Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm để dạy học thơ hai cư trong chương trình ngữ văn 10 nâng cao ở THPT (Luận văn thạc sĩ)

Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm để dạy học thơ hai cư trong chương trình ngữ văn 10 nâng cao ở THPT (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm để dạy học thơ hai cư trong chương trình ngữ văn 10 nâng cao ở THPT (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm để dạy học thơ hai cư trong chương trình ngữ văn 10 nâng cao ở THPT (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm để dạy học thơ hai cư trong chương trình ngữ văn 10 nâng cao ở THPT (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm để dạy học thơ hai cư trong chương trình ngữ văn 10 nâng cao ở THPT (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm để dạy học thơ hai cư trong chương trình ngữ văn 10 nâng cao ở THPT (Luận văn thạc sĩ)Vận dụng phương pháp hoạt động nhóm để dạy học thơ hai cư trong chương trình ngữ văn 10 nâng cao ở THPT (Luận văn thạc sĩ)

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BẾ LAN DUNG

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM

ĐỂ DẠY HỌC THƠ HAI-CƯ TRONG CHƯƠNG TRÌNH

NGỮ VĂN 10 NÂNG CAO Ở THPT

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BẾ LAN DUNG

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM

ĐỂ DẠY HỌC THƠ HAI-CƯ TRONG CHƯƠNG TRÌNH

NGỮ VĂN 10 NÂNG CAO Ở THPT Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Nguyễn Thanh Hùng

THÁI NGUYÊN - 2015

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN i http://www.lrc-tnu.edu.vn/

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công

bố trong bất kì công trình nào khác Các thông tin, số liệu trích dẫn trong luận văn đều đã được trích rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Bế Lan Dung XÁC NHẬN CỦA

KHOA CHUYÊN MÔN

XÁC NHẬN CỦA CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

GS.TS Nguyễn Thanh Hùng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN ii http://www.lrc-tnu.edu.vn/

LỜI CẢM ƠN

Để luận văn hoàn thành và được phép bảo vệ, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của nhiều cá nhân và đơn vị Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết

ơn chân thành, sâu sắc đến:

- Giảng viên hướng dẫn GS.TS Nguyễn Thanh Hùng - người đã dành nhiều thời gian quý báu để hướng dẫn, góp ý, chia sẻ giúp tôi có định hướng đúng trong suốt thời gian thực hiện luận văn

- Thầy, cô phản biện - những người đã góp ý chân thành, thẳng thắn để tôi hoàn thiện luận văn hơn

- Các thầy cô giảng dạy lớp Lí luận và phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt K21 - đã giúp tôi có nền tảng kiến thức để thực hiện luận văn

- Trường trung học phổ thông Chuyên - Tuyên Quang đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình khảo sát, thực nghiệm

- Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến những người thân luôn động viên, khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp chúng tôi hoàn thành luận văn

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Bế Lan Dung

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN iii http://www.lrc-tnu.edu.vn/

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Đóng góp mới của luận văn 9

7 Cấu trúc luận văn 10

PHẦN NỘI DUNG 11

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 11

1.1 Cơ sở lí luận 11

1.1.1 Khái quát về thơ hai-cư 11

1.1.2 Thơ hai-cư của nhà thơ Ma-su-ô Ba-sô và nhà thơ Yô-sa Bu-son 31

1.2 Cơ sở thực tiễn 33

1.2.1 Thơ hai-cư trong chương trình THPT và sách giáo khoa Việt Nam hiện nay 33

1.2.2 Thực trạng việc dạy học thơ hai-cư ở trường THPT 35

1.2.3 Hứng thú nhận thức thơ hai-cư của học sinh và khả năng dạy học thơ hai-cư của giáo viên ở trường THPT Chuyên - Tuyên Quang 36

Chương 2: ĐỊNH HƯỚNG HỌC SINH ĐỌC HIỂU THƠ HAI-CƯ TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN 10 CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO BẰNG PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM 49

2.1 Dạy học tác phẩm văn chương là quá trình định hướng cho HS cách thức đọc hiểu tác phẩm 49

2.1.1 Khái quát về vấn đề đọc hiểu 49

2.1.2 Hoạt động đọc hiểu văn chương là một quá trình nhận thức chủ động, tích cực và sáng tạo để chiếm lĩnh giá trị nhân sinh và giá trị nghệ thuật của tác phẩm 51

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN iv http://www.lrc-tnu.edu.vn/

