1. Hoạt động 1: Tìm hiểu chuyển biến kinh tế Việt Nam trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của TD Pháp Mục tiêu: HS nắm mục đích, nội dung chương trình khai thác thuộc địa lần I của Pháp. HS nắm những tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần I đối với Việt Nam Cách thức tiến hành: hoạt động cá nhân, nhóm GV hỏi: Giải thích khái niệm thuộc địa, thực dân nửa phong kiến. Mục đích Pháp đã tiến hành khai thác thuộc địa ở nước ta là gì? Hoạt động nhóm: GV: Tìm hiểu nội dung cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp: Nhóm 1: Về lĩnh vực kinh tế? Nhóm 2: Thương nghiệp? Nhóm 3: GTVT? Nhóm 4: Dưới những tác động của cuộc khai thác thuộc địa của TD Pháp, tình hình kinh tế nước ta có những sự chuyển biến như thế nào? HS: Thảo luận Trả lời GV nhận xét chốt ý Gợi ý sản phẩm:
Trang 1Ngày soạn: Ngày kí duyệt:
Ngày dạy:
Tiết PPCT:31
Bài 22: Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác thuộc địa
lần thứ nhất của thực dân Pháp
I Mục tiêu bài học: Học xong bài này, học sinh cần:
1 Kiến thức:
- Biết được những nội dung cơ bản của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp, từ đó hiểu rõ vì sao Pháp tiến hành khai thác thuộc địa nước ta trên quy mô lớn từ đầu
TK XX
- Trình bày và phân tích được nguyên nhân dẫn đến sự chuyển biến sâu sắc về kinh tế, cơ cấu xã hội Việt Nam đầu TK XX dưới tác động của cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp; sự hình thành và phân hoá giữa các giai cấp trong xã hội
- Bước đầu đánh giá được vị trí, vai trò của mỗi giai cấp, tầng lớp trong xã hội đối với công cuộc giải phóng dân tộc
2 Thái độ:
- Biết và hiểu được mục đích, ý đồ và bản chất dã man, tàn bạo của thực dân Pháp trong cuộc khai thác, bóc lôt thuộc địa ở Việt Nam
- Thông cảm, chia sẻ đối với người dân lao động, nhất là giai cấp nông dân, công nhân luôn phải chịu ách áp bức, thống trị của bọn thực dân, phong kiến và tay sai dưới thời thuộc Pháp
- Đánh giá khả năng tham gia cách mạng của các giai cấp trong xã hội
3 Kỹ năng:
- Quan sát tranh ảnh và phim tư liệu lịch sử
- Phân tích, đánh giá thái độ và khả năng tham gia cách mạng của các giai cấp trong xã hội Việt Nam dưới những tác động, ảnh hưởng của cuộc khai thác thuộc địa lần I
- Rèn luyện kỹ năng diễn đạt ngôn ngữ, kỹ năng học tập, thực hành bộ môn: Chỉ đọc lược
đồ lịch sử, lập bảng biểu so sánh các giai cấp và tầng lớp trong XH
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực thực hành bộ môn: Khai thác và sử dụng kênh hình có liên quan đến bài học
- Năng lực thuyết trình, diễn kịch
- Năng lực tổng hợp, liên hệ, sâu chuỗi các sự kiện lịch sử so sánh, đối chiếu, tự học, hợp tác, trình bày cho học sinh
II Thiết bị dạy học:
- Lược đồ Đông Dương thuộc Pháp
Trang 2- Tranh ảnh, tư liệu về cuộc khai thác thuộc địa của Pháp ở Việt Nam và đời sống nhân dân Việt Nam thời Pháp thuộc
III.TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
A HOẠT ĐỘNG TẠO TÌNH HUỐNG HỌC TẬP
1 Mục tiêu: giúp HS hiểu biết về kiến thức đã học trong phong trào Cần Vương Từ đó có
ý thức tìm tòi về những kiến thức mới
2 Phương thức:
Hoạt động cá nhân, nhóm
1 Hoàn thiện bảng niên biểu về các phong trào chống Pháp của nhân dân ta từ 1885 đến
1913 (theo mẫu)?
