Tư tưởng hồ chí minh về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần

Việc thực hiện nhất quán, lâu dài chính sách cơ cấu kinh tế nhiều thành phần và sử dụng đúng đắn các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội nhằm giải phóng sức sản xuất, khơi dậy mọi tiềm năng của đất nước được coi như một sự sáng tạo, một nhân tố mới trong công cuộc đổi mới ở nước ta. Thực ra, vấn đề này đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh phát hiện, đề cập và vận dụng từ rất sớm. Nó thực sự là một bộ phận quan trọng không thể tách rời của một chỉnh thể thống nhất những tư tưởng kinh tế của Người. Ảnh chỉ mang tính chất minh họa Ảnh chỉ mang tính chất minh họa Trong tác phẩm Thường thức chính trị viết năm 1953, Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: Con đường lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam có thể khác với Liên Xô. Người viết: “Có nước thì đi thẳng đến chủ nghĩa xã hội (cộng sản) như Liên Xô. Có nước thì phải kinh qua chế độ dân chủ mới, rồi tiến lên chủ nghĩa xã hội (cộng sản) như các nước Đông Âu, Trung Quốc, Việt Nam ta…”(1). Theo cách hiểu của chúng tôi, “chế độ dân chủ mới“ có thể là giai đoạn lịch sử tương ứng với khái niệm “thơi kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội” mà ta đang dùng hiện nay. Đáng tiếc là, trong khi còn chưa hội đủ những điều kiện cần thiết, nhất là về phương diện sức sản xuất của xã hội, các nước Đông Âu, Trung Quốc, Việt Nam… đã nôn nóng, vội vã kết thúc sớm thời kỳ “dân chủ mới“ để nhanh chóng trở thành những nước xã hội chủ nghĩa hoàn thiện và phát triển. Để đi lên chủ nghĩa xã hội, nước ta cần phải trải qua giai đoạn dân chủ mới, bởi vì “… đặc điểm to nhất của ta trong thời kỳ quá độ là từ một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa” (2). Chính điểm xuất phát thấp này đã qui định tính chất phức tạp của kết cấu kinh tế – xã hội và sự tồn tại đồng thời của các thành phần kinh tế khác nhau. Hồ Chí Minh đã nhìn nhận và chỉ ra các loại hình kinh tế, các hình thức sở hữu khác biệt, nhưng được cố kết lại thành một chỉnh thể kinh tế – xã hội quá độ trong quá trình vận động. Đặc biệt, khi sự tồn tại của các thành phần kinh tế khác nhau vẫn còn là một tất yếu khách quan và có vai trò nhất định đối với sự phát triển của nền kinh tế thì cần phải tiếp tục sử dụng, phát triển chúng theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Người cho rằng: “Trong chế độ dân chủ mới, có năm loại kinh tế khác nhau: A Kinh tế quốc doanh (thuộc chủ nghĩa xã hội, vì nó là của chung của nhân dân). B Các hợp tác xã (nó là nửa chủ nghĩa xã hội, và sẽ tiến đến chủ nghĩa xã hội). C Kinh tế của cá nhân, nông dân và thủ công nghệ (có thể tiến dần vào hợp tác xã, tức là nửa chủ nghĩa xã hội). D Tư bản của tư nhân. E Tư bản của nhà nước (…). Trong năm loại ấy, loại A là kinh tế lãnh đạo và phát triển mau hơn cả, cho nên kinh tế ta sẽ phát triển theo hướng chủ nghĩa xã hội chứ không theo hướng chủ nghĩa tư bản”(3). Năm thành phần kinh tế nêu trên tồn tại khách quan trong suốt thời kỳ quá độ. Do đó, chúng ta cần phải sử dụng chúng một cách triệt để nhằm phát triển nền sản xuất của xã hội, mà không sợ khuynh hướng phát triển tự phát theo chủ nghĩa tư bản của các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa. Chúng ta cần có những ưu tiên đúng mức đối với thành phần kinh tế quốc doanh để nó phát triển và trở thành thành phần kinh tế chủ đạo, đủ sức hướng dẫn các thành phần kinh tế khác vận động và phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Kinh tế quốc doanh cũng nằm trong quá trình vận động theo các tầng nấc từ thấp đến cao, tương ứng với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và qui mô xã hội hóa của nền sản xuất xã hội. Trong rất nhiều bài viết, bài nói của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt chú ý đến việc thành lập các tổ chức hợp tác xã từ trình độ thấp đến trình độ cao. Người coi đây là cách thức tổ chức thích hợp với điềâu kiện một nước mà lực lượng lao động xã hội phần lớn là nông dân và hoạt động kinh tế chủ yếâu là sản xuất nông nghiệp như nước ta. Người đã nhấn mạnh rằng: Tất cả đường lối, phương châm chính sách của Đảng đều nhằm nâng cao đời sống của nhân dân nói chung, của nông dân nói riêng. Muốn đạt mục đích đó thì nhất định phải củng cố và phát triển hợp tác xã cho thật tốt, phải không ngừng nâng cao thu nhập của xã viên. Nói về vai trò và mối quan hệ của các thành phần kinh tế trên, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ gồm có mấy điều: 1. Công tư đều lợi: Kinh tế quốc doanh là công. Nó là nền tảng và sức lãnh đạo của kinh tế dân chủ mới(…). Tư là những nhà tư bản dân tộc và kinh tế cá nhân của nông dân và thủ công nghệ. Đó cũng là lực lượng cần thiết cho cuộc xây dựng kinh tế nước nhà. Cho nên Chính phủ cần giúp họ phát triển. Nhưng họ phải phục tùng sự lãnh đạo của kinh tế quốc gia, phải hợp với lợi ích của đại đa số nhân dân. 2. Chủ thợ đều lợi: Nhà tư bản thì không khỏi bóc lột. Nhưng Chính phủ ngăn cấm họ bóc lột công nhân quá tay. Chính phủ phải bảo vệ quyền lợi của công nhân. Đồng thời, vì lợi ích lâu dài, anh chị em thợ cũng để cho chủ được số lợi hợp lý, không yêu cầu quá mức. Chủ và thợ đều tự giác tự động, tăng gia sản xuất lợi cả đôi bên” (4). Từ sau năm 1945, đặc biệt là trong thời kỳ khôi phục kinh tế ở miền Bắc, những tư tưởng đó của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được Đảng ta vận dụng vào thực tiễn một cách nhuần nhuyễn và sáng tạo. Có thể nói, trong suốt giai đoạn từ năm 1955 đến 1960, miền Bắc thực sự bước vào “thời kỳ vàng son“ của quá trình khôi phục và phát triển kinh tế. Những thành tựu kinh tế thu được trong thời kỳ đó là toàn diện và vững chắc; chất lượng, tốc độ và năng suất lao động đều vượt xa so với trước chiến tranh (năm 1939) và mấy thập kỷ sau đó. Đó chính là thắng lợi của đường lối phát huy sức mạnh của các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội. Nó trở thành nguồn động lực to lớn thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của sản xuất, không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân, tạo cơ sở vật chất làm nền tảng cho quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Sau thời kỳ khôi phục và cải tạo xã hội chủ nghĩa, cuối tháng 121959, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã đề ra đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc. Điều cần lưu ý là, miền Bắc nước ta bước vào thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt: đất nước còn đang có chiến tranh, ảnh hưởng của chủ nghĩa giáo điều khá mạnh khi hâu hết