2.1.3 Phương pháp đọc hiểu tác phẩm văn chương 52

2.2 Định hướng học sinh cách thức đọc hiểu tác phẩm văn học nước ngoài 56

2.2.1 Đọc hiểu văn bản VHNN qua bản dịch (dịch nghĩa, dịch thơ) nhưng phải đảm bảo tinh thần, giá trị nguyên tác 56

2.2.2 Đọc hiểu văn bản VHNN đảm bảo đặc trưng văn hóa, hướng tới tính dân tộc và tính nhân loại 57

2.2.3 Đọc hiểu VHNN theo đúng đặc trưng thể loại 57

2.2.4 Đọc hiểu tác phẩm VHNN theo tinh thần tích hợp 58

2.3 Định hướng học sinh đọc hiểu thơ Hai-cư theo phương pháp hoạt động nhóm 60

2.3.1 Khái quát về phương pháp hoạt động nhóm 60

2.3.2 Định hướng đọc hiểu thơ hai-cư theo phương pháp hoạt động nhóm 66

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 72

3.1 Mục đích thực nghiệm 72

3.2 Đối tượng, thời gian và địa bàn thực nghiệm 73

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm 73

3.2.2 Thời gian thực nghiệm 73

3.2.3 Địa bàn thực nghiệm 73

3.3 Thiết kế giáo án thực nghiệm 73

3.4 Dạy thực nghiệm và dạy đối chứng 89

3.5 Đánh giá kết quả thực nghiệm 90

3.5.1 Lập bảng so sánh đối chiếu kết quả dạy thực nghiệm theo đề tài và dạy đối chứng 90

3.5.2 Thu thập kết quả kiểm tra đánh giá học sinh sau khi dạy thực nghiệm 91

3.5.3 Đánh giá những ưu điểm và tồn tại sau khi thực nghiệm đề tài 93

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 96

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN iv http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 1 http://www.lrc-tnu.edu.vn/

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thơ hai-cư của Nhật Bản là một phần tài sản trong kho tàng văn hóa Á Đông vĩ đại và giàu sang Ra đời từ khoảng thế kỉ XIII, đến thế kỷ XVII thì nó phát triển rực rỡ, lên đến đỉnh cao trở thành một nghệ thuật quan trọng của Nhật Cho đến tận bây giờ, thơ hai-cư vẫn không hề lạc hậu mà còn được xem

là một nghệ thuật rất hiện đại, là thứ thơ cổ điển có ảnh hưởng đáng kể đối với

thơ ca hiện đại thế giới

Thơ hai-cư dung hợp và kết tinh nhiều giá trị trong những dòng văn hóa thấm sâu của phương Đông từ Ấn đến Nhật Vì vậy ta thấy trong thể thơ có dạng nhỏ nhắn ít lời này tinh thần Phật giáo, hơi thở Thiền mà ta vẫn bắt gặp trong thơ văn Lý Trần của ta Ngoài ra, hai-cư còn phảng phất hương sắc của nghệ thuật cắm hoa ikebana và không khí trà đạo chanoyu phát triển từ thế kỷ XIV với tinh thần căn bản là chân phương, hòa điệu và thanh tịnh Hai-cư chừng như cũng giấu trong nó vẻ u huyền của kịch mặt nạ Nô

Hai-cư là thể thơ Thiền độc đáo, giàu tính trí tuệ và tinh thần nhân văn

Vì lẽ đó, thể thơ này đã được dịch ra nhiều thứ tiếng và trở nên gần gũi với bạn đọc khắp nơi trên thế giới Ở Việt Nam, thơ hai-cư đã được đưa vào chương trình học lớp 10 THPT nhằm giúp học sinh có cái nhìn phong phú hơn về văn học Nhật nói riêng và văn học thế giới nói chung Trong bộ sách giáo khoa lớp

10 chương trình cơ bản, học sinh được đọc thêm sáu bài thơ hai-cư của nhà thơ Ma-su-ô Ba-sô Còn trong bộ sách giáo khoa lớp 10 chương trình Nâng cao, học sinh được đọc hiểu 6 bài thơ hai-cư của hai tác giả tiêu biểu là Ma-su-ô Ba-sô và Yô-sa Bu-son Đối với học sinh, đây là một thể thơ mới, lạ, không dễ cảm nhận Mỗi bài thơ là một tình huống, một khung cảnh, một tâm trạng mà nếu ta không

có những kiến thức cơ bản về thể thơ, về hoàn cảnh ra đời và điển tích làm nền cho bài thơ ấy ta không thể cảm nhận hết được cái hay, cái đẹp, sự vi diệu của tác phẩm Hơn nữa, thời lượng dành cho việc đọc hiểu mảng thơ này không

