Tạo hứng thú và hiệu quả cho học sinh thông qua dạy kĩ năng viết theo tiến trình

Bên cạnh đó, Đề án “Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục ; quốc dân giai đoạn 2008 - 2020” với những mục tiêu cụ thể sau : “Đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ t

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÌNH THUẬNTRƯỜNG THPT CHUYÊN TRẦN HƯNG ĐẠO

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Tên đề tài:

TẠO HỨNG THÚ VÀ HIỆU QUẢ CHO HỌC SINH THÔNG QUA KĨ NĂNG VIẾT THEO TIẾN TRÌNH

( Effectiveness and interest in teaching process writing)

Phan Thiết, tháng 05 năm

Mục Lục

II Giải Quyết Vấn Đề

2 Thực Trạng Của Việc Dạy Kĩ Năng Viết Theo Tiến Trình Trang 11

3 Các Biện Pháp Đã Tiến Hành Dạy Kĩ Năng Viết Theo Tiến Trình Trang 14

MỞ ĐẦU I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Với sự phát triển không ngừng của khoa học kĩ thuật và xu hướng toàn cầu hóađang diễn ra với tốc độ rất nhanh, Việt Nam đang đứng trước rất nhiều cơ hội nhưngcũng không ít thách thức trong vấn đề hội nhập và vươn lên cùng các nước tiên tiếnkhác trên toàn thế giới

Nghị quyết Đại Hội Đảng lần thứ 11 đã đưa ra mục tiêu phát triển kinh tế xã hội

từ nay đến năm 2020 là phấn đấu nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theohướng hiện đại trong đó mục tiêu phát triển giáo dục đến năm 2020 cũng được địnhhướng là Thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục,đào tạo Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi,kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

Bên cạnh đó, Đề án “Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục ; quốc dân

giai đoạn 2008 - 2020” với những mục tiêu cụ thể sau : “Đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân, triển khai chương trình dạy và học ngoại ngữ mới ở các cấp học, trình độ đào tạo, nhằm đến năm 2015 đạt được một bước tiến rõ rệt về trình độ, năng lực sử dụng ngoại ngữ của nguồn nhân lực, nhất là đối với một số lĩnh vực ưu tiên; đến năm 2020 đa số thanh niên Việt Nam tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng và đại học có đủ năng lực ngoại ngữ sử dụng độc lập, tự tin trong giao tiếp, học tập, làm việc trong môi trường hội nhập, đa ngôn ngữ, đa văn hoá; biến ngoại ngữ trở thành thế mạnh của người dân Việt Nam, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” thể hiện sự quyết tâm của Đảng và nhà nước ta trong việc nâng cao

trình độ và năng lực tiếng Anh cho học sinh, sinh viên Việt Nam

Theo đề án ngoại ngữ 2020, tất cả giáo viên giảng dạy Tiếng Anh, học sinh cùngsinh viên khi giảng dạy hoặc tốt nghiệp đại học phải đạt được trình độ tiếng Anh theokhung tham chiếu châu Âu ( Common European Framework Reference) Cụ thể giáoviên giảng dạy Tiếng Anh cấp THPT phải đạt trình độ C1, cấp tiểu học và THCS cấp độB2, học sinh cấp THPT phải đạt trình độ B1

Thực tế từ thập niên 90 , việc đổi mới về mục tiêu, nội dung chương trình, sáchgiáo khoa tiếng Anh ở bậc trung học phổ thông theo những định hướng của cải cáchgiáo dục đã được tiến hành và đã tạo ra những tiền đề quan trọng cho việc đổi mớiphương pháp dạy học tiếng Anh Rất nhiều nhà giáo dục tâm huyết, nhà nghiên cứugiáo dục đã ra sức tìm tòi và thử nghiệm nhiều phương pháp dạy học mới:” Dạy họctheo hướng tích cực lấy học sinh làm trung tâm”, nhằm phát huy tích tích cực, tư duysáng tạo, chủ động của học sinh nâng cao hiệu quả và chất lượng quá trình dạy học