các nước thuộc hệ thống xã hội chủ nghĩa đều áp dụng nguyên bản mô hình xây dựng chủ nghĩa xã hội kiểu Liên Xô… Trong điều kiện phức tạp như vậy, để bảo đảm xây dựng thắng lợi chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ động và sáng suốt vạch ra một đường lối phát triển kinh tế độc đáo, sáng tạo và phù hợp với đặc điểm cụ thể của Việt Nam. Người chỉ rõ: “Trong nước ta hiện nay có những hình thức sở hữu chính về tư liệu sản xuất như sau: Sở hữu của Nhà nước tức là của toàn dân. Sở hữu của hợp tác xã tức là sở hữu tập thể của nhân dân lao động. Sở hữu của người lao động riêng lẻ. Một ít tư liệu sản xuất thuộc sở hữu của nhà tư bản. Mục đích của chế độ ta là xóa bỏ các hình thức không xã hội chủ nghĩa, làm cho nền kinh tế gồm nhiều thành phần phức tạp trở nên một nền kinh tế thuần nhất, dựa trên chế độ sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể “(5). Đối với việc giải quyết vấn đề mối quan hệ giữa các hình thức sở hữu, giữa các thành phần kinh tế, phương châm chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh là, “Chúng ta phải phát triển thành phần kinh tế quốc doanh để tạo nền tảng vật chất cho chủ nghĩa xã hội và thúc đẩy việc cải tạo xã hội chủ nghĩa. Hợp tác hóa nông nghiệp là khâu chính thúc đẩy công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc. Kinh nghiệm qua chứng tỏ rằng hợp tác hóa nông nghiệp ở nước ta, cần phải trải qua hình thức tổ đổi công và hợp tác xã sản xuất nông nghiệp. Đó là việc rất cần thiết(…). Đối với người làm nghề thủ công và lao động riêng lẻ khác, Nhà nước bảo hộä quyền sở hữu về tư liệu sản xuất của họ, ra sức hướng dẫn và giúp đỡ họ cải tiến cách làm ăn, khuyến khích họ tổ chức hợp tác xã sản xuất theo nguyên tắc tự nguyện. Đối với những nhà tư sản công thương, Nhà nước không xóa bỏ quyền sở hữu về tư liệu sản xuất và của cải khác của họ; mà ra sức hướng dẫn họ hoạt động nhằm làm lợi cho quốc kế dân sinh, phù hợp với kế hoạch kinh tế của Nhà nước. Đồng thời Nhà nước khuyến khích và giúp đỡ họ cải tạo theo chủ nghĩa xã hội bằng hình thức công tư hợp doanh và những hình thức cải tạo khác” (6). Ở đây, Hồ Chí Minh đã thấy rõ các thành phần kinh tế đang tồn tại khách quan và vẫn có tác dụng quan trọng đối với sản xuất. Song, cũng do hoàn cảnh khách quan quy định, việc cải tạo các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa, đưa người lao động vào con đường làm ăn tập thể nhằm xóa bỏ lối sản xuất manh mún, ít hiệu quả và xóa bỏ mọi hình thức bóc lột đối với người lao động... cần phải được tiến hành từng bước. Theo quan điểm của Người, việc thực hiện nhiệm vụ quan trọng đó không thể tiến hành một cách nóng vội, mà phải tuân thủ các nguyên tắc: từng bước, vững chắc và hoàn toàn tự nguyện; phải quán triệt phương châm cải tạo để sử dụng và sử dụng để cải tạo. Bất cứ một hình thức tổ chức sản xuất nào cũng phải hướng đến mục tiêu cao nhất là phát triển sản xuất, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, bảo đảm lợi ích của các thành phần kinh tế cũng như của người lao động. Đặc biệt, các thành phần kinh tế quốc doanh, tập thể cần phải chứng tỏ bằng thực tế sự ưu việt, tính hơn hẳn của mình so với nền kinh tế cá thể. Sự chỉ đạo có tính nguyên tắc đó đã thể hiện tư duy kinh tế sắc bén của Người. Đáng tiếc là, trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, có những lúc việc cụ thể hóa đường lối phát triển kinh tế nói chung và sử dụng các thành phần kinh tế nói riêng vẫn còn được tiến hành một cách máy móc, rập khuôn theo kinh nghiệm của nước ngoài. Vì thế, những tư tưởng đúng đắn của Hồ Chí Minh về xây dựng và phát triển kinh tế trong thời kỳ quá độ chưa được nhận thức đầy đủ và vận dụng sáng tạo vào thực tiễn. Đặc biệt, từ sau năm 1975, khi miền Nam được hoàn toàn giải phóng, cả nước thống nhất và cùng đi lên chủ nghĩa xã hội, những tư tưởng chủ quan, nóng vội, đốt cháy giai đoạn, muốn nhanh chóng hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa nhằm mở đường cho sự phát triển của lực lượng sản xuất… biểu hiện rất rõ qua cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với các thành phần kinh tế. Ở miền Nam, việc cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với tư sản công thương nghiệp, nông nghiệp được triển khai ồ ạt và hoàn thành trong một thời gian ngắn; ở miền Bắc, hình thức hợp tác xã nông nghiệp bậc cao được mở rộng về quy mô và số lượng, công nghiệp nặng được ưu tiên tập trung đầu tư… Tuy nhiên, trên thực tế, những “nỗ lực” đó đã không mang lại kết quả như mong muốn. Có thể khằng định rằng, hậu quả do tư duy kinh tế lỗi thời đó đem lại thật nặng nề: Trong thời kỳ từ 1976 – 1980, thu nhập quốc dân của cả nước chỉ tăng 0,4%, mức tăng trưởng kinh tế chỉ đạt 0,2%năm; chế độ tập trung quan liêu bao cấp đã làm xơ cứng nền kinh tế, thành phần kinh tế quốc doanh và tập thể gần như không còn động lực thúc đẩy, kinh tế tư bản và cá thể sớm bị xóa bỏ hoặc suy thoái. Nền kinh tế nước ta rơi vào tình trạng khủng hoảng gay gắt và do vậy, các lĩnh vực khác của đời sống xã hội cũng trở nên hết sức khó khăn. Đứng trước tình hình đó, tháng 121986, Đại hội lần thứ VI của Đảng đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, tạo nên bước ngoặt mới trong tiến trình vận động, phát triển của nền kinh tế. Trong đó, về phương diện kinh tế, Đảng đã khẳng định chiến lược “thực hiện nhất quán chính sách cơ cấu kinh tế nhiều thành phần, giải phóng mọi năng lực sản xuất, đó là vấn đề có ý nghĩa chiến lược lâu dài, có tính qui luật từ sản xuất nhỏ đi lên chủ nghĩa xã hội”. Đại hội lần thứ IX của Đảng đã xác định, hiện nay, nền kinh tế nước ta bao gồm năm thành phần: kinh tế nhà nước, kinh tế hợp tác, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân. Như vậy, trong quá trình tìm tòi và thử nghiệm, Đảng ta đã ngày càng nhận thức rõ hơn và vận dụng tốt hơn những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về kinh tế, đặc biệt là vấn đề sử dụng các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội. Điều đó đã tạo ra một động lực vô cùng to lớn giúp chúng ta gặt hái được nhiều thành công trong gần 2 thập kỷ đổi mới. Ngày nay, nhìn lại những thành tựu to lớn, toàn diện mà Đảng và nhân dân ta đã giành được, chúng ta càng nhớ đến công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh và càng tin tưởng sâu sắc vào thắng lợi của con đường cách mạng mà Người đã vạch ra cho dân tộc. Người không chỉ là nhà yêu nước vĩ đại, người anh hùng giải phóng dân tộc, một nhà hiền triết, một danh nhân văn hóa thế giới mà còn là một nhà kinh tế học xuất sắc.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần

Kinh nghiệm phát huy sức mạnh các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ lên CNXH

mà Chủ tịch Hồ Chí Minh phát hiện, đề cập và vận dụng từ rất sớm hiện có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh cả nước đang tập trung mọi nguồn lực để thúc đẩy phát triển kinh tế

-xã hội

Hội nghị lần thứ năm, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã ban hành 3 nghị quyết về kinh tế, trong đó có nghị quyết về “phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN" Đây là điều kiện thuận lợi

để thành phần kinh tế tư nhân phát triển nhanh hơn, mạnh hơn, đóng góp nhiều hơn cho phát triển kinh tế - xã hội

Việc phát triển nền kinh tế nhiều thành phần nhằm giải phóng sức sản xuất, khơi dậy tiềm năng của đất nước được xem là sự sáng tạo, là một trong những nhân tố mới trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam Vấn đề này cũng đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh phát hiện, đề cập trong các tác phẩm, trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng và phát triển đất nước

Xác định cơ cấu các thành phần kinh tế

Tư tưởng

Hồ Chí Minh về

cơ cấu kinh tế nhiều thành phần nói chung, từng thành phần kinh tế nói riêng được thể

Bác Hồ thăm Nhà máy Thiếc Tĩnh Túc ở Cao Bằng năm 1958 Ảnh: TTXVN

hiện khá rõ trong “Hồ Chí Minh toàn tập”, nhưng rõ nhất trong hai tác phẩm là “Thường thức chính trị” (năm 1953) và “Báo cáo Dự thảo Hiến pháp năm 1959” Theo đó, về cơ cấu các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam, Hồ Chủ tịch cho rằng, “có nước thì đi lên CNXH (cộng sản) như Liên Xô, có nước phải kinh qua chế độ dân chủ mới rồi tiến lên CHXH” như các nước Đông Âu, Trung Quốc, Việt Nam

Có thể hiểu “chế độ dân chủ mới” theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi đó là giai đoạn lịch sử tương ứng với khái niệm “thời kỳ quá độ đi lên CNXH” của nước ta hiện nay Người lý giải, nước ta phải trải qua một giai đoạn dân chủ mới vì "đặc điểm to lớn của thời kỳ quá độ là một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên CNXH không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa"