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 2 http://www.lrc-tnu.edu.vn/

nhiều Ở chương trình nâng cao, chỉ trong hai tiết học, giáo viên phải định hướng làm sao để học sinh hiểu được giá trị của sáu bài thơ hai-cư nói riêng và từ đó cảm nhận được vẻ đẹp của thơ hai-cư nói chung Đó quả là một việc làm khó khăn Nếu giáo viên chỉ sử dụng phương pháp dạy học truyền thống là giảng cho học sinh hiểu từng bài thì trước hết, giáo viên sẽ gặp khó khăn trong việc phân

bố thời gian để cung cấp kiến thức cho học sinh Không những thế, phương pháp dạy như vậy cũng khó có thể giúp học sinh phát huy khả năng tìm tòi mở mang kiến thức và phát huy tính chủ động của bản thân trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học Lựa chọn một phương pháp phù hợp để giúp học sinh tích cực tự học, chủ động chiếm lĩnh kiến thức bài học không phải là điều dễ dàng

Với những lí do như trên, tôi mạnh dạn đưa ra vấn đề nghiên cứu: "Vận

dụng phương pháp hoạt động nhóm để dạy học thơ hai-cư trong chương trình Ngữ Văn 10 Nâng cao ở THPT"

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Lịch sử nghiên cứu thơ hai-cư ở Việt Nam

Nền văn học Nhật Bản nói chung, thơ hai-cư nói riêng từ lâu đã được nhiều dịch giả, giới nghiên cứu và bạn đọc trên thế giới quan tâm, trong đó có Việt Nam Do nhu cầu tìm hiểu tinh hoa của nền văn học Nhật Bản đã phát sinh

từ nhà trường và xã hội mà nó được đón nhận một cách nồng nhiệt

Thơ hai-cư đến với người Việt bước đầu là từ dịch thơ rồi đi đến khám phá nguyên lý thơ và sau cùng là sáng tác thơ theo thể hai-cư bằng tiếng Việt Các nhà nghiên cứu đã nỗ lực không ngừng để đưa thơ hai-cư đến gần chúng ta hơn như các cuốn sách, giáo trình, chuyên luận, chuyên khảo của một số nhà nghiên cứu, dịch giả tiêu biểu như: Phan Nhật Chiêu, Lê Thiện Dũng, Đoàn Lê Giang, Lưu Đức Trung Nhật Chiêu là người có đóng góp to lớn trong việc chuyển tải tâm hồn Nhật đến người Việt với nhiều công trình nghiên cứu về văn

học văn hoá Nhật Bản như: Thơ ca Nhật Bản [7], Văn học Nhật Bản từ khởi

thuỷ đến 1868 [8], Ba nghìn thế giới thơm [9], Nhật Bản trong chiếc gương

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 3 http://www.lrc-tnu.edu.vn/

soi [10]…Ngoài ra còn một số nhà nghiên cứu khác như: Lê Từ Hiển và Lưu

Đức Trung với tác phẩm: Hai-cư - Hoa thời gian [17]

Hai công trình đáng chú ý mang tính chuyên sâu về thơ hai-cư là hai

cuốn sách Ba nghìn thế giới thơm [9] , Hai-cư - hoa thời gian [17] Cuốn sách Ba nghìn thế giới thơm của Nhật Chiêu đã tập hợp gần như đầy đủ các

bài báo, tạp chí mà ông đã từng viết và đăng tải liên quan đến thơ hai-cư và thơ

Nhật Bản Còn cuốn Hai-cư - Hoa thời gian của Lê Từ Hiển và Lưu Đức

Trung thì cung cấp một số kiến thức cơ bản về thơ hai-cư (nguồn gốc, cảm thức thẩm mỹ, cấu trúc, thiên nhiên…) và một vài định hướng tiếp cận mang tính gợi ý (tích hợp - so sánh về mặt thể loại, tri thức cửa sổ văn hóa) cho việc tiếp cận thể loại thơ này trong chương trình THPT Cuốn sách được chia làm ba phần với những nội dung chính: Vài định hướng tiếp cận thơ hai-cư trong chương trình THPT; Hương sắc hai-cư - những nẻo đường góp nhặt và Dạo bước vườn thơ Có thể nói, hai cuốn sách là những tài liệu tham khảo hữu ích cho những ai yêu và muốn tìm hiểu về thể thơ độc đáo này

