Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua vai trò của luật sư với thực trạng ở hải phòng

Tuy nhiên trên thực tế việc bảo vệ các quyền và lợi ích của doanh nghiệp theo quy định pháp luật là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi phải có những thiết chế phù hợp, hiệu quả, đặc biệt trong

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TRẦN QUANG MINH

BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA

DOANH NGHIỆP THÔNG QUA VAI TRÒ CỦA LUẬT SƯ VỚI

THỰC TRẠNG Ở HẢI PHÒNG

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 60 38 50

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Viết Tý

HÀ NỘI - 2010

Nhân đây xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất đến các thầy cô giáo trường Đại học Luật Hà Nội, đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình của PGS

TS Nguyễn Viết Tý cùng sự giúp đỡ, động viên kịp thời của gia đình, bạn

bè, cơ quan và đồng nghiệp để tôi hoàn thành luận văn này

Học viên

Trần Quang Minh

Chương 1: Những vấn đề lý luận về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

của doanh nghiệp thông qua vai trò luật sư

Chương 2: Thực trạng pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của

doanh nghiệp thông qua vai trò luật sư

23

2.1 Các hình thức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp

thông qua vai trò luật sư

23

2.2 Một số hành vi phổ biến xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của doanh

nghiệp

35

2.3 Thực trạng thực thi pháp luật và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của

doanh nghiệp ở Hải Phòng

36

2.4 Đánh giá chung về thực trạng pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp

pháp của doanh nghiệp thông qua vai trò luật sư

41

Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và phương hướng, giải

pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích của doanh nghiệp

thông qua vai trò luật sư

43

3.1 Những kiến nghị vê việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ

quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua vai trò luật sư

43

3.2 Phương hướng nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

của doanh nghiệp thông qua vai trò luật sư

46

3.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của

doanh nghiệp thông qua vai trò luật sư

47

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước ta chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển các loại hình doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, hội nhập kinh tế quốc tế, hoàn thiện môi trường kinh doanh, giải phóng sức sản xuất, huy động mọi nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội; trong

đó việc xác định đúng, thể chế hoá và có cơ chế bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp là một vấn đề có ý nghĩa mang tính mấu chốt và vô cùng quan trọng Thực hiện chủ trương đó, trong thời gian qua, Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm xây dựng và từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật về doanh nghiệp và các lĩnh vực có liên quan, như ban hành Luật Doanh nghiệp, Luật Hợp tác xã, Luật Đầu tư, Luật Thương mại

Tuy nhiên trên thực tế việc bảo vệ các quyền và lợi ích của doanh nghiệp theo quy định pháp luật là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi phải có những thiết chế phù hợp, hiệu quả, đặc biệt trong điều kiện nền kinh tế nước ta mới chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trường, hệ thống pháp luật về doanh nghiệp đang trong quá trình từng bước hoàn thiện, với sự chưa đồng bộ trong quản lý; kết hợp giữa sự tồn tại và phát triển với vai trò chủ đạo của doanh nghiệp nhà nước với phát triển các loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, cùng với

sự cạnh tranh ngày càng đa dạng, phức tạp; và tác động của việc hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng

Luật sư là người am hiểu pháp luật, có kinh nghiệm trong hoạt động pháp luật, là người có kỹ năng nghề nghiệp, luật sư có sứ mệnh cao cả là góp phần bảo vệ công lý, duy trì công bằng xã hội, phát huy

quyền dân chủ, bảo vệ pháp chế thông qua việc thực hiện chức năng tố tụng, tư vấn pháp luật và làm các dịch vụ pháp lý khác để giúp các nhân

và tổ chức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình đã được Hiến pháp và pháp luật quy định Do đó luật sư là một trong những thiết chế

có khả năng tham gia bảo vệ hữu hiệu các quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, nhất là trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách hành chính, cải cách tư pháp ở nước ta hiện nay

Hải Phòng là một thành phố nằm trong ba cực tăng trưởng kinh

tế trọng điểm của khu vực phía Bắc, có cảng biển, có sân bay quốc tế, do

đó có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển sôi động trong sự tác động của hội nhập kinh tế quốc tế, với sự gia tăng không ngừng về số lượng các loại hình doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế Sự xung đột trong thực hiện quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp là việc diễn ra phổ biến và thường xuyên, có thể nói là hàng ngày, hàng giờ trên các lĩnh vực

Vì vậy vai trò của luật sư trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp ở thành phố Hải Phòng là một vấn đề cấp thiết

Trước tình hình đó, học viên chọn đề tài: “Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua vai trò của luật sư với thực trạng ở Hải Phòng” làm Luận văn thạc sĩ của mình

1.2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, đã có một số bài viết, nghiên cứu, bài giảng về vai trò của luật sư đối với doanh nghiệp, luật sư với doanh nghiệp trong hội nhập kinh tế quốc tế, nhu cầu sử dụng luật sư của doanh nghiệp đăng trên các tạp chí chuyên ngành

Các công trình nghiên cứu nêu trên chủ yếu khái quát những nét

cơ bản về vai trò của luật sư trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

Vì vậy việc nghiên cứu: “Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua vai trò của luật sư với thực trạng ở Hải Phòng” sẽ góp phần trong việc hoàn thiện pháp luật, hoàn thiện các cơ

chế, chính sách nói chung và của thành phố Hải Phòng nói riêng về bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, phát triển doanh nghiệp, nâng cao vai trò của luật sư đối với doanh nghiệp

2 Mục đích và phạm vi nghiên cứu của Luận văn

2.1 Mục đích

Mục đích khi nghiên cứu đề tài là phân tích, làm rõ những quy định của Luật Doanh nghiệp và các luật liên quan về quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, thực tế việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, thông qua vai trò của luật sư với những ví dụ minh hoạ ở Hải Phòng để từ đó tìm ra những hạn chế, bất cập và đề xuất, kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện các quy định pháp luật về doanh nghiệp nói chung và nâng cao hiệu quả việc bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua hoạt động của luật sư

2.2 Phạm vi nghiên cứu

Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua hoạt động của luật sư là một vấn đề có phạm vi rộng, với nhiều nội dung, song trong phạm vi của một Luận văn thạc sỹ luật học, học viên chỉ xin tập trung nghiên cứu một số vấn đề cơ bản là: những quyền và lợi ích hợp pháp cơ bản của doanh nghiệp, vai trò của luật sư trong bảo vệ những quyền và lợi ích đó, thực tế vấn đề này ở thành phố Hải Phòng, những khó khăn, vướng mắc, bất cập

3 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

3.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận khoa học, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, lý luận chung về Nhà nước và

pháp luật Việt Nam, các cơ sở lý luận về phát triển kinh tế, về phát triển doanh nghiệp ở nước ta

3.2 Phương pháp nghiên cứu

Học viên sử dụng phương pháp nghiên cứu duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và phương pháp tiếp cận hệ thống, phân tích, thống kê các số liệu thực tế để hoàn thành nội dung đề tài

4 Ý nghĩa của Luận văn

Luận văn góp phần quan trọng trong việc nâng cao nhận thức đúng, đầy đủ các quy định pháp luật về quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, về bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua chế định luật sư

5 Những đóng góp mới của Luận văn

Luận văn có những đóng góp mới như sau:

Thứ nhất, làm rõ một cách có hệ thống và mang tính tổng quát

những quyền và lợi ích hợp pháp cơ bản của doanh nghiệp, vai trò của luật sư trong bảo vệ những quyền và lợi ích đó

