tỉnh, phù hợp khả năng trả

nợ, đảm bảo quản lý chặt chẽ ở từng địa phương, góp phần bảo đảm an toàn nợ công và phù hợp với thông lệ quốc tế và để khuyến khích các địa phương tăng thu, Luật NSNN năm 2015 đã quy định khống chế mức giới hạn vay của NSĐP tính trên số thu NSĐP được hưởng theo phân cấp, thay vì khống chế mức huy động trên chi đầu tư XDCB như Luật NSNN 2002 (đối với thành phố Hà Nội và thành phố

Hồ Chí Minh không vượt quá 60% số thu NSĐP được hưởng theo phân cấp; đối với các địa phương có số thu NSĐP được hưởng theo phân cấp lớn hơn chi thường xuyên của NSĐP không vượt quá 30% thu ngân sách được hưởng theo phân cấp; đối với các địa phương có số thu NSĐP được hưởng theo phân cấp nhỏ hơn hoặc bằng chi thường xuyên của NSĐP không vượt quá 20% thu ngân sách được hưởng theo phân cấp)

Luật NSNN năm 2015 tiếp tục quy định không được dùng ngân sách của cấp này để chi cho nhiệm vụ của cấp khác và không được dùng ngân sách của địa phương này để chi cho nhiệm vụ của địa phương khác; đồng thời, bổ sung quy định cụ thể trong Luật các trường hợp đặc biệt được dùng ngân sách cấp mình chi cho nhiệm vụ của ngân sách cấp khác và dùng ngân sách của địa phương mình để chi cho nhiệm vụ của địa phương khác như sau: (i) Ngân sách cấp dưới hỗ trợ cho các đơn vị thuộc cấp trên quản lý đóng trên địa bàn trong trường hợp cần khẩn trương huy động lực lượng cấp trên khi xảy ra thiên tai, thảm hoạ, dịch bệnh và các trường hợp cấp thiết khác để bảo đảm ổn định tình hình kinh tế - xã hội, an ninh và trật tự an toàn xã hội của địa phương; (ii) các đơn vị cấp trên quản lý đóng trên địa

bàn khi thực hiện chức năng của mình, kết hợp thực hiện một số nhiệm vụ theo yêu cầu của cấp dưới; (iii) sử dụng dự phòng ngân sách địa phương để hỗ trợ các địa phương khác khắc phục hậu quả thiên tai, thảm hoạ nghiêm trọng

Về số bổ sung cân đối trong thời kỳ ổn định ngân sách, Luật NSNN năm

2015 đã bổ sung nguyên tắc căn cứ khả năng cân đối của ngân sách cấp trên, cơ quan có thẩm quyền quyết định tăng thêm số bổ sung cân đối ngân sách từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới so với năm đầu thời kỳ ổn định (Luật NSNN năm 2002 quy định số bổ sung cân đối từ NSTW cho NSĐP được ổn định bằng số tuyệt đối trong suốt thời kỳ ổn định ngân sách, dẫn đến các địa phương có nguồn thu thấp sẽ rất khó khăn)

Về số bổ sung có mục tiêu từ ngân sách câp trên cho ngân sách cấp dưới, để khắc phục tồn tại và đảm bảo tính chủ động của NSĐP, Luật NSNN năm 2015 bổ sung quy định cụ thể 04 nhóm nhiệm vụ được ngân sách cấp trên bổ sung có mục tiêu: (i) Thực hiện các chính sách, chế độ mới do cấp trên ban hành chưa được bố trí trong dự toán ngân sách của năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách; (ii) Thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia và các chương trình, dự án khác của cấp trên, phần giao cho cấp dưới thực hiện; (iii) Hỗ trợ chi khắc phục thiên tai, thảm hoạ, dịch bệnh trên diện rộng vượt quá khả năng cân đối của ngân sách cấp dưới; (iii)

Hỗ trợ thực hiện một số chương trình, dự án lớn, đặc biệt quan trọng có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Mức hỗ trợ được xác định cụ thể cho từng chương trình, dự án Tổng mức hỗ trợ vốn đầu tư phát triển hàng năm của ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương quy định tại điểm này tối đa không vượt quá 30% tổng chi đầu tư XDCB của NSTW