Và gần đây vào tháng 11 năm 2013, chúng ta còn thấy có bài viết Thơ

hai-cư, một sáng tạo nhỏ nhắn mang tầm vóc lớn lao của GS.TS Nguyễn

Thanh Hùng đăng trên Tạp chí Thơ của Hội nhà văn Việt Nam Bài viết đã đi

sâu nghiên cứu nguồn gốc ra đời và những đặc sắc của thơ hai-cư trong mối liên hệ chặt chẽ với văn hóa Thiền Nhật Bản Bài viết còn tập trung nghiên cứu chiều sâu triết học của thơ hai-cư tương dung với tư tưởng và tư duy nhân loại Đồng thời, tác giả cũng đặt vấn đề về cách đọc hiểu thơ hai-cư hiệu quả Đó thực sự là một nghiên cứu mới mẻ và toàn diện về lí thuyết thơ hai-cư

Ngoài ra, còn có những bài báo đăng trên các tạp chí trong nước cũng

nghiên cứu về thơ hai-cư trên nhiều khía cạnh như: “Phác thảo những nét tương đồng và dị biệt của ba thể thơ: Tuyệt cú, hai-cư và lục bát” trong cuốn

Văn học so sánh, nghiên cứu và triển vọng [24], Nguyễn Thị Thanh Chung

với So sánh chất Thiền trong thơ hai-cư Nhật Bản và thơ mang màu sắc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 4 http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Thiền tông ở Việt Nam [11]; Hà Văn Lưỡng với Sự biểu hiện của cái “tĩnh”

và “động” trong thơ Trần Nhân Tông và thơ Hai-cư của M.Ba-sô [21],

Nguyễn Thị Thanh Xuân với Hai-cư - Lục bát, một vài ghi nhận [34] Nhìn

chung, các bài báo đều thông qua so sánh đối chiếu một số thể thơ để hướng đến những khám phá mới trong quá trình tìm hiểu mối liên quan và ảnh hưởng

của các nền văn học dân tộc trên thế giới trên nhiều bình diện Đó là các bình

diện: thi pháp lịch sử, hệ thống chủ đề - đề tài, ngôn ngữ, hệ thống hình tượng trung tâm, hệ thống quan niệm văn học, hệ thống thể loại, dịch thuật…; Và cũng qua đó để đi đến khẳng định những khám phá mới về thể thơ hai-cư, đặc biệt là về phương diện nghệ thuật như: tính ngắn gọn, kiệm lời, kết cấu bỏ lửng

tạo khoảng trống Trong bài Cấu trúc nghệ thuật thơ hai-cư [18], tác giả

Nguyễn Tuấn Khanh cũng trình bày khái quát về nguồn gốc, đặc điểm thể loại

và nhận xét về cấu trúc thơ hai-cư như sau: “Vì thơ hai-cư ngắn hơn tất cả các thể thơ khác nên nó phải tập trung tất cả năng lực của mình vào việc gợi cảm

có khi còn hơn các thể loại khác rất nhiều Hai-cư rất giống loại tranh thủy mặc mà người Nhật ưa chuộng” [tr62] Ngoài ra, hàng loạt các bài viết như:

Tìm hiểu thơ hai-cư Nhật Bản [5], Cảm nhận về thơ hai-cư [29], Thế giới trong thơ hai-cư [22], Một số đặc điểm của thơ hai-cư Nhận Bản [20], cũng

đã góp phần cung cấp thêm cho người đọc nhiều tri thức về thơ hai-cư

Cũng không thể không kể đến những đóng góp của một số nhà nghiên cứu

đã dịch các tác phẩm, các công trình, cuốn sách về thơ hai-cư của các tác giả nước ngoài, giúp độc giả có thêm nhiều tài liệu quý để nghiên cứu tham khảo, bổ sung hiểu biết về thể thơ độc đáo này Phan Nhật Chiêu và Lưu Đức Trung là hai