Thứ hai, phân tích thực trạng thi hành các quy định pháp luật về

quyền và lợi ích hợp pháp cơ bản của doanh nghiệp (từ phía cơ quan Nhà nước, các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân khác), vai trò tích cực của luật

sư trong tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp đó phòng ngừa sự vi phạm và giải quyết tranh chấp khi xảy ra

Thứ ba, đề xuất một số phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp

luật về quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua chế định luật sư trong thời gian tới

6 Cơ cấu của Luận văn

Luận văn được kết cấu cụ thể như sau:

Lời mở đầu;

Chương 1: Những vấn đề lý luận về bảo vệ quyền và lợi ích hợp

pháp của doanh nghiệp thông qua vai trò của luật sư

Chương 2: Thực trạng pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

của doanh nghiệp thông qua vai trò luật sư

Chương 3: Hoàn thiện hệ thống pháp luật và phương hướng, giải

pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua vai trò luật sư

Kết luận

Danh mục tài liệu tham khảo

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA DOANH NGHIỆP THÔNG QUA VAI TRÒ CỦA

LUẬT SƯ

***

1.1 Khái niệm về quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp

1.1.1 Khái niệm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp

Cụm từ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp được sử dụng khá phổ biến trong các văn bản pháp luật, các tài liệu, bài viết cũng như trong cuộc sống hàng ngày và luôn gắn liền với những vấn đề về bảo vệ

và phát triển doanh nghiệp, tuy nhiên cho đến nay có thể nói chưa có một khái niệm chính thức, đầy đủ mang tính quy phạm hay giải thích thuật ngữ pháp lý và cũng chưa có sự phân tích tách bạch giữa quyền và lợi ích của doanh nghiệp

Để làm rõ khái niệm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, trước hết cần làm rõ ý nghĩa của từng thuật ngữ thành phần đó

là thuật ngữ “quyền” và thuật ngữ “lợi ích”

Theo Từ điển tiếng Việt thì “quyền” là điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng, được làm, được đòi hỏi hay những điều

do địa vị hay chức vụ mà được làm [27, tr.815]

Trong Luật Doanh nghiệp năm 2005 đã quy định Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện các hoạt động kinh doanh (khoản

1, Điều 4); tuy nhiên Luật Doanh nghiệp năm 2005 cũng như các văn bản hướng dẫn thi hành đã không quy định rõ thế nào là quyền mà chỉ liệt

kê các quyền cụ thể của doanh nghiệp, bao gồm các quyền sau:

- Tự chủ kinh doanh; chủ động lựa chọn ngành, nghề, địa bàn, hình thức kinh doanh, đầu tư; chủ động mở rộng quy mô và ngành, nghề kinh

doanh; được nhà nước khuyến khích, ưu đãi và tạo điều kiện thuận lợi tham gia sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích

- Lựa chọn hình thức, phương thức huy động, phân bổ và sử dụng vốn

- Chủ động tìm kiếm thị trường, khách hàng và ký kết hợp đồng

- Kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu

- Tuyển dụng, thuê và sử dụng lao động theo yêu cầu kinh doanh

- Chủ động ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả kinh doanh và khả năng cạnh tranh

- Tự chủ quyết định các công việc kinh doanh và quan hệ nội bộ

- Chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của doanh nghiệp

- Từ chối mọi yêu cầu cung cấp các nguồn lực không được pháp luật quy định

- Khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo

- Trực tiếp hoặc thông qua người đại diện theo ủy quyền tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật

- Các quyền khác theo quy định của pháp luật

Ngoài ra đối với các doanh nghiệp có sản xuất, cung ứng các sản phẩm, dịch vụ công ích, Luật doanh nghiệp còn quy định có các quyền sau:

- Được hạch toán và bù đắp chi phí theo giá thực hiện thầu hoặc thu phí sử dụng dịch vụ theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

- Được bảo đảm thời hạn sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ thích hợp để thu hồi vốn đầu tư và có lãi hợp lý [7]

Các quyền trên của doanh nghiệp được cụ thể hóa trong các chế định pháp luật quy định về từng loại hình doanh nghiệp trong Luật

Doanh nghiệp năm 2005, như quy định về Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, về Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, Công ty cổ phần, Công ty hợp danh, Doanh nghiệp tư nhân, Nhóm Công

Có thể hiểu lợi ích của doanh nghiệp là những điều có lợi cho doanh nghiệp trong quan hệ với các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan khi thực hiện các quyền của mình, lợi ích là cái doanh nghiệp hướng tới, tuy nhiên doanh nghiệp có thể đạt được hay không đạt được mục đích đã hướng tới còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan khác như: các chủ thể khác có đảm bảo cho việc thực hiện quyền của doanh nghiệp không? Doanh nghiệp đã thực hiện quyền tự do kinh doanh nhưng sự lựa chọn lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh có phù hợp với thị trường, với điều kiện của doanh nghiệp không để doanh nghiệp có đạt được mục đích về lợi nhuận không?

Tóm lại, lợi ích của doanh nghiệp là cái có lợi mà doanh nghiệp hướng tới và không được pháp luật quy định một cách cụ thể, lợi ích mang tính tiềm ẩn

Quyền và lợi ích của doanh nghiệp là hai thuật ngữ có những khác biệt nhất định, tuy nhiên luôn gắn liền với nhau và không thể tách rời nhau

- Khi doanh nghiệp thực hiện quyền thì mục đích trước hết là vì lợi ích của bản thân doanh nghiệp, lợi ích là mục tiêu và là động lực của doanh nghiệp, khi thực hiện quyền sẽ đem lại lợi ích cho doanh nghiệp

Ví dụ: khi thực hiện quyền tự do kinh doanh thì mục tiêu của doanh nghiệp là vì những lợi thế trong kinh doanh, phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp và xã hội, lợi ích đem lại cho doanh nghiệp sẽ là thuận lợi trong ngành, nghề kinh doanh, xây dựng được thương hiệu uy tín, thu nhiều lợi nhuận, hiệu quả sử dụng vốn cao hoặc được hưởng những lợi ích từ việc khuyến khích của Nhà nước như miễn, giảm thuế, được

ưu đãi trong vay vốn; hay khi doanh nghiệp thực hiện quyền tuyển dụng, thuê và sử dụng lao động theo yêu cầu kinh doanh thì doanh nghiệp

sẽ được hưởng lợi là tuyển dụng và sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực với số lượng, chất lượng phù hợp với yêu cầu kinh doanh, đem lại phương án tối ưu về tổ chức, nhân lực mà không bị phụ thuộc vào cơ quan, tổ chức nào Nếu không có lợi ích thì doanh nghiệp sẽ không thực hiện quyền

- Mặt khác, lợi ích của doanh nghiệp chỉ có thể đến với doanh nghiệp khi doanh nghiệp tiến hành các hoạt động cụ thể để thực hiện quyền của mình, hay nói cách khác quyền là một trong những phương tiện cơ bản để doanh nghiệp thực hiện mục tiêu lợi ích, và lợi ích của doanh nghiệp chỉ có thể đạt được thông qua việc thực hiện quyền Ví dụ để đạt được mục tiêu lợi ích về tài sản thì doanh nghiệp phải thực hiện các quyền về tài sản để bảo vệ, phát triển và làm sinh sôi, nảy nở khối tài sản của mình thông qua các hoạt động đầu tư, kinh doanh, quản lý tài sản…

Lợi ích không được pháp luật quy định cụ thể nhưng được pháp luật thừa nhận và bảo vệ thông qua việc bảo vệ các quyền của doanh nghiệp và những kết quả của việc thực hiện quyền đó đem lại