Về cơ chế hỗ trợ hụt thu cho NSĐP: Luật NSNN năm 2002 quy định trong trường hợp thu NSĐP không đạt dự toán được cấp có thẩm quyền quyết định thì

tuỳ theo mức hụt thu, UBND báo cáo HĐND hoặc Thường trực HĐND điều chỉnh hoặc sắp xếp lại các khoản chi, sử dụng các nguồn lực tài chính hợp pháp tại địa phương để bù đắp số hụt thu Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức thực hiện nếu NSĐP hụt thu (giảm lớn do những nguyên nhân khách quan: dự án nhà máy đi vào hoạt động chậm hơn dự kiến kế hoạch; Nhà nước thay đổi chính sách thu, thực hiện miễn giảm thuế, ) mà NSTW không hỗ trợ thì địa phương sẽ rất khó khăn Thực tế trong những năm qua đối với những địa phương bị hụt thu NSĐP do nguyên nhân khách quan, Chính phủ đã báo cáo Ủy ban thường vụ Quốc hội, Quốc hội hỗ trợ một phần cho địa phương bị hụt thu, tuy nhiên do chưa được quy định trong Luật NSNN năm 2002 nên khi tổ chức thực hiện chưa đủ cơ sở pháp lý Để bảo đảm cơ sở pháp lý trong quá trình tổ chức thực hiện bù hụt thu cho NSĐP do các nguyên nhân khách quan, Luật NSNN năm 2015 quy định: Kết thúc năm ngân sách, trường hợp NSĐP hụt thu so với dự toán cấp trên giao do nguyên nhân khách quan, sau khi đã điều chỉnh giảm một số khoản chi và sử dụng các nguồn tài chính hợp pháp khác của địa phương mà chưa bảo đảm được cân đối NSĐP thì ngân sách cấp trên hỗ trợ ngân sách cấp dưới theo khả năng của ngân sách cấp trên

Về điều chỉnh nguồn thu trong trường hợp thu ngân sách có biến động tăng đột biến trong thời kỳ ổn định ngân sách: Hiện nay, có nhiều dự án đầu tư lớn trong các lĩnh vực điện tử, luyện thép, lọc dầu, điện hạt nhân, Khi các dự án này

đi vào hoạt động sẽ phát sinh nguồn thu ngân sách lớn; vì vậy, cần thiết phải bổ sung vào Luật NSNN năm 2015 quy định: Trong thời kỳ ổn định ngân sách, các địa phương được sử dụng nguồn tăng thu hàng năm mà ngân sách địa phương được hưởng theo phân cấp để tăng chi thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh Trường hợp đặc biệt có phát sinh nguồn thu từ dự

án mới đi vào hoạt động trong thời kỳ ổn định ngân sách làm ngân sách địa phương tăng thu lớn thì số tăng thu phải nộp về ngân sách cấp trên Chính phủ

trình Quốc hội, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định thu về ngân sách cấp trên số tăng thu này và thực hiện bổ sung có mục tiêu một phần cho ngân sách cấp dưới để hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng ở địa phương theo

dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt

2 Trường hợp thu và chi không cân bằng của Ngân sách nhà nước

Có ba biện pháp chủ yếu để khống chế bội chi ngân sách gồm:

(1) Tăng thu, giảm chi,

(2) Vay trong và ngoài nước để bù đắp bội chi

(3) Phát hành tiền giấy để bù đắp bội chi

Xem xét ba biện pháp này thấy rằng, trước hết, nếu chính phủ phát hành tiền giấy để chi tiêu cho ngân sách nhà nước vượt quá yêu cầu của lưu thông tiền giấy

sẽ làm giá cả hàng hoá, dịch vụ tăng cao, lạm phát xảy ra

Thứ hai, vay nợ trong nước và nước ngoài là một giải pháp Nhưng nếu đầu

tư không tốt có thể dẫn tới tình trạng không trả được nợ Khi ấy phải tăng thuế hoặc vay nợ mới để trả nợ cũ Vấn đề này tiềm ẩn nguy cơ khủng hoảng tài chính

và suy giảm uy tín của quốc gia Trong trường hợp đó, tăng thu, giảm chi là giải pháp tốt nhất để tìm cách cân đối ngân sách nhằm ổn định tình hình tài chính

vĩ mô Tuy vậy việc tăng thu và giảm chi đều có giới hạn

Về giảm chi:

Xét cơ cấu chi ngân sách nhà nước gồm 3 phần chủ yếu: chi tích lũy cho đầu

tư phát triển, chi cho tiêu dùng kinh tế - văn hóa - xã hội và chi trả nợ trong và ngoài nước Vấn đề cắt giảm chi trả nợ trong nước là điều không thể thực hiện được Các khoản nợ nước ngoài đến hạn thì nhà nước phải trả, kể cả các khoản vốn

của các tổ chức tài chính, tiền tệ thế giới cho quốc gia vay với lãi suất thấp, ưu đãi

để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng Cắt giảm chi tiêu dùng cho kinh tế- văn hóa - xã hội cũng có giới hạn Đành rằng nhà nước đã sử dụng chính sách tiết kiệm trong chi dùng ngân sách nhà nước, thực hiện chống tham nhũng, chống lãng phí trong việc sử dụng công quĩ nhà nước Nhưng biện pháp đó không đồng nghĩa với cắt giảm chi dùng ngân sách nhà nước mà thực chất có thể hiểu là biện pháp để sử dụng vốn ngân sách nhà nước có hiệu quả cao hơn Những khoản tiết kiệm được của mục đích này sẽ được sử dụng cho mục đích khác cấp bách hơn Nhà nước chỉ cắt giảm được các khoản như chi phí quản lý, mua sắm trang bị Còn tiết kiệm chi cho nhu cầu thường xuyên (chủ yếu chi cho con người) về hoạt động bộ máy nhà nước từ trung ương đến địa phương là không đáng kể Hơn nữa, nếu xử lý lạm dụng biện pháp này để giảm thâm hụt ngân sách nhà nước, xét về lâu dài

sẽ dẫn đến hậu quả xấu khôn lường cho tăng trưởng kinh tế, ổn định chính trị - xã hội Điều đó lại làm cho ngân sách nhà nước càng thâm hụt hơn Cắt giảm chi tích lũy cho đầu tư phát triển là điều dễ cảm nhận mâu thuẫn với yêu cầu tăng trưởng kinh tế - xã hội Vậy thì, ta chỉ cắt giảm được các nhu cầu đầu tư chưa thực sự cần thiết, các dự án chưa có điều kiện khả thi Không nên đầu tư vốn một cách dàn trải,

mà cần đầu tư những dự án, những công trình trọng điểm và then chốt Vốn đầu tư của ngân sách nhà nước trong một số năm trước mắt nên ưu tiên bố trí cho các giao thông, cho các chương trình kinh tế lớn Tóm lại, dùng giải pháp cắt giảm chi để bù đắp thiếu hụt ngân sách nhà nước cũng chỉ là biện pháp tình thế, và lâu dài thì tiêu cực nhiều hơn tích cực

Về thu:

Từ phân tích trên có thể thấy điều mà mỗi quốc gia quan tâm hàng đầu để xử

lý thiếu hụt ngân sách nhà nước là tăng thu ngân sách nhà nước Tăng thu ngân sách nhà nước bằng biện pháp tích cực khai thác mọi nguồn thu, thay đổi và áp

dụng các sắc thuế mới, nâng cao hiệu quả thu Tuy nhiên, cần lưu ý khi tăng thu vẫn phải chú ý khuyến khích các ngành, vùng trọng điểm để tạo lực đẩy cho nền kinh tế và phải xác định cái gốc cơ bản là phải tăng thu ngân sách nhà nước bằng chính sự tăng trưởng kinh tế Như vậy, giải pháp để có nguồn bù đắp thâm hụt ngân sách nhà nước hợp lý là kết hợp tăng thu, giảm chi và các nguồn vay nợ trong

và ngoài nước Về lâu dài muốn cải thiện tình trạng thâm hụt ngân sách nhà nước thì phải đảm bảo tính hiệu quả hợp lý của các khoản thu để nuôi dưỡng nguồn thu bằng phát triển kinh tế quốc gia

