Lâu nay chúng ta thường quan niệm rằng: Rèn kỹ năng sống chủ yếu chỉ dành cho người lớn. Nhưng đối với trẻ ở lứa tuổi mầm non dạy lễ giáo đạo đức ban đầu là rất quan trọng trong việc hình thành thói quen và nhân cách sau này của bé. Những năm học trước từ thực tế cho thấy việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ thường được thực hiện bằng cách cho trẻ xem tranh truyện, tổ chức hội thi “Bé khỏe bé ngoan” có giáo viên, cha mẹ trẻ cùng tham gia để khơi dạy lòng nhân ái trong trẻ, giúp trẻ có được kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp ứng xử. Tuy nhiên do tác động ngoại cảnh hay trẻ được nuông chiều và đáp ứng mọi thứ theo yêu cầu nên có những biểu hiện không đúng trong lễ giáo với mọi người trong gia đình và bạn bè. Trẻ không có được những kỹ năng phục vụ bản thân, kỹ năng giao tiếp….Trẻ thiếu kinh nghiệm sống sẽ dễ bị lôi kéo, kích động. Hiện nay thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực và tiêu cực, luôn được đặt vào hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đương đầu với khó khăn, thách thức, những áp lực tiêu cực. Nếu thiếu kỹ năng sống trẻ sẽ dễ bị lôi kéo vào những hành vi không tốt, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách. Vậy làm thế nào để thế hệ trẻ nhận thức và giữ vững được nền văn hóa của dân tộc Việt Nam là nhiệm vụ cần thiết trong các mục tiêu xây dựng phát triển con người toàn diện trong thời đại hiện nay để sớm đào tạo cho xã hội những con người tài đức vẹn toàn.
Trang 1Như chúng ta đã biết, giáo dục là một trong những nhiệm vụ quan trọng
và cần thiết Muốn thực hiện được nhiệm vụ to lớn này thì trước hết phải kể đếnvai trò của gia đình.Vì gia đình là sợi dây của tình yêu thương chăm sóc và kíchthích đầu tiên của trẻ Cha mẹ là người “Thầy” đầu tiên và quan trọng nhất Mỗinhà giáo dục, mỗi một cô giáo là người mẹ thứ hai của con trẻ thì phải làm thếnào để hình thành cho các cháu bước đầu có một đức tính tốt để sau này trẻ trởthành một Công dân tốt.Lúc sinh thời Chủ tịch Hồ chí Minh muôn vàn kính yêu
đã từng nói:
“Trẻ thơ như búp trên cành
Biết ăn ngủ biết học hành là ngoan”.
Trẻ em là những mầm non tương lai của đất nước, nên giáo dục mầm nonhiện nay đang được rất nhiều sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, các ban ngànhđoàn thể, của các bậc phụ huynh Trẻ còn rất nhỏ nên kiến thức và kĩ năng củatrẻ khi mới đến trường như một tờ giấy trắng Cô giáo không chỉ đặt bút viết lênnhững trang giấy ấy từng bước đi dáng đứng, từng lời ăn tiếng nói, dạy cho trẻnhững hành trang kiến thức mà còn phải dạy cho trẻ cả những kĩ năng sống củacuộc đời
Đầu năm học 2015-2016, tôi được BGH nhà trường phân công phụ tráchlớp mẫu giáo nhỡ C1 với sĩ số là 75 cháu Sau nhiều ngày lên lớp, bên các contôi đã tìm hiểu được những tâm lý, tính cách của các con rất khác nhau đó là: Hà
Mi hay khóc, Minh Hằng nhút nhát, Hùng, Việt, Phương Anh ít nói đến lớp
không nói chuyện với ai, thậm chí cô giáo điểm danh cũng không “dạ”… Điều
đặc biệt ở đây là hầu hết các con chưa có những kỹ năng sống cơ bản nhất Lúcnày tôi nảy sinh ra ý định là tìm những biện pháp sao cho phù hợp để giáo dục
Trang 2các con những kỹ năng sống hàng ngày Chính vì vậy tôi quyết định chọn đề tài
sáng kiến kinh nghiệm cho năm học 2015-2016 này là: “Một số kinh nghiệm
nhằm giáo dục đạo đức và kĩ năng sống cho trẻ 4-5 tuổi ở trường mầm non”.
pháp “Học mà chơi, chơi mà học”.
Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non sẽ mang lại cho các con rất nhiều
lợi ích về mặt sức khỏe, mặt giáo dục và cả văn hóa xã hội Điều đó giúp chocác con lành mạnh về trí tuệ cũng như thể lực, sớm có ý thức, khả năng thíchnghi với cuộc sống làm chủ bản thân, sống tích cực và hướng đến những điều tốtcho chính mình cũng như cho xã hội
1.2.Cơ sở thực tiễn:
Trường mầm non nơi tôi công tác là một trường nằm ở phía bắc củahuyện Trường ở xa nơi trung tâm văn hóa nên trình độ nhận thức của người dântuy đã có phần hiểu biết hơn trước nhưng vẫn còn có nhiều mặt hạn chế Đại đa
số phụ huynh của lớp làm nghề nông nên việc chú trọng đến những kỹ năngsống hàng ngày còn chưa được coi trọng Khi trẻ ở nhà chưa được cha mẹ dạybảo nhiều về vấn đề đó Chính vì vậy hầu hết trẻ đến lớp chưa có kỹ năng giaotiếp với mọi người, chưa biết cách ứng xử phù hợp, chưa biết thể hiện cảm xúccủa mình, chưa biết quan tâm giúp đỡ người khác khi cần thiết… Mà hầu hếtnhững điều này nếu người lớn chú tâm giáo dục trẻ thì trẻ sẽ làm được
a.Thuận lợi :
- Là một giáo viên nhiệt tình, năng động và đã có nhiều năm trong nghềnên có nhiều kinh nghiệm trong việc chăm sóc giáo dục trẻ
- Trẻ của lớp có cùng một độ tuổi nên sự nhận thức đồng đều
- Trẻ đi học đều, chuyên cần cao đạt tỷ lệ là 96%
- Khi thực hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm này, để dạy trẻ không cầnđầu tư kinh phí đắt tiền mà chỉ là những sáng kiến do giáo viên nghiên cứu tìmtòi và nghĩ ra những biện pháp để giáo dục trẻ
b Khó khăn:
- Hầu hết trẻ là con em nông thôn, ở xa nơi trung tâm văn hóa nên nhận
Trang 3thức của trẻ còn chưa được nhanh nhạy.
-Trình độ nhận thức của các bậc phụ huynh còn chưa cao, điều kiện kinh
tế còn gặp nhiều khó khăn nên chưa coi trọng nhiều đến việc chăm sóc giáo dụctrẻ đặc biệt là giáo dục kỹ năng sống hàng ngày ở lứa tuổi mầm non
2.Mục đích nghiên cứu:
Để đứa trẻ có thể trở thành cá thể độc lập, tự chủ, sống khỏe, sống tốt vàthành công trong tương lai thì ngay từ nhỏ cần giáo dục cho trẻ kỹ năng sống
Đó có thể coi là chìa khóa cho sự sống còn và phát trển của con người Người có
kỹ năng sống phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thử thách Họthường thành công hơn và làm chủ được cuộc sống của chính họ Giáo dục kỹnăng sống góp phần phát triển các hành vi xã hội tích cực, nâng cao chất lượngcuộc sống và đẩy nhanh sự tiến bộ của toàn xã hội Chính vì vậy chúng ta cầnquan tâm và giáo dục cho trẻ những kỹ năng sống cơ bản nhất cho trẻ từ lứa tuổicòn nhỏ để giúp trẻ có tiền đề cho cuộc sống sau này
3.Đối tượng nghiên cứu:
Trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở trường mầm non nơi tôi công tác
4 Đối tượng khảo sát thực nghiệm:
Trẻ lớp mẫu giáo C1 trường mầm non tôi công tác
5 Biện pháp thực hiện:
Trong đề tài sáng kiến này tôi đã chọn các biện pháp như sau:
5.1 Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ thông qua các hoạt động học
5.2 Giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động góc
5.3 Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ gắn với các sự kiện ngày hội ngày lễ