* Như vậy có thể nói quyền và lợi ích của doanh nghiệp là hai thuật ngữ không thể tách rời trong một khái niệm pháp lý là “quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp”, khái niệm này bao gồm các quy định pháp luật về những việc, những điều mà doanh nghiệp được hưởng, được làm

và được yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan phải thực hiện

và đáp ứng, và có đặc tính là có lợi cho doanh nghiệp, bảo vệ cho mục đích có lợi mà doanh nghiệp hướng tới, thể hiện quan điểm pháp lý của Nhà nước ta là tạo điều kiện, khuyến khích doanh nghiệp phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nếu tách rời khái niệm “quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp” thành hai thuật ngữ riêng rẽ là thuật ngữ “quyền của doanh nghiệp” và thuật ngữ “lợi ích của doanh nghiệp” sẽ không phản ánh hết bản chất của khái niệm “quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp” và các thuật ngữ thành phần cũng như mục đích của các quy định pháp luật về quyền và lợi ích của doanh nghiệp

1.1.2 Những quyền và lợi ích hợp pháp cơ bản của doanh nghiệp:

Quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp được ghi nhận và quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau từ Hiến pháp đến các Luật chung (Bộ luật dân sự, Tố tụng dân sự) và Luật chuyên ngành (Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Thương mại, Luật Phá sản…), nhưng trong đó, Luật Doanh nghiệp là văn bản pháp luật quy định mang tính tổng hợp, tương đối đầy đủ và cụ thể nhất về những quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp

Theo các quy định hiện hành, thì doanh nghiệp có các quyền và lợi ích hợp pháp cơ bản sau:

- Quyền và lợi ích trong việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của doanh nghiệp: Để tồn tại và hoạt động, doanh nghiệp phải có tài sản

và những quyền năng nhất định đối với tài sản đó Theo quy định của Luật Doanh nghiệp thì doanh nghiệp có quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của mình để phục vụ cho các hoạt động của doanh nghiệp Tuy nhiên, cũng có những sự khác biệt nhất định trong việc thực hiện các quyền năng về tài sản giữa các loại hình doanh nghiệp (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, công ty) Việc trao cho doanh nghiệp quyền chủ sở hữu đối với tài sản của mình tạo điều kiện cho các loại hình doanh nghiệp hoạt động hiệu quả trong nền kinh tế thị trường trên

cơ sở tự quyết, linh hoạt đối với việc sửc dụng vốn đấu tư

- Quyền và lợi ích trong việc chủ động lựa chọn ngành, nghề, địa bàn đầu tư, hình thức đầu tư; chủ động mở rộng quy mô và ngành nghề kinh doanh đồng thời chủ động tìm kiếm thị trường, khách hàng và ký kết hợp đồng:

+ Quyền và lợi ích này của doanh nghiệp xuất phát từ nguyên tắc

tự do kinh doanh Doanh nghiệp có quyền lựa chọn ngành nghề kinh doanh sao cho phù hợp với khả năng của doanh nghiệp, nhu cầu của thị trường Đó có thể là bất cứ ngành nghề gì, thuộc bất cứ lĩnh vực nào không thuộc danh mục ngành nghề, lĩnh vực pháp luật cấm kinh doanh

Sự lựa chọn hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của doanh nghiệp Việc thay đổi ngành nghề kinh doanh cũng được pháp luật chấp nhận ở bất cứ thời điểm nào và cũng hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của doanh nghiệp

+ Trong quá trình kinh doanh, doanh nghiệp có quyền lựa chọn địa bàn đầu tư, hình thức đầu tư, có quyền xác định quy mô kinh doanh Pháp luật chỉ quy định vốn tối thiểu để thành lập doanh nghiệp trong một

số ngành nghề, chứ không hạn chế sự phát triển về vốn cũng như quy mô kinh doanh của doanh nghiệp

+ Doanh nghiệp có quyền lựa chọn hình thức, cách thức huy động vốn và góp vốn vào doanh nghiệp khác Trong kinh doanh, vốn là yếu tố quan trọng, doanh nghiệp muốn phát triển, mở rộng quy mô kinh doanh thì phải huy động vốn ở nhiều nguồn khác nhau Doanh nghiệp có quyền lựa chọn những hình thức và cách thức huy động vốn cho phù hợp với điều kiện cụ thể của mình và theo quy định pháp luật Ngoài nguồn vốn ban đầu (vốn điều lệ) doanh nghiệp có thể huy động bằng cách tăng vốn điều lệ hoặc tạo thêm vốn bằng cách đi vay, phát hành trái phiếu theo quy định

+ Có quyền chủ động tìm kiếm thị trường, khách hàng và ký kết hợp đồng Trong nền kinh tế thị trường, việc lựa chọn khách hàng để quan

hệ làm ăn là vấn đề đặc biệt quan trọng Pháp luật không cấm đoán việc lựa chọn bạn hàng để giao dịch, ký kết hợp đồng Việc giao dịch với ai là phụ thuộc vào ý chí của doanh nghiệp, doanh nghiệp có quyền trực tiếp giao dịch để ký kết hợp đồng theo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi và không trái pháp luật Đây cũng là một trong những công

cụ để doanh nghiệp có thể có chỗ đứng, tồn tại trong môi trường kinh doanh mà cạnh tranh chính là động lực chủ yếu của phát triển

- Quyền và lợi ích trong việc kinh doanh xuất khẩu và nhập khẩu: đây là sự đảm bảo pháp lý quan trọng cho các doanh nghiệp có một “sân chơi” đủ rộng và bình đẳng để phát triển hoạt động kinh doanh Theo nội dung của quyền này, doanh nghiệp có quyền trực tiếp tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa của mình bằng xuất khẩu cũng như nhập khẩu hàng hóa từ nước ngoài để phục vụ cho hoạt động kinh doanh, phù hợp với chức năng kinh doanh đã được xác định trong Giấy chứng nhận kinh doanh

- Quyền và lợi ích trong việc tuyển, thuê và sử dụng lao động theo yêu cầu kinh doanh: Căn cứ vào yêu cầu kinh doanh, doanh nghiệp tự quyết định số lượng lao động cần tuyển dụng, thuê mướn, quy định những yêu cầu về nghề nghiệp, trình độ của người lao động

- Quyền và lợi ích trong việc tự chủ kinh doanh, chủ động áp dụng những phương pháp quản lý khoa học, hiện đại để nâng cao hiệu quả

và khả năng cạnh tranh: Trong phạm vi ngành nghề đã đăng ký kinh doanh, doanh nghiệp có quyền tự mình quyết định những vấn đề phát sinh trong hoạt động kinh doanh Sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai…? thuộc quyền quyết định của doanh nghiệp, không một

tổ chức, cá nhân nào có quyền can thiệp

- Quyền và lợi ích trong việc từ chối và tố cáo mọi yêu cầu cung cấp các nguồn lực không được pháp luật quy định của bất kỳ cá nhân, cơ quan hay tổ chức nào trù những khoản tự nguyện đóng góp vì mục đích nhân đạo và công ích; trong việc khiếu nại, tố cáo và trực tiếp hoặc thông qua người đại diện để tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật: điều này giúp cho doanh nghiệp nâng cao tính tự chủ trong quá trình hoạt động kinh doanh, tránh được sự tác động không có lợi từ bên ngoài, hạn chế sự can thiệp quan liêu, tiêu cực, sự sách nhiễu của các

cơ quan chức năng, những người có thế lực đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp [28]