Từ đó, Người xác định, cơ cấu các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ ở nước ta và chỉ ra các loại hình kinh tế, các hình thức sở hữu khác biệt, nhưng được cố kết lại thành một chỉnh thể kinh tế - xã hội quá độ trong quá trình vận động Đặc biệt, khi sự tồn tại của các thành phần kinh tế khác nhau vẫn còn là một tất yếu khách quan và có vai trò nhất định đối với sự phát triển của nền kinh tế, thì cần phải tiếp tục sử dụng, phát triển chúng theo định hướng XHCN

Trong tác phẩm “Thường thức chính trị”, Người cho rằng, trong chế độ dân chủ mới, có 5 loại kinh tế khác nhau là: kinh tế quốc doanh (thuộc CNXH, vì là của chung nhân dân); các hợp tác xã (là nửa CNXH và sẽ tiến đến CNXH); kinh tế của cá nhân, nông dân và thủ công nghệ (có thể tiến dần vào hợp tác xã, tức là nửa CNXH); tư bản của tư nhân và cuối cùng là tư bản của nhà nước

Về thành phần kinh tế tư bản của tư nhân, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là thành phần kinh tế của giai cấp tư sản dân tộc Giai cấp tư sản nước ta mới ra đời, còn non yếu do bị

tư bản nước ngoài chèn ép Tuy nhiên, "về mặt sản xuất so với chế độ phong kiến thì chế

độ tư bản là một tiến bộ to" Họ có nhiều kinh nghiệm sản xuất, sử dụng vốn, khoa học

kỹ thuật, vì vậy “Chính phủ cần giúp họ phát triển Nhưng họ phải phục tùng sự lãnh đạo của kinh tế quốc gia, phải phù hợp với lợi ích của đại đa số nhân dân” Còn thành phần kinh tế tư bản quốc gia là thành phần kinh tế do nhà nước và nhà tư bản cùng góp vốn để kinh doanh, do nhà nước lãnh đạo Tư bản của tư nhân là tư bản chủ nghĩa Tư bản của nhà nước là XHCN

Năm thành phần kinh tế nêu trên tồn tại khách quan trong suốt thời kỳ quá độ Do đó, cần phải sử dụng chúng một cách triệt để nhằm phát triển nền sản xuất của xã hội, mà không

sợ khuynh hướng phát triển tự phát theo chủ nghĩa tư bản của các thành phần kinh tế phi XHCN

Nguyên tắc, mục tiêu cần hướng tới của nền kinh tế nhiều thành phần

Nói về vai trò và mối quan hệ của các thành phần kinh tế trên, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ gồm có mấy điều:

1 Công tư đều lợi: Kinh tế quốc doanh là công Nó là nền tảng và sức lãnh đạo của kinh

tế dân chủ mới (…) Tư là những nhà tư bản dân tộc và kinh tế cá nhân của nông dân và thủ công nghệ Đó cũng là lực lượng cần thiết cho cuộc xây dựng kinh tế nước nhà Cho nên Chính phủ cần giúp họ phát triển Nhưng họ phải phục tùng sự lãnh đạo của kinh tế quốc gia, phải hợp với lợi ích của đại đa số nhân dân

2 Chủ thợ đều lợi: Nhà tư bản thì không khỏi bóc lột Nhưng Chính phủ ngăn cấm họ bóc lột công nhân quá tay Chính phủ phải bảo vệ quyền lợi của công nhân Đồng thời, vì lợi ích lâu dài, anh chị em thợ cũng để cho chủ được số lợi hợp lý, không yêu cầu quá mức Chủ và thợ đều tự giác, tự động, tăng gia sản xuất lợi cả đôi bên”

Có thể khái quát chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh là: “Công tư đều lợi - Chủ thợ đều lợi - Công nông giúp nhau - Lưu thông trong ngoài” và

"Bốn chính sách ấy là mấu chốt để phát triển kinh tế của nước ta" Ở đây, Hồ Chí Minh nêu quan điểm "công tư đều lợi", "chủ thợ đều lợi" trong thời kỳ quá độ và khi nhấn mạnh vai trò chủ đạo của kinh tế quốc doanh, Người vẫn đồng thời khẳng định, thành phần kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế cá thể "là lực lượng cần thiết cho xây dựng kinh tế nước nhà"

Chỉ bằng những câu ngắn gọn, Hồ Chí Minh đã cho chúng ta thấy những nguyên tắc, mục tiêu cần hướng tới của nền kinh tế nhiều thành phần Đó là các thành phần kinh tế phải tồn tại trong mối quan hệ bình đẳng, hợp tác, cùng có lợi, tạo nên sự phát triển cân đối của nền kinh tế quốc dân Những quan điểm trên thể hiện rất rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về

cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên CNXH

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào phát triển nền kinh tế nhiều thành phần trong thời

kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam sẽ góp phần giải phóng mọi năng lực sản xuất, là vấn

đề có ý nghĩa chiến lược lâu dài, có tính quy luật từ sản xuất nhỏ đi lên CNXH Phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng XHCN ở nước ta, một mặt chính là sự tiếp tục logic khách quan của nền kinh tế, mặt khác còn là sự tiếp tục tư tưởng của Lê-nin và

Hồ Chí Minh về nền kinh tế nhiều thành phần trên một nền tảng và trong một hoàn cảnh khác, được phát triển lên một trình độ mới và hình thức mới

Tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần hiện vẫn có ý nghĩa thời sự và

ý nghĩa phương pháp luận, cần được quán triệt và vận dụng sáng tạo để định hướng cho

sự nghiệp tiếp tục đổi mới nền kinh tế đất nước

Hồ Chí Minh nhận rõ sự tồn tại khách quan của nhiều thành phần kinh tế trong cách mạng XHCN Việt Nam