5.4 Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở mọi lúc mọi nơi
5.5 Phối kết hợp với phụ huynh học sinh.
5.6 Giáo viên là tấm gương sáng cho trẻ noi theo
6 Phạm vi kế hoạch nghiên cứu:
Khi thực hiện đề tài này bắt đầu từ 02 tháng 10 năm 2015 đến ngày18 tháng 03 năm 2016
Trang 4II NỘI DUNG
1 Vấn đề nghiên cứu
Trong quá trình phát triển nhân cách nếu trẻ sớm được hình thành và tônvinh các giá trị đích thực của mình thì các con sẽ có một nhân cách phát triểntoàn diện, bền vững, có khả năng thích ứng và chống chọi với mọi biến động xãhội, biết tự khẳng định mình trong cuộc sống Trẻ em là giai đoạn học, tiếp thu
và lĩnh hội những giá trị cuộc sống để phát triển nhân cách Để đứa trẻ có thể trởthành cá thể độc lập, tự chủ, sống khỏe, sống tốt và thành công trong tương laithì ngay từ nhỏ cần giáo dục cho trẻ những kỹ năng sống Đó có thể coi là sựsống còn và phát triển của con người Người có kỹ năng sống phù hợp sẽ luônvững vàng trước những khó khăn thử thách Chính vì vậy cần giáo dục kỹ năngsống cho trẻ để trẻ nhận thức đúng đắn và có hành vi ứng xử phù hợp ngay từkhi còn ở trong trường mầm non
2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu.
Lâu nay chúng ta thường quan niệm rằng: Rèn kỹ năng sống chủ yếu chỉdành cho người lớn Nhưng đối với trẻ ở lứa tuổi mầm non dạy lễ giáo đạo đứcban đầu là rất quan trọng trong việc hình thành thói quen và nhân cách sau nàycủa bé Những năm học trước từ thực tế cho thấy việc giáo dục kỹ năng sốngcho trẻ thường được thực hiện bằng cách cho trẻ xem tranh truyện, tổ chức hộithi “Bé khỏe bé ngoan” có giáo viên, cha mẹ trẻ cùng tham gia để khơi dạy lòngnhân ái trong trẻ, giúp trẻ có được kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp ứng xử Tuynhiên do tác động ngoại cảnh hay trẻ được nuông chiều và đáp ứng mọi thứ theoyêu cầu nên có những biểu hiện không đúng trong lễ giáo với mọi người tronggia đình và bạn bè Trẻ không có được những kỹ năng phục vụ bản thân, kỹnăng giao tiếp….Trẻ thiếu kinh nghiệm sống sẽ dễ bị lôi kéo, kích động Hiệnnay thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực vàtiêu cực, luôn được đặt vào hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đươngđầu với khó khăn, thách thức, những áp lực tiêu cực Nếu thiếu kỹ năng sống trẻ
sẽ dễ bị lôi kéo vào những hành vi không tốt, dễ bị phát triển lệch lạc về nhâncách Vậy làm thế nào để thế hệ trẻ nhận thức và giữ vững được nền văn hóa củadân tộc Việt Nam là nhiệm vụ cần thiết trong các mục tiêu xây dựng phát triểncon người toàn diện trong thời đại hiện nay để sớm đào tạo cho xã hội nhữngcon người tài đức vẹn toàn
Trang 5trong một môi trường thiếu giáo dục thì nhân cách của trẻ sẽ phát triển khôngtốt Chính vì thế mà chúng ta cần chú tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống chotrẻ ngay từ khi ở lứa tuổi mầm non Với tình hình như vậy tôi rút ra một sốbiện pháp thích hợp để giáo dục kỹ năng sống cho trẻ nhằm giúp các con cónhững thói quen, hành vi đạo đức với chuẩn mực xã hội góp phần hình thànhnhân cách ban đầu cho trẻ.
