NGÔN NGỮ GIỚI THIỆU NHÂN vật của NGUYỄN DU TRONG “TRUYỆN KIỀU”

Ö Truyện Kiểu , Nguyễn Du đã sử dụng ngôn ngữ một cách tài tình để giới thiệu những nhân vật lần đầu tiên xuất hiện trong tác phẩm.. Lý Toàn Thăng đã nhận xét về 7r„yện Kiểu như sau: “mặ

Trang 1

TT 7A $29 89 ( Word Converter - Unregistered )

http:/Avwww.word-pdf-converter.com

DE CUONG TONG QUAT

Đề tai: NGON NGU GIOI THIEU NHAN VAT CUA

NGUYEN DU TRONG “TRUYEN KIEU”

Phương pháp nghiên cứu

PHAN NOI DUNG

Chuong 1: KHAI QUAT CHUNG VE TAC GIA, TAC PHAM

1.2 Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong tác phẩm văn học

2 Đôi nét về ngôn ngữ trong Truyện Kiều

3 Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật của Nguyễn Du trong “Truyện Kiều”

Trang 2

htto:/Awww.word-pdf-converter.com

4 Phan loại ngôn ngữ giới thiệu nhân vật của Nguyễn Du trong “Truyện Kiều” 4.1 Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật chính diện: Sử dụng ngôn ngữ của tác giả; Bứt pháp ước lệ tượng trưng, chủ yếu dùng từ Hán Việt

4.2 Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật phản diện: Sử dụng ngôn ngữ nhân vật trong tác phẩm; Sử dụng bút pháp tả thực, chủ yếu dùng từ Thuần Việt

Chương 3: NGÔN NGỮ GIỚI THIỆU CỦA NGUYÊN DU QUA MỘT SỐ NHÂN VAT TRONG “TRUYỆN KIỂU ”

Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật Thúy Vân- Thúy Kiều

Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật Kim Trọng, Thúc Sinh, Từ Hải

Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật Mã Giám Sinh, Tú Bà, Hoạn Thư, Hồ Tôn Hiến

Ngôn ngữ giới thiêu của một sô nhân vật khác

PHAN KET LUAN

PHAN PHU LUC

TAI LIEU THAM KHAO

Trang 3

TA $29 89 ( Word Converter - Unregistered )

PHAN MO DAU

Trang 4

ÃBuyNow $29 8 ( Word Converter - Unregistered )

1 LY DO CHON DE TAL

Truyện Kiểu là một kiệt tác văn chương của Việt Nam và thế giới, từ lâu đã được khăng định là tập đại thành của ngôn ngữ thơ ca Phạm Quỳnh khi tranh luận về

Truyện Kiểu đã nhân mạnh: “7 ruyén Kiéu con, tiéng ta con, tiéng ta còn, nước ta

còn” Điều đó cho ta thấy được vai trò to lớn của Tiếng Việt cũng như ngôn ngữ

Truyện Kiểu là rất quan trọng Nó là niềm tự hào của người Việt Nam qua bao thế hệ

Ngay từ khi ra đời cho đến mai vé sau Truyén Kiểu luôn được độc giả yêu

thích Bởi lẽ với người Việt Nam, 7Tz„yên Kiểu đã đi sâu vào lòng họ như một khúc

hát ru với lời thơ êm đềm, giọng thơ da diết Hàng trăm năm qua, 7„yện Kiểu đã sống chan hoà trong đời sống của toàn dân tộc Không riêng gì Văn học Việt Nam, mà trong Văn học thế giới cũng hiếm có tác phẩm nào chinh phục được rộng rãi tình cảm của đông đảo người đọc như 7zyên Kiểu Từ người già đến trẻ, từ người có học đến quần chúng bình dân trước đây phần lớn bị thất học đều thuộc và yêu thích 7rz„yện Kiéu Dương Quảng Hàm nhận định: "rên £ừ các bậc văn nhân thi sĩ, dưới đến các

kẻ thường dân phụ nhụ, ai cũng thích đọc, thích ngắm và thuộc được f1 nhiễu ”

Truyện Kiéu khăng định sức ảnh hưởng của mình ngay trong ca dao, dân ca: “Đèn ông chó kế Phan Tran/ Đàn bà trớ kế Thúy Vân Thúy Kiểu ” Sở đĩï Truyện Kiểu

có sự ảnh hưởng sâu rộng như thế là vì ngoài nội dung phong phú và sâu sắc của nó, Truyện Kiểu còn là một tác phâm chứa đựng tỉnh hoa của ngôn ngữ dân tộc

Bên cạnh đó 71zyệên Kiểu còn là một tác phẩm có giá trị như một thông điệp

cho con người ø1ao cảm với thế giới vô hình, dạt dào cảm xúc mơ mà như thực, lung

linh huyền ảo mà minh bach la ling Noi dén Truyén Kiéu có lẽ không ai không thừa

nhận sự thành công vô cùng rực rỡ về cả hai mặt nội dung và hình thức Từ sau khi

Truyện Kiểu ra đời cho đến nay, có rất nhiều công trình nghiên cứu đi sâu vào khai

thác giá trị nội dung cũng như hình thức của tác phẩm Trên bình diện nghệ thuật, các

tác giả cỗ gắng khơi nên cái hay, cái đẹp cho những dòng thơ lục bát và đã nâng nội

dung 7ruyén Kiểu nên đến độ thăng hoa Tuy nhiên có vài khía cạnh chỉ mới được

Trang 5

Xã 7a $29 8 ( Word Converter - Unregistered )

xem xét trên bình diện tông quát, chưa kịp đi vào tìm hiểu cụ thể, đó là giá trị ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong Truyén Kiểu

Trong một tác phâm, đặc biệt là tác phẩm tự sự, xây dựng hệ thống các nhân

vật là điều vô cùng quan trọng mà đòi hỏi tác giả phải bỏ công, dụng sức Đề xây dựng hình tượng nhân vật thành công thì việc sử dụng ngôn ngữ giới thiệu nhân vật là rất quan trọng, nhưng không phải nhà văn „ nhà thơ nào cũng làm được điều đó Chỉ ở Truyện Kiểu của Nguyễn Du ta mới thấy hết được các độc đáo trong việc vận dụng

từ ngữ vào việc giới thiệu nhân vật chính điều này đã góp phần không nhỏ tạo nên thành công của tác phẩm Ngiên cứu về đề tài này người viết gặp phải không ít khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu, vì đây là vấn đề ít được nhắc đến nhưng chính vì lòng yêu mến 7„yện Kiểu cũng như tác giả Nguyễn Du đã giúp tôi mạnh dạn chọn

dé tài này với mong muốn có găng đảo sâu, tiép xtc k¥ hon voi Truyén Kiéu ở nhiều

khía cạnh khác nhau nhất là về mặt ngôn ngữ Qua đó thể hiện rõ hơn tài năng của đại

thi hào Nguyễn Du trong việc thừa kế và phát huy vốn ngôn ngữ của dân tộc

2 LICH SU VAN DE

Truyện Kiểu ra đời đã làm dây lên một loạt các hình thức văn học, từ phê bình

đến sáng tác một cách sâu rộng lâu dài, mang lại cho nhân dân ta một đời sống văn

học mới, phong phú và đa dạng hơn Từ tầng lớp trí thức cho đến những người bình dân, tất cả đều say mê nghién ctu Truyén Kiểu các hình thức bình kiều, đồ Kiểu, bói Kiêu, lây Kiêu diễn ra sôi nổi Bên cạnh đó, những công trình nghiên cứu, phê bình 7r„yện Kiểu ra đời là bộ phận quan trọng chứng minh cho ảnh hưởng và sức sống vĩnh cửu của tác phẩm việc nghiên cứu 7zyên Kiểu vẫn đang diễn ra và còn tiếp tục Thư mục nghién ctu Truyén Kiểu đã lên đến hàng mấy trăm, có cả những công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Đó là chưa kế đến những bài báo, tạp chi, và cả những ý định của nhiều người vẫn còn dang dở

Nói về nghiên cứu 7z„yên Kiểu từ xưa đến nay được chia thành nhiều giai đoạn với những ý kiến khác nhau Giai đoạn từ năm 1952 trở về trước, các tác giả chủ yếu

Trang 6

để tìm cái hay trong nội dung và cái độc đáo trong nghệ thuật Và từ giai đoạn này trở

đi nội dung và nghệ thuật của 7z„yên Kiểu được nhìn nhận trong sự nhất trí của hầu

hết tác giả

Cả về nội dung lẫn nghệ thuật, hầu hết các công trình nghiên cứu đều khang dinh

nhiing déng gop to 1én cla Nguyén Du trong Truyén Kiéu Về nội dung đó là giá trị

nhân dao và giá tri hiện thực của tac phẩm, còn về nghệ thuật luôn thu hút được sự chú

ý của rất nhiều nhà nghiên cứu Trong công trình nghiên cứu ?„yện Kiểu của mỗi người, bao giờ tác giả cũng dành những trang viết về những thành công trong nghệ thuật của Nguyễn Du như: nghệ thuật xây dựng nhân vật, tả cảnh ngụ tình, diễn biến tâm lí nhân vật, phương pháp sáng tác và đặc biệt là việc sử dụng ngôn ngữ 7?2zyên Kiêu Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ trong 7z„yện Kiểu là một thành công tiêu biểu

và đặc sắc, góp phần nâng tác phẩm lên hàng kiệt tác Đồng thời còn là sự khăng định tài năng của Nguyễn Du Các bài nghiên cứu của rất nhiều tác giả đều chứng minh cho ngôn ngữ 7ruyện Kiểu ở các khía cạnh “sự phong phú về từ vựng, đa dạng về lớp từ; ngôn ngữ trong sáng giàu hình ảnh, giàu sức gợi, truyền cảm; ngôn ngữ được

sử dụng một cách cân nhắc có chọn lựa; cú pháp câu thơ cũng mang tính chất thơ

ca rõ rệt” [15; tr 85-86 | Chính sự đặc sắc ở nhiều khía cạnh của ngon ngtr Truyén Kiéu da gop phan làm lên sự thành công của tac phâm, mà nghệ thuật giới thiệu nhân

vật của Nguyễn Du trong tác phâm là một minh chứng cụ thể

Trong bài viết “Về ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong Truyện Kiểu ” Lý Toàn Thắng khăng định “Đối với ngôn ngữ của toàn bộ một tác phẩm Cái phan ngôn ngữ giới thiệu nhân vật mới vào chuyện này cũng thể hiện không phải là ít

ði tài năng của người cắm bút: và cũng không phải là không có ván đê đê các nhà

Trang 7

văn học và ngôn ngữ học quan tâm nghiên cứu Nhất lại là một tác phẩm thiên tài

cô điền như Truyện Kiểu ” Ö Truyện Kiểu , Nguyễn Du đã sử dụng ngôn ngữ một cách tài tình để giới thiệu những nhân vật lần đầu tiên xuất hiện trong tác phẩm Các

truyện thơ khác như “Hoa Tiên”, “Phan Tì trân”, “Nhị Độ Mai”, có rất nhiều nhân vật được đưa vào truyện một cách đột ngột, làm cho người đọc không biết nhân vật từ đâu ra, thậm chí có nhân vật khi mới xuất hiện phải thêm lời trích dẫn ở dưới Nhưng

