“Kỹ năng sống cho trẻ mầm non” chính là một sự chuẩn bị quan trọng nhất, là một nền tảng giúp hình thành nên cách sống tích cực của trẻ . Với những tình huống gần gũi với trẻ như: Giữ vệ sinh cá nhân và bảo vệ thân thể; Nhận biết được những điều an toàn hay nguy hiểm với bản thân; Ứng phó với những tình huống bất ngờ; Ứng xử văn minh, lịch sự… Qua những tình huống này, trẻ sẽ có những kinh nghiệm trong cuộc sống, nhận biết điều gì nên làm và không nên làm. Song trên thực tế, việc dạy kỹ năng sống cho trẻ trong các trường mầm non còn chưa được quan tâm nhiều và rất nhiều giáo viên còn chưa hiểu rõ được tầm quan trọng của vấn đề hoặc thiếu kỹ năng giảng dạy để có thể truyền đạt cho trẻ hiểu và hình thành những kỹ năng sống cần thiết cho trẻ.“Trong mỗi đứa trẻ đều có những tài năng tiềm ẩn. Sự chuẩn bị kỹ càng từ lúc đầu đời chính là chìa khóa thành công cho tương lai mỗi cháu” (Maria Montessori) Chính vì những lí do trên tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 24 36 tháng ở trường mầm non” để nghiên cứu.
Trang 1PHẦN I- ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài:
Con người sống trong xã hội hiện đại phải đương đầu với những rủi ro vàthách thức do hệ quả của những thay đổi toàn diện về môi trường, kinh tế, vănhóa, xã hội và lối sống với tốc độ nhanh Do đó cần phải trang bị các nguyên tắcchiến lược giúp con người có khả năng đương đầu với những bất ngờ, đột biến,bất định và bởi vậy, kỹ năng sống trở thành một hợp phần quan trọng trong nhâncách con người hiện đại
Theo triết lý của Edgar Morlin - Trong cuốn sách : "Bảy tri thức tất yếu cho nền giáo dục tương lai" - mục tiêu giáo dục là cần tạo nên những cái đầu
được rèn luyện tốt để tự nó chiếm lĩnh và làm chủ thế giới dẫu biến động đếnđâu Vào đầu thập kỷ 90 các tổ chức của Liên Hiệp Quốc như tổ chức Y tế thếgiới, Quỹ cứu trợ nhi đồng, Tổ chức giáo dục văn hóa và khoa học và các nhàgiáo dục thế giới đã cùng tìm cách giáo dục để tạo cho trẻ năng lực tâm lý xãhội, nhằm ứng phó với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày
Đó là kỹ năng sống
Xã hội hiện nay đã và đang làm thay đổi cuộc sống của con người, nhiềuvấn đề phức tạp liên tục nảy sinh Bên cạnh những tác động tích cực, còn cónhững tác động tiêu cực, gây nguy hại cho con người, đặc biệt là trẻ em Nếumỗi người trong đó có trẻ em không có những kiến thức cần thiết để biết lựachọn những giá trị sống tích cực, không có những năng lực để ứng phó, để vượtqua những thách thức mà hành động theo cảm tính thì rất dễ gặp trở ngại, rủi rotrong cuộc sống Do đó, việc hình thành kỹ năng sống cho mọi người nói chung
và trẻ em nói riêng đang trở thành nhiệm vụ quan trọng
Giáo dục kỹ năng sống phải được đo bằng sự vận dụng những kỹ năng đótrong cuộc sống mỗi cá nhân để sống tích cực, sống hạnh phúc, sống có ý nghĩa.Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non nhằm giúp trẻ phát triển hài hòa, toàndiện về nhân cách Cung cấp cho mỗi trẻ những kiến thức cần thiết về kỹ năngsống để các em sống sao cho lành mạnh và có ý nghĩa Giúp các em hiểu, biếnnhững kiến thức về kỹ năng sống được cung cấp thành hành động cụ thể trongquá trình hoạt động thực tiễn với bản thân, với người khác, với xã hội, ứng phótrước nhiều tình huống, học cách giao tiếp, ứng sử với mọi người, giải quyếtmâu thuẫn trong mối quan hệ và thể hiện bản thân một cách tích cực
Theo UNESCO, trẻ 8 tuổi đã là quá trễ để giáo dục kỹ năng sống Vì đến
độ tuổi này trẻ đã hình thành cho mình phần lớn các giá trị; trừ phi có sự thayđổi sâu sắc về trải nghiệm trong đời, nếu không thì khó mà lĩnh hội thêm giá trịsau độ tuổi này Trẻ từ dưới 2 tuổi đã bắt đầu tiếp thu từ môi trường sống xung
Trang 2quanh, như giọng nói của người lớn khi trò chuyện với trẻ, cách thức tiếp xúcvới trẻ,… tất cả đều tác động đến sự phát triển của trẻ Vì vậy việc hình thành
