Giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước thực tiễn trên địa bàn tỉnh hà nam

Tình hình nghiên cứu đề tài Vấn đề giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước đã dành được mối quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả, thông qua nhiều công trình, bài viết được

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

VŨ THỊ VÂN DUNG

GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC –

THỰC TIỄN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM

Chuyên ngành: Luật Hành chính

Mã số: 60 38 20

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Phạm Hồng Quang

HÀ NỘI - 2012

Trong quá trình học tập chương trình thạc sĩ chuyên ngành Luật Hành chính tại trường Đại học Luật Hà Nội, tôi đã được các thầy, cô truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm bổ ích

Với sự hướng dẫn tận tình của TS Phạm Hồng Quang và các thầy, cô,

sự quan tâm giúp đỡ của gia đình; sau quá trình nỗ lực, cố gắng học tập và nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành luận văn thạc sĩ

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đối với TS Phạm Hồng Quang, người đã trực tiếp dành nhiều thời gian, kiến thức và nhiệt huyết để hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo, các thầy cô giáo và tập thể cán bộ giảng viên Khoa Sau đại học – Trường Đại học Luật Hà Nội đã truyền dạy va tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam và

cơ quan Thanh tra tỉnh Hà Nam đã quan tâm giúp đỡ tôi trong quá trình thực

hiện luận văn

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 7

1.1 Khiếu nại 7

1.1.1 Khái niệm khiếu nại 7

1.1.2 Đặc điểm của khiếu nại 10

1.2 Giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước 14

1.2.1 Khái niệm giải quyết khiếu nại 14

1.2.2 Một số nguyên tắc của việc giải quyết khiếu nại 15

1.3 Thẩm quyền và thủ tục giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước 18

1.3.1 Thẩm quyền giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà

nước 18

1.3.2 Thủ tục giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước

21

1.3.3 Thời hiệu khiếu nại và thời hạn giải quyết khiếu nại 25

1.4 Vai trò của công tác giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước 26

2.1 Tình hình khiếu nại và giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính

nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam 28

2.2 Đánh giá kết quả giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam 30

2.2.1 Ưu điểm 30

2.2.2 Những mặt còn tồn tại 33

2.2.3 Nguyên nhân của những tồn tại 39

2.2.3.1 Nguyên nhân chủ quan 39

2.2.3.2 Nguyên nhân khách quan 41

CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM 49

3.1 Sự cần thiết nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước 49

3.2 Những giải pháp có tính tổ chức – pháp lý 50

3.3 Hoàn thiện pháp luật về giải quyết khiếu nại 58

KẾT LUẬN 68 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

UBND Ủy ban nhân dân

tế, văn hoá, xã hội cũng được công nhận và bảo hộ Trong đó, khiếu nại

là một trong những quyền cơ bản của công dân, được Hiến pháp năm 1992

của nước ta ghi nhận tại Điều 74: “Công dân có quyền khiếu nại, tố cáo với

cơ quan nhà nước có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân hoặc bất cứ cá nhân nào”

Quản lý nhà nước là hoạt động sử dụng quyền lực nhà nước của chủ thể có thẩm quyền tác động đến mọi lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, ảnh hưởng tới các quyền và nghĩa vụ của đối tượng quản lý Mặc dù, nhà nước đã thiết lập các cơ chế kiểm tra, giám sát đối với hoạt động này, nhưng cũng không thể loại trừ hoàn toàn khả năng xâm phạm các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức Vì vậy, khiếu nại là một công cụ pháp

lý hữu hiệu để công dân bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình Khiếu nại

là hình thức dân chủ trực tiếp để nhân dân tham gia quản lý nhà nước, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng trong sạch và vững mạnh

Với vai trò quan trọng như vậy, trong những năm qua, Đảng

và nhà nước ta đặc biệt quan tâm và không ngừng hoàn thiện pháp luật về

khiếu nại và giải quyết khiếu nại, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công dân thực hiện quyền khiếu nại của mình Năm 1991, Hội đồng Nhà nước đã ban hành Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân Năm 1998, Quốc hội khóa X

đã thông qua Luật khiếu nại, tố cáo; và sửa đổi, bổ sung vào các năm 2004,

2005 Tháng 11 năm 2011 vừa qua, Quốc hội khóa XIII thông qua Luật Khiếu nại có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2012, theo hướng tạo thêm thuận lợi cho công dân trong việc thực hiện quyền khiếu nại, đồng thời nâng cao tính khách quan, dân chủ trong giải quyết khiếu nại, góp phần hạn chế tình trạng khiếu kiện phức tạp, kéo dài

1.2 Cơ sở thực tiễn

Trong những năm qua, công tác giải quyết khiếu nại đã góp phần quan trọng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho cá nhân, tổ chức, đồng thời ổn định tình hình an ninh, chính trị, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội Mỗi năm, các cơ quan hành chính nhà nước, các cấp, các ngành từ trung ương tới địa phương phải tiếp nhận và giải quyết hàng chục nghìn vụ khiếu nại Tuy nhiên, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại của các cơ quan hành chính nhà nước chưa cao Việc giải quyết khiếu nại của cơ quan có thẩm quyền còn chậm trễ, chưa đảm bảo dân chủ, công khai, chưa khách quan, công bằng, hợp lý; tình trạng né tránh, đùn đẩy, chồng chéo trong giải quyết khiếu nại vẫn còn tồn tại Đồng thời, số lượng đơn thư khiếu nại ngày càng gia tăng, tính chất và nội dung khiếu nại ngày càng phức tạp và đa dạng Bên cạnh đó, nhiều quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật không được thi hành nghiêm chỉnh trên thực tế Bởi vậy, tình trạng khiếu nại vượt cấp, đông người, khiếu nại kéo dài ngày càng tăng và tính chất ngày càng phức tạp

Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau, nhưng có thể thấy chủ yếu do sự bất cập, chồng chéo trong hệ thống pháp luật, cơ chế giải quyết khiếu nại còn nhiều hạn chế, bộ máy nhà nước còn cồng kềnh, còn nhiều khiếm khuyết, không đáp ứng được yêu cầu là một

công cụ hữu hiệu giúp cơ quan hành chính nhà nước giải quyết khiếu nại của công dân, tổ chức

Hà Nam là một tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Hồng, nằm ở cửa ngõ phía nam thủ đô Hà Nội Những năm qua, Hà Nam đã có những bước phát triển vượt bậc về kinh tế - xã hội Tuy nhiên, Hà Nam là tỉnh mới được tái lập, kinh tế còn nghèo, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn Bên cạnh đó, hoạt động quản lý nhà nước, quản lý xã hội của chính quyền các cấp từ tỉnh đến cơ sở còn bộc lộ nhiều thiếu sót, khuyết điểm chậm được đổi mới, khắc phục Bởi vậy, tình hình khiếu nại, nhất là trong lĩnh vực quản lý đất đai, quản lý xây dựng cơ bản, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất … diễn ra khá phức tạp Công tác giải quyết khiếu nại của các cơ quan hành chính nhà nước các cấp từ tỉnh đến cơ sở còn nhiều hạn chế Bởi vậy, tình trạng khiếu nại, khiếu nại phức tạp, kéo dài, khiếu nại vượt cấp, khiếu nại đông người ngày càng tăng

Nhằm góp phần đánh giá đúng thực trạng công tác giải quyết khiếu nại của các cơ quan hành chính nhà nước, nêu rõ nguyên nhân và đề xuất những giải pháp cơ bản góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại của các cơ quan hành chính nhà nước nói chung và trên địa bàn tỉnh

Hà Nam nói riêng, tôi chọn đề tài: “Giải quyết khiếu nại của cơ quan hành

chính nhà nước – Thực tiễn trên địa bàn tỉnh Hà Nam”

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ một số vấn đề khái quát chung về khiếu nại và công tác giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước Đồng thời, tác giả đánh giá đúng thực trạng công tác giải quyết khiếu nại của

cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam Trên cơ sở đó, tác giảphân tích rõ nguyên nhân, đề xuất các giải pháp cơ bản nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước nói chung và trên địa

bàn tỉnh Hà Nam nói riêng, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động

của cơ quan hành chính nhà nước các cấp

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Đề tài hệ thống hóa, phân tích cơ sở lý luận về khiếu nại và công tác giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước

- Đề tài phân tích và đánh giá thực trạng giải quyết khiếu nại; thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam, những ưu điểm và tồn tại

- Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước

3 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước đã dành được mối quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả, thông qua nhiều công trình, bài viết được công bố trong những năm gần đây như: Luận án Tiến sĩ

luật học Quyền khiếu nại hành chính của công dân ở Việt Nam hiện nay của tác giả Nguyễn Thị Thủy; Thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo của cơ

quan hành chính Nhà nước”, Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Nguyễn