ở Truyện Kiểu , Nguyễn Du không những thành công ở ngôn ngữ xây dựng nhân vật hay ngôn ngữ kế chuyén ma Truyén Kiểu của Nguyễn Du được biết đến như thiên tuyệt bút về nghệ thuật ngôn từ Chính vì vậy ngay cả việc sử dụng ngôn ngữ để giới thiệu nhân vật Nguyễn Du cũng thể hiện sâu sắc tài năng của mình Bỏ qua quy luật vần điệu của truyện thơ, 7r„yện Kiểu đã có nhiều nhân vật được giới thiệu rất thành công Lý Toàn Thăng đã nhận xét về 7r„yện Kiểu như sau: “mặc dù Truyện Kiểu là một truyện tho can phải đảm bảo những qui luật âm vận nhất định, nhưng hầu hết tất cả các nhân vật trong tác phẩm từ chính đến phụ đều được Nguyễn Du dân

dắt vào truyện một cách có chuẩn bị, một cách tự nhiên và lạ lùng ”

G.S Trần Đình Sứ trong công trình Ti pháp Truyện Kiêu cũng đã khăng định tài năng sử dụng ngôn ngữ của Nguyén Du trong Truyén Kiểu Ö bài viết “Nguyễn Du

- nghệ sĩ ngôn từ" G.S đã gọi Nguyễn Du là “nhà nghệ sĩ ngôn từ” và còn khái quát nên “công việc” của nhà nghệ sĩ ấy: “7ong Truyện Kiểu , Nguyễn Du với tư cách nghệ sĩ, ông đã đập vỡ cấu trúc ngôn ngữ hàng ngày để tạo thành ngôn từ nghệ thuật” [23: tr 308] Chính sự gọt giũa của bàn tay nghệ sĩ khéo léo ấy đã làm cho những trang 7ruyện Kiểu trở thành bất hủ

Ngoài ra còn một số ý kiến khác của các nhà nghiên cứu về 7r„yện Kiểu điển hình như ý kiến của Hoài Hương trong Truyện Kiểu những lời bình Đó là tuyên tập những bài viết của các tác giả, trong đó tập trung, xoáy sâu vào nghiên cứu, đánh giá nội dung tác phẩm, tác phẩm được đánh giá bình luận và nhìn nhận trên nhiều phương diện cũng như nhiều góc độ khác nhau Bài viết khăng định tài năng của

Nguyễn Du trong cách diễn đạt từ, ngữ, câu và nghệ thuật thể hiện tâm lí nhân vật Hay

ý kiến của Lê Xuân Lít trong 200 năm nghiên cứu bàn luận Truyện Kiểu Tác giả

Trang 8

đã bỏ công tổng hợp toản bộ những bài viết, những bài phê bình, bình luận trong khoảng 200 năm nghiên cứu về 7r„yện Kiểu Đó là những bài viết tiêu biểu nhất,

nghiên cứu 7zzên Kiểu một cách gần như toàn diện nhất ở rất nhiều quan điểm khác

nhau Các bài viết chủ yếu tập trung thể hiện những phát hiện mới, những nội dung cụ thể giúp người đọc hiểu sâu hơn về 7„yện Kiểu ở những phương diện cụ thể như:

ngôn ngữ, van dé di ban, nghệ thuật phân tích tâm lí nhân vật , nhưng cũng chưa có

bài viết nào đi vào nghiên cứu một cách cụ thể và sâu sắc ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong Truyện Kiểu

Nhìn chung, viết về ngôn ngữ Truyén Kiểu đã có rất nhiều công trình nghiên cứu và hầu hết đều ca ngợi 7z„yện Kiéu Tài năng của Nguyễn Du được khang dinh la ông đã rất khéo léo khi vận dụng ngôn ngữ một cách tải tình trong tác phâm của mình, đặc biệt là 7r„uyện Kiểu Chính điều đó đã góp một phân lớn tạo lên sự thành công

của tác phẩm Việc vận dụng ngôn ngữ trong việc diễn biến tâm lí nhân vật, trong việc

xây dựng hình tượng nhân vật hay trong cách giới thiệu nhân vật, tất cả đều rất tai

tình Truyén Kiểu đã đánh dẫu một ø1ai đoạn quan trọng trong lịch sử Tiếng Việt, nó

góp phan lam cho Tiếng Việt thêm giàu đẹp, thêm uyên chuyển và trở nên chính xác

và xúc tích lạ thường Tuy nhiên, việc đi vào tìm hiểu ngôn ngữ giới thiệu nhân vật

trong Truyện Kiểu hầu như chưa có một công trình thật sự chuyên sâu, có chăng

cũng chỉ là một số nhận xét lẻ tẻ để góp phần nghiên cứu ngôn ngữ Truyén Kiểu

Trang 9

N6i so luge vé ng6n ngit trong Truyén Kiéu

Trình bày được những quan niệm về ngôn ngữ tác giả, ngôn ngữ nhân vật Đặc biệt cố găng đi sâu vào nghiên cứu ngôn ngữ giới thiệu nhân vật

Phân tích cho được các phương thức giới thiệu nhân vật trong 7rz„yện Kiểu Góp phần nghiên cứu một cách cụ thể hơn về ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong ?„yện Kiểu Qua đó giúp người đọc có cái nhìn toàn diện hơn vỀ tài năng nghệ thuật của Nguyễn Du

4 DOI TUONG VA PHAM VI NGHIEN CUU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là “Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong Truyện Kiểu ” Tù những gợi ý của các nhà nghiên cứu, người viết sẽ chọn ra những phương thức giới thiệu nhân vật để nghiên cứu và làm nỗi bat van dé

Và để thực hiện đề tài này, người viết dựa trên văn bản 7“zyện Kiểu và chú thích, chú giải của tác giả Đào Duy Anh trong hai quyền “7? điển Truyện Kiểu ”- NXB khoa học xã hội- 1974 và quyền “Văn bản Truyện Kiểu ” ( văn bản cơ sở và chú giải)- 1979

Do hạn chế về thời gian và tài liệu tham khảo cho nên người viết chỉ phân tích một cách khái quát, chưa đi được sâu sắc lắm về 'gôn ngữ giới thiệu nhân vật trong Truyện Kiểu ” Bản thân người thực hiện chỉ mong góp phần làm phong phú thêm các nghiên cứu về ngôn ngtt Truyén Kiéu để thấy được tài năng kiệt xuất của

Nguyễn Du

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Trang 10

Để đi vào nghiên cứu đề tài “Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật của Nguyễn Du trong Truyện Kiêu ” người viết phải sử dung rất nhiều phương pháp như: phương

pháp lịch sử, thống kê, hệ thống, đối chiếu so sánh, tong hop

Phuong phap lich su:

Để đi vào nghiên cứu ngôn ngữ văn chương cũng như ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong 7z„yện Kiểu Theo người viết trước hết chúng ta phải tìm hiểu đôi nét về ngôn ngữ văn chương, về nguồn gốc lịch sử- xã hội để hình thành nên ngôn ngữ văn chương cũng như ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong một tác phẩm, các

phương thức được sử dụng dé giới thiệu nhân vật, vị trí của ngôn ngữ văn chương

trong kho ngôn ngữ của Tiếng Việt, Phương pháp lịch sử giúp người viết năm bắt được nội dung cơ bản của yếu tố này

Phương pháp phân tích:

Phương pháp phân tích được người viết sử dụng để đi vào phân tích các phương thức ngôn ngữ được Nguyễn Du sử dụng để giới thiệu nhân vật trong 7yên

Kiểu Qua đó làm noi bat giá trị nghệ thuật cũng như giá trị nội dung của tac phẩm,

déng thoi khang định tài năng sử dụng ngôn ngữ của Nguyễn Du

Phương pháp đối chiếu so sánh:

Trong quá trình nghiên cứu người viết sử dụng phương pháp này để đối chiếu so sánh nhiều ý kiến của các tác giả để có được những đánh giá chính xác nhất

về ngôn ngữ văn chương cũng như ngôn ngữ giới thiệu nhân vật Bên cạnh đó người viết còn đối chiếu so sánh việc sử dụng ngôn ngữ để giới thiệu nhân vật của Nguyễn

Du so với các tác gia cùng thời

Phương pháp thông kê:

Người viết đi vào khảo sát các nhân vật trong 7zyên Kiểu là cơ sở để làm rõ các phương thúc ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong tác phẩm mà Nguyễn Du

đã sử dụng

Phương pháp hệ thống:

Số lượng nhân vật trong 7#z„yện Kiểu khá nhiều, gần 300 nhân vật Người viết không thể đi vào phân tích ngôn ngữ giới thiệu của từng nhân vật được Do

Trang 11

Š2 9.60 nọ /nuyeevordcpdtcorverer com

đó người viết hệ thống lại theo từng phương thức ngôn ngữ mà Nguyễn Du đã sử dụng Chăng hạn như sử dụng ngôn ngữ của tác giả, ngôn ngữ của nhân vật, lớp từ Hán Việt, Thuần Việt, để giới thiệu nhân vật

Phương pháp tông hợp:

Sau khi phân tích, chọn lọc, so sánh đối chiếu, người viết tong hop dé

khăng định lại vẫn đề mà mình đã trình bày.

Trang 12

TY TA $29 8 ( Word Converter - Unregistered )

PHAN NOI DUNG

Chwong I: KHAI QUAT CHUNG VE TAC GIA, TAC PHAM

1 Tac gia

Nhac dén Nguyễn Du hầu hết mọi người đều ngưỡng mộ tải năng cũng như cảm mến tâm hôn yêu thương con người tha thiết ở ông Trong bài thơ của mình Tố Hữu

Trang 13

“Tiếng thơ ai động đất trời

Nghe như non nước vọng lời nghìn thu

Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du

Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày

Hỗi người xưa của fq nay

Khúc vui xin lại so dây cùng người!”