và phát triển kỹ năng sống cần được tiến hành từ bậc học mầm non
Ở các nước trên thế giới, từ nhiều năm qua giáo dục kỹ năng sống đã
được đưa vào chương trình giảng dạy và là một môn học Ở Việt Nam, năm học2009- 2010, lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa nội dung giáo dục kỹ năngsống cho học sinh vào dạy thí điểm ở một số trường mầm non và tiểu học Cóthể nói việc trang bị kỹ năng sống cho trẻ em là một phương pháp giáo dục cầnthiết để trẻ bớt thụ động trong việc học và giao tiếp xã hội
“Kỹ năng sống cho trẻ mầm non” chính là một sự chuẩn bị quan trọng
nhất, là một nền tảng giúp hình thành nên cách sống tích cực của trẻ Với nhữngtình huống gần gũi với trẻ như: Giữ vệ sinh cá nhân và bảo vệ thân thể; Nhậnbiết được những điều an toàn hay nguy hiểm với bản thân; Ứng phó với nhữngtình huống bất ngờ; Ứng xử văn minh, lịch sự… Qua những tình huống này,trẻ sẽ có những kinh nghiệm trong cuộc sống, nhận biết điều gì nên làm vàkhông nên làm Song trên thực tế, việc dạy kỹ năng sống cho trẻ trong cáctrường mầm non còn chưa được quan tâm nhiều và rất nhiều giáo viên còn chưahiểu rõ được tầm quan trọng của vấn đề hoặc thiếu kỹ năng giảng dạy để có thểtruyền đạt cho trẻ hiểu và hình thành những kỹ năng sống cần thiết cho trẻ
“Trong mỗi đứa trẻ đều có những tài năng tiềm ẩn Sự chuẩn bị kỹ càng
từ lúc đầu đời chính là chìa khóa thành công cho tương lai mỗi cháu” (Maria
Montessori)'' Chính vì những lí do trên tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Một số
biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 24 - 36 tháng ở trường mầm non” để nghiên cứu.
2 Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu đề tài nhằm tìm ra một số biện pháp, hình thức để giáo dục kỹnăng sống cho trẻ để trẻ được sớm hình thành và tôn vinh các giá trị đích thựccủa mình Giáo dục cách sống tích cực trong xã hội hiện đại Giáo dục cho trẻnhững kỹ năng mang tính cá nhân và xã hội nhằm giúp trẻ có thể chuyển kiếnthức, thái độ, cảm nhận thành những khả năng thực thụ, giúp trẻ biết xử lý hành
vi của mình trong các tình huống khác nhau trong cuộc sống
Trẻ em là giai đoạn học, tiếp thu, lĩnh hội những giá trị cuộc sống để pháttriến nhân cách, do đó cần giáo dục kỹ năng sống cho trẻ để trẻ nhận thức đúng
và có hành vi ứng xử phù hợp ngay từ khi còn nhỏ
Giúp các đồng nghiệp và các bậc phụ huynh có thêm tài liệu và kinh
nghiệm để giáo dục trẻ đạt kết quả cao
Trang 33 Đối tượng nghiên cứu:
- Nghiên cứu trên trẻ nhà trẻ 24- 36 tháng
- Các biện pháp thực hiện, tổ chức các hoạt động nhằm giáo dục kỹ năngsống cho trẻ 24- 36 tháng
4 Phương pháp nghiên cứu:
4.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:
Nghiên cứu các tài liệu, mạng intenet , sách, báo, tạp chí giáo dục mầmnon có liên quan đến đề tài
4.2 Phương pháp quan sát:
Quan sát các hoạt động của cô và trẻ ở lớp để đánh giá nhận xét về việcgiáo dục kỹ năng sống cho trẻ, kinh nghiệm sống của trẻ
4.3 Phương pháp đàm thoại:
Đàm thoại với phụ huynh, giáo viên và trẻ để tìm hiểu các phương pháp
và nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non ở trường và gia đình
4.4 Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm:
Nghiên cứu các biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non để tìm
ra các giải pháp hoàn hảo nhất, bổ ích cho thực tiễn
5 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu:
Căn cứ vào khả năng và điều kiện của bản thân, tôi chỉ nghiên cứu trên trẻnhà trẻ 24- 36 tháng lớp D1 và tiến hành thực hiện tại trường mầm non nơi tôicông tác
Thời gian: từ tháng 9/2015 - 03/2016
- Tháng 9 năm 2015: xác định đề tài nghiên cứu
- Tháng 10 năm 2015: sưu tầm tài liệu nghiên cứu thực tế
- Tháng 11,12 năm 2015: xây dựng đề cương
- Tháng 1, 2, 3 năm 2016: nghiên cứu và áp dụng các biện pháp giáo dục
kỹ năng sống cho trẻ nhà trẻ 24- 36 tháng
- Tháng 3 năm 2016 phân tích kết quả và viết sáng kiến kinh nghiệm
