Chủ đề TỆP VÀ THAO TÁC VỚI TỆP

- Biết các bớc làm việc với tệp: gắn tên tệp cho biến tệp, mở tệp, đọc/ghi tệp, đóng tệp.. - Biết các bớc làm việc với tệp: gắn tên tệp cho biến tệp, mở tệp, đọc/ghi tệp, đóng tệp.. Sản

Trang 1

Chủ đề: TỆP VÀ THAO TÁC VỚI TỆP

Bước 1: Xỏc định chủ đề bài học: Kiểu dữ liệu tệp

Chủ đề bài học tập trung vào tỡm hiểu Kiểu dữ liệu tệp – Thao tỏc với tệp: Bài 14+15+16,

chương V, SGK Tin học 11

- Bài 14+15: Kiểu dữ liệu tệp – Thao tỏc với tệp (1 tiết)

- Bài 16: Vớ dụ làm việc với tệp (1 tiết)

- Bài tập (1 tiết)

Bước 2: Thiết kế nội dung bài học

1

Bước 3: Xỏc định mục tiờu đầu ra cho bài học

Chủ đề và nội dung học tập trờn đõy dựa trờn chuẩn KTKN sau:

1 Kiến thức:

- Biết khái niệm và vai trò của kiểu tệp.

- Biết hai cách phân loại tệp: theo cách tổ chức dữ liệu và theo cách truy cập dữ liệu

- Biết các bớc làm việc với tệp: gắn tên tệp cho biến tệp, mở tệp,

đọc/ghi tệp, đóng tệp

- Biết khai báo biến tệp và các thao tác cơ bản với tệp văn bản

- Biết sử dụng một số hàm và thủ tục chuẩn làm việc với tệp

2 Kĩ năng.

- Khai bỏo đỳng tệp văn bản

- Sử dụng được một số hàm và thủ tục làm việc với tệp

- Viết chơng trình có sử dụng kiểu dữ liệu tệp

3 Thỏi độ

- Giỳp học sinh hiểu rừ hơn tầm quan trọng của kiểu dữ liệu tệp

- Làm cho học sinh thờm yờu thớch lập trỡnh, yờu thớch mụn học hơn

- Xỏc định thỏi độ nghiờm tỳc trong học tập

4 Định hướng phỏt triển năng lực:

- Mô hình hóa các tình huống thực tiễn cần giải quyết bài toán bằng NNLT

có sử dụng kiểu dữ liệu tệp

Trang 2

- Năng lực xác định kiểu dữ liệu tệp, viết chơng trình có sử dụng kiểu dữ liệu tệp

Bước 4: Mụ tả mức độ yờu cầu kiểm tra, đỏnh giỏ

Bước 5: Biờn soạn cõu hỏi/ bài tập/ phiếu học tập (cuối bài).

Bước 6: Thiết kế tiến trỡnh dạy học:

TIẾN TRèNH DẠY HỌC Chủ đề: Kiểu dữ liệu tệp Thời gian Tờn bài và nội dung Hoạt động học tập của HS

3 tiết Bài 14+15+16: Kiểu dữ liệu tệp – Thao tỏc với tệp – Vớ dụ làm việc với

tờp.

10p ND1: Vai trũ của kiểu tệp HĐ khởi động

10p

25p

ND 2: Phõn loại tệp

ND 3: Thao tỏc với tệp

HĐ hỡnh thành kiến thức và luyện tập

45p

ND 4: Vớ dụ làm việc với tệp

ND5: Bài tập

HĐ luyện tập và vận dụng

HĐ vận dụng, tỡm tũi và mở rộng

Tiết 38: Bài 14+15: kiểu dữ liệu tệp - Thao tác với tệp

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Biết khái niệm và vai trò của kiểu tệp.