Quả thật chỉ ở một đoạn thơ ngắn ngui ma Tổ Hữu đã cho ta thay hết được cái

tâm cái tài của đại thi hào dân tộc Nguyễn Du Là con người Việt Nam không ai không biết đến và mến mộ tải năng của ông Cũng trong bài thơ “Nhớ Nguyễn Du” của mình, Chế Lan Viên đã để Nguyễn Du trở thành người “2n” của mọi người, của

cả dân tộc Người “anh” đấy đã trở thành thi nhân, và “an ” đã dốc lòng cống hiến, công hiến tất cả cho đời hơn những gì đời dành tặng cho “øø#” Và người “anh” thi nhân ấy đã trở thành đại thi hào của dân tộc, một danh nhân văn hóa của thế giới Và tài sản mà người cống hiến đó là cả một sự nghiệp sáng tác phong phú, sâu sắc cả về nội dung và độc đáo cả về nghệ thuật Những lời thơ của Nguyễn Du thê hiện một trái tim nhân đạo cao cả và một tải năng nghệ thuật sáng ngời, và đến tận bây giờ lời thơ ấy vẫn âm vang “động đất trời”, vẫn rất gần gũi gắn bó thân thương như “tiếng mẹ ru những ngày” Những tác phâm của Nguyễn Du đã trở thành kiệt tác văn chương mà người đời sau còn nhắc mãi, và chắc chắn răng dù nghìn năm sau nữa cũng vẫn còn rất nhiều những con người “nhớ đến Tố như” Tài năng của Nguyễn Du với những kiệt tác văn chương như ngững viên ngọc lấp lánh đã làm rực sáng một giai đoạn văn học trung đại Việt Nam, để rỗi sáng mãi trong lòng dân tộc và nhân loại

Bồi cảnh lịch sử xã hội Việt Nam nửa cuối thế kỷ XVIII nửa đầu thế Kỷ XIX xảy

ra nhiều biễn động Sinh ra và lớn lên trong thời điểm ấy Nguyễn Du đã chứng kiến biết bao thay đôi cũng như nếm trải biết bao dâu bể của cuộc đời Cùng với sự rối ren trong đời sống xã hội là sự biến động sâu sắc trong đời sống văn học sự phát triển của chủ nghĩa nhân văn va trào lưu nhân đạo chủ nghĩa đã tác động đên thê giới quan

Trang 14

của một thế hệ những nhà nho học trí thức giàu tinh than dân tộc trong đó có Nguyễn

Du Điều đó đã lưu dấu trong nhân cách, trong phong cách, và cả trong những sáng tác của ông Thêm vào đó là những dấu ấn khó phai trong tâm trí nhà thơ về sự sụp đồ của gia đình quý tộc, tất cả đã tạo điều kiện cho sự nghiệp sáng tác cũng như tải năng của Nguyễn Du nảy nở và phát triển

Sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Du còn gắn liền với quãng đời nỗi trôi, đầy vất

vả ông đã phải nếm trải cảnh đau khô của cuộc séng “mudi ndm gid bui”:

“Khi sao phong gắm rủ là,

Giờ sao tan tác như hoa giữa đường ”

Cuộc đời của Nguyễn Du cũng như cuộc đời gió bụi, truân chuyên của nhân vật Thúy Kiều mà ông xây dựng trong tác phẩm của mình Nguyễn Du sinh ra trong một

ø1a đình quý tộc, ông có một cuộc sống sung túc và được thừa hưởng nên giao duc

nho gia ngay từ khi còn nhỏ Những tưởng sẽ có một cuộc đời hạnh phúc, sung sướng mãi Nhưng không bao lâu, Tố Như đã bị quăng ra giữa cuộc đời đây cay nghiệt Nhưng chính điều đó đã góp phần làm nên những thành công trong các sáng tác của ông “#nười năm gió bụi” của Nguyễn Du là mười năm ăn nhờ ở đậu nhà người, mười năm bệnh tật, sinh kế quấn bách, tóc bạc phơ phơ khi mới non ba mươi tuôi Điều đó được đổi lại với những sáng tác thành công, khăng định tải năng xuất trúng của ông Ông đi nhiều, thấy nhiều, biết nhiều, ông càng cảm thông thấu hiểu hơn đối với số phận của những con người bé nhỏ, những bất công trong xã hội khi mà đồng tiền chỉ phối tất cả Trái tỉm ông đau xót, buồn thương, phẫn nộ trước “ững điễu trông thấy” khi sông lưu lạc, gần gũi với tầng lớp dân đen và ngay cả khi sống giữa quan trường Ông dốc cả máu xương mình vào văn chương, thi ca Thơ ông là tiếng nói trong trai tim minh Day 1a tình cảm sâu sắc của ông đối với một kiếp người lầm lũi

cơ hàn, là thái độ bất bình rõ ràng của ông đối với số phận những con người khốn khô Xuất thân từ gia đình quý tộc, sống trong không khí văn chương bác học mang đậm chất nho gia, nhưng ông có cách nói riêng, bình dân, giản di, dễ hiểu, thắm đượm chất dân ca xứ Nghệ Mười năm lưu lạc đã giúp ông thêm nguồn cảm hứng dé sang tac Nhờ đó mà những sáng tác của Ngyễn Du trở nên đa dạng vẻ đề tài, phong phú về nội

Trang 15

dung và sâu sắc về tư tưởng Ở từng tác phẩm, tâm lòng nhân ái của Nguyễn Du luôn rộng mở để đón lấy số phận của những con người bất hạnh, nhất là người phụ nữ Cùng với tiếng nói yêu thương, đồng cảm là tiếng nói đấu tranh cho quyền sống của con người, là tiếng nói phê phán đả kích vào mọi thế lực đen tối nhẫn tâm trà đạp lên con người, nhất là những con người thấp cô bé họng Hai tiếng nói ấy đã trở thành nội dung chủ đạo trong các sáng tác của Nguyễn Du Từ những sáng tác băng chữ Hán đến những tác phẩm bằng chữ Nôm, từ “7Jác lời trai phường nón” đến “Đoạn trường

tân thanh”, tất cả đều thâm đượm một tỉnh thần nhân đạo cao cả và một giá trị hiện

thực sâu sắc Cho dù ở thể loại nào, tác phẩm nảo ông cũng để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng người đọc

Ở các tập thơ chữ Hán của Nguyễn Du ta luôn cảm nhận được tâm lòng nhân ái bao la của nhà thơ, tắm lòng ấy đã vượt cả biên giới sang đất nước Trung Hoa để chia

sẻ nỗi thống khổ với nhân dân lao động thì qua những tác phẩm chữ Nôm, ta không chỉ thấy được tư tưởng nhân đạo sâu sac ma con thán phục cái tài của thi nhân qua việc sử dụng ngôn ngữ dân tộc Ngôn ngữ mà Nguyễn Du sử dụng không hoàn toàn thuần Nôm như thơ của nữ sĩ Hồ Xuân Hương, cũng không hoàn toàn quý phái sang trọng như thơ của bà huyện Thanh Quan mà là sự kết hợp của cả hai yếu tố bình dân và

bác học, vừa cổ kính, trang nghiêm vừa giản di, gần gũi Việc sử dụng những điện có,

điển tích bên cạnh những từ Hán Việt với bút pháp ước lệ tượng trưng được Nguyễn

Du sử dụng như một bút pháp đặc trưng của văn học trung đại Ngoài ra những câu ca

đao, tục ngữ, thành ngữ, khâu ngữ qua việc sử dụng từ Thuần Việt một cách nhuần nhuyễn với bút pháp tả thực, đó như một niềm ưu ái của ông đối với tiếng mẹ đẻ

Nguyễn Du có nhiều tác phẩm Thơ chữ Hán như Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục Cả ba tập này, nay mới góp được 249 bài nhờ công sức sưu tầm của nhiều người Lời thơ điêu luyện, nhiều bài phản ánh hiện thực bất công trong xã hội, biểu lộ tình thương xót đối với các nạn nhân, phê phán các nhân vật

chính diện và phản diện trong lịch sử Trung Quốc, một cách sắc sảo Một số bài như

Phản chiêu hồn, Thái Bình mại ca giả, Long thành cầm giả ca đã thê hiện rõ rệt lòng

ưu ái trước vận mệnh con người Với tập thơ “Thanh hiện thi tap" gom 78 bài, viết lúc

Trang 16

ở Quỳnh Côi và những năm mới về Tiên Điền, là lời trăn trở chốn long đong, là tâm

sự, là thái độ của nhà thơ trước cảnh đời loạn lạc Sau năm T809, những sáng tác thơ

của ông tập hợp trong tập “Nam Trung Tạp Ngám” gồm 40 bài đầy cảm hứng, thé

hiện tâm sự, nỗi niềm u uất Về văn thơ nôm, thời gian sống ở Tiên Điền — Nghi Xuân

đến 1802, ông viết “Thác lời trai phường nón, Văn tế sống hai cô gải Trường Lưu” Đây là hai bản tình ca thể hiện rất rõ tâm tính của ông, sự hải hoà tâm hồn tác giả với thiên nhiên, với con người Chứng tỏ ông đã tham gia sinh hoạt văn nghệ dân gian với các phường vải, phường thủ công ở Nghệ Tĩnh Những bài viết về Thăng Long, về quê hương và cảnh vật ở những nơi Nguyễn Du đã đi qua đều toát lên nỗi ngậm ngùi dâu

bể Nguyễn Du cũng có gắn bó với cuộc sống nông thôn, khi với phường săn thì tự xưng là Hồng Sơn liệp hộ, khi với phường chài thì tự xưng là Nam Hải điếu đồ Và đặc biệt hai tác phẩm tiêu biểu cho thiên tài Nguyễn Du là Đoạn trường tân thanh và Văn tế thập loại chúng sinh, đều viết băng quốc âm Đoạn trường tân thanh được gọi

phô biến là 7 ruyén Kiéu , la mot truyện thơ lục bát Cả hai tac phẩm đều xuất sắc,

tràn trễ tinh thần nhân đạo chủ nghĩa, phản ánh sinh động xã hội bất công, cuộc đời dâu bể Tác phẩm cũng cho ta thấy một trình độ nghệ thuật bậc thây

Truyện Kiểu đóng một vai trò quan trọng trong sinh hoạt văn hoá Việt Nam

Nhiều nhân vật trong 7rz„yện Kiểu trở thành điển hình cho những mẫu người trong xã hội cũ, mang những tính cách tiêu biểu Sở Khanh, Hoạn Thư, Từ Hải, và đều đi vào thành ngữ Việt Nam Khả năng khái quát của nhiều cảnh tình, ngôn ngữ, trong tác phẩm khiến cho quân chúng tìm đến 7z„yện Kiểu , như tìm một điều dự báo Bói Kiểu rất phô biến trong quần chúng ngày xưa Ca nhạc dân gian có dạng Lây Kiều Sân khấu dân gian có trò Kiều Hội họa có nhiều tranh Kiều Thơ vịnh Kiều nhiều không

kế xiết Giai thoại xung quanh 7r„yện Kiểu cũng rất phong phú Tuông Kiểu, cải lương Kiểu, phim Kiểu cũng ra đời Nhiều câu, nhiều ngữ trong 7z„yện Kiểu đã lẫn vào kho tàng ca dao, tục ngữ Từ xưa đến nay, ?uyện Kiểu đã là đầu đề cho nhiều công trình nghiên cứu, bình luận và những cuộc bút chiến Ngay khi ?uyện Kiểu được công bố (đầu thế ký XIX) ở nhiều trường học của các nho sĩ, nhiều văn đản, thi

xã đã có trao đôi về nội dung và nghệ thuật của tác phâm Đâu thê kỷ XX, cuộc tranh

Trang 17

luan vé Truyén Kiéu càng sôi nỗi, quan trọng nhất là cuộc phê phán của các nhà chí

sĩ Ngô Đức Kế, Huỳnh Thúc Kháng phản đối phong trào cô xuý ?#,„yện Kiểu do Phạm Quỳnh đề xướng (1924)

Ngôn ngữ trong tác phâm của Nguyễn Du vừa là sự dày công trau chuốt vốn là cái tự nhiên vốn có ở Tô Như Cái tài của nhà thơ là biết dùng đúng lúc, đúng chỗ Khi miều tả nhân vật chính diện ông sử dụng bút phát ước lệ tượng trưng với những từ Hán Việt trân trọng Còn khi miêu tả nhân vật phản diện ông sử dụng bút pháp tả thực sử dụng từ Thuần Việt Chỗ nào Nguyễn Du sử dụng cũng hay, thể hiện cái tài năng nỗi bật của ông

Nguyễn Du là nhà thơ sống hết mình, tư tưởng, tình cảm, tài năng nghệ thuật của ông xuyên suốt các tác phẩm của ông, xuyên suốt cuộc đời ông và thể hiện rõ nhất qua áng văn chương tuyệt vời là 7r„yện Kiểu Đọc Truyện Kiểu ta thây xã hội, thấy đồng tiền và thấy một Nguyễn Du hàm ẩn trong từng chữ, từng ý Một Nguyễn Du thâm thuý, trải đời, một Nguyễn Du chan chứa nhân ái, hiểu mình, hiểu đời, một Nguyễn Du nóng bỏng khát khao cuộc sống bình yên cho dân tộc, cho nhân dân

2.Tác phẩm

“Khi Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc, khi Nguyễn Du viết Kiểu đất nước hóa thành văn” Đó là lời nhận định của Chế Lan Viên về 7r„yện Kiểu và về Đại thi hào Nguyễn Du Vậy thì ở 7„yện Kiểu có gì đặc sắc về nội dung và nghệ thuật mà được đánh giá cao như thế!