Thị Minh Hà; Thủ tục giải quyết khiếu nại của các cơ quan hành chính Nhà

nước: một số vấn đề lý luận và thực tiễn tại Thành phố Tuy Hoà, Phú Yên,

Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Nguyễn Thị Thúy Hồng; Tiếp tục hoàn

thiện pháp luật về khiếu nại của tác giả Bùi Thị Đào, Tạp chí Luật học số

03/2005; Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của cơ quan hành chính nhà nước của tác giả Trần Văn Sơn, Tạp

chí Thanh tra số 12/2005; Khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành

chính của tác giả Nguyễn Tiến Trung, Tạp chí Tổ chức nhà nước, số 4/2005;

Về cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính ở nước ta của tác giả Lê Thu

Hương, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật; Tổng quan chung về Cơ chế giải quyết

khiếu nại hành chính 2009 của tác giả Nguyễn Văn Kim, Viện Nghiên cứu Chính

sách, Pháp luật và Phát triển; …

Các công trình nói trên đã đề cập đến vấn đề giải quyết khiếu nại của

cơ quan hành chính nhà nước dưới những khía cạnh khác nhau, nhưng chưa

có một công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống và trực tiếp vấn đề:

“Giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước – Thực tiễn trên địa bàn tỉnh Hà Nam” Việc nghiên cứu vấn đề này sẽ làm sáng tỏ những vấn đề

khái quát chung về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước Đồng thời nghiên cứu làm rõ thực trạng công tác giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam Qua đó, góp phần hoàn thiện pháp luật về giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước, nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam nói riêng và công tác giải quyết khiếu nại nói chung

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Tác giả tập trung nghiên cứu những vấn đề khái quát chung về khiếu nại và giải quyết khiếu nại; tình hình khiếu nại và thực trạng công tác giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam

và những giải pháp cơ bản có tính khả thi nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước

Khiếu nại, giải quyết khiếu nại đối với quyết định kỷ luật cán bộ, công chức là một loại khiếu nại, giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính đặc thù liên quan trực tiếp đến quyền lợi của cán

bộ, công chức [18] Vì vậy, trong đề tài này, tôi chỉ đề cập đến vấn đề khiếu nại và giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính

mà không đề cập đến việc khiếu nại và giải quyết khiếu nại đối với quyết định kỷ luật cán bộ, công chức

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, đường lối chính sách của Đảng về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và

vì dân

Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu phân tích, tổng hợp; phương pháp điều tra, khảo sát; phương pháp so sánh, thống kê và một số phương pháp khác để giải quyết các vấn đề đặt ra

6 Kết cấu của đề tài

Gồm 3 phần: Mở đầu, Nội dung và Kết luận

- Phần Nội dung gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát chung về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước

Chương 2: Thực trạng giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam

Chương 3: Những giải pháp cơ bản nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI

CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1.1 Khiếu nại

1.1.1 Khái niệm khiếu nại

Trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực quản

lý hành chính nhà nước, việc phát sinh mâu thuẫn giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý là không thể tránh khỏi Khi công dân cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị xâm hại bởi những quyết định pháp luật, hành vi mang tính quyền lực nhà nước, phản ứng của công dân được thể hiện bằng hành vi khiếu nại Vì vậy, hành vi khiếu nại của công dân là hành vi mang tính tất yếu khách quan trong xã hội

Về phương diện xã hội, khiếu nại chính là việc người dân kêu oan, phản đối, tự vệ trước một việc làm hay một quyết định làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của họ Về phương diện chính trị - pháp lý, khiếu nại là quyền chính trị - pháp lý cơ bản của công dân đã được Hiến pháp và pháp luật ghi nhận và đảm bảo trên thực tế Về phương diện quản lý nhà nước, khiếu nại cung cấp một nguồn thông tin quan trọng cho nhà nước trong việc kiểm tra, giám sát, phát hiện những thiếu sót, sai lầm trong quá trình quản lý

Bàn về thuật ngữ khiếu nại, có nhiều quan điểm khác nhau “Khiếu nại” trong tiếng La tinh là “complaint”, nghĩa là việc phàn nàn, phản ứng của người nào đó đối với một vấn đề có liên quan đến lợi ích của mình Như vậy, khiếu nại trong tiếng La tinh bao quát phạm vi xã hội rất rộng, có thể là phản ứng giữa người dân với nhau hoặc giữa người dân với cơ quan công quyền

Theo Từ điển tiếng Việt của Nhà xuất bản Đà Nẵng - Viện Ngôn ngữ

học thì khiếu nại là “đề nghị cơ quan có thẩm quyền xét một việc làm mà

mình không đồng ý cho là trái phép hay không hợp lý” [5, tr483] Theo quan

niệm này có thể hiểu khiếu nại ở phạm vi rộng, là phản ứng của cá nhân, tổ

chức với cơ quan có thẩm quyền về bất kỳ một việc làm, hay quyết định mà mình thấy không đúng pháp luật và bất hợp lý

Theo Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học - Luật hành chính của tập

thể tác giả do GS.TS Nguyễn Ngọc Hoà chủ biên thì khiếu nại là “việc đề

nghị của công dân, cơ quan, tổ chức với cơ quan nhà nước hay người có chức vụ về sự vi phạm hoặc cho là vi phạm quyền, lợi ích chính đáng của họ”

[6, tr67] Thuật ngữ khiếu nại ở đây đã được thu hẹp hơn hẳn vì khiếu nại chỉ xảy ra khi người khiếu nại thấy có sự vi phạm hoặc cho là vi phạm đến quyền

và lợi ích chính đáng của họ

Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998, sửa đổi bổ sung năm 2004, 2005 (sau đây gọi chung là Luật khiếu nại, tố cáo) tại khoản 1 Điều 2 có quy định

“Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo

thủ tục do Luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định

kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó

là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình” [2]

Luật Khiếu nại năm 2011 cũng quy định tương tự như vậy tại khoản 1 Điều 2, nhưng cụ thể và rõ ràng hơn khi xác định quyết định hành chính (QĐHC), hành vi hành chính (HVHC) bị khiếu nại phải là QĐHC, HVHC của cơ quan hành chính nhà nước (CQHCNN), của người có thẩm quyền trong CQHCNN [3] Cả hai Luật về khiếu nại này đã đưa ra khái niệm khiếu nại một cách khá rõ ràng và logic

Như vậy, dù được hiểu dưới bất kì góc độ nào thì khiếu nại bao giờ cũng hàm chứa những dữ liệu chứng tỏ có sự vi phạm hoặc cho là vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể được pháp luật bảo vệ

Qua các quan điểm trên, tác giả đồng tình với quan điểm của Luật Khiếu nại, tố cáo, theo đó, khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức theo thủ tục do pháp luật quy định, đề nghị CQHCNN hoặc người có thẩm quyền trong CQHCNN xem xét lại QĐHC, HVHC khi có căn cứ cho rằng quyết

định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình

Thuật ngữ khiếu nại trong Từ điển Tiếng Việt và Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học được hiểu là khiếu nại nói chung của công dân và trên thực tế, phần lớn người dân cũng chỉ quen sử dụng thuật ngữ khiếu nại mà không hề biết đến khiếu nại hành chính Bên cạnh đó, pháp luật thực định không có điều khoản nào quy định về khiếu nại hành chính, nhưng khiếu nại trong Luật Khiếu nại, tố cáo được mặc định hiểu là khiếu nại trong quản lý hành chính nhà nước, hay còn gọi là khiếu nại hành chính

Giáo trình Thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo của Trường Đại

học Luật Hà Nội, năm 2008 đã định nghĩa: “Khiếu nại hành chính là khiếu

nại về tính hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính và quyết định kỷ luật cán bộ, công chức là những sự việc phát sinh trong hoạt động quản lý hành chính” [8,tr74]

Theo Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học - Luật hành chính thì khiếu

nại hành chính là “từ ngữ để chỉ hành vi của cá nhân hay cơ quan, tổ chức đề

nghị với các cơ quan hành chính nhà nước hoặc với người có thẩm quyền của cơ quan đó xem xét lại các quyết định hành chính, hành vi hành chính khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó trái pháp luật xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình” [6, tr102]

Trong Luận án Tiến sĩ “Quyền khiếu nại hành chính của công dân ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Nguyễn Thị Thủy, tiếp cận dưới nhiều góc

độ khác nhau, về kinh tế, xã hội, chính trị - pháp lý, tác giả đã đưa ra kết

luận: “Khiếu nại hành chính là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức theo thủ tục

do pháp luật quy định yêu cầu chủ thể có thẩm quyền xem xét lại các quyết định hành chính, hành vi hành chính khi họ có căn cứ cho rằng các quyết định, hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình” [21, tr33]

Phạm vi phát sinh khiếu nại hành chính rất rộng, gồm tất cả các lĩnh vực của quản lý hành chính nhà nước Đối tượng của khiếu nại hành chính là các QĐHC, HVHC, quyết định kỷ luật đối với cán bộ, công chức Khiếu nại hành chính được giải quyết theo thủ tục hành chính Như vậy, khiếu nại hành chính, về bản chất là loại khiếu nại phát sinh trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước, xảy ra trong hoạt động của tất cả các cơ quan nhà nước, nhưng chủ yếu và phổ biến là trong hoạt động chấp hành và điều hành của các CQHCNN