- Biết hai cách phân loại tệp: theo cách tổ chức dữ liệu và theo cách truy cập dữ liệu

- Biết các bớc làm việc với tệp: gắn tên tệp cho biến tệp, mở tệp,

đọc/ghi tệp, đóng tệp

- Biết khai báo biến tệp và các thao tác cơ bản với tệp văn bản

- Biết sử dụng một số hàm và thủ tục chuẩn làm việc với tệp

2 Kỹ năng: Viết chơng trình có sử dụng kiểu dữ liệu tệp.

3 Thái độ: - Thấy sự cần thiết và tiện lợi của kiểu dữ liệu tệp Có ý

thức lu trữ dữ liệu một cách khoa học

4 Định hớng phát triển năng lực:

- Mô hình hóa các tình huống thực tiễn cần giải quyết bài toán bằng NNLT có sử dụng kiểu dữ liệu tệp

- Năng lực xác định kiểu dữ liệu tệp, viết chơng trình có sử dụng kiểu dữ liệu tệp

II Đồ dùng dạy học:

1 Chuẩn bị của giáo viên: Giáo án, SGK, SGV, bảng, phấn, máy

chiếu, phiếu học tập,…

2 Chuẩn bị của học sinh: Đọc trớc bài mới.

III Hoạt động dạy học:

Trang 3

+ Ổn định tổ chức lớp:

A Hoạt động khởi động:

Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:

1 Mục tiờu:

- Kiểm tra kiến thức đó học và gợi mở hỡnh thành kiến thức mới

2 Phương phỏp/ kĩ thuật: Đàm thoại, vấn đỏp, rốn tư duy phõn tớch.

3 Phương thức tổ chức: Cỏ nhõn

4 Phương tiện dạy học: SGK, mỏy tớnh, mỏy chiếu

5 Sản phẩm: HS hệ thống lại kiến thức đó học về cỏc kiểu dữ liệu đó học và biết vai trũ

của việc sử dụng kiểu dữ liệu tệp trong việc giải quyết một số bài toỏn cụ thể

Nội dung hoạt động

- Cho chương trỡnh sau:

Program Baitap;

Var a:integer;

Begin

Writeln(‘Nhap so a:’); Readln(a);

If a mod 2 = 0 then write(a,’la so chan’) else write(a,’la so le’); Readln

End

(?) 1 Kết quả khi thực hiện chương trỡnh với a=5, a=10

2 Khi tắt mỏy, toàn bộ dữ liệu là cỏc giỏ trị input, output của bài toỏn trờn cũn được lưu trữ lõu dài trờn mỏy tớnh khụng? Tại sao?

Trong các giờ thực hành trớc, khi thực hiện một chơng trình, từ bộ input ta nhận đợc giá trị output cần tìm Khi tắt máy, toàn bộ dữ liệu là các giá trị input và output đó đều bị mất vì khi thực hiện chơng trình, dữ liệu đợc lu trữ tạm thời trong bộ nhớ RAM Với các kiểu dữ liệu đã học: nguyên, thực, kí tự, logic, mảng, xâu thì dữ liệu không đợc lu trữ lâu dài Vậy để lu trữ lâu dài dữ liệu, ta sử dụng kiểu dữ liệu tệp Khi đó, các giá trị input ta có thể đọc từ tệp và kết quả output cần tìm có thể đợc đa ra tệp và ta có thể lu trữ chúng trên bộ nhớ ngoài Vì vậy ta tìm hiểu chơng

V: Tệp và thao tác với tệp.