Khởi nghĩa Lãnh đạo Địa bàn hoạtđộng Chiến thuật, đặc điểmnổi bật Bài học kinhnghiệm Bãi Sậy
(1883-1892)
Ba Đình
(1886-1887)
Hương Khê
(1885-1896)
Yên Thế
(1883-1913)
2 Tại sao nói cuộc khởi nghĩa Hương Khê là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất trong phong
trào Cần Vương?
- Trong hoạt động này GV có thể tổ chức cho HS hoạt động cá nhân sau đó trao đổi đàm thoại ở các nhóm để tìm hiểu
- Học sinh suy nghĩ, trao đổi thực hiện theo yêu cầu
- Trong quá trình HS làm việc, GV chú ý đến các các HS để có thể gợi ý hoặc trợ giúp HS khi các em gặp khó khăn
3 Gợi ý sản phẩm
Với việc dập tắt cuộc khởi nghĩa Hương Khê của Phan Đình Phùng (1896), TD Pháp đã hoàn thành xong quá trình bình định ở nước ta (1885-1896) Sau khi dập tắt xong cuộc khởi nghĩa, Pháp bắt tay vào tiến hành khai thác thuộc địa lần thứ nhất (1897-1914) Vậy cuộc khai thác thuộc địa lần I của thực dân Pháp ở nước ta được tiến hành như thế nào? Nó đã tác động gì đến tình hình KT-XH nước ta lúc bấy giờ? Để hiểu được các nội dung đó chúng ta cùng tìm hiểu bài 22
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
1 Hoạt động 1: Tìm hiểu chuyển biến kinh tế Việt Nam trong cuộc khai thác thuộc
Trang 3địa lần thứ nhất của TD Pháp
*Mục tiêu:
HS nắm mục đích, nội dung chương trình khai thác thuộc địa lần I của Pháp
HS nắm những tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần I đối với Việt Nam
*Cách thức tiến hành: hoạt động cá nhân, nhóm
GV hỏi:
- Giải thích khái niệm thuộc địa, thực dân nửa phong kiến
- Mục đích Pháp đã tiến hành khai thác thuộc địa ở nước ta là gì?
Hoạt động nhóm:
- GV: Tìm hiểu nội dung cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp:
Nhóm 1: Về lĩnh vực kinh tế?
Nhóm 2: Thương nghiệp?
Nhóm 3: GTVT?
Nhóm 4: Dưới những tác động của cuộc khai thác thuộc địa của TD Pháp, tình hình kinh tế nước ta có những sự chuyển biến như thế nào?
HS: Thảo luận- Trả lời - GV nhận xét- chốt ý
*Gợi ý sản phẩm:
- GV giải thích khái niệm thuộc địa, thực dân nửa phong kiến.
GV: Sau nhiều lần mở cuộc tấn công có quy mô lớn vào căn cứ Hương Khê và vây hãm núi
Vụ Quang.1896, Pháp đã dập tắt được cuộc khởi nghĩa do Phan Đình Phùng lãnh đạo, kết thúc quá trình bình định Việt Nam kéo dài 12 năm Năm 1897 Pháp cử Pôn -đ u -m e sang làm Toàn quyền Đông Dương để hoàn thành bộ máy cai trị và tiến hành khai thác thuộc địa Đume chia Đông Dương ra làm 5 xứ: Việt Nam có 3 xứ là Bắc Kì, Trung Kì và Nam Kì; Lào gọi là xứ Ai Lao và Cămpuchia gọi là xứ Cao Miên Như vậy, tên nước Việt Nam, Lào
và Cămpuchia đã bị Pháp xoá tên trên bản đồ Thế giới, thay vào đó là tên gọi Liên bang Đông Dương thuộc Pháp (GV dùng lược đồ Liên bang ĐD thuộc Pháp)
Ngay sau khi hoàn thiện song bộ máy cai trị Pháp xúc tiến việc khai thác thuộc địa có quy
mô lớn trên khắp nước ta
GV: Mục đích Pháp đã tiến hành khai thác thuộc địa ở nước ta là gì?
