Bài tiểu luận tài nguyên nước. Đề tài; Quản lí tài nguyên nước tại hồ Trị An Đồng Nai mang lại những lợi ích: về nuôi trồng, khoáng sản, ... bên cạnh đó còn có những khó khăn tồn động cần đưa ra giải pháp cụ thể để gải quyết phù hợp với điều kiện thực tế.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HỒ CHÍ MINH
KHOA MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN
Tiểu luận môn Quản lý tài nguyên nước
Đề tài: KHẢO SÁT, ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ VÀ KHAI THÁC TÀI NGUYÊN LƯU VỰC HỒ TRỊ AN – ĐỒNG NAI
GVHD: Ths Nguyễn Trần Liên Hương
Nhóm sinh viên thực hiện:
1 Lê Thị Thùy Dương 14149034
2 Nguyễn Thị Kim Yến 14149203
3 Nguyễn Hồng Bảo Tâm 14149141
4 Đặng Thị Mỹ Soa 14149137
6 Nguyễn Hoài Nhân 14149104
Trang 2MỤC LỤC
DANH MỤC HÌNH ẢNH
Hình 1: Vị trí hồ Trị An trên bản đồ ( trang 5 )
Hình 2: Hồ Trị An (trang 6)
Hình 3: Nhà máy Thủy điện Trị An (trang 7 )
Hình 4: Đập Thủy điện Trị An (trang 8)
Hình 5: Nhà bè nuôi trồng thủy sản trên hồ Trị An (trang 9)Hình 6: Đánh bắt bằng hình thức xung điện (trang 10)
Hình 7: Đánh bắt bằng ghe te (ghe ủi dồn) (trang 11)
Trang 3I. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
1. Mở đầu
Trong vài thập kỷ gần đây, Việt Nam đã đạt được những thành tựu phát triển
to lớn cả về kinh tế và xã hội Tỷ lệ nghèo đói trên cả nước đã được giảm đáng kể kinh tế Việt Nam có mức tăng trưởng vượt bậc, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp
và công nghiệp Để có được những thành tựu trên không thể phủ nhận sự đóng góp vôcùng quan trọng của tài nguyên nước Chúng đã trở thành một phần không thể thiếu đối với sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự sống
Tuy nhiên hiện nay tài nguyên nước gần như bị cạn kiệt bởi nhiều lý do, một trong những lý do quan trọng nhất là do hoạt động con người Đây trở thành một hiểm họa lớn đe dọa sự tồn tại và phát triển bền vững của nước nhà
Nước ta có hệ thống sông ngòi, ao hồ chằn chịt Trong số những những ao hồ nhân tạo lớn nhất miền Nam phải kể đến hồ Trị An (Đồng Nai) được đánh giá là hồ nhân tạo có tiềm năng về kinh tế Hiện nay việc khai thác sử dụng còn nhiều bất cập Chính vì vậy nhóm đã chọn đề tài “ Khảo sát, đánh giá hiện trạng khai thác và quản lýtài nguyên lưu vực hồ Trị An – Đồng Nai “, nhằm giúp chúng ta hiểu rõ hơn về công tác quản lý của cơ quan và các hoạt động sử dụng nguồn nước ở hồ Trị An, đồng thời đưa ra một số kiến nghị để nguồn nước được sử dụng hợp lý hơn
2. Cơ sở lý luận
Trang 4Dựa trên kiến thức về Quản lý tài nguyên nói chung và kiến thức về Tài
nguyên Nước, tài nguyên và môi trường Thông tin số liệu thu thập được dựa vào bảngkhảo sát 1
3. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp khảo sát thực tế (phỏng vấn dựa vào mẫu câu hỏi )
Hình 1: vị trí hồ Trị An trên bản đồ
Trang 5Hồ Trị An được khởi công vào năm 1984 và hoàn thành đầu năm 1987 Hồ có dung tích toàn phần , dung tích hữu ích 2,547 và diện tích mặt hồ 323 Hồ được thiết
kế để cung cấp nước cho nhà máy thủy điện Trị An công suất 400MW với sản lượng điện hằng năm 1,7 tỷ kWh
Hình 2: Hồ Trị An
2. Điều kiện kinh tế - xã hội khu vực
- Huyện Vĩnh Cửu có diện tích đất lâm nghiệp chiếm tỷ lệ cao với 65.921 ha có trữ lượng gỗ lớn
- Có Hồ Trị An 28.500 ha (trong địa phận Vĩnh Cửu là 16.500 ha) là nguồn nước phong phú phục vụ cho tưới tiêu nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản
- Có tiềm năng khoáng sản phong phú về chủng loại gồm kim loại quý, nguyên – vật liệu xây dựng: cát, đá, keramzit cho sản xuất bê tông nhẹ, puzlan và laterit nguyên liệu phụ gia cho xi măng
- Có các cảnh quan nổi tiếng như: Hồ Trị An, khu di tích lịch sử chiến khu Đ, các khu vườn ăn trái ven sông Đồng Nai thuận lợi cho du lịch sinh thái - tham quan nghiên cứu
- Đã quy hoạch Khu công nghiệp Thạnh Phú
III. HIỆN TRẠNG KHAI THÁC VÀ QUẢN LÝ
1. Hiện trạng khai thác
1.1. Khai thác sử dụng cho thủy điện
1.1.1. Nhà máy thủy điện Trị An
Trang 6Nhà máy Thủy điện Trị An được xây dựng trên sông Đồng Nai, đoạn chảy qua huyện Vĩnh Cửu, cách TP Hồ Chí Minh 65km về phía Đông Bắc.