- Tháng 4 năm 2016: chỉnh sửa sáng kiến và in nộp
Trang 4PHẦN II- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Những nội dung lý luận có liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm:
1.1 Quan niệm về kỹ năng sống:
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), kỹ năng sống là khả năng để có hành
vi thích ứng (adaptive) và tích cực (positive), giúp các cá nhân có thể ứng xửhiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày
Theo Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), kỹ năng sống là cách tiếpcận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sựcân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kỹ năng
Theo UNESCO, kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học
để biết, gồm các kỹ năng tư duy như: giải quyết vấn đề, tư duy phê phán, raquyết định, nhận thức được hậu quả,…; Học làm người, gồm các kỹ năng cánhân như: ứng phó với căng thẳng, cảm xúc, tự nhận thức, tự tin,…; Học đểsống với người khác, gồm các kỹ năng xã hội như; giao tiếp, thương lượng, tựkhẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông; Học để làm,gồm kỹ năng thực hiện công việc và các nhiệm vụ như kỹ năng đặt mục tiêu,đảm nhận trách nhiệm,… Khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năngứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cựctrước các tình huống của cuộc sống
1.2 Bản chất của kỹ năng sống:
Bản chất của kỹ năng sống là kỹ năng tự quản bản thân và kỹ năng xã hộicần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả
1.3 Phân loại kỹ năng sống:
* Theo UNESCO, WHO và UNICEF, có thể xem kỹ năng sống gồm các
kỹ năng cốt lõi sau:
- Kỹ năng giải quyết vấn đề
- Kỹ năng suy nghĩ/tư duy phân tích có phê phán
- Kỹ năng giao tiếp hiệu quả
- Kỹ năng ra quyết định
- Kỹ năng tư duy sáng tạo
- Kỹ năng giao tiếp ứng sử cá nhân
- Kỹ năng tự nhận thức và tự tin của bản thân, xác định giá trị
- Kỹ năng thể hiện sự cảm thông
- Kỹ năng ứng phó với căng thẳng và cảm xúc
* Ở Việt Nam :
- Nhóm các kỹ năng nhận biết và sống với chính mình: tự nhận thức, xác
Trang 5định giá trị, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, tự trọng, tự tin,
- Nhóm các kỹ năng nhận biết và sống với người khác: giao tiếp có hiệuquả, giải quyết mâu thuẫn, thương lượng, từ chối, bày tỏ sự cảm thông, hợptác,
- Nhóm các kỹ năng ra quyết định một cách có hiệu quả: tìm kiếm và xử líthông tin, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề,
Kỹ năng sống thay đổi theo nền văn hoá và hoàn cảnh xã hội Vì vậy, trong quátrình dạy kỹ năng sống, cần xem xét các yếu tố văn hoá và xã hội có ảnh hưởngđến việc ra quyết định hay lựa chọn hành động
1.4 Sự cần thiết giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non:
* Kỹ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội
- Thực tế cho thấy, có khoảng cách giữa nhận thức và hành vi của conngười, có nhận thức đúng chưa chắc đã có hành vi đúng
- Kỹ năng sống chính là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thứcthành thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh
- Kỹ năng sống góp phần thúc đẩy sự phát triển xã hội , ngăn ngừa cácvấn đề xã hội và bảo vệ quyển con người
- Giáo dục kỹ năng sống sẽ thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tíchcực, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống xã hội và giảm các vấn đề xã hội Giáodục kỹ năng sống còn giải quyết một cách tích cực nhu cầu và quyền con người,quyền công dân được công nhận trong luật pháp Việt Nam và quốc tế
* Giáo dục kỹ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ
Trẻ thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động … hiện nay, thế hệtrẻ thường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực và tiêu cực,luôn được đặt vào hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đương đầu vớinhững khó khăn, thách thức, những áp lực tiêu cực Nếu thiếu kỹ năng sống, các