2.1 Giá trị nội dung

Nếu thơ chữ Hán của Nguyễn Du là tâm gương rọi chiếu tấc lòng của người nghệ sĩ tài hoa trong những tháng năm cuộc đời có nhiều đau thương và biến động dữ

Trang 18

dội thì 7ruyện Kiểu là nơi thi hào gửi gắm nhiều trăn trở, suy tư, cả những nỗi niềm xót xa, bỉ phẫn trước thực trạng đau khổ của con người trong xã hội phong kiến Đứng

từ góc độ sáng tác, 7r„yện Kiểu là “đứa con la?" bởi nó được viết dựa trên cơ sở

cuốn tiểu thuyết “Kữm Vân Kiểu truyện ” của Thanh Tâm Tài Nhân Thế nhưng từ khi

ra đời đến nay, tác phẩm đã nhận được niềm ưu ái lớn lao vô bờ của độc giả Truyện Kiểu đã vượt xa vỏ kén ban đầu mà nó thoát ra, trở thành dấu son trong lịch sử văn

học nước nhà, là niềm tự hảo không vơi cạn của những người dân đất Việt thân yêu Hình ảnh người con gái tài sắc nhất thế với chặng đường đời mười lăm năm oan khổ lưu ly đã đề lại dâu ẫn khó phai mờ trong lòng người đọc Với tâm lòng nhân đạo cao

cả, với “con mắt trông thấu sắu cõi”, “tấm lòng nghĩ đến nghìn đời”, Nguyễn Du

đã sáng tạo lại cốt truyện của Thanh Tâm Tài Nhân theo cách riêng của mình làm cho

Truyện Kiểu thực sự trở thành khúc “Đoạn trường tân thanh ” làm xót xa cõi lòng bao thế hệ Trên cơ sở “„bững điều trông thấy” cùng những suy nghĩ, cảm xúc nóng

bỏng trước hiện thực xã hội Việt Nam đương thời, Nguyễn Du đã cảm nhận “Kim

Vân Kiểu truyện ” và sắp xếp lại theo thê nghiệm của mình bằng ngòi bút tràn đầy ưu niệm Kết hợp với thể thơ lục bát ngọt ngào như ca dao, với ngôn ngữ trong sáng và tinh luyện, 7r„yện Kiểu xứng đáng là viên ngọc toàn bích, lấp lánh nơi đáy lòng không biết bao con người từng yêu tha thiết tiếng mẹ đẻ, từng khát khao kì vọng về tình yêu hạnh phúc ở trên đời Với 7r„yện Kiểu , tên tuổi Nguyễn Du đã trở thành bất tử trên thi đàn dân tộc

Gia tri noi dung cua 7ruyén Kiéu bao gom giá trị hiện thực và giá trị nhân dao

Giá trị hiện thực phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội đương thời cuối thế kỷ XVII đầu thế kỉ XIX (xã hội đồng tiền, xấu xa đôi bại và những bất công) Phản ánh thân phận

thấp hèn của người phụ nữ trong xã hội, đặc biệt là nỗi khổ của nhiều phụ nữ có nhan

sắc: "Hồng nhan bạc mệnh" Giá trị nhân đạo ca ngợi phẩm chat dep dé va tài sắc của người phụ nữ, thông cảm và đồng cảm sâu sắc trước nỗi khô của con người, đặc biệt là với nỗi khổ của người phụ nữ dưới xã hội phong kiến, thể hiện khao khát trong tình yêu, hạnh phúc lứa đôi, ước mơ tự do công bằng trong cuộc sống Khi đi vào nhận xét về nội dung 7r„yện Kiểu Tiên Phong Mộng Liên Đường Chủ Nhân đã phải

Trang 19

thốt lên: ” Xem chỗ giác mộng đoạn trường tỉnh dậy mà căn duyên vẫn gỡ chưa rồi; khúc đàn bạc mệnh gảy xong mà oán hận vẫn còn chưa hả, thì dẫu đời xa người khuất, không được mục kích tận nơi, nhưng lời văn tả ra hình như mắu chảy

ở đầu ngọn bút, nước mắt thắm ở trên tờ giấy, khiến ai đọc đến cũng phải thấm thía ngậm ngùi, đau đớn như đứt ruột Thể thì gọi tên là Đoạn Trường Tân Thanh cũng phải." Như thế ta mới thấy được giá trị nội dung của 7r„yện Kiểu to lớn đến dường nào

Truyện Kiểu được đánh gia cao trudc hét 6 gia tri hién thuc sau sắc Ai đó cho rằng thơ ca khó phản ánh hiện thực bởi đặc thù của thơ ca là tính trữ tình, cảm xúc

Điều đó không đúng khi nói về 7r„yện Kiểu của Nguyễn Du Ngòi bút sắc sảo của

nhà thơ đã miều tả bộ mặt xã hội với những nhân vật điển hình, có diện mạo và bản chất riéng, có sức sống mãnh liệt, có sức tố cáo mạnh mẽ, có chiều sâu lịch sử và có

tính thời sự đối với mọi thời đại Với Truyén Kiéu bên cạnh tiếng kêu thương đòi quyền sống cho con người, Nguyễn Du đã phơi bày bộ mặt xấu xa tàn bạo của xã hội

phong kiến Việt Nam đương thời và nói lên hiện thực cô độc, mong manh của những

kẻ tài sắc

Không những thế mà qua tiếng nói riêng tư thầm kín của mình, Nguyễn Du còn nói lên được tiếng nói chung, khát vọng chung của cả mọi lớp người Đó là giá trị nhân đạo cao cả của tác phẩm Với những người có tài, có tâm thì họ thường bị ám ảnh bởi tư tưởng “7ài mệnh tương đổ (được điều này mất điều khác, cây cao ắt phải hứng nhiều gió, tài tử vô duyên hồng nhan bạc phận, nhân sinh thức tự đa ưu hoạn) Qua Truyén Kiểu „ Đại thi hào đã giải tỏa được nỗi ám ảnh ấy bằng cách nêu lên quy luật “7ời mệnh tương đổ” tồi an ủi, động viên và sẻ san nỗi niềm với họ Quy luật đó chính là: vì nàng Kiểu có: tài-sắc-trung-hiễu-hạnh-nghĩa-tình vẹn toàn nên cuộc đời

phải long đong chìm nội: “Hết nạn nọ đến nạn kia, thanh lâu hai lượt thanh y hai lân; khi Vô Tích khi Lâm Tri, nơi thì lừa đảo nơi thì xót thương; thoắt buôn về thoat ban di, máy trôi bèo nồi thiếu gi là nơi ” Qua cuộc đời, thân phận của Kiều,

Nguyễn Du khái quát thành quy luật chung: “7zðm năm frong cối người ta, chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau; lạ gì bỉ sắc tư phong, trời xanh quen thói má hồng

Trang 20

TY TA $29 8 ( Word Converter - Unregistered )

đánh ghen; anh hoa phát tiết ra ngoài, nghìn thu bạc mệnh một đời tài hoa; nghĩ đời mà ngán cho đời, tài tình chỉ lắm cho trời đất ghen; có tài mà cậy chỉ tài, chữ

tài liền với chữ tai một vần ” Đại thi hào nêu lên quy luật ay roi tu động viên, an

ủi mình và cảm thông, sẻ chia cho thân phận nàng Kiều, cũng như cho thân phận của những người tài hoa, hiếu nghĩa nhưng phải gặp cảnh đời bất hạnh, rằng: ”NzZg người hiểu nghĩa xưa nay, trời làm chỉ đến lâu ngày càng thương; người sao hiểu nghĩa đủ đàng, kiếp sao chọn những đoạn tràng thể thôi; thương vì hạnh trọng vì tài, Thúc ông thôi cũng dẹp lời phong ba; tiểu thư nghĩ cũng thương tài, khuôn uy dường cũng bót vài bốn phân; liên tay trao lại Thúc Sinh, rằng tài nên trọng mà tình nên thương; bề trần chìm nồi thuyên quyên, hữu tài thương kẻ vô duyên lạ đời; thiện căn ở tại lòng ta, chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài ” Trước đây, và có rất nhiều người coi “7ài mệnh tương đó ” là phần hạn chế của 7ruyện Kiểu „ nhưng ta nên xem đây là phần tích cực mới đúng Là con người, dù ở thời đại nào, người

ta luôn có phần tâm linh để an ủi, động viên mình trong cơn sóng gió của đời Trong ngục tù, Bác Hồ của chúng ta, từ trong thâm sâu của tâm linh và rất tự nhiên theo bản năng đã thốt lên: ”7?ởi xanh có ý hãm anh hùng, cùm xích tiêu ma tám tháng rong” Do la ban năng giải toả những ám ảnh của người tài

Voi Truyén Kiểu , Nguyễn Du đã đem đến cho người đọc bức tranh sinh động

về hiện thực đen tối của xã hội đương thời với những đường nét sắc sảo Điều đáng nói là hiện thực ấy không tồn tại như một đối tượng khách quan trong tác phẩm mà gan liền với tắm lòng nhân đạo cao cả của nhà thơ Với con mắt và trái tim của người nghệ sĩ chân chính, Nguyễn Du không chỉ day dứt, dẫn vặt lương tri trước những bất công ngang trái của cuộc đời, nhà thơ còn chia sẻ nỗi đau truyền kiếp và cảm thông với những khát vọng thiết tha tự ngàn đời của con người, bức xúc trước những vẫn đề nóng bỏng của thời đại Đúng như thi hào đã nói:

“Trải qua một cuộc bề dâu

Những điều trông thầy mà đau don long.”