Ngoài ra, doanh nghiệp còn có các quyền và lợi ích khác theo quy định pháp luật, như: tiếp cận thông tin, bán, cho thuê doanh nghiệp, tạm ngừng hoạt động kinh doanh, nộp đơn yêu cầu tuyên bố phá sản…

Mặc dù, theo các quy định trên của Luật Doanh nghiệp, thì doanh nghiệp có nhiều quyền và lợi ích hợp pháp khác nhau, nhưng tựu chung lại doanh nghiệp có bốn nhóm quyền, lợi ích hợp pháp cơ bản sau:

- Nhóm quyền và lợi ích của doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh (bao gồm: đăng ký kinh doanh, lựa chọn ngành nghề, lĩnh vực, quy mô kinh doanh, tự chủ kinh doanh…)

- Nhóm quyền và lợi ích của doanh nghiệp đối với tài sản (chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản…)

- Nhóm quyền và lợi ích của doanh nghiệp trong tổ chức quản trị doanh nghiệp (quyết định loại hình, cơ cấu tổ chức, tuyển dụng lao động…)

- Nhóm quyền và lợi ích khác của doanh nghiệp (khiếu nại, tố cáo, trực tiếp hoặc thông qua đại diện tham gia tố tụng, tiếp cận thông tin…)

Sự phân biệt trên cũng chỉ mang tính chất tương đối do có sự đan xen, liên kết, bổ sung cho nhau giữa các quyền và lợi ích của doanh nghiệp, như quyền và lợi ích về tài sản với quyền và lợi ích về vốn; quyền và lợi ích về quy mô kinh doanh với quyền và lợi ích về tự chủ kinh doanh…)

1.2 Sự cần thiết, vai trò và chức năng của luật sư trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp

1.2.1 Một số vấn đề chung về Luật sư

Nhìn từ góc độ lịch sử, việc hình thành nghề luật sư có căn nguyên sâu xa từ cuộc đấu tranh chống những áp bức và bất công trong xã hội, phản ánh ước vọng, khát khao của những tầng lớp nhân dân về lẽ công bằng, dân chủ, do đó nghề luật sư luôn gắn liền với các điều kiện phát triển kinh tế - xã hội

Trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về luật sư, các nước theo hệ thống luật tập quán coi luật sư là một người hành nghề kinh doanh, nhưng thuộc loại hình kinh doanh đặc biệt; các nước theo hệ thống luật thành văn nhìn chung coi luật sư là những người hành nghề tự

do (luật sư, công chứng, kiểm toán, bác sỹ…) Nhưng đều có chung một điểm là luật sư trước hết là một chuyên gia pháp luật, là một cố vấn pháp luật mà ở họ có những kỹ năng nghề nghiệp thực thụ, luật sư là một nghề

trong xã hội, là công cụ hữu hiệu góp phần đảm bảo công lý Nghề luật

sư được điều chỉnh và kiểm soát rất chặt chẽ bằng những quy định pháp luật

Theo Từ điển Việt Nam do Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm

2000 thì Luật sư là người chuyên bào chữa cho đương sự trước Tòa án theo pháp luật hoặc làm cố vấn về pháp luật nói chung [27, tr591]

Theo Pháp luật hiện hành về luật sư thì luật sư là người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề theo quy định của pháp luật, được Bộ Tư pháp cấp chứng chỉ hành nghề luật sư, gia nhập một Đoàn luật sư tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, thực hiện dịch vụ pháp lý theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức (gọi chung là khách hàng) nhằm góp phần bảo vệ công lý, phát triển kinh tế và xây dựng xã hội, công bằng, dân chủ, văn minh

Dịch vụ pháp lý của Luật sư bao gồm:

- Tham gia tố tụng với tư cách là người bào chữa cho người bị tạm giữ, bị can, bị cáo hoặc là người bảo vệ quyền lợi của người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự

- Tham gia tố tụng với tư cách là người đại diện hoặc là người bảo

vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong các vụ án về tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, hành chính, việc về yêu cầu dân

sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động và các vụ việc khác theo quy định của pháp luật

- Thực hiện tư vấn pháp luật

- Đại diện ngoài tố tụng cho khách hàng để thực hiện các công việc có liên quan đến pháp luật

- Thực hiện dịch vụ pháp lý khác theo quy định của Luật này Khi hành nghề luật sư phải tuân theo các nguyên tắc, yêu cầu nghiêm ngặt sau:

- Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; tuân theo quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư

- Độc lập, trung thực và tôn trọng sự thật khách quan; Sử dụng các biện pháp hợp pháp để bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng; chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động nghề nghiệp của mình

- Luật sư tôn trọng sự lựa chọn của khách hàng; chỉ nhận vụ, việc theo khả năng của mình và thực hiện vụ việc trong phạm vi yêu cầu của khách hàng

- Luật sư không được tiết lộ thông tin về vụ, việc, về khách hàng

mà mình biết được trong khi hàng nghề; không được sử dụng thông tin

về vụ, việc, khách hàng vào mục đích xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích của cơ quan, tổ chức, cá nhân

- Luật sư không được cung cấp dịch vụ pháp lý cho khách hàng có quyền lợi đối lập nhau trong cùng một vụ, việc [12]

Trong Bộ luật Tố tụng dân sự, tại Điều 63, khoản 2, điểm a ghi nhận: Luật sư tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong các vụ việc dân sự theo quy định của pháp luật về luật

sư

Như vậy, từ các tài liệu, văn bản pháp luật trên có thể đưa ra khái niệm về luật sư như sau: luật sư là một người am hiểu và nắm vững pháp luật, có kỹ năng hành nghề, được Nhà nước thừa nhận và cho phép hành nghề khi có đủ các tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định, luật sư hành nghề theo những nguyên tắc nhất định để thực hiện các dịch vụ pháp lý theo yêu cầu của khách hàng, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, góp phần bảo vệ công lý, công bằng xã hội

Trong đó chức năng tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp là một trong những lĩnh vực hành nghề cơ bản của luật sư

Bên cạnh khái niệm trên, hiện nay trong điều kiện phát triển kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh hội nhập quốc tế, với xu hướng hành nghề luật sư theo hướng chuyên sâu, chuyên môn hóa, trong một số tài liệu đã xuất hiện khái niệm luật sư kinh doanh, theo quan điểm này thì luật sư kinh doanh là những luật sư mà hoạt động chủ yếu của họ là cung cấp dịch vụ pháp lý, hỗ trợ trực tiếp hay gián tiếp cho các doanh nghiệp và các đơn vị kinh doanh trong quá trình kinh doanh của các tổ chức đó Tuy nhiên đây là những khái niệm không phổ biến và thể hiện quan điểm cá nhân, do đó chỉ mang tính chất để tham khảo

1.2.2 Sự cần thiết, vai trò của luật sư trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp

Ở nước ta, “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” đã trở thành một khẩu hiệu hành động cho tất cả cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và công dân Ngày nay, khi công cuộc đổi mới và quá trình hội nhập đã và đang được thực hiện, khi xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, vì dân, do dân thì việc tuân thủ Hiến pháp và pháp luật đã là một bảo đảm, một điều kiện cần thiết cho việc thực hiện cho hiệu quả của các nhiệm vụ nói trên Một trong những mục tiêu của quá trình đổi mới, hội nhập, xây dựng nhà nước pháp quyền là làm cho “dân giàu, nước mạnh”

và trong quá trình này vai trò của các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, cơ

sở sản xuất rất to lớn và rất quan trọng Sự hưng thịnh của nền kinh tế một quốc gia phụ thuộc vào sự phát triển của các doanh nghiệp và sự phát triển của doanh nghiệp lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố chất lượng cung cấp dịch vụ pháp lý của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư cho doanh nghiệp Ở các nước phát triển người ta đánh giá khả năng phát triển của một doanh nghiệp qua 03 tiêu chí cơ bản: Người đứng đầu doanh nghiệp; Tổ chức tài chính cung cấp vốn cho doanh

nghiệp; và luật sư, tổ chức hành nghề luật sư tư vấn, thực hiện trợ giúp pháp lý cho doanh nghiệp [41]