3.1 Biện pháp 1: Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ thông qua các hoạt động học
Hàng ngày khi thực hiện các hoạt động giáo dục trên lớp tôi luôn luônlồng ghép giáo dục kỹ năng sống nhằm hình thành cho trẻ những thói quen,những hành vi đúng đắn, chuẩn mực đạo đức
VD: *Thông qua giờ học khám phá xã hội
- Ở chủ đề “gia đình” với đề tài: Gia đình của bé
Giáo viên cho trẻ nhận thấy một số kỹ năng sống chuẩn mực trong gia đình như: +Trẻ biết chia sẻ thông tin về gia đình : Nói được địa chỉ thôn xóm, xã,phố phường, quận huyện nơi mà gia đình mình ở
+Trẻ biết được mối quan hệ của các thành viên trong gia đình: Ông, bà,
bố, mẹ, anh, chị, em
+Những việc trẻ thường làm ở nhà giúp đỡ mẹ: Biết dọn dẹp nhà cửa sạch
sẽ, biết trông em khi mẹ hoặc bố đang bận nấu cơm hoặc có khách đến chơi nhà.Biết chào hỏi người lớn tuổi ở mọi lúc mọi nơi, biết lấy cất đồ dùng đúng nơiquy định, không vứt giấy rác ra nhà
+Những tình cảm mà mọi người trong gia đình dành cho nhau: Anh, chịbiết yêu thương em nhỏ, mẹ nấu những món ăn ngon cho bữa cơm gia đình, conbiết ngoan ngoãn nghe lời người lớn …
+Cách giao tiếp của trẻ với người thân trong gia đình: Khi ông, bà, bố, mẹ
gọi thì biết “dạ”, cho cái gì phải nhận bằng 2 tay và nói “con xin”
VD: Thông qua bài thơ “Làm anh” giáo dục trẻ làm anh chị phải biếtchăm sóc, nhường nhịn em nhỏ
Ai yêu em bé Thì làm được thôi
- Ở chủ đề “Thực vật” với đề tài khám phá một số loại quả
Trang 6Giáo viên dạy trẻ biết ăn nhiều loại quả để có cơ thể khỏe mạnh Trước khi ănphải biết rửa quả sạch sẽ, bóc (gọt) vỏ và để đúng nơi quy định không được vứtbừa bãi.
*Thông qua giờ học làm quen văn học:
VD: - Ở Chủ đề trường mầm non qua bài thơ “Chơi bán hàng”giáo dục trẻ
biết chơi đoàn kết với bạn, nhường nhịn, chia sẻ với bạn
CHƠI BÁN HÀNG
Bé Hương và bé Thảo
Rủ nhau chơi bán hàng
Hương có củ khoai lang
Nào Thảo mua đi nhé
Thảo cười như lắc lẻ
Nhặt một chiếc lá rơi
Tớ trả đủ tiền rồi Được mang về nhà chứ Rồi Thảo bẻ hai nửa Mời người bán ăn chung
Vị bùi khoai đất bãi Thơm ngọt ngào chiều đông
Qua bài thơ này giáo viên có thể cho trẻ thấy được thái độ mua và bán
hàng của bé Hương và bé Thảo Người bán hàng biết chào mời khách mua hàng.Người mua hàng biết tươi cười niềm nở khi trả tiền Hơn thế nữa 2 bạn còn biếtthể hiện tình đoàn kết, quan tâm và chia sẻ với nhau dù chỉ có 1 củ khoai langthôi mà bé Thảo biết chia cho bé Hương cùng ăn chung Cho trẻ thực hành luôntrên tiết học đóng vai bé Thảo và bé Hương chơi bán hàng Như vậy sẽ giúp chotrẻ khắc sâu hình ảnh đẹp của 2 bạn khi mua và bán hàng
-Ở chủ đề giao thông qua bài thơ “giúp bà”.