Trong hoàn cảnh hiện tại, việc thực hiện những đường lối, chủ trương cùngnhững đề án trên còn thực sự nhiều khó khăn : rất nhiều địa phương, đặc biệt là các tỉnhmiền núi, vùng khó khăn điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị chưa đáp ứng choviệc học ngoại ngữ một cách hiệu quả Tuy nhiên, ngay cả ở một số thành phố lớn, khutrung tâm, đô thị, những nơi đã có điều kiện đầy đủ phục vụ cho việc dạy và học tiếngAnh hiệu quả, tính tích cực , chủ động, sáng tạo, đóng vai trò trung tâm của học sinhvẫn chưa thể hiện do rất nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thống trongviệc giảng dạy Tiếng Anh đặc biệt là giảng dạy kĩ năng viết ( Writing skill) cho họcsinh Qúa trình dạy kĩ năng viết thường được chú trọng vào sản phẩm ( Product) hơn làquá trình hình thành nên bài viết ( Process) Điều này có thể dễ hiểu là vì việc kiểm tra,thi cử chủ yếu tập trung vào việc kiểm tra kiến thức ngữ pháp một cách máy móc hơn làđánh giá các kĩ năng khác như : nghe, nói Bên cạnh đó, kĩ năng viết không xuất hiệntrong các đề thi tốt nghiệp, đại học cộng với áp lực thành tích giáo viên từ kết quả họctập của học sinh ( thể hiện qua điểm số các bài thi, kiểm tra) đã khiến nhiều giáo viênnghĩ đến việc giảng dạy tập trung vào các kĩ năng phục vụ cho chi thi cử, kiểm tra hơn

là phát triển kĩ năng toàn diện cho học sinh

Rất nhiều học sinh không tìm được ý tưởng cho bài viết của mình, không biết bắtđầu từ đâu vì không được cung cấp dữ liệu, gợi ý cho bài viết của mình Hơn nữa, đốivới nhiều giáo viên, ngay cả giáo viên có nhiều kinh nghiệm giảng dạy nhiều năm cũng

Vì những lí do trên, giờ học kĩ năng viết trong môn tiếng Anh trở nên nhàmchán, tẻ nhạt và nhiều học sinh xem đây là kĩ năng khó nhất trong Tiếng Anh.Vậy làmthế nào để tạo sự hứng thú, phát huy vai trò của học sinh trong việc học môn Tiếng Anhđặc biệt là giờ học kĩ năng viết ( Writing skill) đồng thời tạo ra tính hiệu quả của mỗitiết học, học sinh nắm vững kĩ năng viết, biết được mục đích của bài viết và trình bày

và sắp xếp ý tưởng một cách mạch lạc và logic trong bài viết

Rất nhiều phương pháp đã được các nhà nghiên cứu, giáo viên kinh nghiệm đãnêu lên và cùng nhau tranh luận, góp ý trong những năm qua.Điển hình nhất là 03phương pháp sau : Dạy Writing ( kĩ năng viết) theo sản phẩm, dạy Wrtiting ( kĩ năngviết) theo quá trình và dạy Writing ( kĩ năng viết) theo thể loại văn bản ( Text type).Tuy nhiên, phương pháp được nhiều người ủng hộ vì nhiều hiệu quả màng nó mang lạihiện nay và đạt được tính ứng dụng cao trong việc giảng dạy cho học sinh THPT làphương pháp dạy viết theo quá trình ( Process Writing)

Đối với phương pháp này, học sinh khá tự do trong khi thực hiện các hoạt độngtrong kĩ năng writing ( viết) Học sinh không bị gò bó vào từ vựng hay các điểm ngữpháp được mớm trước Điều quan trọng nhất là phương pháp này sẽ đưa ra sản phẩm tốtnhất và sản phẩm của hoạt động viết này không thể định trước được Ngoài ra, giáo viênứng dụng cách kĩ năng writing ( viết) theo hướng tiến trình theo 08 giai đoạn từ lúc

chuẩn bị cho đến bước hoàn thành sản phẩm cuối cùng ( trình bày cụ thể ở phần II.Giải Quyết Vấn Đề của sáng kiến này) Trong quá trình hoạt động, giáo viên luôn đi khắp

lớp để hỗ trợ cho học sinh nếu cần thiết

Phương pháp dạy kĩ năng writing ( viết) theo tiến trình thực chất đã đượcnghiên cứu và ứng dụng rộng rãi và hiệu quả khắp thế giới đặc biệt là ở những nước màTiếng Anh không phải là ngôn ngữ chính thức Song ở Việt nam phương pháp này mớichỉ vận dụng ở một số nơi, đặc biệt là các thành phố, đô thị, hoặc các cơ sở giáo dụcđào tạo chất lượng cao Chính vì vậy đã đến lúc chúng ta, những người làm công tácgiáo dục, cần phải nghiên cứu vận dụng rộng rãi phương pháp dạy học này trong dạy và

học tiếng Anh trong trường học trong cả nước để góp phần nâng cao chất lượng TiếngAnh trong toàn thể học sinh, sinh viên Việt Nam như đề án 2020 mà chính phủ đã banhành.