Mục đích: Vơ vét triệt để sức người, sức của và biến Việt Nam thành thi trường tiêu thụ hàng hoá của Pháp Nhưng mục đích này không thể thực hiện được ngay từ đầu cuộc xâm lược, vì còn phải đối phó với các cuộc đấu tranh vũ trang của nhân dân ta
Nhóm 1:
+ Về nông nghiệp: Pháp đẩy mạnh cướp đoạt ruộng đất của nông dân để làm đồn điền trồng lúa, cà phê, chè, cao su, Có những tên TD chiếm hàng ngàn, hàng vạn hecta đất để lập đồn điền, như Sét-nay, Tac-ta-ranh, Hom-be,
+ Về công nghiệp: Pháp đẩy mạnh khai thác mỏ để vơ vét nguồn tài nguyên khoáng sản giàu có của Việt Nam, đặc biệt là các mỏ than, đá, kẽm, quặng, ở Quảng Ninh, Thái
Nguyên, Quảng Nam,
Trang 4Để tận dụng nguồn nhân công rẻ mạt, Pháp cũng cho xây dựng một số nhà máy điện, nước,
xi măng, dệt, để sản xuất tại chỗ phục vụ những nhu cầu thiết yếu của Pháp khi hàng hoá
từ chính quốc chưa kịp chuyển sang Các ngành thủ công truyền thống của nước ta như dệt, nấu đường, gốm, bị chết dần, chết mòn
Nhóm 2:
Về thương nghiệp: Pháp độc chiếm thị trường ở Việt Nam (về nguyên liệu, thu thuế), đánh thuế rất nặng vào hàng hoá của nước ngoài muốn tham gia buôn bán ở nước ta (có những mặt hàng đánh thuế lên tới 120 %), trong khi đó thì hàng hoá của Pháp thì đánh thuế rất nhẹ Nhóm 3:
+ Để phục vụ cho việc vận chuyển nguyên liệu về chính quốc, đồng thời dế dàng đưa quân
đi đàn áp các cuộc nổi dậy của nhân dân ta, Pháp rất quan tâm đến việc xây dựng đường bộ
và đường sắt Tính đến 1912, TD Pháp đã xây dựng và đưa 2059 Km đường sắt đi vào họat động (Sd hình Ga Hà Nội năm 1900)
+ GTVT: Được Pháp xây dựng khá hoàn chỉnh: Đường sắt, đường bộ, bấn cảng nhằm phục vụ cho khai thác, chuyên chở nguyên vật liệu và phục vụ mục đích quân sự
→ Yếu tố sản xuất TBCN từng bước được du nhập vào Việt Nam
Nhóm 4:
- Tích cực: Cuối TK XIX, KT Việt Nam chủ yếu là nông nghiệp, sang đầu TK XX, nền KT
cơ bản vẫn là nông nghiệp Tuy nhiên, đã xuất hiện những cơ sở KT công nghiệp: khai thác
mỏ, hình thành một số cơ sở công nghiệp nhẹ, hệ thống giao thông đường bộ và đường sắt, yếu tố kinh tế công nghiệp cũng được thể hiện rõ ràng Đó là sự xuất hiện của yếu tố sản xuất TBCN
- Hạn chế: Cuộc khai thác thuộc địa của TD Pháp đã làm kiệt quệ nhiều nguồn tài nguyên quý giá của nước ta: than đá, sắt thép, kẽm,
Hàng triệu nông dân bị cướp đoạt ruộng đất, phải đi làm đồn điền cho bọn TB, TD, đời sồng hết sức cực khổ Nền kinh tế công nghiệp tuy xuất hiện nhưng nhỏ giọt và đó cũng là nền
KT của bọn TD Trong khi đó nhiều ngành nghề truyền thống của nhân dân ta bị mai một và lụi tàn, như nghề làm gốm, dệt vải,
Hoạt động 2: Tìm hiểu những chuyển biến về xã hội
*Mục tiêu: HS nắm được những biến chuyển về XH sau công cuộc khai thác thuộc địa lần I
* Phương thức:
GV: Hướng dẫn HS lập bảng so sánh về sự biến chuyển của các giai cấp, tầng lớp xã hội
Việt Nam đầu thế kỷ XX dưới tác động của cuộc khai thác thộc địa của thực dân Pháp (theo mẫu).