em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực, bạo lực, vào lối sống ích kỉ, lai căng,thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách
Giáo dục kỹ năng sống giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trướcsức ép của cuộc sống và sự lôi kéo thiếu lành mạnh, giúp các em xây dựng mốiquan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống an toàn, lành mạnh vàphát triển tốt
* Đối với trẻ mầm non
Kỹ năng sống cho trê mầm non là: Trẻ em hiếu kỳ, tò mò và luôn muốnkhám phá những điều mới lạ Trong khi đó, cuộc sống luôn chứa đựng nhữngnguy hiểm bất ngờ mà chính người lớn cũng không thể lường trước được Chỉmột phút sơ suất, trẻ có thể gặp phải những tổn hại và mất mát lớn lao Chính vì
Trang 6vậy, quan tâm giáo dục, dạy kỹ năng sống cho trẻ mầm non là ta nhằm giúp trẻ
có kinh nghiệm trong cuộc sống, biết được những gì nên làm và không nên làm
Trong quá trình phát triển nhân cách nếu trẻ được sớm hình thành và tônvinh các giá trị đích thực của mình thì các em sẽ có một nhân cách phát triểntoàn diện, bền vững, có khả năng thích ứng và chống chọi với mọi biến động xãhội, biết tự khẳng định mình trong cuộc sống Do đó cần giáo dục kỹ năngsống cho trẻ để trẻ có nhận thức đúng và có hành vi ứng xử phù hợp ngay từ khicòn nhỏ
1.5 Mục tiêu giáo dục kỹ năng sống:
Mục tiêu của giáo dục kỹ năng sống là rèn luyện cách tư duy tích cực,hình thành thói quen tốt thông qua các hoạt động và bài tập trải nghiệm Mụctiêu của giáo dục kỹ năng sống là để giúp người học có khả năng làm chủ bảnthân, ứng xử phù hợp với xung quanh và có khả năng ứng phó tích cực trước cáctình huống của cuộc sống Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em phải hếtsức đơn giản và gần gũi với trẻ Chúng ta dạy kỹ năng sống cho trẻ chính làchúng ta dạy trẻ biết sự hợp tác, tự kiểm tra, tính tự tin, tự lập, tò mò, khả năngthấu hiểu và giao tiếp Trẻ sẽ học cách có được những mối liên kết mật thiết vớicác bạn khác trong lớp, biết chia sẻ, chăm sóc, lắng nghe, trình bày và diễn đạtđược ý của mình trong nhóm bạn Và điều quan trọng và chúng ta mong muốn là
sẽ giúp trẻ luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận các thử thách mới qua việc pháttriển các kỹ năng cho trẻ Nếu chỉ suy ngẫm và trò chuyện thôi thì chưa đủ, cần
có các kỹ năng ứng dụng vào thực tế Ngày nay trẻ cần được trải nghiệm, hiểukết quả của hành vi ứng xử và muốn chủ động đưa ra những quyết định có sứcảnh hưởng lớn
Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng giai đoạn trẻ từ 0 – 8 tuổi là giai đoạn họctập quan trong nhất khi bộ não hình thành các kết nối quan trọng Các kết nốinày được hình thành khi trẻ tiếp nhận các kích thích bên ngoài như âm thanh,ánh sáng…và bộ não bắt đầu hệ thống các kết nối lại Từ đó trẻ có thể học tiếpthu và xử lí thông tin một cách nhanh chóng Nếu chúng ta làm cho những liênkết này mạnh mẽ ở giai đoạn phát triển quan trọng của trẻ từ 0 – 8 tuổi thì càngtạo nền tảng vững chắc cho khả năng học tập của trẻ sau này
Nhưng một thực tế là các bậc phụ huynh ít ai biết rằng kiến thức mà trẻtiếp thu trong những năm đầu đời là những kỹ năng sống căn bản của một conngười như: kỹ năng nói, kỹ năng đọc, kỹ năng xã hội…Và nâng cao hơn là kỹnăng làm việc theo nhóm, kỹ năng quản lí thời gian, kỹ năng giải quyết vấn đề,
kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, kỹ năng thương lượng
kỹ năng thuyết trình…
Trang 7Trong đó môi trường giáo dục quyết định 40%– 70% sự phát triển củanão bộ, 30% - 60% còn lại là do yếu tố di truyền Vì vậy mà môi trường giáodục cao có ảnh hưởng đến chất lượng tổng thể giáo dục Viện nghiên cứu Giáodục từ sớm – NIEER chỉ ra rằng: “Những trẻ tham dự chương trình mầm nonchất lượng cao vào mẫu giáo với các kỹ năng đọc tốt hơn, lượng từ vựng phongphú hơn và những kỹ năng toán học cơ bản tốt hơn so với những trẻ không thamgia”.