III Lý giải các cấp ngân sách địa phương lại có khuynh hướng vượt thu so

với dự toán

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, sở dĩ có nhờ nỗ lực đưa ngân sách thoát khỏi tình trạng bội chi đã kéo dài trong nhiều năm của các cấp cơ quan nhà nước Các giải pháp tăng nguồn thu bằng cách áp dụng kỷ luật nhằm nhanh chóng thu hồi nợ đọng thuế, đồng thời giảm chi tiêu ngân sách hợp lý đều được thực hiện nghiêm túc

Đầu năm nay, Nghị quyết số 01/NQ-CP được ban hành ngày 01/01/2017 là đầu tàu định hướng thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế và dự toán ngân sách Nghị quyết nhấn mạnh, thực hiện quản lý chặt chẽ các hoạt động chi tiêu nhà nước

sẽ là giải pháp thiết thực giúp ổn định cán cân ngân sách nhà nước Theo đó, các

bộ ngành, địa phương cần tiết kiệm ngân sách nhà nước một cách triệt để, siết chặt quản lý và kỷ luật nếu có sai phạm với cái dự toán chi ngân sách, đặc biệt là chi phí dành cho các hoạt động công không có tác động thúc đẩy nền kinh tế và thường gây lãng phí như tổ chức sự kiện, lễ hội, nghi lễ khách thành, công tác, họp hội, mua sắm xe công Mới đây nhất, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình quản lý nợ trung hạn giai đoạn 2016-2018 (nợ trung và dài hạn là cơ sở để quyết

định đầu tư công) đặt mục tiêu bội chi ngân sách năm 2017 không quá 3,38% GDP

và năm 2018 không quá 3.3% GDP

Bên cạnh đó, cùng với quá trình cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, để thực hiện mục tiêu cơ cấu lại NSNN, nợ công, đảm bảo an toàn, an ninh tài chính quốc gia theo các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, ngành Tài chính đã và đang rà soát kiến nghị điều chỉnh chính sách thu theo hướng tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất kinh doanh, trong điều kiện hội nhập ngày càng sâu rộng; tăng cường quản lý thu nhất là đối với khu vực kinh tế ngoài quốc doanh, hộ kinh doanh cá thể lớn, chống chuyển giá, buôn lậu, gian lận thương mại Theo đó, số vượt thu NSĐP chủ yếu từ tiền sử dụng đất Thu từ khu vực FDI và khu vực ngoài quốc doanh tuy có mức tăng trưởng khá cao nhưng vẫn không đạt

dự toán do dự toán tính ở mức quá cao

Trong khi đó, thu NSTW, dù có nhiều khó khăn nhưng cơ bản đã đảm bảo nhiệm vụ cân đối NSTW, bội chi NSNN năm 2017 giảm 4.000 tỷ đồng so với dự toán và ước bằng 3,48% GDP thực hiện Thu NSĐP năm 2017 vượt 12,9% dự toán, tương đương 60.000 tỷ đồng, dù vậy cá biệt vẫn còn một số địa phương thu thấp, khó khăn trong cân đối NSĐP

KẾT LUẬN

Như vậy, cân đối ngân sách nhà nước là một vấn đề quan trọng được đặt ra đối với nhà nước, đảm bảo cho nhà nước thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình Theo đó, để điều chỉnh thu và chi ngân sách nhà nước, nhà nước đã thông qua pháp luật để điều chỉnh các trường hợp thu và chi không cân bằng ở mỗi cấp ngân sách

Trên đây là toàn bộ bài viết của em, trong quá trình nghiên cứu và thực hiện làm bài, em đã có nhiều cố gắng, nỗ lực học hỏi, tìm hiểu nhưng với khả năng và