Nhận rõ tính tất yếu của cách mạng XHCN ở Việt Nam và “nhiệm vụ quan trọng nhất” của nó là xây dựng và phát triển nền kinh tế là những nhận thức khoa học sâu sắc và đặc biệt quan trọng Nhưng nhận rõ cơ sở thực tế về kinh tế bắt đầu thực hiện cách mạng XHCN cũng không kém phần quan trọng Ngay từ buổi đầu tìm ra con đường cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã có tư duy đúng đắn về điểm xuất phát kinh tế của cách mạng XHCN ở nước ta Về sau, nhiều lần Người thể hiện quan điểm đúng đắn đó Như ngày 12 – 7 – 1946, ở Pháp, Hồ Chí Minh trả lời câu hỏi của các nhà báo: “Có phải Chủ tịch cho rằng nước Việt Nam chưa có thể cộng sản hóa được trước một thời hạn là 50 năm không?”, Người nói: “Muốn cho chủ nghĩa cộng sản thực hiện được, cần phải có kỹ nghệ, nông nghiệp và tất cả mọi người đều được phát triển hết khả năng của mình Ở nước chúng tôi những điều kiện ấy chưa có đủ” Kháng chiến chống Pháp thắng lợi, Hồ Chí

Minh lại chỉ ra đặc điểm to nhất, bao trùm nhất khi miền Bắc bước vào thời kỳ quá độ đi lên CNXH là “Từ một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không

phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa” Với nhận thức đúng đắn về thực trạng kinh tế đất nước khi đi vào xây dựng CNXH như vậy, Hồ Chí Minh đã cho thấy mâu thuẫn cơ bản ở thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta là mâu thuẫn giữa xây dựng chế

độ XHCN có nền kinh tế sản xuất lớn, có khoa học và kỹ thuật tiên tiến, biến nước ta từ

“một nước dốt nát, cực khổ thành một nước văn hóa cao và đời sống vui tươi hạnh phúc” với tình trạng lạc hậu cùng các thế lực cản trở nhân dân ta đi lên CNXH Đồng thời, nhận thức của Hồ Chí Minh cũng cho thấy điểm xuất phát đi lên CNXH của nước ta về kinh tế

là quá thấp kém, một nền tiểu sản xuất nông nghiệp là phổ biến, công nghiệp chỉ ở bước đầu của thời kỳ tiền tư bản, lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề Như vậy, thực trạng kinh tế thấp kém ở điểm xuất phát đi lên CNXH ở nước ta, theo Hồ Chí Minh cho thấy sự tồn tại một nền kinh tế nhiều thành phần ở thời kỳ quá độ là tất yếu Để có CNXH, trước hết, Đảng Cộng sản Việt Nam phải có nhận thức đúng về thực trạng này và phải có đường lối, chính sách và phương pháp đúng, phù hợp với điều kiện thực tế của đất nước Lịch sử đã chứng tỏ thành công hay thất bại trong xây dựng và phát triển kinh tế ở thời kỳ quá độ có nguyên nhân trong nhận thức và giải quyết nhiệm vụ này có sát đúng với thực tế khách quan hay không

Mặt khác, tư tưởng nhất quán của Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam làm cách mạng dân tộc dân chủ đi lên CNXH đó là sự nghiệp của toàn dân Nhờ phát huy được sức mạnh của khối đoàn kết toàn đân tộc mà cách mạng dân tộc dân chủ thành công Đi vào thực trạng cách mạng XHCN, Hồ Chí Minh lại khẳng định: CNXH là sự nghiệp của toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng CNXH trong tư tưởng Hồ Chí Minh không phải CNXH nhà nước, nhà nước không thể làm thay nhân dân mà sự nghiệp xây dựng CNXH là do

nhân dân xây dựng Mà ở thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam tồn tại khách quan nhiều thành phần kinh tế, mỗi thành phần kinh tế lại gắn với giai tầng xã hội nhất định trong cộng đồng dân tộc Đi lên CNXH không thể chủ quan một sớm một chiều xóa bỏ thành phần kinh tế này (gắn với giai tầng xã hội nhất định) hoặc giữ lại, phát triển thành phần kinh tế kia Theo Hồ Chí Minh, trong thực trạng cùng một lúc có nhiều thành phần kinh

tế khác nhau để đi tới CNXH trước hết phải được giải quyết bằng chính các quy luật kinh

tế kết hợp với các quy luật khác của cách mạng XHCN, trong cải tạo nền kinh tế cũ và xây dựng nền kinh tế mới XHCN Bởi vậy, Hồ Chí Minh chỉ rõ: làm cách mạng XHCN thì “phải thay đổi quan hệ sản xuất cũ, xóa bỏ giai cấp bóc lột, xây dựng quan hệ sản xuất mới”, “phải dần dần biến nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu thành một nước công nghiệp”… Tức là chúng ta phải xây dựng một xã hội hoàn toàn mới xưa nay chưa từng có trong lịch sử dân tộc Phải thay đổi triệt để những nếp sống, thói quen, ý nghĩ và thành kiến có gốc rễ sâu xa hàng ngàn năm Nhưng ta đi lên CNXH từ một nền kinh tế nhiều thành phần thấp kém, thì đó “là một cuộc biến đổi khó khăn và sâu sắc nhất”

Quan điểm Hồ Chí Minh về chính sách xây dựng, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần

Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần trong cách mạng XHCN ở Việt Nam được hình thành từ những năm 20 của thế kỷ trước Năm 1925, Hồ

Chí Minh sáng lập ra Việt Nam thanh niên cách mệnh đồng chí hội (tại Quảng Châu –