Tuy nhiên kỹ năng sống cho trẻ không chỉ được xây dựng từ môi trường
xã hội, ở lớp, ở trường mà quan trọng nhất, kỹ năng sống được trẻ hình thànhtrong môi trường gia đình Bởi thế, các bậc cha mẹ phải tự mình nắm vững vàbiết cách dạy kỹ năng sống cho trẻ một cách khoa học và hiệu quả nhất
Các hoạt động giáo dục kỹ năng sống trong trường mầm non Giáo dục kỹnăng sống cho trẻ có thể tiến hành trong tất cả các hoạt động giáo dục hàng ngàynhư: vui chơi, học tập, chăm sóc sức khỏe, lao động vừa sức, lễ hội, tham quan Mỗi hoạt động có ưu thế riêng đối với việc dạy những kỹ năng sống cần thiếtvới cuộc sống của trẻ Để có được kỹ năng sống trẻ cần phải có thời gian, trongmột quá trình tập luyện thường xuyên với sự hỗ trợ của người lớn và bạn bè
Với kết quả như trên tôi đã mạnh dạn đi sâu vào tìm hiểu và thực hiện một
số biện pháp rèn kỹ năng sống cho trẻ 24 - 36 tháng.Trong quá trình thực hiệntôi nhận thấy những thuận lợi và khó khăn như sau:
2.1 Thuận lợi:
- Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát động phong trào “ Xây dựng trường họcthân thiện- học sinh tích cực” với những kế hoạch nhất quán từ trung ương đếnđịa phương, Phòng giáo dục- Đào tạo cũng đã có kế hoạch từng năm học với
Trang 8những biện pháp cụ thể để rèn kỹ năng sống cho học sinh một cách chung nhấtcho các bậc học, đây chính là những định hướng giúp giáo viên thực hiện như:Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen
và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm; rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệsức khỏe; kỹ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạnthương tích khác; rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình,phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội
- Trường học nơi tôi công tác là ngôi trường được xây mới khang trangsạch sẽ nên thuận lợi trong việc thực hiện nội dung xây dựng môi trường giáodục sạch đẹp, an toàn cho trẻ
- Ban giám hiệu luôn quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất và chuyên môn, bồidưỡng phương pháp, đổi mới hình thức tổ chức hoạt động giáo dục mầm non,tạo mọi điều kiện giúp tôi thực hiện tốt chương trình giáo dục mầm non
- Bản thân tham gia tập huấn đầy đủ các chuyên đề, cập nhật thông tin kịpthời về đổi mới của ngành học Mầm non, trong đó có chuyên đề lễ giáo, chuyên
đề vệ sinh dinh dưỡng, chuyên đề PTVĐ, chuyên đề âm nhạc, chuyên đề tạohình, chuyên đề rèn kỹ năng sống
- Giáo viên trong lớp đoàn kết để cùng nhau đưa ra các biện pháp giáo dục
kỹ năng sống phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ
- Một số phụ huynh nhiệt tình chia sẻ với giáo viên ở lớp về tình hình củatrẻ ở nhà và luôn quan tâm đến trẻ thường xuyên dành thời gian trao đổi với côgiáo để cùng chăm sóc và giáo dục trẻ
- Trẻ ngoan, đi học đồng đều cùng độ tuổi
- Một số phụ huynh nhận thức chưa đồng đều, còn nuông chiều con nhỏ, chưa biết cách rèn cho con có những ký năng tự phcụ vụ bản thân
- Giáo viên còn nhiều hạn chế về phương pháp tổ chức giáo dục kỹ năngsống cho trẻ
Trang 9Để đi vào thực hiện việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ từ những thuận lợi
và khó khăn đã nêu, dựa trên cơ sở thực tế bản thân tôi đã đề ra một số biệnpháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 24- 36 tháng như sau:
Bên cạnh việc nắm bắt tâm sinh lý chung của lứa tuổi, giáo viên phải hiểu
rõ từng trẻ của mình: hoàn cảnh gia đình, thói quen của trẻ, tính cách trẻ, sởthích… Đây là việc hết sức quan trọng để giáo viên lập được kế hoạch giáo dụcchung cho cả lớp, bên cạnh đó đảm bảo yếu tố cá nhân từng trẻ Giáo viên chủđộng trò chuyện với trẻ mọi lúc mọi nơi khi có cơ hội, tạo cho trẻ niềm tin nơi
cô, để trẻ mạnh dạn chia sẻ những suy nghĩ của mình, hoặc không ngần ngại khicần sự giúp đỡ hay tò mò về một vấn đề cần giải đáp Làm được điều này không
dễ, nên giáo viên cần kiên trì, thực lòng yêu thương trẻ chắc chắn cô sẽ là
“người bạn lớn” mà trẻ tin tưởng yêu quý, trẻ có thể chia sẻ mọi điều của bảnthân
Sau khi đã nắm rõ những vấn đề trên, tôi đã phần nào trả lời được câu hỏi:trẻ của tôi cần nhận thức và nhận biết được những kỹ năng nào cần thiết chochính bản thân mình và mong muốn chính bản thân được tự làm những côngviệc vừa sức để có thể giúp đỡ cô và bạn bè, qua đó trẻ có thể dần dần tự tạo chomình có những kỹ năng tự phục vụ cần thiết Nhưng để thực sự có thể tìm đượcnhững sự lựa chọn phù hợp, thì trước hết tôi phải hiểu biết mục tiêu cần đạt của
độ tuổi mà mình đang dạy là gì? Lúc này đứng vai trò là người giáo viên, tôiphải nắm rõ chương trình giáo dục mầm non do Bộ giáo dục và đào tạo banhành Cùng với sự phối kết hợp giữa nhu cầu của trẻ và mục tiêu cần đạt của độ
tuổi tôi đang làm mà không chỉ dạy cho trẻ những điều trẻ cần mà còn phải cho trẻ những điều trẻ muốn.