Tuy nhiên, nhu cầu sử dụng sự trợ giúp pháp lý do luật sư cung cấp lại phụ thuộc vào yếu tố quyết định là trình độ phát triển kinh tế xã hội Điều này được minh chứng bằng lịch sử phát triển của luật sư ở nước ta Từ những năm 1945 - 1954, khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa mới được thành lập, kinh tế xã hội vừa thoát khỏi chế độ phong kiến nửa thuộc địa còn nghèo nàn, lạc hậu, nhu cầu về luật sư hầu như không

có, lúc này luật sư chỉ tham gia những vụ án hình sự nghiêm trọng và với mục đích là bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ Giai đoạn 1955 -

1975, cả nước tập trung cho nhiệm vụ lớn nhất là thống nhất Tổ quốc, nhu cầu luật sư về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp là không có, lúc này ở miền Bắc không có quy định pháp luật về luật sư, chỉ có các bào chữa viên nhân dân để tham gia các vụ án hình sự Giai đoạn 1976 - 1986, cả nước bắt tay vào xây dựng lại sau chiến tranh, kinh

tế - xã hội vô cùng khó khăn với cơ chế quản lý, tập trung, quan liêu, bao cấp, chỉ có hai thành phần kinh tế là Quốc doanh và Tập thể, việc sử dụng luật sư để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp là không cần thiết vì mọi hoạt động của các doanh nghiệp đều mang tính mệnh lệnh - kế hoạch Giai đoạn từ 1987 đến này, với sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, có sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế, đội ngũ các doanh nghiệp ngày càng phát triển thì nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý của luật sư để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp cũng xuất hiện và ngày càng trở lên cần thiết

Hiện nay, ở Việt Nam nói chung và ở thành phố Hải Phòng nói riêng, cùng với sự vận động và phát triển của xã hội, doanh nghiệp luôn phải chịu sự tác động của kinh tế thị trường Bên cạnh những thành công

có được trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp cũng thường gặp phải những khó khăn, trở ngại, đôi khi là thất bại Một trong những nguyên nhân dẫn đến những hậu quả đó là do doanh nghiệp chưa hiểu đúng các quy định pháp luật hoặc chưa được tư vấn, hỗ trợ pháp lý kịp thời để có được các giải pháp tốt nhất nhằm tránh được những tai nạn, những thua thiệt đáng tiếc có thể xảy ra

Luật sư có thể tham gia vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội và liên quan tới tất cả cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và từng cá nhân công dân trong xã hội Các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất từ khi hình thành tới khi chấm dứt sự tồn tại đều cần tới sự trợ giúp pháp lý của luật sư, sự trợ giúp này có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau và ở các giai đoạn khác nhau

Ngay từ khi làm thủ tục thành lập, doanh nghiệp đã bịchi phối bởi các quan hệ pháp luật, từ thủ tục thành lập, đăng ký kinh doanh, các quan hệ giữa các thành viên, hình thức góp vốn, các giao kết dân sự cho đến các xung đột, tranh chấp về quyền lợi … khiến cho nhiều doanh nghiệp gặp phải không ít khó khăn

Trong quá trình hoạt động kinh doanh, sản xuất, doanh nghiệp phải thường xuyên đối mặt với những mối quan hệ phức tạp, một khi có hậu quả xảy ra, rất nhiều doanh nghiệp lúng túng, càng gỡ càng rối, khiến cho sự việc diễn biến theo chiều hướng phức tạp, đôi khi khó kiểm soát

Luật sư còn có vai trò tham vấn, giúp cho doanh nghiệp lựa chọn phương thức xử lý nhằm chủ động giải quyết các tình huống, lường trước hậu quả có thể xẩy ra, giúp cho doanh nghiệp có được sự tự tin trước khi quyết định vấn đề hệ trọng

Những điều này đã được thể hiện và minh chứng qua thực tiễn các

vụ việc cụ thể, xin nêu ví dụ sau ở Hải Phòng:

Vụ Công ty đầu tư Xuất nhập khẩu Liên Việt, Hải Phòng ký kết hợp đồng mua bán 2000 tấn thép cuộc cán nóng với Tập đoàn International Cord, Hàn Quốc vào tháng 12/2008; khi có tranh chấp xảy

ra do việc giao nhận hàng thiếu; do không có sự giúp đỡ pháp lý của luật

sư, Công ty đã gặp nhiều lúng túng trong việc giải quyết; sau khi mời luật sư tham gia, luật sư đã tư vấn hoàn chỉnh hồ sơ, nghiên cứu các điều khoản hợp đồng, các vận đơn, chứng thư giám định … và tư vấn cho Công ty yêu cầu Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam giải quyết với những yêu cầu hợp lý trong việc thanh toán, đòi bồi thường… kết quả Công ty đã thắng kiện, quyền và lợi ích hợp pháp của Công ty được bảo đảm theo quy định pháp luật

Còn nhiều vụ việc cụ thể tiêu biểu khác thể hiện sự cần thiết và vai trò của luật sư trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, nhưng trong phạm vi Đề tài này chỉ xin nêu một minh chứng cụ thể

Có thể nói doanh nghiệp muốn thành công, luôn có được sự bảo đảm

an toàn về mặt luật pháp, bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình thì sự hỗ trợ pháp lý của luật sư, vai trò của luật sư đối với doanh nghiệp là rất cần thiết

Kinh tế, xã hội ngày càng phát triển, các quan hệ xã hội, quan hệ kinh tế và hệ thống pháp luật điều chỉnh nó cũng ngày càng trở lên đa dạng, phức tạp Sự tham gia, hỗ trợ của các luật sư cho các doanh nghiệp

để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp sẽ góp phần tạo nên sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế - xã hội, thông qua sự tác động đến bốn nhóm đối tượng sau:

- Trong mối quan hệ với Nhà nước: việc các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ của luật sư sẽ giúp doanh nghiệp có được sự hiểu biết rõ hơn về quyền và nghĩa vụ và trách nhiệm của mình đối với Nhà nước để thi hành

pháp luật đúng đắn Ngoài ra với sự hỗ trợ của luật sư , nhiều hành vi lạm quyền hoặc vi phạm pháp luật của cán bộ, công chức làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp sẽ được hạn chế hoặc ngăn chặn; điều này thể hiện rõ trong việc thực hiện đơn giản hóa các thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà nước theo Đề án 30/2007/ĐA-TTg ngày 15/01/2007 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó có rất nhiều các thủ tục hành chính liên quan đến doanh nghiệp

- Trong mối quan hệ giữa các bên tham gia kinh doanh với nhau: các luật sư bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của một bên tham gia giao dịch, tránh

sự thua thiệt của doanh nghiệp do không hiểu pháp luật trong thực tiễn kinh doanh, như việc giúp cho doanh nghiệp hiểu biết các quy định pháp luật về hợp đồng kinh doanh, các điều khoản ràng buộc, quyền và nghĩa

vụ khi có tranh chấp

- Đối với quan hệ nội bộ trong doanh nghiệp: luật sư góp phần bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua việc giúp cho nội bộ doanh nghiệp được tổ chức và vận hành lành mạnh, theo đúng quy định pháp luật, đoàn kết, trật tự, ổn định để phát triển, như việc xây dựng Điều lệ công ty, việc góp vốn, giải quyết mối quan hệ giữa Chủ tịch Hội đồng thành viên và các thành viên…