1.1.2 Đặc điểm của khiếu nại

Một là, cơ sở phát sinh khiếu nại là xung đột lợi ích giữa cá nhân, tổ

chức với Nhà nước Điều này xuất phát từ góc độ khiếu nại là sự kiện pháp lý phản ánh các tranh chấp – xung đột về lợi ích giữa Nhà nước và cá nhân, tổ chức trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước Đó là các tranh chấp giữa chủ thể quản lý hành chính và đối tượng quản lý Đây là tranh chấp khá phổ biến trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước Khi các đối tượng quản lý hành chính, trên cơ sở suy xét của chính bản thân mình, cho rằng các QĐHC, HVHC của các chủ thể quản lý đã xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình, thì khi đó họ sẽ thực hiện quyền khiếu nại, yêu cầu chủ thể có thẩm quyền bảo vệ và khôi phục những quyền và lợi ích đó

Hai là, mục đích của khiếu nại là bảo vệ và khôi phục lại quyền và lợi

ích của người khiếu nại đã bị QĐHC, HVHC của CQHCNN hoặc người có thẩm quyền trong CQHCNN xâm hại

Nhà nước là lực lượng duy nhất có đầy đủ quyền lực và khả năng bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức trên cơ sở pháp luật Bên cạnh đó, khiếu nại là quyền tự vệ mà nhà nước trao cho cá nhân, tổ chức để tự bảo vệ mình trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước Vì vậy, trong lĩnh vực khiếu nại và giải quyết khiếu nại, người khiếu nại không được

sử dụng quyền lực nhà nước nên họ không thể tự mình thực hiện mà phải đề

nghị CQHCNN hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại tiến hành theo thủ tục do pháp luật quy định

Như vậy, khiếu nại là công cụ bảo vệ và khôi phục lại các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức đã bị QĐHC, HVHC của CQHCNN hoặc người có thẩm quyền trong CQHCNN xâm hại

Ba là, đối tượng của khiếu nại là các QĐHC, HVHC, quyết định kỷ

luật cán bộ, công chức của CQHCNN hoặc người có thẩm quyền trong CQHCNN ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân,

tổ chức

Theo khoản 10 Điều 2 Luật Khiếu nại, tố cáo, quyết định hành chính là

“quyết định bằng văn bản của cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có

thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính” [2]

QĐHC bao gồm ba loại là quyết định chủ đạo, quyết định quy phạm,

và quyết định cá biệt Theo quy định của Luật khiếu nại, tố cáo thì QĐHC là đối tượng của khiếu nại chỉ bao gồm các QĐHC cá biệt, đó là các QĐHC chỉ được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể về một vấn

đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước

Khoản 11 Điều 2 Luật Khiếu nại, tố cáo quy định hành vi hành chính

là “hành vi của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền

trong cơ quan hành chính nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định của pháp luật” [2] Theo đó, không phải mọi hành vi của

CQHCNN, người có thẩm quyền trong CQHCNN đều được coi là HVHC,

mà chỉ những hành vi của CQHCNN, người có thẩm quyền trong CQHCNN khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước mới được coi là HVHC Trong đó, công vụ là những hoạt động được tiến hành thường xuyên, mang tính quyền lực nhà nước, chủ yếu do đội ngũ công chức chuyên nghiệp thực hiện, nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước,

vì lợi ích nhà nước, xã hội và lợi ích chính đáng của các tổ chức, cá nhân Còn nhiệm vụ là công việc cụ thể phải làm vì một mục đích nhất định trong một khoảng thời gian nhất định

Bốn là, chủ thể của khiếu nại, theo khoản 1 Điều 1 và Điều 101 Luật

Khiếu nại, tố cáo, thì chủ thể có quyền khiếu nại bao gồm: công dân, cơ quan, tổ chức; cán bộ công chức; cá nhân, tổ chức nước ngoài có quyền và lợi ích hợp pháp liên quan trực tiếp đến QĐHC, HVHC bị khiếu nại

Cụ thể là, công dân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ thì tự mình khiếu nại: Chủ thể có quyền khiếu nại là người chưa thành niên, người bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình thì quyền khiếu nại này sẽ do người đại diện (cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột có năng lực hành vi dân sự đầy đủ hoặc người giám hộ) của họ thực hiện Trường hợp không có người đại diện thì Mặt trận

tổ quốc Việt Nam xã, phường, thị trấn nơi người đó cư trú sẽ phải cử người đại diện để thực hiện việc khiếu nại [4, Điều 1 khoản 1 điểm b]

Chủ thể có quyền khiếu nại là người ốm đau, già yếu, có nhược điểm

về thể chất hoặc vì lý do khách quan khác mà không thể tự mình khiếu nại thì

có thể ủy quyền cho cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên, anh, chị, em ruột hoặc người khác có năng lực hành vi dân sự đầy đủ để thực hiện việc khiếu nại [4, Điều 1 khoản 1 điểm c]

Cơ quan thực hiện quyền khiếu nại thông qua người đại diện là thủ trưởng cơ quan Tổ chức thực hiện quyền khiếu nại thông qua người đứng đầu tổ chức đó (theo Điều lệ hoặc quyết định thành lập của tổ chức)

Như vậy, pháp luật hiện hành đã quy định khá cụ thể về chủ thể có quyền khiếu nại, chủ thể thực hiện quyền khiếu nại và vấn đề ủy quyền, quyền nhờ luật sư của người khiếu nại

Năm là, khiếu nại được thực hiện theo thủ tục hành chính được quy

định trong Luật khiếu nại, tố cáo và các văn bản hướng dẫn thi hành

Thủ tục giải quyết khiếu nại có thể hiểu là trình tự tiến hành các công việc phải làm của chủ thể có thẩm quyền giải quyết khiếu nại trong việc giải quyết một vụ việc khiếu nại kể từ khi thụ lý cho đến khi ra quyết định giải quyết khiếu nại theo quy định của pháp luật

Giải quyết khiếu nại là một quá trình phức tạp vì vậy nó phải được tiến hành theo thủ tục do pháp luật quy định Việc giải quyết khiếu nại thông thường phải tuân thủ các bước sau:

Thứ nhất, nhận đơn, phân loại đơn và thụ lý để giải quyết

Thứ hai, thẩm tra, xác minh, thu thập chứng cứ, lập hồ sơ giải quyết Thứ ba, ra quyết định giải quyết khiếu nại

Thứ tư, thực hiện quyết định giải quyết khiếu nại

Đây là trình tự pháp lý cần thiết bảo đảm cho việc thực hiện quyền khiếu nại của công dân trên thực tế

Sáu là, khiếu nại bao giờ cũng chứa đựng trong đó những dữ liệu

chứng tỏ có sự vi phạm hoặc cho là vi phạm quyền và lợi ích được pháp luật bảo vệ

Khiếu nại là đề nghị của chính chủ thể khiếu nại, người chịu tác động trực tiếp của QĐHC, HVHC của chủ thể có thẩm quyền Việc người khiếu nại trực tiếp đến khiếu nại hoặc gửi đơn khiếu nại đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết có nghĩa là người đó tin chắc rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại và đòi hỏi được bảo vệ và khôi phục lại quyền và lợi ích hợp pháp đó Vì vậy, việc khiếu nại không phải là hoạt động mang tính phòng ngừa mà là việc bảo vệ một cách tích cực quyền và lợi ích của công dân, cơ quan, tổ chức Pháp luật hiện hành nghiêm cấm mọi hành vi cản trở việc thực hiện quyền khiếu nại như: đe dọa, trả thù, trù dập người khiếu nại

Ngoài ra, khiếu nại còn hàm chứa trong nó yêu cầu khôi phục quyền

và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức; và sự phê phán các cơ

quan, tổ chức, người có thẩm quyền đã ra QĐHC, hay thực hiện HVHC bị khiếu nại

1.2 Giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước

1.2.1 Khái niệm giải quyết khiếu nại

Việc các CQHCNN có thẩm quyền xem xét và giải quyết khiếu nại là một biện pháp hữu hiệu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho công dân, cơ quan, tổ chức, bảo vệ lợi ích nhà nước và xã hội, thông qua đó phát hiện và khắc phục kịp thời những thiếu sót, sai lầm trong hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước

Luật khiếu nại, tố cáo giải thích tại Điều 2 khoản 13: “giải quyết khiếu nại

là việc xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết của người giải quyết khiếu nại” Luật khiếu nại năm 2011 cũng giải thích tương tự như vậy, nhưng đầy đủ

hơn tại Điều 2 khoản 11: “giải quyết khiếu nại là việc thụ lý, xác minh, kết luận và

ra quyết định giải quyết khiếu nại” Theo cách lý giải mà hai Luật này đưa ra thì

giải quyết khiếu nại là một quy trình bao gồm các bước như xác minh, kết luận và

ra quyết định giải quyết đối với một vụ việc khiếu nại

Giải quyết khiếu nại theo Từ điển luật học của Bộ tư pháp là “xem xét, xác

minh, kết luận và quyết định theo trình tự, thủ tục do luật định các khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước, đề nghị xem xét lại quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính đó khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi hành chính đó là trái pháp luật, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người đưa đơn khiếu nại” [9]