Trong quá trình tham gia các khóa tập huấn trong và ngoài nước, nghiên cứu,khảo sát, trao đổi cùng các đồng nghiệp khác, tôi nhận thấy rằng, học sinh với trình độtiếng Anh trung cấp ở trường THPT chuyên tôi có thể hiểu, tiếp thu và vận dụng có hiệuquả phương pháp giảng Thiết nghĩ đây là một biện pháp rất khả thi cần được nhân rộngXuất phát từ những tiền đề lí luận và thực tiễn trên chúng tôi chọn đề tài:

“Tạo hứng thú và hiệu quả cho học sinh thông qua dạy kĩ năng viết theo tiến trình”

Effectiveness and interest in teaching process writing

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1 Cơ Sở Lý Luận Của Việc Dạy Kĩ Năng Viết Theo Tiến Trình ( Process Writing):

Về lĩnh vực nghiên cứu phương pháp dạy tiếng Anh như là ngoại ngữ hoặc làngôn ngữ thứ 2, Zamel ( 1983) là người tiên phong giới thiệu phương pháp dạy viếttheo tiến trình Ông đã thực hiện nghiên cứu trên sáu học viên có trình độ tiến anh thuộcloại giỏi Sáu học viên này được yêu cầu hoàn thành bài viết của mình sau khi đã đượchọc kĩ năng viết theo tiến trình Kết quả cho thấy sáu học viên này đã tiến bộ rất nhanh

và đạt điểm khá cao sau thí nghiệm Cũng theo Susser ( 1993), Matsuda ( 2003), quátrình học kĩ năng viết theo tiến trình là một quá trình người học vừa học, vừa khám phákhả năng của mình, điều này giúp gây hứng thú cho người học Suốt quá trình này, vaitrò của giáo viên là chỉ hỗ trợ, giúp học sinh khi học sinh mắc lỗi chứ không phải là

“sửa lỗi học sinh bằng viết đỏ” như nhiều giáo viên thương sử dụng Quan trọng hơn,giáo viên giúp học sinh phát triển ý của mình, viết bài viết nháp và nhận ra được cách

hành văn của mỗi học sinh Đồng quan điểm trên, Applebee ( 1986) cho rằng, kĩ năngviết theo tiến trình, bao gồm những hoạt động như : nêu mục tiêu ( setting the goals),phát triển ý ( generating ideas), viết nháp ( drafting), đọc và kiểm tra lại bài viết( reading and reviewing) và cuối cùng là chỉnh sửa lại bài viết (editing)…ông cũng nhấnmạnh rằng, chính sự hiệu quả của kĩ năng dạy viết theo tiến trình mà giúp nó vượt trội

và được sử dụng rộng rãi hơn rất nhiều so với kĩ năng dạy viết truyền thống- viết theomục tiêu tạo ra sản phẩm cuối cùng

Tuy nhiên, cũng chính Applebee ( 1986) lại cho rằng, việc ứng dụng phươngpháp dạy ngữ pháp theo tiến trình cũng gặp nhiều trở ngại, đó là việc vận dụng những

lý thuyết ấy vào thực tế đôi lúc không phải lúc nào cũng đơn giản đối với nhiều giáoviên Ngoài ra, nhiều giáo viên không tuân thủ theo các bước của tiến trình dạy kĩ năngviết, những giáo viên khác nhau thì vận dụng dạy kĩ năng viết theo tiến trình khác nhau.Thậm chí cùng một giáo viên nhưng cũng có lúc không tuân thủ chặt chẽ các bước dạy

kĩ năng viết theo tiến trình, đặc biệt khi chủ đề hoặc tình huống, ngữ cảnh thay đổi Như vậy, phương pháp giảng dạy kĩ năng viết theo tiến trình vừa hữu ích nhưngcũng có những điểm cần khắc phục và lưu ý Vì vậy việc vận dụng phương pháp dạy kĩnăng viết theo tiến trình ( process writing) tuỳ thuộc vào thời gian, điều kiện học tập,đối tượng học sinh, tính chất bài học và năng lực sư phạm của người thầy để tổ chứchình thức này như thế nào có hiệu quả