3.1.2 Bồi dưỡng về giáo dục kỹ năng sống cho giáo viên tại lớp
Nhiều giáo viên, trong đó có tôi đã từng rất băn khoăn, không biết giáodục kỹ năng sống cho trẻ bắt đầu từ đâu, giáo dục như thế nào cho phù hợp vàhiệu quả Kỹ năng sống chưa là một môn học riêng biệt, nó được thực hiện lồngghép trong các môn học khác đối với giáo dục bậc tiểu học hay phổ thông, vớimầm non nó được lồng ghép trong các hoạt động trong ngày của trẻ Về kiến
Trang 10thức, các giáo viên có thể truyền đạt nhưng đã gọi là kỹ năng thì đòi hỏi phảithực hành thao tác Vì vậy giáo viên trong lớp cùng nhau thảo luận, trao đổinhững băn khoăn, thắc mắc của bản thân, để cùng nhau rút ra những cách giáodục, truyền thụ những kỹ năng cần thiết, gần gũi đến cho trẻ tốt nhất.
Ví dụ: Khi đón trẻ vảo lớp những ngày đầu trẻ còn bỡ ngỡ, thậm chí khóchờn, cô bế trẻ âu yếm vỗ về rồi cho trẻ xem tranh và trò chuyện hoặc hát cho trẻnghe rồi kể chuyện, cùng trẻ chơi với các đồ chơi để trẻ quên đi nỗi nhớ nhà.Rồi những buổi đầu trẻ ăn cơm, ngủ tại trường với trẻ điều gì cũng mới mẻ, cô
ân cần dỗ dành, động viên khuyến khích bón từng thìa cơm, ru trẻ vào giấc ngủ.Dần dần trẻ đã quen khi đến giờ ăn cô hướng dẫn trẻ tự ngồi vào bàn ăn, tập chotrẻ tự cầm thìa xúc cơm ăn, ăn không nói chuyện, không làm rơi vãi
Qua ví dụ trên, tôi đã dần dần dạy cho trẻ kỹ năng hoà nhập với môitrường xã hội, cụ thể là môi trường lớp học
Cũng xuất phát từ tình hình thực tế, dựa vào đặc điểm sinh lý của trẻ, tôi
đã đi sâu nghiên cứu, tìm tòi, tham khảo…những tài liệu có nội dung về đề tài,học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp, của bản thân, nhận thức đúng đắn, hiểuđược tầm quan trọng của vấn đề, nắm vững tình hình cụ thể của lớp Xác định rõnhững khó khăn và điều kiện thuận lợi của nhà trường, của lớp, của bản thân Từ
đó tìm ra biện pháp thực hiện hữu hiệu nhất
- Bản thân luôn học tập và nghiên cứu các văn bản, chỉ thị, nghị quyết và
“Quy chế nuôi dạy trẻ” của cấp trên đề ra để có kế hoạch chăm sóc giáo dục trẻđược tốt hơn
- Luôn tham gia các buổi tập huấn chuyên môn do Phòng, nhà trường tổchức
- Thường xuyên tìm tòi sách báo, nghiên cứu và tìm hiểu thêm về tầmquan trọng của việc giáo dục kỹ năng sống của trẻ, đưa trẻ vào nề nếp, thói quentrong học tập, trong sinh hoạt hàng ngày của trẻ
- Tham gia tốt các đợt thao giảng, dự giờ bạn đồng nghiệp để học hỏithêm kinh nghiệm về việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ
Khi đã chuẩn bị tốt tất cả các điều kiện trên, việc tiếp theo là lựa chọn kỹnăng sống phù hợp với độ tuổi và phù hợp với trẻ lớp tôi Có nhiều kỹ năng sốngnhư: sự hợp tác, tự kiểm soát, tính tự tin, tự lập, tò mò, khả năng thấu hiểu vàgiao tiếp Cụ thể hóa các kỹ năng ấy tôi lựa chọn các kỹ năng sau để giáo dụccho trẻ ở lớp mình: Kỹ năng tự tin, Kỹ năng hợp tác, Kỹ năng giao tiếp, Kỹ năngthích tò mò, ham học hỏi, Kỹ năng lao động tự phục vụ, giữ vệ sinh chung, vănhóa trong ăn uống…