Căn cứ vào các quy định của Luật Khiếu nại, tố cáo và đặc trưng của hoạt động quản lý hành chính nhà nước, TS Trần Văn Sơn đã đưa ra khái niệm giải

quyết khiếu nại của các CQHCNN “là hoạt động kiểm tra, xác minh, kết luận về

tính hợp pháp, tính hợp lý của quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan hành chính nhà nước để có biện pháp giải quyết theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp

pháp của công dân, cơ quan, tổ chức và lợi ích chung của nhà nước và xã hội”

[7, tr24]

Giải quyết khiếu nại là một hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, thuộc chức năng của CQHCNN theo quy định của pháp luật Hoạt động giải quyết khiếu nại được pháp luật hiện hành quy định khá chặt chẽ về thẩm quyền giải quyết, trình tự thủ tục cũng như thời hạn, thời hiệu và trách nhiệm của các cơ quan có liên quan Thẩm quyền giải quyết khiếu nại của CQHCNN là tổng thể các quyền, nghĩa vụ pháp lý của CQHCNN trong việc giải quyết khiếu nại theo quy định của pháp luật Dưới góc độ là quyền, giải quyết khiếu nại là cơ hội cho các chủ thể xem xét lại các QĐHC, HVHC mà mình đã ban hành hoặc thực hiện

Từ đó, tăng cường tính tự giác, tinh thần trách nhiệm của chính mình Bên cạnh

đó, đây cũng là cơ hội để sửa chữa những sai lầm trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước của các chủ thể có thẩm quyền Dưới góc độ là nghĩa vụ, khi có QĐHC, HVHC sai trái, người có thẩm quyền phải xem xét, sửa đổi, hoặc hủy bỏ quyết định, chấm dứt hành vi hành chính gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khiếu nại

Xét cho cùng, dù là quyền hay nghĩa vụ thì giải quyết khiếu nại cũng nhằm mục đích cuối cùng là hướng tới duy trì trật tự quản lý hành chính nhà nước và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức

1.2.2 Một số nguyên tắc của việc giải quyết khiếu nại

Để đảm bảo giải quyết khiếu nại đúng pháp luật, bảo vệ được lợi ích nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức, việc giải quyết khiếu nại phải được xây dựng và thực hiện theo những nguyên tắc nhất định do pháp luật quy định Dựa trên các nguyên tắc cơ bản trong quản lý hành chính nhà nước và thực tiễn hoạt động giải quyết khiếu nại thì việc khiếu nại cũng như giải quyết khiếu nại phải tuân thủ các nguyên tắc sau đây:

* Nguyên tắc pháp chế:

Xuất phát từ nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa đã được quy định tại Điều 12 Hiến pháp năm 1992, hoạt động giải quyết khiếu nại của CQHCNN cũng phải tuân thủ nguyên tắc này

Nguyên tắc pháp chế đòi hỏi trước hết là mọi quy định về khiếu nại và giải quyết khiếu nại phải được xây dựng và ban hành theo đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục nhất định Việc giải quyết khiếu nại phải do chủ thể có thẩm quyền thực hiện, theo đúng trình tự, thủ tục, thời hạn, thời hiệu do pháp luật quy định Mọi vi phạm pháp luật trong quá trình giải quyết khiếu nại, bất kể

là do người khiếu nại hay người giải quyết khiếu nại gây ra, đều phải được xử

lý nghiêm minh Không một cơ quan, tổ chức, cá nhân nào được can thiệp trái pháp luật vào hoạt động giải quyết khiếu nại Bên cạnh đó, quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật phải được mọi cá nhân, cơ quan, tổ chức tôn trọng và chấp hành nghiêm chỉnh

Nếu không tuân thủ nguyên tắc pháp chế sẽ dẫn tới việc giải quyết khiếu nại không hợp pháp, và như vậy, quyết định giải quyết khiếu nại được ban hành cũng sẽ không có hiệu lực pháp luật trên thực tế, hoạt động giải quyết khiếu nại sẽ không đạt được mục đích của mình

* Nguyên tắc khách quan:

Để đảm bảo nguyên tắc khách quan, việc ban hành các quy định của pháp luật về giải quyết khiếu nại cũng như hoạt động giải quyết khiếu nại phải xuất phát từ chính yêu cầu thực tiễn của hoạt động khiếu nại và giải quyết khiếu nại Nguyên tắc này cũng đòi hỏi hoạt động giải quyết khiếu nại phải dựa trên những căn cứ pháp lý đã được pháp luật quy định Các quyết định giải quyết khiếu nại được chủ thể có thẩm quyền ban hành phải đảm bảo cả tính hợp pháp và tính hợp lý và phải được thi hành nghiêm

chỉnh trên thực tế

Nếu không đảm bảo nguyên tắc này, cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại sẽ rất dễ ban hành những quyết định giải quyết khiếu nại

không đúng, không hợp lý, hợp tình, là nguyên nhân của tình trạng khiếu nại kéo dài

* Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật:

Thủ tục giải quyết khiếu nại có sự tham gia của chủ thể khiếu nại và chủ thể giải quyết khiếu nại Tuy nhiên, trong hoạt động quản lý nhà nước, giữa hai chủ thể này lại là quan hệ bất bình đẳng về ý chí giữa chủ thể sử dụng quyền lực nhà nước (chủ thể giải quyết khiếu nại) và chủ thể phục tùng quyền lực nhà nước (chủ thể khiếu nại) Nhưng trước pháp luật cả hai chủ thể này đều bình đẳng như nhau: Mọi tổ chức, cá nhân đều có quyền khiếu nại khi họ cho rằng QĐHC, HVHC của CQHCNN xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình Chủ thể khiếu nại cũng như chủ thể giải quyết khiếu nại đều có quyền đưa ra những căn cứ pháp lý, các tài liệu chứng cứ để chứng minh trong quá trình giải quyết khiếu nại

Bên cạnh đó, bất kể là chủ thể sử dụng quyền lực nhà nước hay là chủ thể phục tùng quyền lực nhà nước khi có những hành vi vi phạm pháp luật trong khiếu nại và giải quyết khiếu nại thì đều phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm của mình

* Nguyên tắc công khai, minh bạch:

Công khai, dân chủ vốn là bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa của nước ta Nguyên tắc này đòi hỏi quá trình ban hành các quy định pháp luật về khiếu nại, giải quyết khiếu nại phải tạo điều kiện cho mọi chủ thể tham gia đóng góp ý kiến Các quy định của pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại phải rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện và phải được ghi nhận đầy đủ trong Luật khiếu nại, tố cáo và các văn bản hướng dẫn thi hành Pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại phải được tuyên truyền, phổ biến công khai dưới mọi hình thức, tới mọi tầng lớp nhân dân

Đồng thời, hoạt động giải quyết khiếu nại phải được thực hiện công khai ngay từ giai đoạn khởi xướng vụ việc đến khi thi hành quyết định giải

quyết khiếu nại Các quyết định giải quyết khiếu nại được ban hành phải được công bố công khai

* Nguyên tắc đơn giản, tiết kiệm, nhanh chóng, kịp thời:

Xuất phát từ yêu cầu của công cuộc cải cách hành chính hiện nay của nước ta, việc giải quyết khiếu nại cũng phải đảm bảo nguyên tắc đơn giản, tiết kiệm, nhanh chóng, kịp thời Nguyên tắc này đòi hỏi CQHCNN, người có thẩm quyền trong CQHCNN phải giải quyết nhanh chóng, tiết kiệm và gọn nhẹ các khiếu nại của người dân Tránh tình trạng cán bộ lợi dụng cố tình chây ì, gây phiền hà, sách nhiễu người dân Nguyên tắc này cũng đòi hỏi CQHCNN phát hiện, ngăn ngừa và xử lý nhanh chóng, kịp thời trong thời hạn pháp luật quy định những vi phạm pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, lợi ích nhà nước và xã hội

Như vậy, để đảm bảo đúng pháp luật, bảo vệ được lợi ích nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức, việc giải quyết khiếu nại phải được xây dựng và thực hiện theo những nguyên tắc chủ yếu và

cơ bản trên

1.3 Thẩm quyền và thủ tục giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước

1.3.1 Thẩm quyền giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước

Thẩm quyền, về mặt pháp lý, là “tổng thể những quyền, nghĩa vụ mang

tính quyền lực – pháp lý do pháp luật quy định” [9, tr81] Thẩm quyền giải

quyết khiếu nại của CQHCNN là tổng thể các quyền, nghĩa vụ pháp lý của CQHCNN trong việc giải quyết khiếu nại theo quy định của pháp luật Đây là phương tiện pháp lý của CQHCNN để thực hiện nhiệm vụ, chức năng được nhà nước trao

Luật khiếu nại, tố cáo không trực tiếp quy định nguyên tắc xác định thẩm quyền giải quyết khiếu nại, nhưng qua các quy định tại Điều 30, Điều