GV: Kết hợp với đồ dùng trực quan, GV xây dựng hệ thống câu hỏi và tổ chức cho HS trao đổi theo gợi ý:
- Trong xã hội phong kiến Việt Nam đầu thế kỷ XX còn tồn tại những giai cấp nào? Thân phận của họ lúc này ra sao?
- Tầng lớp tư sản ra đời như thế nào?
- Tầng lớp tiểu tư sản trí thức gồm những ai?Họ có đặc điểm gì?
Trang 5- Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời như thế nào? Đời sống của họ có gì khác với các giai cấp và tầng lớp khác trong xã hội?
*Gợi ý sản phẩm:
Cuộc khai thác thuộc địa đã làm cho xã hội phân hóa sâu sắc:
- Giai cấp cũ tiếp tục tồn tại và phân hóa (địa chủ phong kiến, nông dân)
- Xuất hiện yếu tố kinh tế mới → xuất hiện giai cấp tầng lớp mới (công nhân, tư sản, tiểu tư sản)
BẢNG SO SÁNH VỀ SỰ BIẾN CHUYỂN CỦA CÁC GIAI CẤP, TẦNG LỚP
XÃ HỘI VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA
CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA CỦA THỰC DÂN PHÁP
G/cấp,
tầng lớp
Địa vị xã hội, xuất thân
Thái độ đối với cách mạng G/ cấp
mới - cũ
Địa chủ
Là các vua quan
phong kiến, người có
ruộng đất Họ thuộc
tầng lớp trên của xã
hội, có nhiều của cải
và sống sung sướng
- Đại bộ phận địa chủ lớn câu kết với thực dân Pháp, ra sức bóc lột nhân dân ta, là tên tay sai trung thành của Pháp
- Một số đại chủ vừa và nhỏ có tinh thần yêu nước
Giai cấp cũ nhưng bị phân hoá
Nông dân
Là những người bị
ĐQ và phong kiến
tước đoạt ruộng đất,
bị phá sản Cuộc
sống của họ cơ cực
trăm bề, vì bị hai
tầng áp bức bóc lột là
ĐQ và phong kiến
- Họ căm ghét chế độ bóc lột của thực dân Pháp và phong kiến nên
có ý thức dân tộc sâu sắc
- Nông dân sẵn sàng hưởng ứng, tham gia các phong trào đấu tranh cách mạng nếu giai cấp nào mang lại cuộc sống ấm no cho họ
Giai cấp cũ
Tư sản
Là những chủ xí
nghiệp, chủ hãng
buôn lớn, nhà thầu
khoán, họ có tài
sản trong tay, cuộc
sống khá giả
- Tuy có của cải, nhưng tư sản lại
bị các nhà tư bản và chính quyền thực dân Pháp chèn ép
- Vì thế lực yếu, lại lệ thuộc vào thực dân Pháp nên họ chưa tỏ ra tham gia cách mạng
Giai cấp mới xuất hiện – do
sự phát triển của các đô thị
Tiểu tư
sản trí
thức
Là các chủ xưởng
nhỏ, viên chức
nghèo, thanh niên,
giáo viên, học sinh,
sinh viên
- Cuộc sống có phần dễ chịu hơn nông dân, nhưng rất bấp bênh
- Có ý thức dân tộc, sẵn sàng đóng góp sức mình tham gia cách mạng
Trang 6nhân
Đa số xuất thân từ
nông dân, cuộc sống
rất khổ vì bị ba tầng
áp bức bóc lột: Đế
quốc, phong kiến và
tư bản
- Là giai cấp tiên tiến nhất (đại diện cho PTSX mới)
- Do hoàn cảnh xuất thân và chịu
sự áp bức bóc lột nặng nề, họ có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ Họ được lịch sử giao cho sứ mệnh lãnh đạo sự đấu tranh giải phóng dân tộc
Giai cấp mới xuất hiện- Là hệ quả của cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp
C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
* Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội
ở hoạt động hình thành kiến thức
* Phương thức: (hoạt động nhóm)
- Nội dung chương trình khai thác thuộc địa lần thứ I của TD Pháp và tác động?