- Đối với xã hội: từ sự tác động lành mạnh đến các nhóm đối tượng trên, hoạt động của luật sư trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp góp phần chung tay vào việc ổn định kỷ cương pháp luật và trật tự kinh doanh, phát triển văn hóa kinh doanh lành mạnh trên nền tảng pháp luật, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp thực hiện tốt hơn nữa các quyền và được hưởng nhiều hơn nữa các lợi ích

Luật sư có vai trò đảm bảo cho các hoạt động quản lý, kinh doanh của doanh nghiệp được thực hiện đúng quy định pháp luật Luật sư trong

hoạt động của doanh nghiệp đóng vai trò là “nhịp cầu” giữa pháp luật và kinh doanh, pháp luật về cơ bản là khuôn khổ, là hành lang, trong khi đó trên thực tế kinh doanh lại có xu hướng đòi hỏi sự năng động, sang tạo Luật sư là người đứng giữa giúp các nhà quản trị, điều hành doanh nghiệp đưa pháp luật vào thực tế hoạt động kinh doanh một cách đơn giản, hợp lý, hiệu quả và an toàn nhất

* Như vậy, luật sư có vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp; sử dụng dịch vụ của luật sư

là một trong những công cụ hữu hiệu để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Điều này có thể là những quan niệm bước đầu

và còn là sự mới mẻ với không ít doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cá nhân ở Việt Nam nói chung và ở thành phố Hải Phòng nói riêng, nhưng nó đã trở thành phổ biến và một thói quen, một thông lệ mang tính tự giác ở nhiều nước trên thế giới

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA DOANH NGHIỆP THÔNG QUA VAI TRÒ CỦA

LUẬT SƯ 2.1 Các hình thức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua vai trò Luật sư

Sự thành công, thất bại của doanh nghiệp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng một trong những nguyên nhân rất quan trọng đó là sự hiểu biết và vận dụng pháp luật trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, bảo vệ được các quyền và lợi ích hợp pháp của mình Tuy nhiên không phải doanh nghiệp nào cũng nhận thức được điều đó, chính

vì vậy hầu hết các doanh nghiệp đều tự xoay sở mà không biết rằng như vậy là mạo hiểm với chính sinh mạng kinh tế của mình khi các tai nạn pháp lý nếu chưa xảy ra đối với họ chỉ còn là vấn đề thời gian và thường phụ thuộc rất nhiều vào sự may rủi

Kinh tế xã hội ngày càng phát triển tạo thành một sân chơi chung, trong sân chơi đó mọi thành phần kinh tế đều bình đẳng như nhau, phần thắng sẽ thuộc về người hiểu biết luật chơi và tôn trọng các quy ước xã hội Luật Doanh nghiệp năm 2005 chính là cây cầu nối giữa việc bảo vệ quyền và lọi ích hợp pháp của doanh nghiệp với vai trò của luật sư, với việc sử dụng vai trò của luật sư để đảm bảo an toàn cho sự tồn tại và phát triển hoạt động của doanh nghiệp

Hiện nay, pháp luật quy định các hình thức luật sư bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp gồm:

2.1.1 Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua hoạt động tư vấn pháp luật của luật sư

Theo Luật Luật sư năm 2006 thì: Tư vấn pháp luật là việc luật sư hướng dẫn, đưa ra ý kiến, giúp khách hàng soạn thảo các giấy tờ liên

quan đến việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của họ Khi thực hiện tư vấn pháp luật, luật sư phải giúp khách hàng thực hiện đúng pháp luật để bảo

vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ

Doanh nghiệp có thể sử dụng dịch vụ hỗ trợ pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích của mình bằng hình thức tư vấn của luật sư Đây cũng là hình thức phổ biến và chủ yếu hiện nay mà luật sư tham gia bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Thông qua hình thức tư vấn pháp luật (có thể trực tiếp hoặc gián tiếp) luật sư giải đáp cho doanh nghiệp các vướng mắc những vấn đề liên quan đến lĩnh vực pháp lý như:

- Thủ tục thành lập, chia tách, hợp nhất, sáp nhập, giải thể doanh nghiệp

- Thủ tục thay đổi tên doanh nghiệp, chuyển đổi doanh nghiệp

- Các vấn đề liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp (góp vốn,

mở rộng thành viên, mở rộng ngành nghề kinh doanh, công tác tổ chức, đàm phán, ký kết hợp đồng kinh tế, giao kết hợp đồng lao động, cung cấp các văn bản pháp luật có liên quan, tư vấn giải quyết các tranh chấp…)

- Các vấn đề về tài sản, quyền tài sản…

Tuy pháp luật đã có quy định và hướng dẫn cụ thể về quyền và lợi ích của doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh sản xuất, nhưng thực

tế cho thấy rất nhiều doanh nghiệp còn lúng túng trong việc vận dụng các quy định pháp luật, từ đó để lại những hậu quả tiêu cực, làm ảnh hưởng đến uy tín trong sản xuất, kinh doanh, vô tình xâm hại đến quyền

và lợi ích hợp pháp của người khác thậm chí là vi phạm pháp luật, nhiều doanh nghiệp đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý bằng các chế tài pháp luật do chính lỗi của mình gây ra

Ví dụ: theo quy định tại Điều 10 Pháp lệnh trọng tài thương mại thì Thỏa thuận trọng tài vô hiệu khi thỏa thuận đó không quy định hoặc

quy định không rõ về tổ chức trọng tài có thẩm quyền giải quyết tranh chấp mà sau đó các bên không có thỏa thuận bổ sung Doanh nghiệp không nắm được quy định này, khi có tranh chấp hợp đồng phát sinh mà trong nội dung hợp đồng chỉ thỏa thuận chung chung là khi có tranh chấp

sẽ giải quyết bằng Trọng tài thương mại, nhưng không quy định là tổ chức trọng tài nào, và doanh nghiệp cũng chưa thống nhất lại với bên đối tác về việc này nhưng đã đưa vụ việc ra Trung tâm Trọng tài quốc tế để

đề nghị giải quyết, do đó sẽ bị Trung tâm Trọng tài quốc tế từ chối vì thỏa thuận trọng tài là vô hiệu

Việc cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật của luật sư đối với doanh nghiệp hiện nay thường có hai hình thức: tư vấn thường xuyên và tư vấn theo vụ việc Mỗi hình thức đều có những ưu điểm và hạn chế riêng

- Tư vấn pháp luật thường xuyên: Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, doanh nghiệp phải mày mò, tìm tòi các quy định pháp luật để vận dụng cho hoạt động của mình, nhưng từ sự mày mò trong hàng trăm ngàn văn bản pháp luật đã được ban hành đến tìm hiểu xem văn bản nào đang còn hiệu lực pháp lý, vận dụng quy định nào vào công việc cụ thể của mình tức là để tìm đúng và khai thác có hiệu quả các quy định của pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành là một vấn đề không đơn giản, chính vì vậy nếu có sự tư vấn pháp luật thường xuyên của luật sư, là những người có nghiệp vụ chuyên môn thì doanh nghiệp

sẽ yên tâm đầu tư cho hoạt động kinh doanh, sản xuất Thay vì chỉ có sự trợ giúp pháp lý của luật sư qua từng vụ việc thì nay doanh nghiệp chỉ cần chi phí một khoản ổn định hàng tháng sẽ nhận được trách nhiệm hỗ trợ pháp lý thường xuyên, kịp thời của luật sư