2.2 Giá trị nghệ thuật

Trang 21

Về nội dung Truyén Kiéu da co nhiéu y kién gay tranh cai nhung nghé thuat

cua Truyén Kiểu thì luôn có sự thống nhất và đặt ra nhiều vẫn đề để nghiên cứu như:

vấn để về ngôn ngữ, thi pháp, nghệ thuật miêu tả, Hơn ba ngàn hai trăm năm mươi câu thơ với những âm điệu trầm bỗng, khoan nhặt khác nhau ngân lên dịu dàng, chất chứa và gần gũi thân thương theo từng dòng thơ lục bát Nghệ thuật miêu tả của Nguyễn Du trong, tâm lý nhân vật với bút pháp phong phú và đa dạng Khi đi vào miêu

tả nhân vật chính diện tác giả sử dụng ngòi bút ước lệ, dùng hình ảnh thiên nhiên tả người Và đó là nhân vật lý tưởng hóa của Nguyễn Du Đối với nhân vật phản diên tác

ø1ả sử dụng ngòi bút tả thực, và đó là nhân vật hiện thực hóa của ông Bên cạnh đó là nghệ thuật tả cảnh ngụ tình sinh động, khắc họa rõ nét nội tâm nhân vật nghệ thuật

miêu tả của Nguyễn Du không chỉ đơn giản là tả người, tả cảnh ma qua việc miêu tả

ngoại hình mà người đọc có thể đoán được tính cách, phẩm chat va du cam tuong lai

của nhân vật miêu tả tâm lý nhân vật mà nỗi buồn đọng ra ngoải cảnh vật miêu tả cảnh vật mà nhuôm đây tâm trạng của của con người, ấy ta mới gọi là tài năng, mà chỉ thiên tài như Nguyễn Du mới làm được

Về nghệ thuật của 7r„yện Kiểu thì ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng không kém Ngôn ngữ trong 7r„yện Kiểu là sự kết hợp khéo léo, tải tình giữa ngôn ngữ

bình dân và ngôn ngữ bác học Chính điều đó tạo nên sức mạnh vô cùng lớn lao và sức sóng lâu bên cho 7¡ ruyện Kiểu Ngôn ngữ độc thoại được vận dụng tải tình đề bộc lộ

nội tâm nhân vật Ngôn ngữ đối thoại thể hiện tỉnh tế tính cách và hoàn cảnh nhân vật

Bên cạnh đó Nguyễn Du còn vận dụng linh hoạt thành công các thành ngữ , ca dao,

các điển cô điển tích vào trong 7r„yện Kiểu khiến cho bộ truyện Nôm đã trở thành một tập Đại thành ngôn ngữ của văn học dân tộc Hãy nghe học giả Đào Duy Anh nhận xét về Truyện Kiéu “ Ching ta so di yéu chuộng Truyện Kiểu không phải nó có thể làm quyền sách luân lý cho đời, mà chỉ vì trong sách ấy, Nguyễn Du đã dùng những lời văn kỳ diệu để rung động tâm hon ta ” (Khao Luan vé Kim Vân Kiều) Thật đúng như vậy , những rung động trong tâm hồn được khơi dậy khi đọc 7r„yện Kiểu hăn là một điều không ai trong chúng ta có thể phủ nhận bởi vì chúng ta đã từng

Trang 22

có những cảm giác này 7uyện Kiểu vì thễ đã sông mãi với thời gian và không gian ,

từ thê hệ này qua thê hệ khác, lúc nào cũng được mọi người trân trọng và yêu mên

Chương II: NGÔN NGỮ GIỚI THIỆU NHÂN VAT CUA NGUYÊN DU TRONG TRUYỆN KIỂU

1 Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong tác phẩm văn học

1.1 Nhân vật văn học là øì?

Nhân vật văn học là con người được nhà văn miêu tả trong tác phẩm bang phương tiện văn học Những con người này có thể được miêu tả kỹ hay sơ lược, sinh động hay không rõ nét, xuất hiện một hay nhiều lần, thường xuyên hay từng lúc, giữ vai trò quan trọng nhiều ít hoặc không ảnh hưởng nhiều lắm đối với tác phẩm

Nhân vật văn học có thể là con người có tên (như Tâm Cám, Thúy Vân, Thúy Kiểu, Từ Hải, Kim Trọng ), có thể là những người không có tên (như thằng bán to, viên quan, mụ quản gia ) hay có thê là một đại từ nhân xưng nào đó (như một số nhân vật xưng tôi trong các truyện ngăn, tiêu thuyết hiện đại, như mình- ta trong ca dao )

Khái niệm con người này cũng cân được hiêu một cách rộng rãi trên 2 phương diện:

Trang 23

số lượng: hầu hết các tác phẩm từ văn học dân gian đến văn học hiện đại đều tập trung miêu tả số phận của con người Về chất lượng: dù nhà văn miêu tả thân linh, ma qủy,

đồ vật nhưng lại gán cho nó những phẩm chất của con người

Trong nhiều trường hợp, khái niệm nhân vật được sử dụng một cách ân dụ

nhăm chỉ một hiện tượng nồi bật nào đó trong tác phâm Chăng hạn, người ta thường nói đến nhân dân như là một nhân vật trung tâm trong Chiến ranh và hòa bình của

L Tônxtôi, ca cao là nhân vật chính trong Đá đữ của G Amađô, chiếc quan tải là nhân vật trong tác phâm Chiếc guan tài của Nguyễn Công Hoan Tô Hoài nhận xét về Chiếc quan tài: "Trong truyện ngắn Chiếc quan tài của Nguyễn Công Hoan, nhân vật không phải là người mà là một chiếc quan tài Nhưng chiếc quan tài ấy chăng

phải là vô trì mà là một sự thê tham, một bản án lô cáo chế độ thảm khốc thời

Pháp thuộc Như vậy, chiếc quan tài cũng là một thứ nhân vật" Tuy vậy, nhìn chung, nhân vat van là hình tượng của con người trong tác phẩm văn học

Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật có tính ước lệ, có những dau hiệu để nhận biết: tên gọi, những dấu hiệu về tiêu sử, nghề nghiệp, những đặc điểm riêng Những dấu hiệu đó thường được giới thiệu ngay từ đầu và thông thường, sự phát triỀn về sau của nhân vật gắn bó mật thiết với những giới thiệu ban đầu đó Việc giới thiệu Thúy Vân, Thúy Kiều khác nhau dường như cũng báo trước về số phận của mỗi người:

“Ván xem trang trọng khác với Khuôn trăng đây đặn nét ngài nở nang Hoa cười ngọc thốt đoan trang

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu đa

Trang 24

1.2 Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong tác phẩm văn học

Trong đời sống thực tại, sự xuất hiện của một số nhân vật mới có thể được ta

cảm nhận đồng thời băng các giác quan: mắt nhìn, tai nghe, mũi ngửi vwv Nhưng từ

đời sống thực và các loại hình nghệ thuật, sự cảm nhận đó đã thu hẹp đi nhiều Trong phim, kịch ta vẫn có thể nhìn và nghe thay sự xuất hiện của một nhân vật mới nào đó ( trên màn hình hay trên sân khấu) Đến hội họa và âm nhạc thì đã khác- ta chỉ còn hoặc nhìn thay hoặc nghe thay mà thôi Bước vào địa hạt văn học lại càng đặc biệt: Ở đây

mọi cái đều phải gián tiếp hình dung qua ngôn từ của người dẫn dắt, người đưa nhân vật mới vào truyện (người đó có thể là chính tác giả, có thể là một nhân vật khác của chuyện) Đối với ngôn ngữ của toàn bộ một tác phẩm, cái phần giới thiệu nhân vật mới vào chuyện này không phải là không có vẫn đề „ để các nhà văn học và các nhà nghiên cứu

Giới thiệu nhân vật là một công việc quan trọng hàng đầu đối với bất cứ tác

phẩm nào Nếu giới thiệu nhân vật không được thực hiện rất khéo léo, gia tri cua tac

phẩm không được khăng định vì ngay từ đầu người đọc khó có thể chấp nhận một tác phẩm không hap dan ho Dé đạt được điều này không phải nhà văn, nhà thơ nào cũng làm được Phải rất khéo léo mới được người đọc tiếp nhận và làm nên thành công ban đâu của tác phâm

Trang 25

Cách giới thiệu nhân vật tốt nhất phải đảm bảo thu hút được cả hướng nhìn lẫn

tình cảm của người đọc Phải làm sao dé qua việc giới thiệu nhân vật mới tác gia

chuyển tải đến người đọc cả về ngoại hình, quê quán, đến tính cách và ngay cả

phẩm chất cũng như tâm trạng của nhân vật cũng được bộc lộ Điều đó không may tac

gia lam duoc, nhung 6 Truyén Kiéu , Nguyén Du da rat thanh céng trong viéc gidi thiệu nhân vật khi nhân vật lần đầu tiên xuất hiện trong tác phẩm

Điều quan trọng đầu tiên khi đi vào giới thiệu một nhân vật mới là đưa ra một

ân tượng mạnh mẽ đầu tiên mà không có nhiều chỉ tiết, cụm từ đơn giản chỉ là để giữ

chặt các nhân vật trong tâm trí của người đọc Nhà văn lựa chọn để tạo ra một ẫn tượng đầu tiên, làm nỗi bật khía cạnh quan trọng nhất của nhân vật Ở đây nhà văn có thể đi vào miêu tả một đặc điểm nỗi bật hay một cá tính, một phẩm chất nào đó của

nhân vật Ví dụ như khi đi vào giới thiệu nhân vật Tú Bà trong 7z„yện Kiểu , Nguyễn

Du viết “Thoát trông nhờn nhợt màu da/ Ăn gì to lớn đây đà làm sao”, chỉ bằng cái nhìn thoáng qua Nguyễn Du đã để lại ẫn tượng sâu sắc trong lòng người đọc về một

mụ chủ chứa, mang đặc trưng về ngoại hình và bân thỉu về nhân cách Điều này sẽ làm

cho người đọc tạo ra một bản tóm tắt các nhân vật trong tâm trí của mình Đặc biệt

trong văn học trung đại các nhà văn thường đưa nhân vật của mình trở thành điền hình,

và trở nên lý tưởng hóa ở các nhân vật chính

Để làm được điều đó các nhà văn đã sử dụng rất nhiều phương pháp, có người đưa nhân vật vào truyện một cách trực tiếp, hoặc gián tiếp Nhưng gộp chung lại để tạo nên thành công cho nhân vật mình miêu tả điều quan trọng là ở phương pháp sử dụng ngôn ngữ của tác giả Ở truyện thơ Nôm không phải tác phẩm nào cũng giới thiệu nhân vật thành công Những tác phâm cùng loại như: #oa Tiên, Phan Trần, Nhị

Độ Mai bên cạnh những nhân vật được giới thiệu thành công , có rất nhiều nhân vật

khác được đưa vào truyện một cách đột ngột, làm cho người đọc nhiều khi không hiểu nhân vật đó từ đâu ra, là nhân vật mới hay nhân vật cũ đã nói ở trên Thậm trí có

trường hợp đành phải thêm lời giải thích ở dưới, như trong truyện Phan Trần nhân vật Hương công đã được chú là “#ên bà vãi ở chùa” khi nhân vật này xuất hiện trong câu

thơ:

Trang 26

Day thoi moi dan Huong cong Nhìn chung chưa có một nhà nghiên cứu nào đi vào nghiên cứu sâu sắc về ngôn ngữ giới thiệu nhân vật trong tác phẩm văn học Vẫn đề này cần được quan tâm

nghiên cứu một cách cụ thể hơn Người viết chỉ đưa ra một vài nhận định ban đầu về

ngôn ngữ giới thiệu nhân vật, và sẽ phân tích cụ thể hơn trong chương sau của đề tài qua tac pham Truyén Kiểu