Trung Quốc) Khi viết Điều lệ cho tổ chức này, Hồ Chí Minh xác định: Mục đích của Hội

là làm cách mệnh dân tộc (đập tan bọn Pháp và giành lại độc lập cho xứ sở) rồi sau đó làm cách mệnh thế giới (lật đổ chủ nghĩa đế quốc và thực hiện chủ nghĩa cộng sản) Khi cách mệnh giành được chính quyền về tay công, nông, binh, thì sẽ “Áp dụng những nguyên tắc tân kinh tế chính sách” cho giai đoạn cách mạng XHCN Ai cũng biết “tân kinh tế chính sách” mà hồ Chí Minh đề cập ở đây chính là “Chính sách kinh tế mới” của Lênin Đó chính là chích sách về nền kinh tế nhiều thành phần của nước Nga sau thời kỳ nội chiến sau Cách mạng Tháng Mười Hồ Chí Minh chủ trương ‘Áp dụng’ chính sách kinh tế mới của Lênin vì chính sách này đã thành công ở nước Nga tiểu sản xuất lên CNXH Như Lênin viết: “Vì chúng ta chưa có điều kiện để chuyển trực tiếp từ nền tiểu sản xuất lên chủ nghĩa xã hội, bởi vậy, trong một mức nào đó, chủ nghĩa tư bản là không thể tránh khỏi, nó là sản vật tự nhiên của nền tiểu sản xuất và trao đổi; bởi vậy, chúng ta phải lợi dụng chủ nghĩa tư bản (nhất là bằng cách hướng nó vào con đường chủ nghĩa tư bản nhà nước) làm mắt xích trung gian giữa nền tiểu sản xuất và chủ nghĩa xã hội, làm phương tiện, con đường, phương pháp, phương thức để tăng lực lượng sản xuất lên” Cách mạng Tháng Tám vừa thành công, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa ra đời, ngày 23-9-1945 thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta lần nữa Cả nước đứng lên thực hiện cuộc kháng chiến vệ quốc thần thánh Trong đường lối kháng chiến, chủ tịch

Hồ Chí Minh chủ trương “vừa kháng chiến, vừa kiến quốc” – một chủ trương thể hiện sinh động sự kết hợp hai giai đoạn của cách mạng Việt Nam trong kháng chiến Cuối

cuộc kháng chiến (1953) Hồ Chí Minh viết tác phẩm Thường thức chính trị, trong đó

Người chỉ ra 6 thành phần kinh tế ở nước ta (vùng tự do): Một là, kinh tế địa chủphong kiến bóc lột địa tô Hai là, kinh tế quốc doanh, có tính chất chủ nghĩa xã hội Ba là, Các hợp tác xã tiêu thụ và hợp tác xã mua bán, có tính chất nửa chủ nghĩa xã hội Các hội đổi công ở nông thôn, cũng là một loại hợp tác xã Bốn là, kinh tế cá nhân của nông

dân và của thủ công nghệ, họ thường tự túc ít có gì bán và cũng ít khi mua gì Đó là một

thứ kinh tế lạc hậu Năm là, kinh tế tư bản tư nhân Họ bóc lột công nhân, nhưng đồng thời họ cũng góp phần vào xây dựng kinh tế Sáu là, kinh tế tư bản quốc gia là Nhà nước

hùn với tư nhân để kinh doanh và do Nhà nước lãnh đạo Trong loại này tư bản của tư nhân là chủ nghĩa tư bản Tư bản của Nhà nước là CNXH

Để xây dựng và phát triển nền kinh tế có nhiều thành phần như trên, Hồ Chí Minh đưa

ra chính sách kinh tế của Đảng và Chính phủ gồm bốn điểm mấu chốt: Một là, công tư đều lợi Kinh tế quốc doanh là công Nó là nền tảng và sức lãnh đạo của kinh tế dân chủ

mới Cho nên chúng ta phải ra sức phát triển nó và nhân dân ta phải ủng hộ nó Đối với

những người phá hoại nó, trộm cắp của công, khai gian lậu thuế thì phải trừng trị Tư là những nhà tư bản dân tộc và kinh tế cá nhân của nông dân và thủ công nghệ Đó cũng là

lực lượng cần thiết cho cuộc xây dựng kinh tế nước nhà Cho nên Chính phủ cần giúp họ phát triển Nhưng họ phải phục tùng sự lãnh đạo của kinh tế quốc gia, phải hợp với lợi

ích của đại đa số nhân dân Hai là, chủ thợ đều lợi Nhà tư bản thì không khỏi bóc lột.

Nhưng chính phủ ngăn cấm họ bóc lột nhân dân quá tay Chính phủ phải bảo vệ lợi quyền

của công nhân Đồng thời, vì lợi ích lâu dài, anh chị em thợ cũng để cho thợ được số lợi

hợp lý, không yêu cầu quá mức Chủ và thợ đều tự giác tự động, tăng gia sản xuất lợi cả

đôi bên Ba là, công nông giúp nhau Công nhân ra sức sản xuất nông cụ và các thứ cần

dùng khác, để cung cấp cho nông dân Nông dân thì ra sức tăng gia sản xuất, để cung cấp lương thực và các thứ nguyên liệu cho công nhân Do đó mà càng thắt chặt liên minh

giữa công nông Bốn là, lưu thông trong ngoài Ta ra sức khai lâm thổ sản để bán cho các nước bạn và để mua những thứ ta cần dùng Các nước bạn mua những thứ ta đưa ra

và bán cho ta những hàng hóa ta chưa chế tạo được Đó là chính sách mậu dịch, giúp đỡ

lẫn nhau rất có lợi cho kinh tế ta

Khi miền Bắc được giải phóng, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ, giai cấp địa

chủ phong kiến bị đánh đổ, đồng nghĩa với thành phần kinh tế địa chủ phong kiến bóc lột

địa tô bị xóa bỏ Vì vậy miền Bắc đi lên CNXH vẫn tồn tại năm thành phần kinh tế mà

Hồ Chí Minh đã chỉ ra từ năm 1953 Hồ Chí Minh vẫn nhất quán với quan điểm xây dựng, phát triển và sử dụng nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên CNXH

ở nước ta Người nêu rõ chính sách đối với các thành phần kinh tế lúc này là: Thứ

nhất, với kinh tế quốc doanh – hình thức sở hữu của toàn dân, lãnh đạo nền kinh tế quốc

dân, cần phải phát triển thành phần kinh tế quốc doanh để tạo nền tảng vật chất cho CNXH và thúc đẩy việc cải tạo XHCN; Nhà nước phải tạo điều kiện cho nó phát triển