Khi sử dụng hình thức tư vấn thường xuyên, doanh nghiệp sẽ thường xuyên nhận được các văn bản pháp luật hoặc văn bản quy phạm pháp luật

mà doanh nghiệp quan tâm, nhận được sự trợ giúp pháp lý, những lời

khuyên, định hướng công việc để doanh nghiệp thực hiện Khi nhận nhiệm vụ tư vấn thường xuyên cho doanh nghiệp, mặc dù luật sư không phải là thành viên doanh nghiệp nhưng luật sư phải thực hiện các cam kết trong hợp đồng dịch vụ pháp lý là đáp ứng mọi nhu cầu chính đáng, đúng pháp luật của doanh nghiệp vào bất kỳ thời điểm nào kể cả vào các ngày nghỉ, ngày lễ trừ trường hợp bất khả kháng cho dù hợp đồng không chỉ rõ số lượng thời gian tư vấn trong một tháng (trong trường hợp số lượng thời gian tư vấn vượt quá thời gian thỏa thuận thì quyền lợi và nghĩa vụ của các bên được thực hiện theo thỏa thuận trong hợp đồng dịch vụ pháp lý) Luật sư khi tư vấn thường xuyên cho doanh nghiệp thì đồng thời có nghĩa vụ tư vấn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp trong các vụ việc cụ thể Ví dụ tư vấn soạn thảo hợp đồng kinh tế, tham gia đàm phán, tư vấn giải quyết tranh chấp lao động giữa người lao động và với doanh nghiệp với tư cách là người sử dụng lao động…

Trong quá trình đổi mới và hội nhập hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam có nhiều điều kiện tiếp xúc với các doanh nghiệp nước ngoài thông qua các giao dịch thương mại, hợp tác kinh doanh Các doanh nghiệp nước ngoài đã có thói quen có sự trợ giúp pháp lý của luật sư và trong nhiều giao dịch chủ doanh nghiệp chỉ đặt bút ký sau khi có chữ ký của luật sư hoặc sau khi có sự thẩm định văn bản của luật sư Các chuyến công du nước ngoài cua các nhà đầu tư, các doanh nghiệp đều có sự hiện diện của luật sư Khi giao kết các hợp đồng dịch vụ pháp lý với luật sư,

tổ chức hành nghề luật sư với nội dung tư vấn thường xuyên, doanh nghiệp

có thuận lợi là luôn có luật sư bên cạnh trong mọi tình huống Và về phía các luật sư tư vấn thường xuyên cho doanh nghiệp thì chất lượng tư vấn cũng cao hơn bởi họ luôn được cập nhật các thông tin khác về doanh nghiệp

Nói chung, việc ký kết hợp đồng tư vấn pháp luật, hỗ trợ pháp lý thường xuyên thì phía luật sư phải thực hiện tất cả những công việc nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp trong phạm vi pháp luật quy định Vì vậy, một khi có hậu quả thiệt hại xảy ra với doanh nghiệp, nếu xác định được đó là do lỗi tư vấn pháp luật thì khi đó luật sư cung cấp dịch vụ pháp lý phải hoàn toàn chịu trách nhiệm Tuy nhiên, cũng có những phần việc và trách nhiệm được coi là ngoài hợp đồng (ví

dụ như: các tranh chấp về quyền và lợi ích ngoài hoạt động của doanh nghiệp, hoặc xảy ra các vụ kiện phải giải quyết bằng con đường tòa án) thì những việc này phải được tách riêng thành những vụ việc độc lập ngoài hợp đồng Nếu luật sư được mời tham gia giải quyết, hoặc tham gia tố tụng tại Tòa án thì hai bên sẽ lập thành hợp đồng riêng, theo đó quy định cụ thể trách nhiệm và quyền lợi của mỗi bên

- Tư vấn theo vụ việc cho doanh nghiệp là hình thức tư vấn trong

đó luật sư chỉ xuất hiện khi doanh nghiệp đang đứng trước một công việc, một tranh chấp hoặc một sự kiện pháp lý nào khác mà doanh nghiệp thấy cần có sự tư vấn của luật sư Việc sử dụng luật sư theo vụ việc để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp giúp cho doanh nghiệp có thể chủ động giải quyết từng vấn đề mà vẫn luôn nhận được sự hỗ trợ từ phía luật sư, có thể lựa chọn những luật sư chuyên môn sâu theo từng lĩnh vực; đồng thời cũng giúp cho doanh nghiệp giảm bớt được chi phí về tài chính nếu một khi hợp đồng có thể bị kéo dài thời gian ngoài dự kiến

Tư vấn theo vụ việc thường bao gồm các công việc như mời luật

sư tham gia đàm phán với đối tác, ký biên bản ghi nhớ, soạn thảo công văn, hợp đồng, tăng vốn điều lệ, mua bán doanh nghiệp, thuê tài chính, giải quyết tranh chấp hoặc tuyên bố phá sản …

Thực tế cho thấy, có những vụ việc để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, doanh nghiệp rất cần được tham vấn, ví dụ: muốn ký kết hợp đồng kinh tế với đối tác, doanh nghiệp thường gặp phải lúng túng không biết phải thực hiện thủ tục gì; cơ sở nào để kiểm chứng độ tin cậy của đối tác, trong khi đó để nắm được các thông tin của đối tác, doanh nghiệp cần phải tìm hiểu trong một thời gian không ngắn và thậm chí các thông tin thu nhận được chưa chắc đã đầy đủ và khách quan; hai bên nên hợp tác với nhau theo hình thức nào; hiệu quả của hợp đồng sẽ ra sao, các dự báo về rủi ro, xung đột và tranh chấp nếu xảy ra trong quá trình thực hiện hợp đồng sẽ được giải quyết như thế nào… Đối với các trường hợp này, doanh nghiệp thường yêu cầu luật sư tư vấn và hỗ trợ pháp lý cho toàn bộ vụ việc từ khi tham gia đàm phán cho đến khi hoàn thành xong việc ký kết hợp đồng.

2.1.2 Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp thông qua hoạt động tham gia tố tụng của luật sư

Trong quá trình hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp có thể sẽ phải bảo vệ quyền và lợi ích hợp của mình trong những trường hợp liên quan đến tố tụng, là những vụ việc về dân sự, kinh tế, lao động, hành chính Trong trường hợp đó, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình một cách hữu hiệu, doanh nghiệp có thể thông qua vai trò của luật

sư tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật tố tụng và Luật Luật sư

Trong quá trình sản xuất, kinh doanh xuất hiện nhiều mối quan hệ làm ăn giữa doanh nghiệp, người đứng đầu doanh nghiệp với các pháp nhân, cá nhân khác, và trong những mối quan hệ ấy có thể phát sinh những tranh chấp kinh doanh, thương mại, đó là những mâu thuẫn (bất đồng hay xung đột)về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các hoạt động thương mại Theo pháp luật về tố tụng dân sự, các tranh chấp

về kinh doanh, thương mại thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, gồm có:

- Tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại giữa

cá nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh với nhau và đầu có mục đích lợi nhuận, bao gồm: mua bán hàng hóa; cung ứng dịch vụ; phân phối; đại diện, đại lí; ký gửi; thuê, cho thuê, thuê mua; xây dựng; tư vấn, kỹ thuật; vận chuyển hàng hóa, hành khách bằng đường sắt, đường bộ, đường thủy nội địa; vận chuyển hàng hóa, hành khách bằng đường hàng không, đường biển; mua bán cổ phiếu, trái phiếu và giấy tờ có giá khác; đầu tư, tài chính, ngân hàng; bảo hiểm, thăm dò, khai thác;

- Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển gia công nghệ giữa

cá nhân, tổ chức với nhau và đều có mục đích lợi nhuận;

- Tranh chấp giữa công ty với các thành viên công ty, giữa các thành viên của công ty với nhau liên quan đến thành lập, hoạt động, giải thể, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi hình thức tổ chức của công ty;

- Các tranh chấp khác về kinh doanh, thương mại [6]

Như vậy có thể thấy tranh chấp kinh doanh, thương mại rất đa dạng, và luật sư có trách nhiệm giúp cho doanh nghiệp giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình một cách hiệu quả nhất với các hình thức mà pháp luật quy định, bao gồm thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại, Tòa án Trong trường hợp các bên không thể hòa giải hay thương lượng thì biện pháp cuối cùng đó là đưa tranh chấp

ra giải quyết tại cơ quan tài phán Lúc này luật sư sẽ tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, từ khâu nộp đơn khởi kiện hoặc yêu cầu giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ, chuẩn bị quan điểm, lập luận đến tham gia

phiờn tũa để bảo vệ quyền và lợi ớch hợp phỏp của doanh nghiệp trước Tũa

Thực tế ở Hải Phũng, cú vụ việc giải quyết tranh chấp đó thể hiện rừ vai trũ của luật sư trong việc bảo vệ quyền và lợi ớch hợp phỏp của doanh nghiệp trong tranh chấp hợp đồng kinh tế Vớ dụ: vụ ỏn tranh chấp hợp đồng vận chuyển hàng húa bằng đường biển cú liờn quan đến Hợp đồng bảo hiểm hàng hải giữa Tổng Cụng ty Bảo hiểm Bảo Việt và Cụng ty TNHH Thương mại vận tải Hải Phũng do Tũa ỏn nhõn dõn thành phố Hải Phũng xử thỏng 6/2009:

+ Nguyên đơn: Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt

+ Bị đơn: Công ty TNHH Thương mại Vận tải Hải Phòng

+ Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Tổng công ty cổ phần Bảo hiểm Dầu khí Việt Nam (PIV)

Tóm tắt vụ việc như sau: Ngày 9/6/2006 Công ty Xi Măng Chinfon Hải Phòng đã ký hợp đồng vận chuyển xi măng số CHC - 06-341 với Công ty TNHH Thương mại Vận tải Hải Phòng để thuê tàu HP 07 vận chuyển 1880 tấn ximăng từ Hải Phòng vào Cảng Ba Ngòi - Khánh Hoà Lô hàng 1880 tấn ximăng được Công ty Ximăng Chinfon Hải Phòng tham gia bảo hiểm tại Tổng Công ty Bảo hiểm Việt Nam - Công ty Bảo hiểm Hải Phòng nay là Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt- Công ty Bảo Việt Hải Phòng theo đơn bảo hiểm số 714 VHP 2006 ngày 9/6/2006

Vào hồi 2 giờ 00 ngày 16/6/2006 sau khi đã nhận xong hàng, tàu HP07 trong khi di chuyển trong luồng Hải Phòng để đi Ba Ngòi đã va chạm với xác tàu Hoàng Chiến 08 dẫn đến bị thủng và chìm cùng toàn bộ hàng hoá

Tổng công ty Bảo hiểm Bảo Việt căn cứ Hợp đồng bảo hiểm, Giấy nhận tiền và thế quyền đòi bồi thường ngày 29/9/2006 của Công ty Ximăng Chinfon Hải Phòng cho Công ty Bảo hiểm Hải Phòng đã yêu cầu

Công ty TNHH Thương mại Vận tải Hải Phòng chịu trách nhiệm bồi thường tổn thất hàng hoá bằng thương lượng nhưng không đạt kết quả

Vì vậy ngày 31/5/2007 và 3/9/2008 Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt đã ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với luật sư gửi đơn khởi kiện đề nghị Toà án xét xử buộc Công ty TNHH Thương mại Vận tải Hải Phòng phải bồi thường cho Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt số tiền tổn thất hàng hoá mà Tổng công ty Bảo hiểm Bảo Việt đã bồi thường cho Công ty Ximăng Chinfon Hải Phòng là 1.096.012.000đồng

+ Trong quá trình thụ lý vụ án, quan điểm của Tổng Công ty Bảo

Phòng) đã có lỗi gây ra tổn thất hàng húa, do đú phải bồi thường toàn bộ

Lô hàng 1880 tấn ximăng vận chuyển trên tàu HP07 bị tổn thất toàn bộ là do nguyên nhân khách quan, bất khả kháng chứ không do lỗi chủ tàu HP07

PVI là người bảo hiểm trách nhiệm dân sự của Công ty TNHH Thương mại Vận tải Hải Phòng - Chủ tàu HP07 theo Giấy chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ tàu Theo đơn bảo hiểm và các quy

định liên quan của luật Việt Nam, PVI không hề có bất cứ quan hệ hợp

đồng nào với Tổng Công ty bảo hiểm Bảo Việt, với Công ty Ximăng Chinfon Hải Phòng và cũng không có bất cứ hành vi xâm hại trực tiếp

đến quyền, lợi ích hợp pháp hoặc tài sản của Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt, Công ty Ximăng Chinfon Hải Phòng Do đó PVI không có bất kỳ nghĩa vụ nào liên quan hay phát sinh từ việc giải quyết vụ án nêu trên Mặt khác thời hạn khởi kiện vụ án này là 2 năm kể từ ngày xảy ra tai nạn chìm tàu 16/6/2006 đến ngày 16/6/2008 Đến ngày 3/9/2008 khi thời hiệu khởi kiện đã hết Bảo Việt mới nộp Biên lai nộp án phí nên không

đồng ý việc thụ lý và giải quyết vụ án của Toà án Hải Phòng Không có

cơ sở xác định thời hiệu khởi kiện vụ án theo quy định tại Điều 257 Bộ luật Hàng hải Việt Nam

PVI, Công ty TNHH Thương mại Vận tải Hải Phòng đều đề nghị Toà án nhân dân thành phố Hải Phòng bác bỏ toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Tổng công ty Bảo hiểm Bảo Việt

Tuy nhiên, Luật sư của Tổng Công ty bảo hiểm Bảo Việt đã dựa trên các tài liệu trong hồ sơ: hợp đồng bảo hiểm, hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, Bản kết luận điều tra của Cảng vụ Hải Phòng đã

đưa ra các chứng lý về phần lỗi của Thuyền trưởng và kíp trực tàu HP07 thuộc Công ty TNHH Thương mại Vận tải; đã viện dẫn các quy định của

Bộ luật Hàng Hải để xác định trách nhiệm của bên có lỗi, giải quyết các vấn đề về thời hiệu khởi kiện

Kết quả là Tòa án đã quyết định:

1 Xử: Công ty TNHH Thương mại Vận tải Hải Phòng phải có nghĩa vụ thanh toán trả Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt 1/2 số tiền ximăng tổn thất trên tàu HP07 bị tai nạn là 548.006.000đồng ( Năm trăm bốn mươi tám triệu, không trăm linh sáu ngàn đồng)

2.án phí kinh doanh, thương mại sơ thẩm:

Công ty TNHH Thương mại Vận tải Hải Phòng phải chịu 14.000.000 đồng

Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt phải chịu phải chịu 14.000.000

Ngoài việc việc thể hiện vai trũ trong việc bảo vệ quyền và lợi ớch hợp phỏp của doanh nghiệp thụng qua hoạt động tham gia tố tụng hỡnh