2 Đôi nét về ngôn ngữ trong Truyện Kiễu

Trong các vấn đề tranh luận về 7r„yện Kiểu xưa nay, dường như một vấn đề duy nhất không có mấy ý kiến trái ngược Đó là vẫn đề những thành tựu về ngôn ngữ của Nguyễn Du trong ?r„yện Kiểu Đa số các nhà nghiên cứu, bình luận 7yện Kiéu déu khang định Nguyễn Du là bậc thầy của ngôn ngữ dân tộc, là tập đại thành về ngôn ngữ của thời đại ông, là người đã nâng ngôn ngữ dân tộc lên một đỉnh cao chói lọi Đào Nguyên Phổ đánh giá Truyén Kiểu là “một khúc Nam âm tuyệt xướng” Dang Thai Mai cho Truyén Kiéu chỉ kém Kinh Thánh trong việc chỉnh phục lòng tin của độc giả Ngay trong lời đầu sách ở Từ điển 7z„yện Kiểu (1974), Giáo sư Đào Duy Anh viết: "7rong lịch sử ngôn ngữ và lịch sử văn học VN, nếu Nguyễn Trãi với Quốc âm thi tập /ờ người đặt nên móng cho ngôn ngữ văn học dân lộc thì Nguyễn

Du với Truyện Kiều /4¡ là người đặt nên móng cho ngôn ngữ văn học hiện đại của nước fa Với Truyện Kiều của Nguyễn Du, có thể nói rằng ngôn ngữ VN đã trải qua một cuộc thay đổi về chất và đã tỏ rõ khả năng biểu hiện đây đủ và sâu sắc Nguyễn Du sinh quản ở Thăng Long, tô quản ở Nghệ-Tĩnh, mẫu quản ở Bắc Ninh,

đã nhờ những điễu kiện ấy mà dựng lên được một ngôn ngữ có thể nói là gom

được đặc sắc của cả ba khu vực quan trong nhất của của văn hóa nước ta thời

trước ”

Thành công của Nguyễn Du về phương diện ngôn ngữ có một ý nghĩa hết sức

to lớn đối với lịch sử cùng với Nguyễn Trãi trước kia, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Gia

Trang 27

Thiéu, Nguyễn Công Trứ, cùng thời Nguyễn Du đã khăng định đầy sức thuyết phục

sự phong phú và khả năng to lớn của ngôn ngữ dân tộc qua sáng tác văn học Chính nhờ những tác gia cùng với những tác phẩm của mình như: Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Đình Chiếu, Nguyễn Khuyến mà trong suốt tám mươi năm dưới ách thống trị đô hộ của thực dân Pháp, tiếng Pháp vẫn không thay thế được tiếng Việt trong đời sống văn hóa cũng như các sáng tác văn học của dân tộc Nền văn học của ta vẫn là nền văn học sáng tác băng tiếng Việt Đó là điều hầu hết các nước có cảnh ngộ như ta không có được

Truyện Kiểu đã đem lại lòng tin cho mọi người về khả năng phong phú của tiếng Việt, và 7ruyện Kiểu đã có công khai sáng cho nhiều nhà văn, nhà thơ đời sau

về phương diện sử dụng ngôn ngữ dân tộc trong sáng tác văn chương

Cũng giống như tất cả các tác phẩm văn học đương thời, ngôn ngữ trong Truyện Kiêu gồm hai thành phần thuân Việt và Hán Việt Dùng từ Hán Việt một cách phô biến trong tác phẩm văn học giai đoạn này là một phong cách có tính chất thời đại Theo thống kê của tô tư liệu Viện Ngôn ngữ thì trong số 3412 tir cla Truyén Kiểu „ có 1310 từ Hán Việt, tức là từ Hán Việt chiếm tỉ lệ 35% trong tông số từ của tác phẩm Một tỉ lệ như thế so với tác phẩm cùng thời không phải là cao Nhưng vẫn

để quan trọng không phải là tỉ lệ cao hay thấp mà là cách nhà văn sử dụng như thế nào?

Sự phát truyền ngôn ngữ của bất cứ nước nào cũng vậy, để làm phong phú cho mình,

nó sẵn sàng vay mượn không những từ của tiếng nước ngoài mà cả cấu trúc ngữ pháp nữa, sự vay mượn như thế có khả năng làm giàu cho ngôn ngữ nếu đi đúng hướng và ngược lại có thể làm cho ngôn ngữ trở thành lai căng, hỗn tạp Thời đại Nguyễn Du chưa có những lý thuyết vẻ tiếp thu ngôn ngữ nước ngoài, nhưng với sự hiểu biết sâu

sắc vỀ ngôn ngữ dân tộc và một sự nhạy bén có tính chất ngôn ngữ học, thực tiễn việc

sử dụng từ Hán Việt của Nguyễn Du trong 7z„yện Kiểu , chứng tỏ nhà thơ đi đúng hướng Chỉ riêng việc 7r„yện Kiểu được truyền bá hết sức rộng rãi, được thuộc lòng trong quân chúng lao động, đủ để chứng tỏ không những sức sống của ?z„yện Kiểu nói chung, mà chứng tỏ cả sức sống của ngôn ngữ ?zyên Kiểu : chứng tỏ ngôn ngữ của ?z„yện K¡ế+ là gần gỗi, quen thuộc đôi với họ

Trang 28

htto:/Awww.word-pdf-converter.com Bên cạnh từ Hán Việt, từ thuần Việt cũng được Nguyễn Du sử dụng không kém

phần đặc sắc Bộ phận từ thuần Việt trong 7r„yện Kiểu thường xuất hiện từ hai nguồn: một nguồn từ ca dao, tục ngữ, thành ngữ, nghĩa một thứ ngôn ngữ đã được trau truốt, đúc kết, ngôn ngữ của quần chúng Và một nguồn lấy trực tiếp từ lời ăn tiếng nói hằng ngày ở phương diện này, Nguyễn Du đã có những tìm tòi, những đóng góp

hết sức độc đáo

Xuất thân từ tầng lớp quý tộc nhưng Nguyễn Du lại rất chú ý ca dao, dân ca, đến ngôn ngữ của quần chúng Điều đó có thể là do ông chịu ảnh hưởng của mẹ từ bé với những bài hát ru, những khúc dân ca quan họ Trong ?r„yện Kiểu , ca dao được

Nguyễn Du sử dụng một cách đặc sắc, như một thứ chất liệu nghệ thuật, chứ không

phải như những trích dẫn Không có câu nào dùng lại nguyên vẹn, mà tất cả đều nhào nặn, cấu tạo lại cho phù hợp với phong cách chung trong tác phẩm 7r„yện Kiểu có những câu thơ không thấy dấu vết cụ thể của ca dao, mà ai cũng nhận ra ảnh hưởng của

dân gian, và đầu là thành ngữ, tục ngữ nhà thơ tạo ra Kết câu của thành ngữ, tục ngữ

thường chặt chẽ, điều đó quy định cách sử dụng của nó trong tác phẩm, thường là phải

Trang 29

dùng liền một khối Trong 7z„yện Kiéu , c6 truong hop Nguyén Du ciing dùng như vay ma cau tho van uyén chuyén:,

Ra tuông mèo mả gà động,

Ra tuông lúng túng chăng xong bê nào

Bê ngoài thơn thớt nói cười,

Mà trong nham hiểm giết người không dao

Ở đây tai vách mạch rừng, Thấy ai người cũ cũng đừng nhìn chỉ

Đối với Nguyễn Du, thơ ca không tự bó mình trong một vương quốc của ngôn ngữ Không có sự phân biệt nào về nguyên tắc giữa ngôn ngữ thơ và ngôn ngữ đời sống Với ông bất cứ một từ ngữ nảo cũng có thể trở thành từ ngữ của thơ, miễn là phải dùng nó một cách có nghệ thuật Trong 7zyệên Kiểu có biết bao tiếng nói thông

thường, những cách nói trên của miệng của quân chúng mà vẫn rất thơ, rất nghệ thuật

Trong khuân khổ của thơ lục bát ông vẫn có thể viết những câu hết sức giản dị và gần ĐI:

Nàng rằng: “Thôi thể thì thôi, Rằng không thì cũng vâng lời rằng không

Con tiên Tích Việt trên tay,

Rõ ràng mặt ấy mặt này chứ ai

Điều dễ nhận thấy là ngôn ngữ trong 7z„yện Kiểu hết sức phong phú và điêu

luyện Bên cạnh việc vận dụng cao dao, tục ngữ, thành ngữ một cách sáng tạo và tài

tình thì việc vận dụng lời ăn tiếng nói hàng ngày nhà thơ cũng có những sáng tạo độc đáo Bắt nguồn từ vốn sống dân gian trực tiếp và kế thừa tỉnh hoa văn hoá của dân tộc, Nguyễn Du có ý thức sử dụng giá trị biểu đạt của vốn từ địa phương Nghệ Tĩnh

Trang 30

Ở trên, ta vừa nói đến đặc điểm của các thành phần trong ngôn ngit Truyén Kiểu „ và ít nhiều có đề cập đến phong cách sử dụng ngôn ngữ của Nguyễn Du trong Truyện Kiểu Cần phải nói thêm đặc điểm của phong cách Nguyễn Du trong Truyén Kiểu là sự phong phú về từ vững và đa dạng trong lớp từ Theo thống kê của tổ ngôn ngữ viện văn học thì 7r„yện Kiểu có 3412 từ Số từ phong phú này càng trở nên phong phú hơn bởi vì Nguyễn Du có nhiều biện pháp phát triển thêm vốn từ như: Phát triển các từ nhiều nghĩa, đồng nghĩa Nguyễn Du sử dụng nhiều lớp từ, đáng chú ý nhất là hai lớp từ: lớp từ bình dân và bác học Thêm vào đó, 7z„yện Kiểu còn có thứ ngôn ngữ nhóm tức là thứ ngôn ngữ nghề nghiệp chăng hạn ngôn ngữ của bọn buôn thịt bán người Vốn từ phong phú và đa dạng nói trên đã giúp Nguyễn Du dựng lại một bức tranh xã hội rộng lớn, phức tạp với nhiều hạng người khác nhau Nhờ có vốn từ phong phú nên tình huống dù có phức tạp đến mấy ông cũng tìm được cách nói hay

nhất, chính xác nhất

Bên cạnh đó, một đặc điểm của phong cách ngôn ngữ Nguyễn Du trong

Truyện Kiểu còn là sự súc tích, chính xác, là sự giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu,

Nguyễn Du có thể băng một vài câu thơ khắc họa lên nét chân dung ngoại hình của

một nhân vật, hay miêu tả một biến cố, một cảnh ngộ, một sự đi chuyển về không

gian, hay một sự vận động của thời gian Nguyễn Du có thể bằng một từ hay một vải

từ bộc lộ được tất cả thái độ đánh gia của ông đối với một con người nào đó hay một

hiện tượng nào đó Câu thơ 7r„yện Kiểu đã trở lên phố biến trong cuộc sống hàng

ngày của con người, khi tiễn đưa một người đi xa, hẹn một ngày trở lại, đọc câu thơ

sau đây vừa hợp lý lại chứa đựng tình tứ thâm trầm:

Chén đưa nhớ buổi hôm nay, Chén mung xin đợi ngày này năm squ

Nói về tình yêu tan vỡ ta có thể đề tặng người yêu câu thơ:

Chẳng trăm năm cũng một ngày đuyên ta Trong văn học Việt Nam, không có một tác phẩm thứ hai nào mà những câu

thơ lại có một vận mệnh, một cuộc sống dôi dào như câu thơ 7ï ruyện Kiểu Ngôn ngữ

Truyện Kiểu vừa súc tích chính xác, đồng thời lại vừa giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu.