39 của Luật này thì có thể hiểu thẩm quyền giải quyết khiếu nại được xác

định theo nguyên tắc: người có thẩm quyền do pháp luật quy định có trách nhiệm giải quyết khiếu nại đối với: QĐHC, HVHC của mình; QĐHC, HVHC của người có trách nhiệm, của cán bộ công chức do mình quản lý trực tiếp; khiếu nại mà cấp dưới trực tiếp đã giải quyết lần đầu nhưng còn có khiếu nại

Trên cơ sở nguyên tắc này, thẩm quyền giải quyết khiếu nại được Luật khiếu nại, tố cáo quy định rất cụ thể, chi tiết đối với cán bộ, công chức giữ những cương vị khác nhau ở các cấp khác nhau, từ Điều 19 đến Điều 29 tại mục II chương 2 như sau:

Thứ nhất, thẩm quyền giải quyết khiếu nại của các chức danh trong bộ

máy hành chính nhà nước ở địa phương:

Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn (gọi chung là UBND cấp xã); thủ trưởng cơ quan thuộc UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh: có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với QĐHC, HVHC của mình; của người có trách nhiệm do mình quản lý trực tiếp [2, Điều 19]

Chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là UBND cấp huyện): có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với QĐHC, HVHC của mình; giải quyết khiếu nại mà Chủ tịch UBND cấp xã, thủ trưởng cơ quan thuộc UBND cấp huyện đã giải quyết nhưng còn có khiếu nại [2, Điều 20]

Thủ trưởng cơ quan thuộc sở và cấp tương đương: có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với QĐHC, HVHC của mình; của cán bộ, công chức do mình quản lý trực tiếp [2, Điều 21]

Giám đốc sở và cấp tương đương: có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với QĐHC, HVHC của mình, của cán bộ, công chức do mình quản lý trực tiếp; giải quyết khiếu nại mà thủ trưởng cơ quan thuộc sở và cấp tương đương đã giải quyết nhưng còn có khiếu nại [2, Điều 22]

Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là UBND cấp tỉnh): có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với QĐHC, HVHC của mình; giải quyết khiếu nại mà Chủ tịch UBND cấp huyện

đã giải quyết nhưng còn có khiếu nại, giải quyết khiếu nại mà Giám đốc sở

và cấp tương đương đã giải quyết nhưng còn có khiếu nại mà nội dung thuộc phạm vi quản lý của UBND cấp tỉnh [2, Điều 23]

Bên cạnh đó, Luật cũng quy định thêm trách nhiệm xác minh, kết luận, kiến nghị việc giải quyết khiếu nại thuộc thẩm quyền giải quyết của Thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp đối với Chánh thanh tra các cấp, các ngành (Điều 27) Như vậy, thẩm quyền của các cơ quan thanh tra trong quá trình giải quyết khiếu nại là rất hạn chế, chỉ có chức năng tham mưu, kiến nghị việc giải quyết khiếu nại cho các CQHCNN cùng cấp

Thứ hai, thẩm quyền giải quyết khiếu nại của các chức danh trong bộ

máy hành chính nhà nước ở trung ương:

Thủ trưởng cơ quan thuộc Bộ, thuộc cơ quan ngang Bộ, thuộc cơ quan thuộc Chính phủ: có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với QĐHC, HVHC của mình, của cán bộ, công chức do mình quản lý trực tiếp [2, Điều 24]

Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ: có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với QĐHC, HVHC của mình, của cán bộ, công chức do mình quản lý trực tiếp; giải quyết khiếu nại

mà Thủ trưởng cơ quan thuộc Bộ, thuộc cơ quan ngang Bộ, thuộc cơ quan thuộc Chính phủ đã giải quyết lần đầu nhưng còn có khiếu nại; giải quyết khiếu nại mà Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Giám đốc sở hoặc cấp tương đương

đã giải quyết lần đầu nhưng còn có khiếu nại mà nội dung thuộc quyền quản

lý nhà nước của bộ, ngành đó [2, Điều 25]

Tổng thanh tra: giải quyết khiếu nại mà Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ đã giải quyết lần đầu nhưng còn có khiếu nại; Giúp Thủ tướng chính phủ theo dõi, kiểm tra, đôn đốc các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND các cấp trong việc tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, thi hành quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật [2, Điều 26]

Bên cạnh đó, là người đứng đầu cơ quan hành pháp, Thủ tướng Chính phủ có vai trò quan trọng trong công tác giải quyết khiếu nại, đó là lãnh đạo

và giám sát hoạt động giải quyết khiếu nại của các CQHCNN

Như vậy, về cơ bản thì việc giải quyết khiếu nại được thực hiện theo

hệ thống thứ bậc, tương ứng với việc giải quyết khiếu nại lần đầu và các lần tiếp theo là thẩm quyền của thủ trưởng CQHCNN từ cấp dưới lên cấp trên

1.3.2 Thủ tục giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước

Quá trình xem xét và giải quyết khiếu nại là một quá trình phức tạp, phải được tiến hành theo trình tự, thủ tục nhất định do pháp luật quy định Đây là trình tự pháp lý cần thiết đảm bảo cho việc khiếu nại và giải quyết khiếu nại được chính xác, đúng pháp luật Việc giải quyết khiếu nại thường thông qua các bước sau:

* Nhận đơn, phân loại đơn và thụ lý để giải quyết

Việc nhận đơn khiếu nại của công dân, cơ quan, tổ chức gắn liền với hoạt động tiếp công dân Tiếp dân tuy không phải là việc trực tiếp giải quyết

vụ việc khiếu nại, nhưng lại có ý nghĩa quan trọng trong quá trình xem xét, tiếp nhận các khiếu nại, góp phần không nhỏ vào sự thành công của cả quá trình giải quyết khiếu nại Thông qua tiếp dân, CQHCNN có thẩm quyền tiếp nhận các khiếu nại, kiến nghị, phản ánh liên quan đến khiếu nại của công dân, cơ quan, tổ chức Đây là tiền đề vô cùng quan trọng để những người có thẩm quyền, cơ quan chức năng giải quyết đúng và kịp thời khiếu nại của công dân Vì vậy, tiếp công dân là hoạt động có tính chất bắt buộc và phải được tiến hành thường xuyên của các cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại

Pháp luật khiếu nại tố cáo quy định, thủ trưởng CQHCNN có trách nhiệm tổ chức việc tiếp công dân, bố trí cán bộ chuyên trách tiếp công dân và bản thân họ cũng phải dành một khoảng thời gian nhất định để tiếp công dân Chủ tịch UBND cấp xã dành mỗi tuần ít nhất một ngày, Chủ tịch UBND cấp huyện mỗi tháng ít nhất hai ngày, Chủ tịch UBND cấp tỉnh mỗi tháng ít nhất

một ngày để tiếp công dân [2, Điều 76] Không những vậy, pháp luật còn đặt

ra yêu cầu cho cán bộ chuyên trách tiếp công dân phải có những phẩm chất nhất định như liêm khiết, trung thực, có năng lực chuyên môn, am hiểu thực

tế, nắm vững đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước

Khi người khiếu nại chưa viết đơn mà đến trình bày trực tiếp thì cán bộ tiếp dân phải yêu cầu hoặc giúp người khiếu nại viết thành văn bản và ký xác nhận Khi nhận đơn, cán bộ tiếp dân phải ghi vào sổ nhận Đây là sự xác nhận chính thức khiếu nại được tiếp nhận để xem xét tại CQHCNN có thẩm quyền Sau đó, căn cứ vào các quy định của pháp luật hiện hành, xác định xem vụ việc đó có đủ điều kiện để thụ lý hay không

Khiếu nại được thụ lý giải quyết khi có đủ các điều kiện quy định tại Điều 2 Nghị định 136/2006/NĐ-CP Đó là:

+ Người khiếu nại phải là người có quyền, lợi ích hợp pháp chịu tác động trực tiếp bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính mà mình khiếu nại + Người khiếu nại phải là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo

quy định của pháp luật; trong trường hợp thông qua người đại diện để thực hiện

việc khiếu nại thì người đại diện phải theo quy định tại Điều 1 Nghị định này + Người khiếu nại phải làm đơn khiếu nại và gửi đến đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết trong thời hiệu, thời hạn theo quy định của Luật Khiếu nại, tố cáo

+ Việc khiếu nại chưa có quyết định giải quyết lần hai

+ Việc khiếu nại chưa được toà án thụ lý để giải quyết

Như vậy, sau khi xác định khiếu nại có đầy đủ các điều kiện để giải quyết và thuộc thẩm quyền giải quyết thì cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền phải thụ lý để giải quyết theo quy định

* Thẩm tra, xác minh, thu thập chứng cứ, lập hồ sơ giải quyết khiếu nại

Đây là khâu rất quan trọng trong quá trình xem xét, giải quyết vụ việc khiếu nại, để đảm bảo cho việc giải quyết khiếu nại được đúng đắn, kịp thời

và đúng chính sách pháp luật

Trên cơ sở đơn và các tài liệu mà người khiếu nại cung cấp, cán bộ thụ

lý phải tiến hành nghiên cứu kỹ để xác định nội dung khiếu nại bao gồm những vấn đề gì, yêu cầu của người khiếu nại là gì, những căn cứ mà người khiếu nại đưa ra để chứng minh cho yêu cầu của họ có đúng pháp luật không,