tác giả có công đầu trong việc dịch những tác phẩm thơ hai-cư như: Ba-sô và thơ

hai-cư [6] bản dịch Hài cú nhập môn [36] ,

Nhìn nhận một cách khách quan, có thể thấy lịch sử nghiên cứu thơ

hai-cư ở Việt Nam đang dừng lại ở một mức độ khiêm tốn với lượng sách ít ỏi

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 5 http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Những công trình nghiên cứu, viết sách, viết báo và dịch thuật của các tác giả

kể trên đã cung cấp một cái nhìn tương đối toàn diện về thơ hai-cư trên cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật Nhưng cũng cho thấy những công trình nghiên cứu về việc phương pháp dạy học thơ hai-cư như thế nào trong nhà trường phổ thông quả thực còn rất thiếu Điều này gây khó khăn rất lớn cho giáo viên THPT vì thiếu những định hướng tiếp nhận và phương pháp dạy học hiệu quả cho một nội dung vừa mới vừa khó như thơ hai-cư

2.2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề giảng dạy thơ hai-cư ở Việt Nam

Thơ hai-cư là một trong những thể loại văn học độc đáo của Nhật Bản, là

“tâm hồn Nhật Bản” bởi nó thể hiện tính xuyên suốt truyền thống trong văn hóa Nhật Từ những năm 50 của thế kỉ XX, thể thơ này đã vượt ra ngoài biên giới Nhật Bản và hiện nay đã trở thành một thể thơ quốc tế Nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa thơ hai-cư vào chương trình giảng dạy trong nhà trường (kể cả Mĩ

và các nước Hồi giáo) Bởi thế, việc dạy và học thơ hai-cư hiện nay đang rất được quan tâm

Ở nước ta, dù nằm trong cùng vùng văn hóa với Nhật (văn hóa phương Đông), nhưng do những nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau, việc giao lưu văn hóa với Nhật (nhất là về văn học) vẫn còn rất hạn chế Phải đến những năm gần đây, trong xu thế hội nhập, mối quan hệ giao lưu này mới thật

sự được chú ý Theo đó, thơ hai-cư của Nhật mới bắt đầu được chúng ta biết đến và trong lần thay sách giáo khoa gần đây nhất (năm 2006) đã được chính thức đưa vào chương trình ở cấp Trung học phổ thông Tuy nhiên, thơ hai-cư chỉ chiếm một tỉ lệ rất khiêm nhường (hai tiết cho SGK Ngữ Văn 10 chương trình nâng cao với sáu bài thơ của hai tác giả Ba-sô và Bu-son; một tiết cho SGK Ngữ văn 10 chương trình cơ bản Và đến năm 2011, theo chương trình giảm tải kiến thức của Bộ GD&ĐT, tiết học chính khóa về thơ hai-cư ở chương trình cơ bản chuyển thành tiết đọc thêm) bởi nó thuộc phần những nội dung mới và khó, không chỉ đối với học sinh mà ngay cả đối với giáo viên Chính vì

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 6 http://www.lrc-tnu.edu.vn/

thế, đòi hỏi một sự nỗ lực, đầu tư khá lớn của giáo viên trong việc tìm kiếm những tài liệu định hướng về cách tiếp cận, phân tích, cắt nghĩa, bình giá thơ hai-cư đồng thời định hướng về cách dạy học đọc hiểu phần thơ hai-cư này

Hai-cư - Hoa thời gian [17], cuốn sách của Lê Từ Hiển (Giảng viên

Khoa Ngữ văn - Trường Đại học Quy Nhơn) và PGS Lưu Đức Trung (Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh) là một tài liệu cần thiết đối với cả GV và HS Mục tiêu đầu tiên của cuốn sách là cung cấp một số kiến thức

cơ bản về thơ hai-cư (nguồn gốc, cảm thức thẩm mỹ, cấu trúc, thiên nhiên…)

và một vài định hướng tiếp cận mang tính gợi ý (tích hợp - so sánh về mặt thể loại, tri thức cửa sổ văn hóa) cho việc tiếp cận thể loại thơ này trong chương trình trung học phổ thông Bản thân mục tiêu này là đáng quý, bởi có một thực

tế cho thấy tuy thơ hai-cư đã được đưa vào chương trình ngữ văn THPT và nằm trong phần “những nội dung mới và khó trong sách Ngữ văn 10” nhưng số đầu sách tham khảo mang tính quy phạm về thể loại thơ này, cho cả giáo viên, sinh viên sư phạm và học sinh rất ít Lâu nay, những cuốn sách viết về thơ hai-cư như