Trang 31

Đối với Nguyễn Du, dường như ngôn ngữ thơ lý tưởng bao giờ cũng kết hợp với âm

nhạc với hội họa

Thể thơ lục bát chất chứa những khả năng tu từ to lớn Khả năng tu từ trong thơ lục bát chủ yếu thể hiện ở sự kết hợp những từ thanh băng với những từ thanh trắc, ở cách gieo vần, cách đối và cách ngắt nhịp của nó Dưới ngòi bút của Nguyễn Du, thé lục bát trong Truyén Kiéu thién bién van hoa

Vẻ luật bằng trac, thé tho luc bát qui định trong câu sáu, những chữ 2,4,6 dứt khoát theo đúng luật bằng- trắc- bằng, còn trong câu tám, những chữ 2,4,6,8 dứt khoat

theo đúng luật bằng- trắc- bằng- băng Nguyễn Du đã triệt để sử dụng những chữ bằng trắc linh hoạt ấy, để tùy trường hợp cụ thể, do nhu cầu diễn đạt, nhà thơ có thể viết những câu êm ái gôm nhiều từ thanh băng, hoặc những câu gỗ ghê, gồm nhiều từ thanh trắc cảnh mùa xuân tươi đẹp, liễu rũ thướt tha, Nguyễn Du tả bằng câu thơ gôm rất nhiều từ thanh bằng:

Lơ thơ tơ liễu buông mành Trái lại khi tả cảnh Thúy Kiều miễn cưỡng lên xe về nhà Mã Giám Sinh thì Nguyễn Du dồn dập dùng nhiều từ thanh trắc:

Đoạn trưởng thay lúc phán kỳ,

Vó câu khắp khênh, bánh xe ghập ghénh

Về cách nghắt nhịp, vần và đối trong câu thơ cũng được Nguyễn Du khai thác triệt để Không có một truyện thơ dài nào được gieo vần rất chỉnh như 7zyệên Kiểu, cũng không có một truyện thơ nào có cách ngắt nhịp phong phú đa dạng mà lại tinh tế như ?ruyện Kiểu

Truyện Kiểu là một tác phẩm văn học kiệt xuất, không những ở tầm cỡ quốc

gia mà còn ở tầm cỡ thế giới Thành tựu của nó bắt nguồn từ sự thống nhất giữa nội dung tác phẩm với ngôn ngữ thi ca đạt đến trình độ mẫu mực của thơ ca cổ điển

Ngôn ngữ là chất liệu, là phương tiện biểu hiện mang tính đặc trưng của văn học

Không có ngôn ngữ, không có tác phẩm văn học, bởi vì chính ngôn ngữ chứ không phải là cái gì khác đã cụ thể hoá, vật chất hoá sự biểu hiện chủ đề của tác phẩm và hệ thống hình tượng phong phú của đời sống con người Nguyễn Du đã tải tình thâu tóm

Trang 32

được trong tác phâm của mình tỉnh hoa của ngôn ngữ ấy, đã nhào nặn, sáng tạo và góp phần nâng cao nó Công đóng góp của Nguyễn Du về phương diện ngôn ngữ là vô cùng to lớn trong lịch sử dân tộc

3 Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật của Nguyễn Du trong “ Truyện Kiểu ” Một trong những thành công của Nguyễn Du trong việc sử dụng ngôn ngữ đó chính là việc giới thiệu nhân vật mới trong 7z„yện Kiểu Từ khía cạnh những thủ pháp ngôn ngữ mà Nguyễn Du đã sử dụng để giới thiệu sự xuất hiện lần đầu tiên của các nhân vật trong tác phẩm Xét ở phương diện này, có thể nêu một số nhận xét khái quát nhu sau: mac du Truyén Kiéu là một truyện thơ phải đảm bảo được những quy luật

âm vận nhất định, nhưng hầu như tất cả các nhân vật trong tác phẩm từ chính đến phụ đều được Nguyễn Du dẫn dắt vào truyện một cách có chuẩn bị, một cách tự nhiên đến

lạ lùng

Truyện Kiểu tránh được những nhược điểm mà các truyện Nôm khác đều

mắc phải đều cơ bản là vì trong ngôn ngữ giới thiệu nhân vật mới, Nguyễn Du đã sử dụng rất tài tình những thủ pháp đặc sắc của thủ pháp tiếng Việt, vốn rất phù hợp với

những phương thức tự sự của truyện nôm

Nhìn trên đại thể những thủ pháp này có thể quy vào hai loại: một loại chuyên dùng cho phong cách “thuật” là phong cách trong đó tác giả thường trực tiếp kế lại lai lịch, hình dánh của nhân vật mới ( cá biệt như trường hợp Đạm Tiên là do Vương Công

kế lại) Còn một loại chuyên dùng cho phong cách tả, là phong cách trong đó nhân vật

mới được giới thiệu thông qua cảm quan trực tiếp của một nhân vật đã xuất hiện trước

đó, thường là nhân vat chinh- Thay Kiéu

Điển hình cho phong cách “thudt’, Nguyễn Du chủ yếu dùng những kết câu ngữ pháp được xây dựng theo mô thức của động từ “có”, với tần số xuất hiện khá

nhiều:

- Lẫu xanh có mu Tú Bà

- Bay vai co a Ma Kiéu vv

Trang 33

Xã: 7Ä $29 89 ( Word Converter - Unregistered )

- Vốn dòng họ Hoạn danh gia,

Con quan lại bộ tên là Hoạn Thư

So với phong cách “thudt”, trong Truyén Kiéu phong cach “ta” ding it hon han, voi m6 thie cua tir “thay”

- Trông chừng thấy một văn nhân

- Bên trong thấy mot mu ra voi vang

- Sai nha bổng thấy bốn bê xôn xao

Đi vào chỉ tiết thì ta còn thấy trường hợp, một vài nhân vật được Nguyễn Du giới thiệu bằng cả hai phong cách ( lần đầu là thuật, lần sau là tả) như Đạm Tiên và Tú Bà:

- Rèm trong đã thấy một người bước ra

Việc sử dụng các từ “co”, “la”, “thay” ( đặc biệt là tần số suất hiện rất cao

của tứ “có ”) trong cách giới thiệu nhân vật trong 7z„yện Kiểu không phải là tình cò,

nếu ta xem xét vấn dé băng con mắt ngôn ngữ học hiện đại Trong ngôn ngữ học hiên

đại cho răng: bên cạnh việc xem xét tổ chức của câu nói về mặt cú pháp ( phân chia ra thành chủ ngữ vị ngữ, bố ngữ, vv ) cần phải nghiên cứu nó cả về mặt nội dung thông

tin, từ góc độ chức năng Xét từ góc độ này, một câu nói, trong những điều kiện bình

Trang 34

thường của sự giao tiếp, bao giờ cũng được xây dựng theo một quy tắc nhất định có cội nguồn sâu xa trong trình tự tư duy của con người Qui tắc đó là: người viết kế từ trong quá trình suy nghĩ trước khi hạ bút thành lời thường bao giờ cũng diễn đạt các ý

tứ trong câu văn theo một chủ đích thông tin nhất định Chủ đích này được thể hiện,

mot mat , ở cái kiểu loại thông tin mà người viết chọn lựa để diễn đạt nọi dung câu văn: đó có thê là kiểu nhận định chung về một sự kiện nào đó của thực tế khách quan,

đó có thể là kiểu mô tả cụ thể về một sự vật , một hiện tượng nào đó được nói đến

Mặt khác, chủ đích này được thê hiện ở cái cách thức trình bầy các ý tứ của câu văn thứ tự đi từ điều đã biết, đã được xác định, đi từ một thông tin cũ đến thông tin mới

Quy tắc vừa nêu trên chỉ phối rất nhiều hiện tượng ngôn ngữ, trong đó có trật

tự trước sau của các từ trong câu và đáng chú ý là hiện tượng sau: danh từ không xác định ( nói về một chủ thể phiếm định) thường đi sau động từ, trong những câu thông

báo chung về một sự kiện nào đó

Nhưng tình hình sẽ khác, nếu phần chủ ngữ nói về một hiện tượng, hay một sự

vật đã được người viết nhắc đến ở thời điểm trước đó và bây giờ người viết muốn mô

tả cụ thể về sự vật đó, hiện tượng đó Khi đó danh từ chủ thể thường được đặt trước động từ và được xác định , được cá thể hóa nhờ vảo từ phụ đi sau

Bên cạnh đó Nguyễn Du còn sử dụng một số lượng không nhỏ từ Hán Việt và Thuần Việt trong việc giới thiệu về ngoại hình nhân vật lần đầu xuất hiện trong tác

phẩm Với nhân vật chính Nguyễn Du chủ yếu sử dụng từ Hán Việt với bút pháp ước lệ tượng trưng để giới thiệu về ngoại hình qua đó làm nổi bật tính cách và phẩm chất của nhân vật Còn đối với nhân vật phản diện Nguyễn Du thành công ở bút pháp tả thực

trong việc sử dụng từ thuần Việt một cách đặc sắc để giới thiệu làm lộ rõ bản chất của nhân vật

4 Phân loại ngôn ngữ giới thiệu nhân vật của Nguyễn Du trong Truyện Kiểu

4.1 Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật chính diện

Trang 35

Sử dụng ngôn ngữ tác giá: Khi đưa vào truyện những nhân vật chính diện Nguyễn Du thường sử dụng ngôn ngữ của chính mình để giới thiệu về nhân vật đó Việc sử dụng ngôn ngữ của chính tác giả để giới thiệu nhân vật của mình được thé hiện rõ qua việc Nguyễn Du sử dụng motip từ “có ”{ -1L))

Như đã trình bầy ở trên motip động từ “có "là điển hình của phong cách

“thuật” Nhân vật mới xuất hiện với phong cách “thuật”, theo mô thức của động từ

“có ”là cách giới thiệu phổ biến nhất trong 7„yện Kiểu „ cho hàng loạt nhân vật từ chính đến phụ:

— Bỗng đâu có khách bên đình sang chơi Khách du bỗng có một người

—_ Có nhà viên ngoại họ Vương

- Quan gia co mot mu nao

Trong ngôn ngữ giới thiệu nhân vật của các tac phẩm văn học, một nhân vật

mới xuất hiện hiển nhiên phải là một chủ thể phiếm định, chưa được người đọc biết đến Theo qui tắc, danh từ chỉ nhân vật đó phải đứng sau động từ của câu Không thể

giới thiệu Từ Hải một cách tự nhiên uyén chuyén, nếu viết khác đi, chăng hạn, bỏ từ

CO :

Bông đâu khách bên đình sang chơi

Bởi vì trái với quy tắc, trong câu thơ này chủ thể phiếm định (người khách) lại đứng trước động từ Nhưng vấn đề là ở chỗ trong tiếng Việt không phải động từ nảo cũng cho phép danh từ chủ ngữ đi sau nó

Một động từ có nghĩa hành động như “đếø ” không có khả năng như vậy: nếu có, hắn

là rất có thể Nguyễn Du sẽ giới thiệu sự xuất hiện của Thúc Sinh theo cách khác:

Khách du bỗng đến một người

Ở đây chỉ có thể là một động từ mang ý nghia “ton tai” vi nd via cho phép

đằng sau nó là một chủ thể phiếm định, lại vừa nói lên được sự hiện hữu của chủ đề

đó Trong tiếng Việt, cũng như ở một số ngôn ngữ khác, đây là trường hợp của một

dong tu rat dac sac va thu vi: động từ “có ”.