Bởi vậy việc nghiên cứu và vận dụng phương pháp này trong quá trình dạy họcmôn tiếng Anh ở trường trung học phổ thông vẫn luôn là vấn đề mới mẻ và thú vị Đây

là một vấn đề cần sớm được tiến hành trong dạy học nhằm đáp ứng các yêu cầu của quátrình đổi mới đặt ra đối với môn tiếng Anh ở các trường trung học phổ thông hiện nay.Tôi hi vọng rằng sáng kiến kinh nghiệm mà tôi trình bày không chỉ áp dụng có hiệu quảtại trường THPT chuyên Trần Hưng Đạo nơi tôi đang công tác mà còn có thể ứng dụng

và triển khai rộng rãi hơn ở các trường THPT khác trên toàn tỉnh

b Ba quan điểm cơ bản của việc dạy kĩ năng viết theo tiến trình ( Process Writing):

- Quan điểm trong quá trình lĩnh hội ngoại ngữ ( second language acquisition): quan

điểm của Krashen ( 1981) cũng một số người ủng hộ dạy kĩ năng viết theo tiến trình chorằng kiến thức xã hội của học sinh cần được tiếp thu và thể hiện một cách vô thức Điềunày đồng nghĩa rằng, trong những lớp dạy kĩ năng viết theo tiến trình, người học nênđược tạo cơ hội để thể hiện kiến thức xã hội của mình được lĩnh hội bằng ngôn ngữtiếng mẹ đẻ và sử dụng những kiến thức ấy vào bài viết trong giờ học ngoại ngữ củamình

- Quan điểm ảnh hưởng bởi quá trình nhận thức ( cognitivism): những người ủng hộ kĩ

năng viết theo quá trình xem kĩ năng này là một quy trình “ đệ quy, phi tuyến tính và cótính xoay vòng” ( “recursive, non-linear and convoluted” process) ( Susser, 1994) Vìvậy, để không phá vỡ bản chất đệ quy ( recursive nature) của kĩ năng viết theo tiếntrình, những người ủng hộ trường phái này phản đối việc tách ra từng hướng dẫn cụ thểtrong từng giai đoạn viết vì như thế sẽ mất rất nhiều thời gian không cần thiết Ngoài ra,

họ cũng đề xuất biện pháp là để cải thiện kĩ năng viết cho học sinh, cần phải tìm cáchtìm hiểu xem những học sinh có kĩ năng viết tốt, xuất sắc sẽ hình thành ý tưởng như thếnào trong quá trình viết, ý tưởng nào xuất hiện trước, sau, sắp xếp như thế nào Họcũng đã nghiên cứu và tìm ra rằng, những người có kĩ năng viết tốt thường thực hiệnquá trình viết khá bài bản, họ lập dàn bài trước khi viết, tập trung nhiều về ý nghĩa củabài viết hơn cấu trúc, ngoài ra những người có bài viết đạt điểm cao này thường kiểmtra, xem xét và chỉnh sửa rất chu đáo bài viết của mình trước khi nộp bài Vì vậy một

mô hình lý tưởng được đưa ra để dạy kĩ năng viết là “ lập dàn ý – viết – kiểm tra bàiviết” ( planning – writing – reviewing) ( Hyland , 2007)

- Quan điểm về tính biểu thị ( expressionism) trong viết theo tiến trình: quan điểm này

nhấn mạnh vào quá trình hình thành ý nghĩa trong khi viết, học sinh khi viết sẽ nhầnmạnh vào ý nghĩa hơn là cấu trúc, các em trình bày quan điểm của mình tương thích với

phương thức học tiếng Anh theo hướng giáo tiếp ( Communicative Language Teaching)chứ không phải là theo cách truyền thống.

c Mục tiêu của việc dạy kĩ năng viết theo tiến trình ( Process Writing):

- Học sinh phát triển ý của bài viết từ những kiến thức xã hội mình đã có sẵn

- Học sinh có thể trao đổi, thảo luận, sửa chữa bài viết cho nhau dưới sư hướngdẫn của giáo viên

- Sản phẩm cuối cùng là sản phẩm tốt nhất của mỗi học sinh

2 Thực Trạng Của Việc Dạy Kĩ Năng Viết Theo Tiến Trình :

a Điều kiện cơ sở vật chất, lớp học:

- Hầu hết tất cả các phòng học ở trường tôi đang giảng dạy đều trang bị khá đầy

đủ các phương tiện nghe nhìn ( máy chiếu, projector, bảng phụ…) phục vụ cho việcgiảng dạy tiếng Anh có hiệu quả Phòng học thoáng mát, đảm bảo đủ điều kiện ánhsáng, vệ sinh theo đúng tiêu chuẩn