GIÚP BÀ
Chiều nay đi học về
Trên vỉa hè em thấy
Một bà già chống gậy
Muốn tránh xe qua đường
Em vội vàng bước chân
Khen mãi em bé ngoan
Khi dạy trẻ bài thơ này cô giáo dục cho trẻ thấy được tình cảm của bégiành cho bà Bé đã biết giúp đỡ bà khi gặp khó khăn, biết thực hiện đúng luật lệgiao thông để dắt bà đi qua đường
*Thông qua giờ học tạo hình:
VD: - Ở chủ đề “gia đình” với đề tài: vẽ ngôi nhà của bé.
Giáo viên giáo dục cho trẻ biết yêu quý ngôi nhà mình ở, trang trí chongôi nhà thêm đẹp, thêm hấp dẫn Biết giũ gìn vệ sinh ngôi nhà sạch sẽ, sắp xếp
đồ dùng trong gia đình ngăn nắp gọn gàng để ngôi nhà luôn sạch đẹp
Trang 7- Ở chủ đề “Bản thân” với đề tài: Vẽ trang phục bé thích.
Giáo viên giáo dục cho trẻ biết giữ gìn quần áo của mình sạch sẽ, gấp vàcất ngăn nắp gọn gàng đúng nơi quy định không để lung tung Đặc biệt qua cácgiờ học vẽ giáo viên còn giáo dục cho trẻ biết cách giữ gìn vở của mình sạch sẽ,lấy cất gọn gàng trong túi hồ sơ, cẩn thận không để vở bị quăn mép, bị rách
*Thông qua giờ âm nhạc:
Dạy hát bài “em yêu cây xanh”- chủ đề thực vật
Giáo dục trẻ biết chăm sóc bảo vệ cây xanh, không ngắt lá bẻ cành để cây xanhtốt có nhiều bóng mát
Hay dạy hát bài “Rửa mặt như mèo” trong chủ đề bản thân giáo dục chotrẻ có thói quen tự vệ sinh cá nhân sạch sẽ, rửa mặt phải rửa bằng khăn khôngrửa bằng tay Phải biết giữ gìn và vệ sinh sạch sẽ nếu không sẽ bị đau mắt, xấulắm
*Thông qua giờ học phát triển thể chất:
Giáo viên dạy trẻ biết các kỹ năng vận động, biết siêng năng rèn luyện để
cơ thể khỏe mạnh, dẻo dai Biết tuân thủ theo hiệu lệnh, không chen lấn xô đẩynhau trong khi tập luyện và khi lên xuống cầu thang…
3.2 Biện pháp 2: Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ thông qua hoạt động góc.
Trong giờ hoạt động góc trẻ được thực hành trải nghiệm rất nhiều vai chơikhác nhau Những vai chơi này phản ánh thực tế trong cuốc sống của người lớn.Đây là cơ hội để giáo viên giáo dục kỹ năng sống cho trẻ được rất nhiều Quađây trẻ được giao tiếp với nhau bằng những lời nói nhỏ nhẹ, ân cần, lễ phép,những lời cảm ơn, xin lỗi, trao nhận bằng 2 tay, phối hợp cùng nhau trong khichơi… luôn luôn được thể hiện trong từng vai chơi Tôi luôn theo dõi sát sao,lắng nghe trẻ để kịp thời uốn nắn trẻ khi có biểu hiện chưa chuẩn mực như: Giaotiếp với bạn chưa lịch sự, còn nói chống không, còn hét to khi nói Qua đó hìnhthành cho trẻ thói quen văn minh trong giao tiếp Muốn làm được diều đó thìgiáo viên phải lập kế hoạch tồ chức hoạt động theo chủ đề sao cho phù hợp và
có hiệu quả để rèn kỹ năng sống cho trẻ một cách thiết thực nhất
VD: * Lập kế hoạch tổ chức hoạt động góc cho chủ đề gia đình.
Gia
đình
Quan hệ
mẹ controng gia
đình
-Mẹ trò chuyện, kể chuyệncho con nghe
-Mẹ đưa con đi siêu thị vàmua sắm đồ dùng
-Mẹ đưa con đi chơi côngviên
Rộng (đểlàm cănphòng củagia đình)
Búp bê, tủgiường,
chiếu, bàn,ghế, điệnthoại
Trang 8-Con biết giúp đỡ mẹ một sốviệc nhà.