Trang 36

htto:/Awww.word-pdf-converter.com Đến đây ta có thể hiểu tại sao động từ “có "Tại xuất hiện nhiều đến thế trong

ngôn ngữ giới thiệu nhân vật mới của 7z„yện Kiểu Nhưng còn một lí do khác, cũng

là nét riêng biệt của “zó ” Động từ này có khả năng tạo ra những cấu trúc “nóc xích”

cho phép một chủ thể phiếm định vừa đi được sau nó, lại vừa đứng được trước một

động từ khác ( nên không vi phạm quy tắc thông tin đã nêu ở trên) theo sơ đồ “có”- chủ thể phiếm định- động từ Điều này đặc biệt thuận tiện cho ngôn ngữ giới thiệu nhân vật von hay dùng những kết cầu xây dựng theo sơ đồ đó, ví dụ:

—_ Có //người dán Việt/ lên chơi cửa già

—_ Có//quan tổng đốc trọng thần

Là Hồ Tôn Hiến kinh lân gâm tài Cái áp lực đi sau động từ thường là chủ thể phiếm định mạnh đến mức là ngay những từ riêng ( vốn là những danh từ luôn luôn mang tính chất chất xác định) khi đứng sau “có ” trong ngôn ngữ giới thiệu nhân vật cũng trở nên có an tượng nói trồng, nói không xác định:

—_ Lầu xanh có mụ Tú Bà

— Có nhà họ Bạc bên kia

Chính vì vậy, trong các tác phẩm truyện thơ Nôm khác, động từ “có” được sử dụng rất hạn chế Thay vào đó, các tác giả có khi đặt ngay tên riêng của nhân vật vào trước

động từ, mặc dù lân đâu tiên nhăc đên nhân vật đó:

—_ Thái Cơ nghe nói dỡ lời

( Hoa Tiên) Bên cạnh việc sử dụng motip từ “có”, Nguyễn Du còn sử dụng Motip

ừ “2” Z) để giới thiệu các nhân vật của mình

Khác với động từ “có”, từ “?/đ” chỉ có tác dụng như một dau bang nối hai về

được đồng nhất của câu Nó không có được cái nghĩa “?ôn tai” cũng như những đặc trưng ngữ pháp theo kiểu của từ “có ”, vì thế nó không có khả năng đột ngột giới thiệu

ngay một nhân vật mới, mà bao giờ cũng có một đoạn chuân bị, đoạn nhập đê ở trên.

Trang 37

Vương Quan là chữ nỗi dòng nho gia

Va hai “d t6 nga”, trong do:

Thúy Kiểu là chị em là Thúy Van Điều này có thể thấy rất rõ ngay trong phạm vi một câu thơ như:

— (Dao quanh chot thay) mé sao cé nha

Là nhà Ngô Việt thương gia

Sự thật nhân vật mới ở đây đã xuất hiện từ trước khi có từ “2v”, với từ '?v” nhân vật chỉ được làm rõ thêm tên tuôi hoạc nghề nghiệp mà thôi Đây chính là lí do

ít dùng từ “7ở ” dé giới thiệu những nhân vật lần đầu được đưa vào truyện

Sử dụng bút pháp ước lệ tượng trưng, chủ yếu dùng từ Hán Việt:

Đi vào giới thiệu về những nhân vật chính diện, Nguyễn Du không chỉ dùng ngôn ngữ của chính mình để giới thiệu, mà ông còn sử dụng pháp ước lệ tượng trưng, chủ yếu dùng từ Hán Việt để tăng sự trang trọng cho nhân vật của mình

Nói đến hệ thống nhân vật trong tác phẩm trung đại, người ta nghĩ ngay đến

khuôn mẫu đã được định sẵn với một công thức chung đó là: Nói đến người con giái

là nói đến tuyết đến mai Dáng điệu phải yêu điệu, thướt tha như mai liễu; tâm hồn thì trăng trong như sương, như tuyết Còn người con trai thì vững trãi hiên ngang như cây bách, cây tùng và song toàn cả văn lẫn võ Ngoại hình của nhân vật được xây dựng băng bút pháp ước lệ nên các nhân vật mang vẻ đẹp chung, mơ hồ, trừu tượng, ít có sự phân biệt Nhưng đó lại là chuẩn mực chung của văn chương trung đại khi xây dựng ngoại hinh nhan vat Truyén Kiéu cia Nguyễn Du nhìn chung cũng thế, nhà thơ đã rất thành công khi đi vào giới thiệu nhân vật chính diện qua bút pháp ước lệ tượng trưng đặc

biệt trong việc sử dụng từ Hán Việt.

Trang 38

Hàng loạt các nhân vật chính diện trong 7r„yện Kiểu đều được Nguyễn Du

sử dụng bút pháp ước lệ tượng trưng để giới thiệu nhân vật một cách thành công, làm nỗi bật lên tính cách cũng như phẩm chất của từng nhân vật Qua đó dự báo số phận của mỗi nhân vật qua tài năng miêu tả tài tình của Nguyễn Du

4.2 Ngôn ngữ giới thiệu nhân vật phản diện

Sử dụng ngôn ngữ nhân vật trong tác phẩm: Nếu khi giới thiệu về nhân vật chính diện Nguyễn Du sử dụng ngôn ngữ của tác giả để giới thiệu, thì ngược lại khi giới thiệu về nhân vật phản diện ông lại sử dụng ngôn ngữ của những nhân vật trong tác phẩm đề giới thiệu Qua Motip từ “?:áy” ()(tuy nhiên cũng có một số trường hợp nhà thơ đã dùng motip từ “Zháy” để giới thiệu nhứng nhân vật chính diện)

Ta đã phân tích trên đại thể những đặc sắc ngữ pháp của hai từ “có "và “7à” trong phong cách “thudt”, bây giờ xin chuyển sang phong cách “Zđ” với mô thức của

từ “ấy” Động từ này cũng có khả năng giới thiệu nhân vật như động từ “có "nhờ

chỗ nó mang ý nghĩa “cđm được bằn g mắt ” sự hiện hữu của một sự vật nào đó ở thế

z bại 32

giới bên ngoài Đặc trưng này làm động từ “7áy” khác với những động từ như:

“trông”, “xem”, “nhìn” là những động từ chỉ dừng lại ở một cái nghĩa “hướng mốt,

đề mắt vào nói chung ” ( chứ không hàm ý đạt đến cái kết quả có thể cảm quan được của việc hướng mắt ấy như động từ “?háy”) Cho nên mới có sự khác biệt trong câu

thơ:

Trang 39

Cùng trông lại mà cùng chăng thấy

( Chinh Phụ Ngâm)

Và khong nhiing “trong” khong “thay” ma “nghe” cting co thé khong “thdy”

và thậm chí gần gũi hon dén mire nhu “sd” ciing cé thé van khong “thdy” gì !

Bén canh do, gidng voi dong tl “cd”, “thay” cing co nhing diém khac La

một động từ ngoại động, nó đòi hỏi phải có hai vị trí- chủ thể đứng trước và khách

thể đứng sau Với hai vị trí này, quy tắc tô chức câu thơ về mặt thông báo, từ góc độ chức năng, có phần phức tạp hơn Khuynh hướng chung thì vẫn là quy tắc đã nêu ở phần trước: đi trước động từ là danh từ (chủ thể) xác định, còn đi sau động từ là danh

từ (khách thể) phiếm định trừ khi (và đây là chỗ phức tạp của vẫn đề) đó là những danh từ vốn đã xác định như tên riêng, từ xưng gọi hay được xác định nhờ các từ

“ày” “ấy”, w Quy tắc này được thê hiên rất rõ trong ngôn ngữ giới thiệu nhân vật của Truyén Kiéu Không phải là tình cờ khi ở vị trí chủ thể trước động từ “?áy” luôn luôn là Thúy Kiểu nhân vật chính đã xuất hiện ngay từ đầu tác phẩm Và chỉ

thông qua cảm quan của nàng, sự xuất hiên của các nhân vật khác mới được giới thiệu

ở vị trí khách thể sau động từ như Kim Trọng

Thông chừng thấy một văn nhân Hay như mụ chủ lầu xanh ở miền châu Thai:

Bồn trong thấy mot mu ra voi vang

Nhưng ở đây có một điều tế nhị Vì sau động từ “thdy” cting c6 kha nang 1a một danh từ xác định (trong trường hợp này là từ xưng gọi nói về một nhân vật đã quên biết) như từ “#ờng” trong những câu thơ viết về Thúy Kiểu:

— Thấy nàng lạt phần tươi son

— Thấy nàng thông tuệ khác thường

Cho nên phải có cách dé chi rd cho người đọc thay nhân vật được giới thiệu ở

vị trí khách thể sau động từ này là nhân vật mới xuất hiên lần đầu Để làm điều đó, Nguyễn Du đã sử dụng từ “ô¿” (vốn có tác dụng như một quân từ phiếm định ở các ngôn ngữ khác) đặt sau động từ “/»áy ” và hầu như không bao giờ dùng tên riêng của

nhân vật ở vị trí này.

Trang 40

$29.95 áo "wgeuewordcpdtcorverer com

Sử dụng động từ “ấy” là một trong những đặc trưng của ngôn ngữ giới thiệu nhân vật 7zyên Kiểu , và đây cũng là một ưu thế của ?„yện Kiểu so với những truyện Nôm khác Ở những truyện Nôm nảy, hầu như không dùng động từ

“thay ” và nhất là, như đã nhân xét ở trên, động từ “có ” được sử dụng rất hạn chế

Thay vào đó, các tác giả có đặt ngay tên riêng của nhân vật và trước động từ, mặc dù

lần đầu tiên nhắc đến nhân vật đó:

—_ Thái Cơ nghe nói dỡ lời

( Hoa Tiên)

— Báy lâu Lư Kỉ tướng công Tuy quyên tước lớn, mà phong độ hèn

( Nhị Độ Mai)

Hoặc vào sau động từ:

Dạy đời Bích Nguyệt truyền ra trước lâu

Đây thôi mới dặn Hương công

( Hoa Tiên) Tên riêng vốn luôn luôn là được xác định, đặt như vậy không thể làm rõ tính chất mới xuất hiện lần đầu của nhân vật, vì đã “tiền giả định” là người đọc phải biết trước về nhân vật mang tên riêng đó điều này không phù hợp với phong cách tự sự của

các truyện thơ Nôm vốn đòi hỏi phải tuần tự dẫn dắt nhân vật mới vào truyện, và do

vậy mà gây cảm giác đột ngột, bị hụt hãng cho người đọc Cảm giác này ta không thấy

ở Truyện Kiểu chính là nhờ Nguyễn Du đã sử dụng rất tài tình và khéo léo các mô thức của hai từ “có ”và “7v” khi kết hợp với tên riêng So sánh:

- Lẫu xanh có mu Tú Bà

Làng chơi đã trở về già hết duyên

- Vấn dòng họ Hoạn danh gia,

Con quan Lại bộ tên là Hoạn Thư

Nói cho công bằng trong 7z„yện Kiểu cũng có đôi chỗ sự giới thiệu nhân vật chưa phải là thật nhuần nhuyễn do bị âm vận câu thơ ép buộc, chăng hạn như:

Định dạng
Số trang	96
Dung lượng	1,04 MB