- Những biến chuyển về XH sau công cuộc khai thác thuộc địa lần I?
âu 1 Năm 1897, thực dân Pháp cử nhân vật nào sang làm Toàn quyền Đông Dương?
A Rivie B Gáchủ nghĩaiê
C Pôn Đume D Bôlaéc
Câu 2 Đặc điểm nổi bật của nền kinh tế Việt Nam những năm cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ
XX là
A Kinh tế nông nghiệp phát triển, kinh tế công nghiệp chậm phát triển
B Xuất hiện những mầm mống của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa nhưng manh mún và lệ thuộc vào Pháp
C Thương nghiệp phát triển
D Hệ thống đường giao thông được mở rộng
Câu 3 Trước cuộc khi thác thuộc địa lần thứ nhất, xã hội Việt Nam có hai giai cấp cơ bản
là
A Địa chủ phong kiến và tiểu tư sản
B Địa chủ phong kiến và tư sản
C Địa chủ phong kiến và nông dân
Trang 7D Công nhân và nông dân
Câu 4 Giai cấp công nhân Việt Nam tập trung đông nhất ở ngành nào?
A Khai thác mỏ B Đồn điền
C Công nghiệp đóng tàu D Các xí nghiệp chế biến
Câu 5 Đầu thế kỉ XX, mục tiêu đấu tranh của giai cấp công nhân Việt Nam là gì?
A Đòi quyền lợi kinh tế B Đòi quyền lợi giai cấp
C Đòi quyền lợi dân tộc D Đòi quyền tự do, dân chủ
Câu 6 Thực dân Pháp đã thực hiện chính sách nào ngay từ khi tiến hành công cuộc khai
thác thuộc địa lần thứ nhất ở Việt Nam?
A Chính sách “chia để trị”
B Chính sách “dùng người Pháp trị người Việt”
C Chính sách “đồng hóa” dân tộc Việt Nam
D Chính sách “khủng bố trắng” đối với những người chống đối
Câu 7 Trong quá trình khai thác thuộc địa ở Việt Nam, thực dân Pháp chú trọng vào ngành
nào?
A Công nghiệp nặng B Công nghiệp nhẹ
C Khai thác mỏ D Luyện kim và cơ khí
Câu 8 Giai cấp hay tầng lớp nào ở Việt Nam ngày càng gánh chịu nhiều thứ thuế và bị khổ
cực trăm bề trong thời gian thực dân Pháp tiến hành công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất?
A Tầng lớp tư sản dân tộc B Tầng lớp tiểu tư sản
C Giai cấp công nhân D Giai cấp nông dân
Đáp án
Trang 8Câu 5 6 7 8
D VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG
* Mục tiêu:
- Nhằm vận dụng kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội để giải quyết những vấn đề mới
trong học tập và thực tiễn
* Phương thức: (hoạt động cá nhân)
- GV giao nhiệm vụ cho HS: GV giao nhiệm vụ cho HS và chủ yếu cho làm việc cá nhân, trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo
GV nêu vấn đề:
công cuộc khai thác thuộc địa của Pháp ở Việt Nam
THỰC DÂN PHÁP THỰC HIỆN CÔNG CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA
LÚC NÀO?