- Tuy nhiên, bàn ghế ở tất cả các phòng đều thiết kế theo kiểu hướng về bảngphía từng hàng một, mỗi bàn có 02 học sinh do đó việc di chuyển, đi lại, tham gia cáchoạt động giao tiếp trong khi tổ chức lớp học cũng gặp khó khăn do không có đủ khônggian để các nhóm di chuyển, thay đổi vị trí trong các hoạt động đội, nhóm

- Trong công tác phục vụ cho việc kiểm tra, đánh giá các kĩ năng speaking,listeing : Các phòng chưa trang bị đấy đủ máy cassette hoặc máy tính để bàn, laptop,microphone…

b Đặc điểm của học sinh:

b.1 Đặc điểm tâm sinh lý :

Đề tài nghiên cứu việc sử dụng phương pháp dạy kĩ năng viết theo tiến trình( Process Writing ) thông qua chương trình môn tiếng Anh trường trung học phổ thông

Vì vậy đối tượng thực nghiệm là học sinh ở độ tuổi 15-18 ( học sinh từ lớp 10 đến lớp12)

Theo các nhà nghiên cứu, tâm sinh lí và trình độ nhận thức học sinh THPT đangđạt tới sự hoàn thiện về mặt thể chất Do được tiếp cận với các phương tiện thông tinhiện đại và thu nhận một khối lượng thông tin lớn về cuộc sống xã hội, nên sự phát triển

về tâm lí và nhận thức bộc lộ rõ nét Các em có những dấu hiệu của sự trưởng thành:Thường tỏ ra quan tâm đến nhau hơn, tự tin hơn, quan tâm nhiều hơn đến các vấn đềcấp bách của cuộc sống hàng ngày Chính vì thế nhu cầu được giao tiếp, được tranhluận về những vấn đề lí thuyết và thực tiễn cũng tăng lên Các em luôn muốn giáo viênđánh giá đúng khả năng của mình trong học tập và lao động Ở lứa tuổi này hoạt độngcảm giác, tri giác đã đạt được mức độ phát triển cao hơn lứa tuổi THCS Tính chủ định

được phát triển mạnh ở tất cả quá trình nhận thức Các em luôn muốn chứng tỏ giá trị

và bản thân mình trước bạn bè, thích được khen và cảm thấy tự ái nếu thua kém bạn bècùng trang lứa Tri giác có mục đích đã đạt được tới mức khá cao Quá trình quan sáttrở nên có mục đích, có hệ thống và toàn diện hơn

b.2 Trình độ học tập của học sinh :

Để được học tập tại trường THPT chuyên Trần Hưng Đạo, tất cả các em phảivượt qua kì thi tuyển sinh lớp 9 với 3 môn bắt buộc là : Toán, Văn, Anh và 1 mônchuyên Vì được lựa chọn và thi đầu vào trong toàn tỉnh nên hầu hết các em đều là họcsinh Khá, Giỏi Trong đó, trình độ Tiếng Anh của các em cũng ở mức tiền trung cấp( Pre-Intermediate) bởi môn Tiếng Anh là môn học bắt buộc đối với học sinh từ lớp 6

và cũng là môn thi bắt buộc trong kì thi tuyển sinh vào trường chuyên

Hầu hết các em đều quen với cách dạy và học tiếng Anh theo kiểu truyền thốngđược học trong suốt 4 năm ở cấp THCS Đó là cách học thụ động, giáo viên là trungtâm hơn ( teacher-centred) là phát huy tính tích cực của học sinh ( student-centredapproach) Về phía kĩ dạy kĩ năng viết, nhiều giáo viên có khuynh hướng là trình bàybài mẫu cho học sinh, phân tích bài mẫu rồi yêu cầu học sinh viết lại một chủ đề khác

và dựa vào bài mẫu Sau đó, giáo viên gọi học sinh lên bảng trình bày bài viết của mình.Thậm chí một số giáo viên nhầm lẫn kí năng writing với phần building sentence Một sốcho giáo viên đôi lúc yêu cầu học sinh viết lại câu từ những từ gợi ý và cho rằng đócũng là một phần trong kĩ năng dạy writing Đó là một quan niệm sai lầm vì đó khôngphải là phần viết có kiểm soát ( controlled writing) như một số giáo viên nghĩ

Chính những nguyên nhân trên cũng ảnh hưởng đến quá trình tiếp nhận phươngpháp học tập mới trong các em học sinh trong các lớp học ngoại ngữ, đặc biệt là kĩ năngviết ( writing skill) của học sinh