Nhật Bản trong chiếc gương soi [10], Tìm hiểu thơ hai-cư Nhật Bản [5], Cảm nhận về thơ hai-cư [29] vẫn dừng ở mức độ giới thiệu hoặc thiên về cảm nhận

thơ hai-cư trong dòng chảy chung văn học Nhật Bản Bên cạnh đó, cũng có những tác phẩm thơ hai-cư đã được dịch, nhưng mức độ phổ biến hạn chế

Trên báo “Văn học và tuổi trẻ” (Số tháng 4/2009), tác giả Lưu Đức Trung tiếp tục đưa ra một số định hướng tiếp cận thơ hai-cư trong chương trình Ngữ Văn THPT theo bốn bước: Tích hợp văn hóa, tiếp cận văn bản, so sánh đối chiếu, vận dụng - thực hành

Một số ít luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học Văn cũng đã chọn thơ hai-cư làm đề tài nghiên cứu như:

Định hướng dạy học thơ hai-cư ở lớp 10 THPT từ góc nhìn văn hóa [1], Dạy học thơ hai-cư trong quan hệ so sánh với thơ Thiền Việt Nam [32], Dạy học thơ hai-cư theo thể loại ở trường THPT [2] Trong đó, các tác giả đều khẳng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 7 http://www.lrc-tnu.edu.vn/

định thơ hai-cư là một thể thơ độc đáo, thấm đẫm tinh thần Thiền tông và tinh thần văn hóa phương Đông nhưng cũng là thể thơ rất khó đối với khả năng nhận thức của học sinh THPT vì nhiều nguyên nhân Bởi thế, mỗi tác giả đã đưa ra những định hướng riêng về dạy học thơ hai-cư cho học sinh: từ góc nhìn văn hóa, trong quan hệ với thơ Thiền Việt Nam, từ góc độ đặc trưng thể loại

Ta còn có thể kể đến cuốn Ba-sô và thơ hai-cư của nhà nghiên cứu Nhật

Chiêu Cuốn sách đã gợi ý phương hướng cảm thụ thơ hai-cư: “Muốn cảm thụ được một bài thơ hai-cư, muốn biết được cái hay, cái đẹp khác thường của nó, cần tới một nỗ lực cảm thụ bằng trí tưởng tượng phong phú và phóng khoáng, bằng sự suy tưởng gắn liền với việc khai thác các hình ảnh thị giác, thính giác, kết hợp với sự hiểu biết về văn hóa Nhật Bản”[6]

Có nhiều nhà nghiên cứu cũng đã đưa ra những ý kiến của mình về giảng

dạy thơ hai-cư Tác giả Hoàng Hữu Bội trong cuốn Thiết kế dạy học Ngữ văn

10 [4] đã đề cập đến phương pháp giảng dạy các bài thơ hai-cư trong chương

trình theo đặc trưng thể loại của nó, có kết hợp với các phương pháp giảng dạy truyền thống (diễn giảng, giảng bình) với các phương pháp dạy học hiện đại (đọc sáng tạo, tái hiện, gợi tìm)

Điểm qua các công trình, tài liệu nghiên cứu về thơ hai-cư, ta thấy các tác giả trên khi định hướng tìm hiểu về thơ hai-cư trên đây chủ yếu thiên về góc độ

đi từ đặc trưng thể loại thơ hai-cư hay cách cảm cách hiểu thơ hai-cư trên cơ sở

so sánh với những thể thơ khác mà chưa có nhiều công trình đề cập đến vấn đề lựa chọn phương pháp tối ưu để dạy một số lượng khá nhiều bài thơ hai-cư trong một thời lượng giới hạn trên lớp (4 bài thơ hai-cư của Ba-sô ở SGK Văn 10 cơ bản học trong một tiết Đọc thêm theo chương trình giảm tải của Bộ GD&ĐT và

3 bài thơ hai-cư của Ba-sô, 3 bài thơ hai-cư của Bu-son ở SGK Ngữ văn 10 nâng cao trong 2 tiết) Bởi thế, trên cương vị là một giáo viên THPT, chúng tôi muốn giúp học sinh có cái nhìn đầy đủ và toàn diện hơn về một thể thơ độc đáo nhất thế giới, từ đó hiểu thêm về văn hóa Nhật Bản và văn hóa phương Đông qua việc góp thêm một cách dạy thơ hai-cư phù hợp với nội dung và thời lượng chương

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full