Hai là, với kinh tế hợp tác xã – là hình thức sở hữu tập thể của nhân dân lao động; Nhà

nước cần đặc biệt khuyến khích, hướng dẫn và giúp đỡ cho nó phát triển Hợp tác hóa nông nghiệp là khâu chính thúc đẩy công cuộc cải tạo XHCN ở miền Bắc Cần phát triển

từng bước vững chắc tổ đổi công và hợp tác xã Ba là, với kinh tế cá thể của những người

làm nghề thủ công và lao động riêng lẻ khác, Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu về tư liệu sản xuất của họ, ra sức hướng dẫn và cải tiến cách làm ăn, khuyến khích họ tổ chức hợp

tác xã theo nguyên tác tự nguyện Bốn là, với kinh tế của những nhà tư sản công thương,

Nhà nước không xóa bỏ quyền sở hữu về tư liệu sản xuất và của cải khác của họ; mà ra sức hướng dẫn họ nhằm làm lợi cho quốc kế dân sinh , phù hợp với kế hoạch kinh tế của

nhà nước Năm là, với kinh tế tư bản nhà nước, Nhà nước khuyến khích và giúp đỡ các

nhà tư bản đi theo CNXH bằng hình thức công tư hợp doanh và những hình thức khác Nhà nước lãnh đạo hoạt động kinh tế theo một kế hoạch thống nhất

Khởi xướng và lãnh đạo sự nghiệp đổi mới, Đảng ta khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta” Trong đó, tư tưởng của Người về chủ nghĩa xã hội và xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần ở thời kỳ quá độ lên CNXH đã soi sáng đường lối xây dựng và phát triển kinh tế trong sự nghiệp đổi mới

Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về ‘nhiệm vụ quan trọng nhất” ở thời kỳ quá độ “là phải xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội” và thực tế đất nước thời kỳ đổi mới, Đảng ta xác định: Trong đổi mới, Đảng lãnh đạo xây dựng và phát triển kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm Thực hiện nhiệm vụ trọng tâm này, Đại hội VI (1986) đã

xã định tư tưởng chỉ đạo cốt lõi là giải phóng mọi năng lực sản xuất hiện có, khai thác mọi tiềm năng của đất nước và sử dụng có hiệu quả sự giúp đỡ quốc tế để phát triển lực lượng sản xuất đi đôi với xây dựng và củng cố quan hệ sản xuất XHCN Đến Hội nghị

TW 6 (khóa VI) Đảng ta khẳng định: phát triển kinh tế nhiều thành phần là chính sách nhất quán có ý nghĩa chiến lược lâu dài và các thành phần kinh tế bình đẳng trước pháp luật

Xuyên suốt 6 kỳ Đại hội của Đảng từ khi đổi mới (Đại hội VI, VII, IX, X và XI) và cả trong “Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 – 2020” và “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” thông qua năm 1991 và bổ sung, phát

triển năm 2011, đều khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng trong đổi mới là Phát triển một nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa Quan

điểm này lại được cụ thể hóa, hoàn chỉnh ở mỗi thời kỳ hoạt động của Đảng, nhất là cụ thể hóa về nội dung chính sách xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần Đến Đại hội IX (2001), khái niệm kinh tế hàng hóa nhiều thành phần được hoàn chỉnh khi Đảng khẳng định: “Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị

trường , có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa ; đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”.

Có thể thấy năm thành phần kinh tế ở nước ta khi đi lên CNXH được Hồ Chí Minh chỉ

ra nay đã hiện hữu đầy đủ trong đường lối của Đảng thời kỳ đổi mới Những thành phần kinh tế này được Đảng nhận thức sâu sắc và đầy đủ và luôn được hoàn thiện trong thực tiễn Trên cơ sở nhận thức đó Đảng đã đề ra đường lối chính sách sát hợp với từng loại

hình kinh tế cũng như phương hướng, mục tiêu của nền kinh tế nhiều thành phần trong đổi mới Nhờ vậy, nền kinh tế của ta sau hơn 25 năm đổi mới đã có bước phát triển vượt bậc, góp phần làm nên thắng lợi to lớn và có ý nghĩa lịch sử của thời kỳ đổi mới, đời sống của nhân dân được nâng cao và cải thiện rõ rệt./

Trong giai đoạn đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH) gắn với phát triển kinh tế tri thức, hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới thì việc nghiên cứu

tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế là hết sức cần thiết

Về vấn đề hội nhập kinh tế, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhìn nhận: Hội nhập kinh tế quốc tế (KTQT) là tất yếu Vì sức mạnh của mỗi quốc gia, dân tộc không chỉ phụ thuộc vào con người, tài nguyên, vị trí, truyền thống của quốc gia đó, mà một phần quan trọng tùy thuộc vào các mối liên kết quốc tế mà trước hết là về mặt kinh tế

Tư tưởng độc lập tự chủ trong hội nhập KTQT của Chủ tịch Hồ Chí Minh thống nhất và gắn liền với tư tưởng chủ động, tích cực, “tự lực cánh sinh”, “lấy sức ta mà giải phóng cho ta”, không ỷ lại ngồi chờ dân tộc khác giúp đỡ Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói, một dân tộc không tự lực cánh sinh mà cứ ngồi chờ dân tộc khác giúp đỡ thì không xứng đáng được độc lập

Phát huy mạnh mẽ nguồn lực trong nước cũng chính là để sử dụng tốt hơn, hiệu quả hơn nguồn lực từ bên ngoài; đồng thời, có chính sách thu hút tốt các nguồn lực từ bên ngoài

sẽ phát huy tốt hơn, có hiệu quả hơn các nguồn lực trong nước

Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, thời gian qua, vượt qua những khó khăn, thách thức, Đảng ta luôn kiên định mục tiêu, lý tưởng chủ nghĩa xã hội (CNXH), hoạch định Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH và giương cao Cương lĩnh ấy trong hành động, đã xác định (CNH-HĐH) là nhiệm vụ trung tâm suốt thời kỳ quá độ lên CNXH