Tiết 38: Kiểu dữ liệu tệp - Thao tác với tệp

B Hoạt động hỡnh thành kiến thức và luyện tập

Hoạt động 2: Kiểu dữ liệu tệp

1 Mục tiờu: Tỡm hiểu về kiểu dữ liệu tệp:

+ Vai trũ của kiểu tệp + Phõn loại tệp + Khỏi quỏt cỏc thao tỏc với tệp

2 Phương phỏp/ kĩ thuật: Đàm thoại, vấn đỏp, thảo luận nhúm, rốn tư duy phõn tớch.

3 Phương thức tổ chức: Cỏ nhõn, nhúm

Trang 4

4 Phương tiện dạy học: SGK, máy tính, máy chiếu

5 Sản phẩm: HS nắm được vai trò của kiểu tệp, phân loại tệp theo hai tiêu chí Khái

quát được các thao tác với tệp

+ GV: Dữ liệu kiểu tệp có nhiều điểm khác biệt

so với các kiểu dữ liệu đã học ở các chương

trước Tất cả các dữ liệu thuộc các kiểu dữ liệu

đã xét đều được lưu trữ tạm thời trong bộ nhớ

RAM khi thực hiện chương trình và do đó dữ

liệu sẽ bị mất khi tắt máy Với một số bài toán có

khối lượng dữ liệu lớn, có yêu cầu lưu trữ để xử

lý nhiều lần, cần có kiểu dữ liệu tệp

+ GV: Trình chiếu Slide Vai trò của kiểu tệp

+ GV: Yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK và cho

biết có mấy tiêu chí để phân loại tệp?

+ GV: Dựa vào các tiêu chí trên, hãy phân loại

tệp?

+ GV: Nhận xét và trình chiếu Slide phân loại

tệp Lấy ví dụ minh họa

+ GV: Chú ý:

- Khác với mảng, số lượng phần tử của tệp

không cần xác định trước

+ GV: Đưa ra một chương trình được viết với

+ HS: Nghe giảng, quan sát và ghi nhớ các đặc điểm của kiểu dữ liệu tệp:

- Dữ liệu kiểu tệp được lưu trữ lâu dài ở bộ nhớ ngoài (đĩa từ, CD, ) và không bị mất khi tắt nguồn điện.

- Lượng thông tin lưu trữ trên tệp có thể rất lớn và chỉ phụ thuộc vào dung lượng đĩa.

+ HS: Trả lời: có 2 tiêu chí:

* Phân loại theo cách tổ chức dữ liệu:

* Phân loại theo cách thức truy cập:

+ HS: Quan sát, ghi nhớ:

* Phân loại theo cách tổ chức dữ liệu:

- Tệp văn bản: Là tệp mà dữ liệu được ghi dưới dạng các kí tự theo bảng mã ASCCII.

- Tệp có cấu trúc: Là loại tệp mà các thành phần của nó được tổ chức theo một cấu trúc nhất định.

* Phân loại theo cách thức truy cập:

- Tệp truy cập tuần tự cho phép truy cập đến một dữ liệu trong tệp bằng cách bắt đầu từ đầu tệp và lần lượt đi qua các dữ liệu trước nó.

- Tệp truy cập trực tiếp cho phép tham chiếu đến dữ liệu cần truy cập bằng cách xác định trực tiếp vị trí của dữ liệu đó.

+ HS: Nghe giảng, quan sát và ghi chép:

* C¸ch thøc thao t¸c víi tÖp:

- Khai báo biến tệp

Trang 5

kiểu dữ liệu tệp trên khổ giấy A0, yêu cầu học

sinh quan sát

Program Vidu;

Var f1,f2:text;

a,b,c:integer;

Begin

assign(f1,’BAITAP.INT’);

reset(f1);

assign(f2,’BAITAP.OUT’);

rewrite(f2);

while not eof(f1) do begin

readln(f1,a,b);

c:=a+b;

writeln(f2,c);

end;

close(f1);

close(f2);

End.

-> GV dẫn dắt đưa ra các thao tác với tệp Trình

chiếu Slide các thao tác với tệp

- Gắn tên tệp cho biến tệp

- Mở tệp để đọc/ghi dữ liệu

- Đọc/ghi dữ liệu:

- Đóng tệp

Hoạt động 3: Khai báo biến tệp

1 Mục tiêu: Biết cách khai báo biến tệp

2 Phương pháp/ kĩ thuật: Đàm thoại, vấn đáp

3 Phương thức tổ chức: Cá nhân

5 Sản phẩm: HS nắm được cách khai báo biến tệp.

+ GV: Ta xét cách khai báo, thao tác với tệp văn

bản trong PASCAL

+ GV: Dựa vào chương trình mẫu trên bảng

phụ, đưa ra ví dụ về khai báo biến tệp: Var

f1,f2:text;

-> Yêu cầu học sinh nêu cú pháp khai báo tệp

+ GV:Trình chiếu Slide khai báo biến tệp

+ GV: Hãy khai báo ba biến f,f1,f2

+ HS: Trả lời

- Khai báo biến tệp văn bản có dạng:

Var <Tên biến tệp> : text;

+ HS: Nghe giảng, quan sát và ghi chép

+ HS: Trả lời: Var f,f1,f2:text;

Hoạt động 4: Các thao tác với tệp

1 Mục tiêu: Biết các thao tác với tệp:

Trang 6

+ Gắn tên tệp cho biến tệp + Mở tệp để đọc/ghi dữ liệu + Đọc dữ liệu từ tệp

+ Ghi dữ liệu ra tệp + Đóng tệp

2 Phương pháp/ kĩ thuật: Đàm thoại, vấn đáp, thảo luận nhóm, rèn tư duy phân tích.

5 Sản phẩm: HS biết và vận dụng được các thao tác với tệp.

+ GV: Dưa vào chương trình mẫu trên bảng phụ,

phân tích và đưa ra sơ đồ thao tác với tệp

-> GV trình chiếu sơ đồ Yêu cầu HS Quan sát

+ GV: Gắn tên tệp cho biến tệp thực chất là tìm

một đại diện cho tệp trong chương trình

- Biến tệp là đại diện cho tệp trong chương trình,

mọi thao tác làm việc với biến tệp trong chương

trình chính là làm việc với tệp trên đĩa

+ GV: Dựa vào chương trình mẫu trên bảng phụ,

đưa ra 2 câu lệnh gắn tên tệp cho biến tệp:

-> Yêu cầu học sinh nêu thủ tục gắn tên tệp cho

biến tệp?

+ GV: Trình chiếu Slide gắn tên tệp cho biến tệp,

giải thích thủ tục

+ GV: Lấy ví dụ với tên tệp là hằng xâu (VD1,2)

và biến xâu (VD3) Nếu tệp không nằm trong thư

mục BIN thì cần chỉ ra đường dẫn:

+ HS: Quan sát sơ đồ thao tác với tệp:

a) Gắn tên tệp:

+ HS: Trả lời

- Thủ tục:

ASSIGN(<biến tệp>,<tên tệp>);

- Trong đó:

+ Tên tệp là biến xâu hoặc hằng xâu.

+ Độ dài lớn nhất của tên tệp là 79 kí tự + Tên tệp có thể là đường dẫn chứa ổ đĩa danh sách thư mục chứa tệp, cuối cùng là tệp.

+ HS: Quan sát:

- Ví dụ:

(1) assign(f1,’BAITAP.INT’);

(2) assign(f2,’BAITAP.OUT’);

(3) Var s:string;

…

Gắn tên tệp

Mở tệp để ghi Ghi DL ra tệp

Mở tệp để đọc Đọc DL từ tệp Đóng tệp

Trang 7

+ GV: Việc liên kết biến tệp với tên tệp chỉ kết

thúc khi có một lời gọi assign khác với biến tệp

đó

+ GV: Giải thích trước khi mở tệp, biến tệp phải

được gắn tên tệp bằng thủ tục assign Và có 2

cách mở tệp: mở tệp để đọc và mở tệp để ghi

đưa ra câu lệnh mở tệp để đọc dữ liệu:

reset(f1);

 Yêu cầu học sinh nêu thủ tục mở tệp để

đọc dữ liệu?

+ GV: Nhận xét và trình chiếu Slide mở tệp để

đọc dữ liệu, lấy ví dụ minh họa

+ GV: Hiện tượng gì xảy ra khi tệp cần mở chưa

có trên đĩa?

+ GV: Nếu tệp cần mở chưa tồn tại trên đĩa thì ta

cần phải tạo GV đưa ra cách tạo tệp văn bản:

- C1: Tạo trên Turbo Pascal

- C2: Tạo trên Notepad

+ GV: Thao tác tạo tệp văn bản mẫu trên Turbo

Pascal

s:=’D:\TP\BAITAP.INP’;

assign(f,s);

b) Mở tệp:

*) Mở tệp để đọc dữ liệu:

HS: Suy nghĩ và trả lời

- Thủ tục: RESET (<biến tệp>);

+ HS: Quan sát ví dụ:

+ Ví dụ 1:

reset(f1);

+ Ví dụ 2:

assign(f,’D:\TRAI.TXT’);

reset(f);

+ HS: Trả lời: Máy sẽ báo lỗi chưa tìm thấy tệp Khi gọi thủ tục reset, nếu trong máy tính chưa có tệp nào có tên BAITAP.INT (trong thư mục BIN của TP), thì máy sẽ báo lỗi chưa tìm thấy tệp

+ HS: Nghe giảng

*) Mở tệp để ghi dữ liệu:

+ HS: Suy nghĩ và trả lời

- Thủ tục: REWRITE (<biến tệp>);

+ HS: Quan sát ví dụ:

Trang 8

đưa ra câu lệnh mở tệp để ghi dữ liệu:

rewrite(f2);

-> Yêu cầu học sinh nêu thủ tục mở tệp để ghi dữ

liệu?

+ GV: Nhận xét và trình chiếu Slide mở tệp để

ghi dữ liệu, lấy ví dụ minh họa

+ GV: Khi tệp cần mở để ghi dữ liệu chưa có

trên đĩa thì tệp sẽ được tạo rỗng, nếu đã có thì

nội dung cũ bị xóa để chuẩn bị ghi dữ liệu mới

+ GV: Sau khi mở tệp để đọc dữ liệu, ta tiến

hành đọc dữ liệu từ tệp

Dựa vào chương trình mẫu trên bảng phụ, đưa ra

câu lệnh đọc dữ liệu từ tệp:

readln(f1,a,b);

-> Đọc giá trị từ tệp f1(mỗi cặp giá trị trên 1

dòng) vào 2 biến a,b.

Hỏi: Nêu thủ tục đọc dữ liệu từ tệp?

+ GV: Trình chiếu Slide ‘Đọc dữ liệu từ tệp’, lấy

ví dụ minh họa

- Ví dụ:

ASSIGN(f, ‘D:\TP\BAITAP.INP’);

RESET (f);

READ (f,x,y);

+ GV: Giải thích:

- Danh sách biến là một hoặc nhiều biến đơn

- Các dữ liệu cần đọc trong tệp gán vào danh

sách biến phải lần lượt có kiểu dữ liệu tương ứng

với kiểu dữ liệu của biến trong danh sách biến

Đặc biệt chú ý: Các dữ liệu cần đọc trong tệp

gán vào danh sách biến phải lần lượt có kiểu dữ

liệu tương ứng với kiểu dữ liệu của biến trong

danh sách biến (Lấy ví dụ).

+ GV: Giải thích khi nào dùng lệnh read, khi nào

dùng lệnh readln

- Ví dụ 1:

reset(f2);

- Ví dụ 2:

assign(f,’D:\TP\BAITAP.INP’);

rewrite(f);

c Đọc/ghi tệp văn bản:

*) Thủ tục đọc dữ liệu từ tệp:

+ HS: Tư duy và trả lời

READ(<biến tệp>, <Danh sách biến>); READLN (<biến tệp>, <Danh sách biến>);

+ HS: Nghe giảng, quan sát và ghi chép.

*) Thủ tục ghi dữ liệu ra tệp:

+ HS: Tư duy và trả lời

WRITE(<biến tệp>, <Danh sách kết quả>); WRITELN(<biến tệp>, <Danh sách kết

Trang 9

+ GV: Sau khi mở tệp để ghi dữ liệu, ta tiến hành

ghi dữ liệu ra tệp

Dựa vào chương trình mẫu trên bảng phụ, đưa ra

câu lệnh ghi dữ liệu ra tệp:

writeln(f2,c);

-> Ghi giá trị c ra tệp f2.

Hỏi: Nêu thủ tục ghi dữ liệu ra tệp?

+ GV: Trình chiếu Slide ‘Ghi dữ liệu ra tệp’, lấy

ví dụ minh họa

- Ví dụ:

ASSIGN(f, ‘D:\TP\BAITAP.INP’);

REWRITE (f);

a:=3; b:=5;

WRITE (f,a,’ ‘,b);

Hỏi: Kết quả trong tệp f thì a=?, b=?