Trang 113.1.3 Đổi mới phương pháp dạy học
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạocủa trẻ gắn với thực tiễn, có tài liệu đồ dùng trực quan sinh động phong phú, sửdụng thiết bị dạy học và ứng dụng CNTT trong dạy học Luôn tạo cho trẻ tínhchủ động, tích cực, hứng thú trong học tập; phát huy tính sáng tạo, tạo được bầukhông khí cởi mở thân thiện giữa cô với trẻ, giữa trẻ với trẻ Trong giờ học, giáoviên cần tạo cơ hội động viên cho trẻ được nói, được trình bày trước bạn, trướctập thể, nhất là các trẻ còn hay rụt rè, khả năng giao tiếp kém, qua đó góp phầntích lũy kỹ năng sống cho trẻ Đặc biệt cô giáo phải là tấm gương sáng về hành
- Trẻ làm quenvới trường, lớp,bạn mới, rènluyện tính mạnhdạn, tự tin
- Trẻ nhận rađược đồ dùng cánhân, biết cất gọngàng, ngăn nắp
- Tổ chức họp phụ huynhđầu năm, đề cập vấn đề đểphụ huynh phối kết hợp thựchiện
- Tổ chức cho trẻ làm quenvới các bạn, các lớp học, cáckhu trong trường
- Dạy kỹ năng sống: thóiquen chào hỏi lễ phép và tựcất đồ dùng cá nhân: tập cất
ba lô, cất dép
- Dạy trẻ: Tập ra ngồi bô khi
có nhu cầu đi vệ sinh Tậpngồi vào bàn ăn
- Trẻ làm quenvới các cô, báctrong trường; rèntính mạnh dạn, tựtin
- Lễ phép, kínhtrọng và nghe lời
- Dạy trẻ: Đi lên cầu thang
- Rèn trẻ xếp hàng, chờ đến
Trang 12lượt, rèn sự nhường nhịn,chia sẻ…
- Tiếp tục rèn trẻ đi vệ sinhđúng nơi quy định
- Lễ phép, kínhtrọng ông bà, bố
mẹ và người thân
- Biết thể hiện tình cảm vớiông bà, bố mẹ và nhữngngười thân trong gia đình
- Rèn kỹ năng : Biết chào hỏi
lễ phép, ngoan ngoãn vânglời người lớn
- Tiếp tục rèn nếp chào hỏi,cất đồ dùng cá nhân
- Dạy trẻ kỹ năng vệ sinh cánhân: rửa tay lau mặt; tậpxúc ăn, uống nước bằng cốc
- Dạy trẻ biết cất bát, thìa saukhi ăn
- Có thái độ tíchcực với các convật gần gũi
- Lắng nghe cô,bạn và người lớn
- Dạy trẻ biết chăm sóc cáccon vật, ứng xử đúng với cáccon vật gần gũi
- Dạy trẻ: Tập lấy ghế, bêghế, ngồi vào bàn ăn, cất ghếđúng nơi quy định
- Rèn thói quen xúc cơm, xincơm khi hết, mời cơm
- Trẻ biết yêuthiên nhiên, bảo
vệ môi trườngsống Thích ănrau, quả
- Trẻ có nhữngthói quen tự phục
- Rèn kỹ năng bê ghế, ngồivào bàn; rèn cách cầm thìaxúc cơm
6 Bé vui
đón Tết
Từ 01/2/2016đến 26/2/2016
- Trẻ biết yêu quýphong tục ngày
- Dạy trẻ kỹ năng: Tập thểhiện có nhu cầu ăn, ngủ, vệ
Trang 13và mùa
xuân
tết, lễ hội cổtruyền dân tộc
sinh
- Dạy trẻ lấy và cất gối
- Tiếp tục rèn các kỹ năng:lấy cốc uống nước, cầm thìaxúc cơm
- Trẻ biết ý nghĩangày lễ 8/3, kínhtrọng bà, mẹ, cô
và người lớn
- Trẻ biết yêuthiên nhiên, chămsóc và bảo vệ cácloài hoa
- Trẻ biết thể hiện tình cảmvới bà, mẹ, cô vào ngày lễ8/3
- Biết tác dụng của hoa,chăm sóc và yêu hoa
- Giúp cô cất dọn đồ dùng đồchơi Hợp tác chơi cùng bạn
- Rèn kỹ năng chào hỏi lễphép, kỹ năng rửa taylaumặt, xếp hàng chờ đến lượt
- Trẻ biết một sốPTGT, nắm đượcmột số luật lệgiao thông đơngiản, biết giữ gìn
đồ dùng đồ chơi
- Nghe âm thanhđoán tên phươngtiện