CNH-HĐH tạo ra cơ cấu kinh tế mới, phân công lao động mới, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ trong khi chủ động hội nhập KTQT tạo ra năng suất lao động cao, cải thiện căn bản đời sống vật chất và văn hóa toàn xã hội

Tiếp tục vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong phát triển kinh tế

Những thành tựu quan trọng về kinh tế đạt được trong công cuộc đổi mới đã chứng tỏ nhận thức và tổ chức thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần là hoàn toàn đúng đắn Chủ tịch Hồ Chí Minh từng chỉ rõ: Phát triển kinh tế cần đi trước một bước và xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật là nhiệm vụ trung tâm trong suốt cả thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta Phát triển kinh tế là tiền đề, là cơ sở cho sự phát triển văn hoá nhằm xoá bỏ nghèo nàn và lạc hậu Tăng trưởng kinh tế là điều kiện vật chất bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội

Thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội là động lực cho tăng trưởng kinh tế, ổn định Theo

đó, trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội từ năm 2011 đến năm 2020, Đảng ta xác định 5 quan điểm lớn như:

Thứ nhất, phát triển nhanh gắn liền với phát triển bền vững, phát triển bền vững là yêu

cầu xuyên suốt trong Chiến lược

Thứ hai, đổi mới đồng bộ, phù hợp về kinh tế và chính trị vì mục tiêu xây dựng nước Việt

Nam xã hội chủ nghĩa dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Thứ ba, mở rộng dân chủ, phát huy tối đa nhân tố con người; coi con người là chủ thể,

nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển

Thứ tư, phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất với trình độ khoa học, công nghệ ngày

càng cao; đồng thời hoàn thiện quan hệ sản xuất trong nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa

Thứ năm, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ ngày càng cao trong điều kiện hội nhập

quốc tế ngày càng sâu rộng

Từ các quan điểm trên, một số giải pháp để thực hiện phát triển kinh tế theo tư tưởng Hồ Chủ tịch cũng được Đảng ta quan tâm chỉ đạo Cụ thể như:

Một là, kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí

Minh về dân chủ XHCN và xây dựng nền dân chủ XHCN phù hợp với điều kiện mới của đất nước và tình hình thế giới; Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN gắn liền với xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN và nền văn hóa XHCN tiên tiến đậm đà bản sắc Việt Nam

Hai là, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước phải làm tốt vai trò kiến tạo phát triển

thông qua hệ thống cơ chế, chính sách, pháp luật phù hợp Trong đó, bảo đảm:

- Giải quyết hài hòa các quan hệ về lợi ích, trước hết là lợi ích kinh tế của các thành phần kinh tế, các giai cấp, tầng lớp xã hội, giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể, giữa chủ và thợ, giữa lợi ích của công nhân, nông dân, trí thức, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước, lợi ích trước mắt và lâu dài, lợi ích quốc gia và quốc tế;

- Kinh tế nhà nước thực sự “giữ những vị trí then chốt, đi đầu ứng dụng tiến bộ khoa học

và công nghệ, nêu gương về năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế xã hội và chấp hành pháp luật”;

- Các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác, cạnh tranh theo pháp luật; trong đó, cần đa dạng hóa các hình thức hợp tác phù hợp để gia tăng sản xuất, phát triển

sản xuất nhằm mang lại no đủ, giàu có, thịnh vượng, công bằng, tiến bộ, hạnh phúc cho

đa số nhân dân lao động;

- Các tổ chức xã hội có điều kiện hợp tác, hỗ trợ nhà nước, khi cần thiết có thể đấu tranh với các thế lực tự phát của thị trường để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân…

Ba là, tiếp tục tập trung đầu tư nghiên cứu bổ sung, phát triển, làm sáng tỏ về nhận thức

lý luận, hoàn thiện về mặt thể chế và quyết liệt, đồng bộ trong tổ chức thực thi để đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước gắn với phát triển kinh tế tri thức, bảo vệ tài nguyên, môi trường; phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

Bên cạnh đó, cần bảo đảm những điều kiện tốt nhất trong nghiên cứu lý luận, trong đổi mới tư duy về kinh tế; bảo đảm dân chủ trong xây dựng và thực thi chính sách, thể chế kinh tế vừa là mục tiêu, nhiệm vụ vừa là phương thức, động lực và là giải pháp chiến lược cho vấn đề tạo lập cơ sở kinh tế để thực hiện dân chủ XHCN trong lĩnh vực kinh tế

ở nước ta hiện nay

Nhìn chung, trong bối cảnh tình hình chính trị, kinh tế trong nước và quốc tế đã và đang

có nhiều biến đổi, việc nhận thức đầy đủ và tiếp tục vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác KTQT không chỉ là yêu cầu mà còn là điều kiện cần thiết để góp phần xây dựng nền kinh tế quốc gia vững mạnh, đáp ứng các yêu cầu của sự nghiệp cách mạng trong giai đoạn mới

Thực tế đã cho thấy, chỉ trên cơ sở vận dụng sáng tạo tư tưởng đúng đắn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mới có thể huy động được sức mạnh của toàn dân tộc vào sự nghiệp xây dựng

và phát triển đất nước, từng bước đưa nước ta tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc trên con đường hội nhập

Nước ta là một nước lạc hậu, qua nhiều năm chiến tranh lực lượng sản xuất chưa phát triển, cần làm kinh tế nhiều thành phần để đảm bảo đời sống nhân dân, cung cấp kịp thời cho kháng chiến Do đó tất yếu phải phát triển kinh tế nhiều thành phần

Năm 1953, Hồ Chí Minh đã nói: Nước ta còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế tại vùng tự

do Đó là:

+ Kinh tế địa chủ, phong kiến bóc lột địa tô

+ Kinh tế quốc doanh có tích chất XHCN

+ Kinh tế HTX tiêu thụ, HTX cung cấp, các tổ đổi công ở nông thôn có tính chất nửa XHCN