đã đầy đủ chưa Sau khi thụ lý việc khiếu nại, nếu các tình tiết đã rõ ràng, đủ căn cứ, cơ sở pháp lý để khẳng định tính đúng, sai về nội dung khiếu nại thì

cơ quan tham mưu cho người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại tổ chức đối thoại với người khiếu nại theo quy định Nếu xét thấy cần thực hiện các bước xác minh để làm rõ các tình tiết, nội dung của khiếu nại trước khi ra quyết định giải quyết khiếu nại thì cơ quan tham mưu cho người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại thực hiện các thủ tục để tiến hành thành lập đoàn (hoặc tổ) xác minh khiếu nại theo quy định

Xác minh là nhằm mục đích thu thập chứng cứ, tài liệu làm cơ sở cho nhận xét chính xác, khách quan, đúng pháp luật về vụ việc khiếu nại Khi tiến hành xác minh, cần phải khách quan, trung thực, vận dụng khéo léo, linh hoạt các biện pháp nghiệp vụ, tìm hiểu bản chất của sự việc dẫn đến khiếu nại Điều quan trọng là xác minh rõ nguồn gốc của chứng cứ, mức độ trung thực

và chính xác của chứng cứ, xác định càng chính xác bao nhiêu thì giá trị chứng cứ càng vững chắc bấy nhiêu

Trong quá trình thẩm tra, xác minh cơ quan có thẩm quyền phải gặp

gỡ, đối thoại trực tiếp với người khiếu nại, người bị khiếu nại (đối với giải quyết khiếu nại lần hai chỉ gặp gỡ, đối thoại khi cơ quan có thẩm quyền giải quyết thấy cần thiết) Đây là một khâu quan trọng trong quá trình giải quyết khiếu nại, là một biểu hiện cụ thể của tính công khai dân chủ và có ý nghĩa rất lớn trong việc nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại Đối với người khiếu nại, gặp gỡ, đối thoại tạo cơ hội cho họ trình bày yêu cầu,

nguyện vọng của mình, cung cấp thêm thông tin, tài liệu để giải quyết chính xác vụ việc Bên cạnh đó, họ sẽ được trực tiếp nghe người bị khiếu nại đưa ra bằng chứng về tính hợp pháp, giải trình về QĐHC, HVHC bị khiếu nại, qua

đó thấy được yêu cầu của mình là đúng hay sai Như vậy, thông qua gặp gỡ, đối thoại, người khiếu nại sẽ tham gia nhiều hơn vào quá trình giải quyết khiếu nại, từ đó tăng cường khả năng giám sát của công dân Đối với người

bị khiếu nại thì đây là cơ hội để họ nhìn nhận lại QĐHC, HVHC của mình, cung cấp thêm thông tin, chứng cứ để đánh giá chính xác vụ việc Còn đối với người giải quyết khiếu nại thì gặp gỡ, đối thoại giúp họ hiểu rõ hơn bản chất sự việc, tính chất, mức độ, nguyên nhân dẫn đến khiếu nại, nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng và yêu cầu của người khiếu nại, tháo gỡ những vướng mắc, và giải quyết vụ việc khiếu nại được đúng đắn, kịp thời

* Ra quyết định giải quyết khiếu nại

Sau khi thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ làm căn cứ giải quyết khiếu nại, người có thẩm quyền giải quyết phải xem xét một cách toàn diện những yêu cầu của người khiếu nại, đối chiếu với những tài liệu, chứng cứ thu thập được, để ra quyết định giải quyết khiếu nại

Đây là một khâu đặc biệt quan trọng trong quá trình giải quyết khiếu nại, vì thông qua việc ra quyết định giải quyết khiếu nại mà các yêu cầu của người khiếu nại được thỏa mãn toàn bộ, từng phần hay bị bác bỏ

Quyết định giải quyết khiếu nại phải do cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước ban hành và phải có đầy đủ các nội dung theo quy định tại Điều 38 và Điều 45 Luật Khiếu nại, tố cáo, như: nội dung khiếu nại, kết quả xác minh nội dung khiếu nại, căn

cứ pháp luật để giải quyết khiếu nại

* Thực hiện quyết định giải quyết khiếu nại

Mục đích cuối cùng của giải quyết khiếu nại là duy trì trật tự quản lý hành chính nhà nước, khôi phục và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các

cá nhân, tổ chức Vì vậy, để đạt được mục đích này, pháp luật đã quy định

khá chi tiết và ngày càng hoàn thiện về khiếu nại, thẩm quyền, trình tự thủ tục giải quyết khiếu nại, … Tuy nhiên, các quy định của pháp luật cũng như toàn bộ hoạt động giải quyết khiếu nại của chủ thể có thẩm quyền chỉ thực sự

có giá trị nếu quyết định giải quyết khiếu nại được thực hiện nghiêm chỉnh trên thực tế [29] Vì vậy, pháp luật khiếu nại tố cáo đã có những quy định để đảm bảo cho việc thi hành quyết định giải quyết khiếu nại trên thực tế:

“Quyết định giải quyết khiếu nại phải được mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng Quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật phải được cá nhân, cơ quan, tổ chức hữu quan nghiêm chỉnh chấp hành” [2, Điều 8]

Đồng thời Điều luật này cũng quy định rõ trách nhiệm của người có nghĩa vụ

phải thi hành quyết định giải quyết khiếu nại: “Người có trách nhiệm thi

hành quyết định giải quyết khiếu nại mà không thi hành thì bị xử lý nghiêm minh” [2, Điều 8]

Như vậy, có thể thấy thi hành quyết định giải quyết khiếu nại là một khâu có ý nghĩa rất quan trọng, quyết định giá trị của toàn bộ hoạt động giải quyết khiếu nại của chủ thể có thẩm quyền, nếu được thực hiện nghiêm chỉnh trên thực tế thì sẽ thực sự bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân,

cơ quan, tổ chức

1.3.3 Thời hiệu khiếu nại và thời hạn giải quyết khiếu nại

Hiểu theo nghĩa thông thường, thời hiệu khiếu nại là thời hạn do pháp luật quy định mà khi kết thúc thời hạn đó, chủ thể khiếu nại không còn quyền khiếu nại nữa Điều 31 Luật khiếu nại, tố cáo quy định thời hiệu khiếu nại là

90 ngày kể từ ngày người khiếu nại nhận được QĐHC hoặc biết được có HVHC Nếu quá thời gian đó sẽ không còn quyền khiếu nại nữa

Về thời hiệu khiếu nại lần hai, theo quy định tại Điều 39 Luật khiếu nại, tố cáo là 30 ngày, đối với vùng sâu, vùng xa, đi lại khó khăn thì có thể kéo dài nhưng không quá 45 ngày, kể từ ngày hết thời hạn giải quyết khiếu nại lần đầu mà khiếu nại không được giải quyết hoặc kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu mà người khiếu nại không đồng ý

Nếu pháp luật không quy định về thời hiệu khiếu nại thì có thể dẫn đến trường hợp khiếu nại về một vụ việc phát sinh từ nhiều năm trước, các QĐHC, HVHC đã được thực hiện, hiệu quả của nó và các vấn đề có liên quan đã có nhiều biến đổi dẫn đến việc giải quyết sẽ gặp nhiều khó khăn Trong khi đó, hoạt động quản lý hành chính đòi hỏi phải nhanh nhạy, kịp thời Do vậy, việc khiếu nại hay khiếu nại tiếp chỉ có thể được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định Các quy định về thời hiệu khiếu nại có

ý nghĩa bảo đảm tính liên tục, ổn định của nền hành chính, bảo đảm cho việc giải quyết khiếu nại được nhanh chóng, có hiệu quả hơn, đồng thời nâng cao

ý thức trách nhiệm của người khiếu nại

Thời hạn giải quyết khiếu nại là khoảng thời gian được xác định kể từ ngày thụ lý khiếu nại, mà trong khoảng thời gian đó, cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành các hoạt động để giải quyết vụ việc Thời hạn giải quyết khiếu nại lần đầu là 30 ngày, kể từ ngày thụ lý; 45 ngày đối với vụ việc phức tạp [2, Điều 36] Thời hạn giải quyết khiếu nại lần hai là 45 ngày, kể từ ngày thụ lý;

60 ngày đối với vụ việc phức tạp [2, Điều 43]

Pháp luật quy định cụ thể thời hạn giải quyết khiếu nại là nhằm đảm bảo các cơ quan công quyền có trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức; đồng thời có cơ sở pháp lý để

xử lý trách nhiệm đối với những người cố tình vi phạm quy định này

1.4 Vai trò của hoạt động giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước

Khiếu nại là một trong những quyền tự nhiên, cơ bản của con người,

đã được Hiến pháp nước ta quy định, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, lợi ích của nhà nước và xã hội Vì vậy, khiếu nại có thể được coi là quyền hiến định, quyền dân chủ và hơn thế nữa, là quyền để bảo vệ quyền Bên cạnh đó, khiếu nại của mọi cá nhân, cơ quan, tổ chức còn phản ánh việc thực thi quyền lực của bộ máy nhà nước và tình hình thực hiện công vụ của cán bộ, công chức nhà nước Chính vì vậy, hoạt động giải quyết khiếu nại

không những có vai trò quan trọng trong quản lý nhà nước, mà còn thể hiện mối quan hệ giữa Đảng, nhà nước và nhân dân