-Người mua hàng biết nóilời đề nghị muốn mua hàngvới người bán hàng mộtcách lịch sự lễ phép
-Người mua trả tiền và đưabằng 2 tay
-Sắp xếp hàng vào làn
-Nói lời cảm ơn và chàongười bán hàng
ở cạnh gócgia đình(cho trẻ đimua sắm dễdàng)
-Các loạibánh kẹo,quần áo, điệnthoại, một số
đồ dùng giađình
-Một số thựcphẩm để trẻchọn mua vềlàm nội chợ:Rau, củ,quả…
Bác sĩ Khám
bệnh
-Bệnh nhân xếp sổ y bạ chờđến lượt khám (nếu đôngngười)
-Bệnh nhân biết trình bàybệnh với bác sĩ
-Bác sĩ khám bệnh ân cầnvới bệnh nhân
-Bác sĩ hướng dẫn điều trị,ghi đơn thuốc
-Bệnh nhân mua thuốc
-Nói lời cảm ơn bác sĩ
Không gianyên tĩnh(Gần gócthư việnhoặc giađình
Tủ thuốc và
đồ dùng củaphòng khám(ống nghe,ống tiêm,thuốc, bôngbăng)
-Các chú công nhân xây dựng phối hợp với nhau trong khi chơi Tuân thủ theo sự phân công của bác trưởng công trình để làm việc có hiệu quả
Rộng và thoáng để trẻ hoạt động
Gạch, các loại khối gỗ nhựa, mô hình
Sách Xem tranh -Trẻ biết giở sách ra xem, Góc yên Tranh ảnh,
Trang 9-Giữ gìn sách cẩn thận không để rách sách, không làm quăn mép sách.
-Lấy cất sách truyện để ngăn nắp đúng nơi quy định không để lung tung bừa bãi
tĩnh (xa gócxây dựng),
kê bàn cho trẻ ngồi đọc
-Biết chế biến một số món
ăn đơn giản như: rửa sạch, gọt, thái, nấu, bày ra đĩa…
-Gần góc chơi bán hàng cho trẻ tiện đi mua thực phẩm
-Các loại đồ chơi nấu ăn: Bát, thìa, xoong, nồi, chảo, dao…
*Tổ chức cho trẻ chơi: Giáo viên quan sát, để ý giúp đỡ trẻ thể hiện hành
động, lời nói, kỹ năng giao tiếp, thao tác chơi của các vai chơi trong từng góc
VD: - Ở góc chơi bán hàng.
+ Người bán hàng khi có khách đến mua hàng thì biết chào hỏi: Cô (chú,bác) mua gì ạ? Cô mua bao nhiêu?
+Người mua hàng trật tự khi mua, nói tên hàng cần mua: Tôi muốn mua 1
kg gạo hay tôi muốn mua 1 quả bí ngô Bao nhiêu tiền vậy cô?
+Người bán hàng nói giá tiền, người mua hàng trả tiền và nói lời cảm ơn Người bán hàng chào khách và mời lần sau lại đến hàng tôi mua nhé (Nếukhách đến mua hàng đông thì phải xếp hàng lần lượt đê chờ không được chenlấn xô đẩy nhau)
Trang 10Hình ảnh trẻ đang đi mua hàng ở siêu thị
Hình ảnh trẻ chơi bán hàng -Góc chơi nấu ăn:
Bếp trưởng biết lên thực đơn cho bữa ăn trưa của nhà hàng hôm nay gồm
có những món ăn gì rồi đi mua thực phẩm về để chế biến
Khi đi mua cần lựa chọn thực phẩm sao cho tươi ngon, không bị dập nát,héo úa
Chế biến thực phẩm phải rửa sạch, gọt vỏ, thái miếng rồi mới cho vàonấu
Khi nấu xong rồi bày ra đĩa sao cho đẹp mắt, hấp dẫn cho khách vào ăn,mời chào khách một cách tươi cười niềm nở Phục vụ khách ăn tận tình chuđáo