CÔNG CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA CÓ GIÁN ĐOẠN HAY KHÔNG?
*Gợi ý sản phẩm: hs trình bày trong tiết tự chọn
công cuộc khai thác thuộc địa của Pháp ở Việt Nam
Khi cuộc khởi nghĩa, phong trào kháng Pháp đến khi phong trào Cần Vương thất bại, các phong trào dần lắng dần, thực dân Pháp tiến hành công cuộc khai thác thuộc địa Công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất và lần thứ hai đã làm thay đổi tính chất kinh tế - xã hội Việt Nam đầu thế kỉ XX, tính chất thuộc địa nửa phong kiến Về vấn đề công cuộc khai thác thuộc địa, có một số vấn đề cần bàn như về thời gian, quá trình tiến hành, nhất là về thời gian
THỜI GIAN CỦA CÔNG CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA CỦA THỰC DÂN
PHÁP Ở ĐÔNG DƯƠNG
Cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp đã lên kế hoạch và chuẩn bị cho công cuộc khai thác thuộc địa ở Đông Dương, trong đó có Việt Nam Do hoàn cảnh quốc tế
và tình hình ở Đông Dương trong thời gian từ 1897 đến 1945 có nhiều biến động nên đã làm
Trang 9cho công cuộc khai thác thuộc địa của Pháp ở Đông Dương bị gián đoạn Vì thế, công cuộc khai thác này của thực dân Pháp được chia làm hai giai đoạn: cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất bắt đầu vào năm 1897, kết thúc năm 1914 và cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai bắt đầu vào năm 1919, kết thúc năm 1929
Sở dĩ năm 1897 là thời điểm mà thực dân Pháp chọn để bắt đầu công cuộc khai thác thuộc địa ở Đông Dương là vì cuối thế kỷ XIX thực dân Pháp mới dập tắt được các cuộc khởi nghĩa vũ trang của nhân dân Việt Nam căn bản hoàn thành công cuộc bình định Việt Nam bằng quân sự và đặt xong bộ máy thống trị tại Việt Nam Thực dân Pháp đã có thời kỳ tạm thời hòa bình sau hàng chục năm chiến tranh, chúng đã yên tâm bước bước vào khai thác thuộc địa ở Đông Dương Do đó, sự thất bại của phong trào Cần Vương vào năm 1896
đã đưa phong trào khởi nghĩa của nhân dân ta đi vào bế tắc, từ đó tạo điều kiện cho Pháp làm chủ Việt Nam, biến Đông Dương nói chung và cả Việt Nam nói riêng thành thuộc địa của mình
Sau khi có được thuộc địa, Pháp thực hiện chế độ cai trị bằng quân sự và thiệt lập bộ máy thống trị tại Việt Nam Chính sách nhất quán của Pháp ở Đông Dương là chính sách
“Chia để trị” Từ đó, Đông Dương trở thành một Liên bang được thành lập theo sắc lệnh ngày 17/10/1887 gồm bốn xứ: Nam Kỳ, Trung Kỳ, Bắc Kỳ, Camboge Nhưng sự lộng quyền của các quan cai trị, đặc biệt là ở Nam kỳ đã làm cho Pháp cần một bộ máy cai trị dân
sự chặt chẽ, thống nhất hơn Qua điều đó, thực dân Pháp bắt đầu tiến hành chuẩn bị cho công cuộc khai thác thuộc địa tại Đông Dương vào năm 1897 để thiết lập lại bộ máy cai trị nhất quán và chặt chẽ Ngoài ra, tình hình kinh tế của nước Pháp vào cuối thế kỷ XIX đang dần tụt hậu Ưu thế của Pháp dần bị mất trước sự vươn lên của Đức và Mỹ là do hậu quả của cuộc chiến tranh 1870 – 1871, do tình trạng hạn chế của thị trường nội địa, do sự nghèo nàn nguyên liệu như phải nhập cảng than, sắt,… Vì thế, Pháp tiến hành công cuộc khai thác thuộc địa ở Đông Dương vào năm 1897 để khai thác tài nguyên thiên nhiên, khoáng sản, nguồn nhân công giá rẻ đem về phục vụ cho sự phát triển của đế quốc Công cuộc khai thác thuộc địa lần một của thực dân Pháp ở Đông Dương bắt đầu năm 1897 và kéo dài tới năm