Hoạt động giải quyết khiếu nại của công dân, cơ quan, tổ chức chính là biện pháp hữu hiệu nhằm bảo đảm quyền khiếu nại của nhân dân được thực hiện trên thực tế, qua đó bảo vệ, khôi phục các quyền và lợi ích hợp pháp của

họ khi bị xâm hại bởi các quyết định hành chính, hành vi hành chính của các chủ thể quản lý hành chính nhà nước Đồng thời, thực hiện tốt hoạt động này còn giúp các cơ quan nhà nước phát hiện những sai lầm, hạn chế trong hoạt động của mình để kịp thời uốn nắn, sửa chữa nhằm nâng cao hiệu quả quản

Ngoài ra, kết quả giải quyết khiếu nại đã góp phần quan trọng vào việc

ổn định tình hình an ninh, chính trị, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong thời gian qua

Chính vì vậy, trong tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội

chủ nghĩa, Đảng và nhà nước ta luôn đặc biệt quan tâm đến hoạt động giải

quyết khiếu nại của công dân, cơ quan, tổ chức, để việc khiếu nại và giải quyết khiếu nại đúng pháp luật, góp phần phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của nhà nước, lợi ích xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CƠ QUAN HÀNH

CHÍNH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM

2.1 Tình hình khiếu nại và giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam

Hà Nam nằm ở phía Tây nam châu thổ sông Hồng, trong vùng trọng điểm phát triển kinh tế Bắc bộ Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế - xã hội trên địa bàn toàn tỉnh Hà Nam đã kéo theo những chuyển biến lớn trong đời sống của nhân dân, đặc biệt là các lĩnh vực đất đai, trật tự đô thị, chính sách

xã hội … Từ đó, làm phát sinh nhiều vụ việc khiếu nại trên địa bàn tỉnh, trong đó, nội dung đơn khiếu nại tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực đất đai, đền bù giải phóng mặt bằng, thực hiện chính sách xã hội … Trong những năm qua, công tác giải quyết khiếu nại của các CQHCNN tỉnh Hà Nam đã góp phần quan trọng ổn định tình hình an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Mỗi năm, CQHCNN các cấp từ tỉnh tới cơ sở phải tiếp nhận và giải quyết hàng trăm vụ khiếu nại

Số lượng các đơn thư khiếu nại của công dân ngày càng tăng Tình trạng khiếu nại đông người, khiếu nại kéo dài, vượt cấp ngày càng nhiều và tính chất, nội dung các vụ khiếu nại ngày càng đa dạng và phức tạp

Trước tình hình đó, cấp ủy, chính quyền các cấp đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện công tác giải quyết đơn thư khiếu nại của công dân, cơ quan, tổ chức nhằm ổn định tình hình chính trị - xã hội, hạn chế phát sinh những “điểm nóng” về khiếu nại Cụ thể như sau:

* Năm 2009, tại trụ sở tiếp dân ở các cấp, các ngành trong tỉnh đã tiếp 2.908 lượt người Trong đó, Lãnh đạo UBND tỉnh, Thường trực Hội đồng nhân dân (HĐND) tỉnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh tiếp 480 lượt người; Lãnh đạo các sở, ngành ở tỉnh tiếp 125 lượt người; UBND các

huyện, thành phố tiếp 835 lượt người; UBND các xã, phường, thị trấn tiếp 1.468 lượt người

Toàn tỉnh tiếp nhận 190 vụ khiếu nại, đã giải quyết 158 vụ việc, đạt 83.15% Trong đó, UBND tỉnh tiếp nhận 16 vụ khiếu nại, đã giải quyết 13 vụ việc Các sở ngành tiếp nhận 34 vụ khiếu nại, đã giải quyết 27 vụ việc UBND các huyện, thành phố tiếp nhận 65 vụ, đã giải quyết 57 vụ việc UBND các xã, phường, thị trấn tiếp nhận 75 vụ, đã giải quyết 61 vụ Trong

đó, có 9 vụ việc được giải quyết thông qua đối thoại, hoà giải Tổ chức thực hiện được 55% quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật Nhiều vụ việc đã được cấp có thẩm quyền giải quyết nhưng công dân vẫn tiếp tục khiếu nại Có 32% vụ khiếu nại đã có quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu nhưng người khiếu nại lại tiếp tục khiếu nại lên cấp trên Trong đó,

có nhiều đoàn đông người kéo lên trụ sở UBND tỉnh, Văn phòng Chính phủ, Văn phòng Quốc hội để khiếu nại [14]

* Năm 2010, tại trụ sở tiếp dân ở các cấp, các ngành trong tỉnh đã tiếp 3.202 lượt người Trong đó, Lãnh đạo UBND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh tiếp 486 lượt người; Lãnh đạo các sở, ngành ở tỉnh tiếp 131 lượt người; UBND các huyện, thành phố tiếp 835 lượt người; UBND các xã, phường, thị trấn tiếp 1.750 lượt người

Toàn tỉnh tiếp nhận 202 vụ khiếu nại, đã giải quyết 173 vụ việc, đạt 85.6% Trong đó, UBND tỉnh tiếp nhận 18 vụ khiếu nại, đã giải quyết 15 vụ việc Các sở, ngành tiếp nhận 36 vụ khiếu nại, đã giải quyết 29 vụ việc UBND các huyện, thành phố tiếp nhận 67 vụ, đã giải quyết 59 vụ việc UBND các xã, phường, thị trấn tiếp nhận 81 vụ, đã giải quyết 70 vụ Trong

đó có 11 vụ việc được giải quyết thông qua đối thoại, hoà giải Tổ chức thực hiện được 60% quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật Có 35% vụ khiếu nại đã có quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu nhưng người dân vẫn tiếp tục khiếu nại lên cấp trên [15]

* Năm 2011, tại trụ sở tiếp dân ở các cấp, các ngành trong tỉnh đã tiếp 3.202 lượt người Trong đó, Lãnh đạo UBND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh tiếp 486 lượt người; Lãnh đạo các sở, ngành ở tỉnh tiếp 131 lượt người; UBND các huyện, thành phố tiếp 835 lượt người, UBND các xã, phường, thị trấn tiếp 1.750 lượt người

Toàn tỉnh tiếp nhận 227 vụ khiếu nại, đã giải quyết 205 vụ việc, đạt 90.3% Trong đó, UBND tỉnh tiếp nhận 20 vụ khiếu nại, đã giải quyết 16 vụ Các sở, ngành tiếp nhận 45 vụ, đã giải quyết 42 vụ UBND các huyện, thành phố tiếp nhận 76 vụ, đã giải quyết 74 vụ UBND các xã, phường, thị trấn tiếp nhận 861 vụ, đã giải quyết 73 vụ Trong đó, có 14 vụ việc được giải quyết thông qua đối thoại, hoà giải Tổ chức thực hiện được 65% quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật Có 40% vụ khiếu nại đã có quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu nhưng người khiếu nại tiếp tục khiếu nại lên cấp trên Tình trạng khiếu nại đông người, khiếu nại vượt cấp vẫn có chiều hướng ngày càng tăng, tính chất và mức độ cũng ngày càng phức tạp [16]

2.2 Đánh giá kết quả giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh Hà Nam

2.2.1 Ưu điểm

Cấp uỷ, chính quyền các cấp trong tỉnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo công tác tiếp dân, xử lý đơn thư, tích cực giải quyết khiếu nại Cùng với Luật khiếu nại, tố cáo, các văn bản hướng dẫn thi hành và các Nghị quyết, Chỉ thị của Trung ương về khiếu nại và giải quyết khiếu nại, Tỉnh uỷ, UBND tỉnh cũng đã ban hành nhiều văn bản để chi tiết hoá các quy định trên và đưa ra các giải pháp cụ thể cho phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội của địa phương Đó là: Chỉ thị của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng đối với công tác tiếp dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân; Quyết định số 18/ 2009/QĐ-UBND của UBND tỉnh về việc ban hành Quy chế tiếp công dân, tiếp nhận, xử lý, giải quyết và quản lý

hồ sơ khiếu nại, tố cáo; Kế hoạch số 614/ KH-UBND của UBND tỉnh … Qua đó, đã góp phần không nhỏ nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại của CQHCNN trên địa bàn tỉnh Đồng thời tập trung chỉ đạo sát sao quá trình thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đó trên thực tế Tỉnh đã tổ chức nhiều hội nghị bàn về công tác tiếp dân, giải quyết đơn thư khiếu nại của CQHCNN, kịp thời rút ra những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn và đưa ra các biện pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại

Thực hiện sự chỉ đạo của Thanh tra Chính phủ, Thường trực tỉnh uỷ và lãnh đạo UBND tỉnh, các cấp, các ngành trong tỉnh đã tập trung chỉ đạo rà soát các vụ việc khiếu nại trên địa bàn, lập kế hoạch và đề ra nhiều giải pháp, tích cực giải quyết khiếu nại dứt điểm ngay từ cơ sở và tập trung giải quyết tốt các vụ việc mới phát sinh, đặc biệt là các vụ khiếu nại phức tạp, kéo dài Công tác đối thoại, hoà giải được coi trọng, thông qua đối thoại, hoà giải công dân đã tự nguyện rút đơn khiếu nại

Bộ máy hành chính nhà nước các cấp từng bước được củng cố có đủ năng lực nhất là ở cấp cơ sở xã, phường, thị trấn, các phòng chuyên môn của các sở, ngành ở tỉnh và huyện, thành phố Hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước các cấp được tăng cường Cấp uỷ và chính quyền các cấp đã tăng cường chỉ đạo nghiệp vụ chuyên môn và thường xuyên tập huấn cho đội ngũ cán bộ làm công tác tiếp dân, xử lý đơn thư và giải quyết khiếu nại Từng bước khắc phục những yếu kém trong lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đền bù giải phóng mặt bằng, đầu tư công, tài chính công, thực hiện chính sách xã hội…

Phát huy được vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị,

tổ chức quần chúng ở địa phương trong công tác giải quyết khiếu nại UBND tỉnh đã chỉ đạo thực hiện chương trình phối hợp giữa Hội Nông dân với Thanh tra và Tư pháp về việc tạo điều kiện để Hội nông dân các cấp tham gia

giải quyết khiếu nại, tố cáo của nông dân theo Chỉ thị số 26/2001/CT-TTg ngày 09/10/2001 của Thủ tướng Chính phủ

Với những biện pháp chỉ đạo quyết liệt như trên, chất lượng, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại của CQHCNN các cấp được nâng cao rõ rệt, tạo nên bước chuyển biến tích cực của tình hình giải quyết khiếu nại trên địa bàn tỉnh Hà Nam trong những năm gần đây Tỷ lệ khiếu nại được giải quyết ngày càng tăng, đồng nghĩa với số vụ việc khiếu nại tồn đọng hàng năm được giảm bớt Năm 2009, còn 17% số vụ khiếu nại đã thụ lý tồn đọng sang năm 2010 [14], Năm 2010, còn 14.5% số vụ khiếu nại tồn đọng sang năm 2011 [15], Năm 2011, còn 10% số vụ khiếu nại tồn đọng sang năm 2012 [16] Bên cạnh

đó, thời gian giải quyết khiếu nại cũng ngày càng được rút ngắn: Năm 2009, thời gian giải quyết một vụ việc khiếu nại trung bình 4 - 5 tháng, nhưng cũng

có vụ việc kéo dài hàng năm, có vụ việc kéo dài nhiều năm [14]; đến năm

2011, thời gian giải quyết một vụ việc khiếu nại trung bình rút ngắn còn 2 đến 3 tháng [16]

Nhiều đơn vị đã thực sự quan tâm đến công tác đối thoại, hoà giải và nhận thức được ý nghĩa thực tế của công tác này Vì vậy, số vụ việc khiếu nại được giải quyết thông qua đối thoại, hòa giải ngày càng tăng: năm 2009 là 9

vụ việc, năm 2010 là 11 vụ việc, và đến năm 2011 hoà giải được 14 vụ khiếu nại (chiếm 6,8% tổng số vụ việc đã giải quyết) [16] Hầu hết các vụ việc được giải quyết thông qua đối thoại, hoà giải đều sớm chấm dứt, ít phát sinh phức tạp, góp phần làm giảm bớt áp lực và sự quá tải về số lượng vụ việc khiếu nại hiện nay đối với các CQHCNN Tuy vậy, số vụ việc khiếu nại lần hai, khiếu nại vượt cấp và tỉ lệ kiện ra toà vẫn chưa giảm

Tóm lại, trong những năm qua, công tác giải quyết khiếu nại của các CQHCNN trên địa bàn tỉnh Hà Nam đã đạt được những kết quả đáng khích

lệ Thông qua giải quyết khiếu nại, các CQHCNN và người có thẩm quyền trong CQHCNN đã góp phần không nhỏ bảo vệ lợi ích nhà nước và xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp cho công dân, cơ quan, tổ chức Năm 2010, kết

quả giải quyết khiếu nại đã thu hồi cho nhà nước 30.385.200đ, trả lại cho công dân 894m2 đất và kiến nghị xử lý hành chính đối với một cán bộ đã

có sai phạm trong quá trình giải quyết khiếu nại [15] Năm 2011, kết quả giải quyết khiếu nại thu hồi cho nhà nước 28.399.400đ và 275m2 đất, trả lại cho công dân 301.200.000đ và 6.040m2 đất, kiến nghị xử lý hành chính 7 người [16]

hạn chế, yếu kém nổi bật là:

Một là, về công tác lãnh đạo, chỉ đạo: Ở một số huyện, xã, cấp uỷ

đảng và UBND chỉ đạo công tác giải quyết khiếu nại còn thiếu quyết liệt, chưa kịp thời, chưa toàn diện, thiếu những giải pháp cụ thể Hoặc có chỉ đạo nhưng thiếu sự đôn đốc, kiểm tra thường xuyên việc giải quyết khiếu nại, như tại các huyện Duy Tiên, Lý Nhân, Thanh Liêm Vì vậy, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại tại các đơn vị này thường không cao, số vụ việc phức tạp, kéo dài còn nhiều Năm 2011, toàn tỉnh Hà Nam đã có hàng chục đoàn khiếu nại đông người kéo đến trụ sở UBND tỉnh để khiếu nại, trong đó chủ yếu là khiếu nại việc giải quyết đất 115, đất 7%, và đền bù giải phóng mặt bằng, điển hình là ở thành phố Phủ Lý có 19 đoàn khiếu nại đông người, ở huyện Lý Nhân là 14 đoàn, ở huyện Kim Bảng 7 đoàn, … [13] Điển hình là

vụ việc hàng trăm người dân của hai thôn Hoàng Thượng và Hoàng Lý 3, xã Hoàng Đông, huyện Duy Tiênkhiếu nại về việc UBND tỉnh Hà Nam ra quyết định thu hồi hơn 100 ha đất nông nghiệp của xã Hoàng Đông để làm cụm

công nghiệp Hoàng Đông Nhưng sau khi thu hồi đất, xan lấp mặt bằng và đền bù cho dân với giá 15.000đ/m2, nhà đầu tư lại dựng biển thông báo bán đất trong cụm công nghiệp cho tổ chức, cá nhân làm nhà ở với giá từ 1 đến vài triệu đồng trên 1m2 Vì quá bức xúc người dân đã khiếu nại lên các cấp chính quyền từ xã đến huyện và tỉnh Nhưng tỉnh Hà Nam đã chỉ đạo công tác giải quyết khiếu nại đối với vụ việc này một cách thiếu quyết liệt, chưa toàn diện, không tuyên truyền, vận động cho người dân và giải quyết chưa hợp tình hợp lý, chưa đúng quy định của pháp luật nên họ đã tổ chức nhiều đoàn đông người lên trụ sở UBND tỉnh Hà Nam, Văn phòng Chính phủ, Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Quốc hội để khiếu nại Vụ việc kéo dài nhiều năm nay chưa được giải quyết dứt điểm

Hai là, về kỷ cương, kỷ luật hành chính trong giải quyết khiếu nại

còn chưa được thực hiện nghiêm túc Nhiều vụ việc khiếu nại đã có ý kiến kết luận và chỉ đạo giải quyết của Trung ương hay của cơ quan cấp trên, nhưng CQHCNN có thẩm quyền cấp dưới vẫn không thực hiện hoặc thực hiện một cách chậm trễ, gây nên bức xúc trong nhân dân, làm tăng tình trạng khiếu nại kéo dài và khiếu nại vượt cấp Đơn cử như vụ khiếu nại của ông Lê Hồng Ngọc ở xã Tiên Tân, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam về việc UBND huyện Duy Tiên ra Quyết định thu hồi hơn 5.000 m2 đất mà gia đình ông đã

bỏ nhiều công sức, tiền của khai hoang, cải tạo và ký hợp đồng với UBND xã

để làm trang trại đa canh đã gần 30 năm (từ năm 1982) nhưng chỉ được hỗ trợ đền bù 2.200.000đ Sau những kết luận không hề thoả đáng của UBND huyện Duy Tiên và UBND tỉnh Hà Nam, gia đình ông Ngọc đã tiếp tục gửi đơn khiếu nại lên Thủ tướng Chính phủ Vì vậy, đích thân nguyên Phó thủ tướng Trương Vĩnh Trọng đã có văn bản chỉ đạo UBND tỉnh Hà Nam tiến hành đối thoại với gia đình ông Ngọc Nhưng cho đến nay (năm 2012) vụ việc này vẫn chưa được giải quyết thấu tình đạt lý, gia đình ông Ngọc vẫn tiếp tục khiếu nại