+ GV: Nhận xét Giải thích cho HS hiểu khi nào

dùng lệnh write, khi nào dùng lệnh writeln

đưa ra câu lệnh đóng tệp:

Close(f1);

Close(f2);

Hỏi: Nêu thủ tục đóng tệp?

+ GV: Trình chiếu Slide ‘Đóng tệp’, lấy ví dụ

minh họa và giải thích vì sao cần đóng tệp

+ GV: Trình chiếu Slide ‘Một số hàm chuẩn

thường dùng’

+ GV: Dựa vào chương trình mẫu trên bảng phụ

Lấy ví dụ về câu lệnh có sử dụng hàm EOF

while not eof(f1) do

-> Chừng nào con trỏ tệp chưa chỉ vị trí cuối tệp

thì còn thực hiện …

quả>);

- Trong đó: Danh sách kết quả gồm một hay nhiều phần tử Phần tử có thể là biến, hằng xâu hoặc biểu thức

+ HS: Trả lời

d) Đóng tệp.

+ HS: Trả lời:

- Thủ tục đóng tệp:

CLOSE(<biến tệp>);

- Ví dụ:

Close(f1);

Close(f2);

e) Một số hàm chuẩn thường dùng.

+ HS: Quan sát và ghi chép

EOF(<biến tệp>)

Cho giá trị đúng nếu con trỏ đang chỉ tới cuối tệp.

EOLN(<biến tệp>)

Cho giá trị đúng nếu con trỏ đang chỉ tới cuối dòng.

C Vận dụng:

Hoạt động 5: Trả lời các câu hỏi trắc nghiệm sau:

1 Mục tiêu: Hiểu rõ về kiểu dữ liệu tệp.

3 Phương thức tổ chức: Nhóm

Trang 10

5 Sản phẩm: HS trả lời được các câu hỏi trắc nghiệm về kiểu dữ liệu tệp.

Câu hỏi trắc nghiệm

Câu 1: Kiểu dữ liệu tệp được lưu trữ?

a) Ở bộ nhớ trong RAM

b) Ở bộ nhớ trong ROM

c) Ở bộ nhớ ngoài

d) Chỉ ở đĩa cứng

Câu 2: Để gắn tên tệp Vidu.txt cho biến tệp f, phương án nào sau đây là đúng?

Giải thích? Sửa câu sai lại cho đúng: a) assign(f,Vidu.txt);

b) assign(f,'Vidu.txt');

c) var s:string;

s:=Vidu.txt;

assign(f,s);

d) assign('Vidu.txt',f);

Câu 3: Chọn Đúng/Sai cho các câu sau (Giải thích):

a) assign(f1,'BAITAP.INT'); reset('f1');

b) assign(f2,'TEP.TXT'); rewrite(f2);

c) Đọc dữ liệu từ tệp f1 vào 4 biến a,b,c,d; ta dùng lệnh readln(f1,a,b,c,d);

d) Hàm EOLN (f) cho giá trị TRUE nếu con trỏ đang ở cuối tệp f

Chia lớp thành 3 nhóm, phát phiếu học tập cho các nhóm:

+ Nhóm 1: Hoàn thành câu 1

+ GV: Trình chiếu nội dung của phiếu học tập, gọi học sinh chữa bài theo nhóm và kết luận nhóm nào nhanh hơn

+ HS: Hoạt động nhóm để hoàn thành phiếu học tập

D Hoạt động tìm tòi, mở rộng:

Hoạt động 6: Lập trình giải bài toán

1 Mục tiêu: Hiểu rõ về kiểu dữ liệu tệp.

4 Phương tiện dạy học: SGK, máy tính,

5 Sản phẩm: Hoàn thành chương trình

Nội dung hoạt động

Cho tệp văn bản Songuyen.inp chứa liên tiếp các số nguyên (các số cách nhau bởi dấu cách) Hãy đưa ra tệp Songuyen.out các số lẻ liên tiếp trong tệp Songuyen.inp

6 3 4 8 2 10 7 5 3 3 7 5 3

Định dạng
Số trang	11
Dung lượng	143,5 KB