1914 phải tạm ngừng vì chiến tranh thế giới xảy ra năm 1914 Nhờ công cuộc khai thác thuộc địa lần một này mà nền kinh tế của Pháp có tiến bộ đáng kể về ngành khai mỏ, luyện
Trang 10kim và thương nghiệp Nổi bật là năm 1908 38 tỉ phrang được xuất khẩu, số vốn xuất khẩu lên 50 – 60 tỉ vào năm 1914, tổng số lãi do vốn xuất khẩu năm 1913 lên tới 2,3 tỉ phăng
Thực dân Pháp tiếp tục tiến hành công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai vào năm
1919 là vì sau chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918), Pháp tuy là nước thắng trận nhưng lại là một trong những nước bị tổn thất nặng nề nhất là về kinh tế và tài chính, lâm vào tình trạng khủng hoảng về mọi mặt Chiến tranh đã tàn phá hàng loạt các nhà máy, cầu cống, đường xá và làng mạc trên khắp nước Pháp Các ngành sản xuất nông nghiệp, công nghiệp bị đình trệ, hoạt động thương mại bị giảm sút nghiêm trọng, nợ nước ngoài tăng lên Các khoản đầu tư vào nước Nga mất trắng, đồng phrang mất giá,… Thêm vào đó, cuộc khủng hoảng trong thế giới tư bản chủ nghĩa sau chiến tranh càng gây khó khăn cho nền kinh tế của Pháp Pháp trở thành con nợ lớn trước hết là của Mỹ Vị thế cường quốc trong
hệ thống tư bản chủ nghĩa của Pháp bị suy giảm nghiêm trọng Vì thế, chính phủ Pháp một mặt tìm cách thúc đẩy sản xuất trong nước, mặt khác tăng cường đầu tư, khai thác các nước thuộc địa, để bù đắp lại những thiệt hại do chiến tranh gây ra, khôi phục lại nền kinh tế, củng cố lại địa vị trong thế giới tư bản chủ nghĩa và phát triển vươn lên khẳng định vị thế của mình Bên cạnh đó, trong số các thuộc địa của Pháp, Đông Dương được chú ý nhiều nhất vì đây là thuộc địa giàu có, nguồn nhân công đông đảo với nhiều khả năng tiềm tàng Đặc biệt là sau chiến tranh thế giới thứ nhất, nhu cầu về nguyên liệu (cao su), nhiên liệu (than đá)… rất cao và đó cũng là ngành thu lợi nhuận cao và Pháp có thể khai thác những tài nguyên này ở thuộc địa Đông Dương, mang về phục vụ cho sự tăng trưởng kinh tế đế quốc Ngoài ra, giai đoạn trước thế chiến thứ nhất, Pháp chỉ mới xâm lược và bình định Đông Dương Đến đầu thế kỷ XX, công cuộc này mới hoàn thành và bước vào thời kỳ xây dựng
hệ thống bốc lột ở Đông Dương Vì thế, sau chiến tranh, Pháp bắt tay vào việc tăng cường bóc lột Đông Dương cũng là lẽ tự nhiên Chính vì vậy, năm 1919 Pháp tiến hành công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai ở Đông Dương với quy mô và đầu tư lớn hơn cuộc khai thác lần một Nhưng đến năm 1929 xảy ra cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới đã buộc Pháp kết thúc công cuộc khai thác thuộc địa này ở Đông Dương
Chính vì vậy, công cuộc khai thác thuộc địa ở Đông Dương của thực dân Pháp vào cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX đã gây ra sự chuyển biến về kinh tế, phân hóa xã hội Việt