- Dạy trẻ biết khi qua đườngphải có người lớn dắt, ngồitrên xe không thò tay, thòđầu qua cửa
- Giúp cô cất dọn đồ dùng đồchơi Hợp tác chơi cùng bạn
- Biết ăn mặc phùhợp thời tiết
- Sử dụng thành thạo các kỹnăng phục vụ: Đi vệ sinh, rótnước uống, xúc cơm, lấycất đồ dùng
- Tiếp tục rèn các kỹ năng:giúp cô dọn đồ dùng sau khihọc, sau khi ăn, sau khi ngủ
Kế hoạch trên tôi xây dựng riêng để lồng ghép giáo dục kỹ năng sống chotrẻ trong các hoạt động giáo dục Khi đã lên kế hoạch, tôi thực hiện các nội dunggiáo dục kỹ năng sống cho phù hợp và hệ thống, nhưng luôn đảm bảo nguyêntắc:
Trang 14“Việc gì trẻ có thể làm được hãy để trẻ làm Việc gì trẻ chưa làm được hãy thử hướng dẫn trẻ Luôn tạo cơ hội cho trẻ được hoat động, trải nghiệm Hãy quan sát trẻ và giúp đỡ khi cần thiết
Là cách tốt nhất để phát huy khả năng của trẻ”
3.2.2 Giáo dục kỹ năng sống lồng ghép trong các hoạt động một ngày của trẻ
Với trẻ mầm non, giáo dục kỹ năng sống không thể tách riêng thành mộtmôn học riêng biệt, nó phải được tiến hành thông qua các hoạt động giáo dụckhác trong ngày, ở mọi lúc mọi nơi Người giáo viên cần tìm tòi, đổi mới cáchình thức tổ chức để mọi kiến thức giáo dục mình muốn truyền tải đến trẻ đềunhẹ nhàng, tự nhiên và hiệu quả Vì vậy, tôi luôn chú ý lồng ghép việc giáo dục
kỹ năng sống cho trẻ thông qua các hoạt động
* Hoạt động đón trẻ
+ Rèn kỹ năng lao động tự phục vụ:
Hoạt động mà cô trực tiếp cho trẻ thực hành đó là kỹ năng tự cất đồ dùngđúng nơi quy định Mỗi trẻ có một ngăn tủ cá nhân riêng, tôi dán tên trẻ ở mộtgóc, và tôi chọn một hình ảnh dễ thương của trẻ để dán lên, điều này làm trẻthích thú và dễ nhớ vị trí tủ cá nhân của mình
Cô cho trẻ biết vị trí ngăn tủ của mình, cô chỉ cho trẻ cách cất ba lô đúngcách, cách cất dép đúng cách Việc này đòi hỏi giáo viên phải kiên trì, nếu côkhông chỉ bảo trẻ đúng thì việc rèn trẻ lại sẽ khó khăn hơn rất nhiều Đầu tiên,
cô sẽ cùng cất đồ dùng của trẻ, sau nhiều lần như vậy trẻ sẽ nhớ vị trí tủ cá nhâncủa mình, tự cất dép ba lô đúng nơi quy định Cô cũng nên trao đổi với phụhuynh không làm hộ trẻ, cho trẻ tự cất, lấy và mang đồ cá nhân của mình Cô
phải cho trẻ tự ý thức rằng đó là công việc của mình không cần người lớn phải
nhắc nhở
Ảnh minh họa: Bé tự cất balo (Ảnh 1 - Phụ lục ) + Rèn kỹ năng giao tiếp:
Đầu năm cô chào trẻ trước với lời nói dịu dàng, vòng tay trước ngực sau
đó yêu cầu trẻ chào lại cô Cô nhắc trẻ chào cô lễ phép, sau đó vòng tay chàongười đưa mình tới lớp Tuy nhiên các cô cũng thường xuyên quan sát để nhắcnhở trẻ kịp thời Với những trẻ quá hiếu động hoặc trẻ hay mè nheo thì cô cũngkiên trì và chú ý đến những trẻ đó nhiều hơn Bên cạnh đó giáo viên cũng phảidung hòa tránh gò ép trẻ làm trẻ không hứng thú khi đến lớp Cô thường xuyênkhuyến khích để trẻ biết tự cất dép, cất ba lô, hay tự đi dép… và cùng trẻ hướngdẫn bạn để thông qua việc này trẻ sẽ tiếp nhận được nhanh hơn, dễ dàng hơn Cô