Hình 3: Nhà máy Thủy điện Trị An
Nhà máy được xây dựng với sự hỗ trợ về tài chính và công nghệ của Liên Xô từ năm 1984, khánh thành và đưa vào sử dụng từ năm 1991 Công trình Thủy điện Trị An được khởi công ngày 22-2-1982 Đập hồ Trị An được xây dựng bằng đá hỗn hợp, có chiều dài 420m, chiều cao 40m, đỉnh đập rộng 10m Phần đập tràn chịu lực bằng bê tôngdài 150m, có 8 khoang tràn với mỗi khoang rộng 15m và 8 cửa van Bên cạnh đó có đập suối Rộp dài 2.750m, cao 45m và hệ thống đập đất phụ có chiểu dài tổng cộng 6.263m Nhà máy Thủy điện Trị An có 4 tổ máy, với công suất thiết kế 400MW , có ý nghĩa vô cùng quan trọng với hai nhiệm vụ chính: sản xuất điện với sản lượng trung bình 1,7 tỷ kWh/năm; và phục vụ công tác thủy nông cho TP Hồ Chí Minh và các tỉnh miền Đông Nam Bộ
Hồ Thủy điện Trị An là hồ chứa điều tiết hằng năm, mục đích để phát điện với mực nước dâng bình thường 62m, mực nước chết là 50m, mực nước gia cường 63,9m Lưu lượng chạy máy ở công suất định mức là 880m3/s, tương ứng 220m3/s cho mỗi tổ máy (1tổ máy = 100MW), cột nước tinh là 53m Lưu lượng nước xả lũ qua đập trà cao nhất theo thiết kế là 18.450m3/s, duy trì lượng nước xả tối thiếu (trung bình 200m3/s) phục vụ công tác đẩy mặn và tưới tiêu trong mùa khô ở vùng hạ lưu; cắt được đỉnh lũ để đảm bảo an toàn cho hạ lưu vào mùa lũ
Trang 7Hình 4: Đập Thủy điện Trị An
1.1.2. Hiện trạng của Hồ Trị An
Hằng năm, cứ vào giữa tháng 9 là đỉnh lũ của hồ Trị An (Đồng Nai), nước về đầy hồ, buộc phải xả tràn Thế nhưng, cuối tháng 9/2010 hồ vẫn cạn trơ đáy, khiến việc khai thác nước gặp nhiều khó khăn
Hồ Trị An là một trong những công trình thủy điện quan trọng của cả nước, lấynước từ 2 nhánh sông Đồng Nai chảy qua huyện Vĩnh Cửu và La Ngà đổ về với lượng nước trữ khoảng 15 tỷ m3/năm Năm 2010, mưa đầu nguồn ít, lượng nước về hồ chỉ đạt trên 50m, vượt mức chết trên 0,5m, ít hơn mọi năm hơn 10m nên thủy điện Trị An chỉ chạy được 4-5 triệu kWh/ngày So với những năm khác thì cứ đến cuối tháng 8 thì mực nước ở đạt khoảng 60m, đạt đỉnh điểm ở hồ là vào giữa tháng 9 từ 61-62m và phải xả tràn về hạ lưu Chính vì vậy, năm đó lượng điện cung cấp cho lưới điện quốc gia bị giảm mạnh Và dự báo lượng điện phát sẽ rất hạn chế, tình trạng thiếu điện khó tránh khỏi
1.2. Nuôi trồng, đánh bắt khai thác thủy sản
1.2.1. Hiện trạng khai thác
Theo quyết định của Thủ tướng chính phủ về việc phê duyệt quy hoạch hệ thống khu bảo tồn vùng nước nội địa đến năm 2020, hồ Trị An ngoài việc tạo thủy điện, cung cấp điện sử dụng trong vùng, còn có chức năng nuôi trồng, khai thác thủy
Trang 8sản, góp phần tăng trưởng kinh tế - xã hội trên địa bàn Thực hiện chương trình đổi mới phương thức quản lý hồ Trị An, từ năm 2009, UBND tỉnh đã quyết định giao cho khu bảo tồn thiên nhiên và di tích Vĩnh Cửu quản lý, đầu tư nuôi trồng, khai thác thủy sản hồ Trị An.
Hình 5: Nhà bè nuôi trồng thủy sản trên hồ Trị An
Hiện khu vực lòng hồ Trị An có khoảng 800 ghe, 700 bè nuôi cá với hơn 5.000lao động nuôi trồng, đánh bắt, làm các dịch vụ thủy sản
1.2.2. Khai thác bừa b ã i và những hệ lụy
Do cuộc sống còn nhiều khó khăn, không có vốn để đầu tư phương tiện đánh bắt, khai thác nguồn thủy lợi thủy sản nên nhiều người dân nơi đây đã chọn cách đánh bắt tôm, cá theo kiểu hủy diệt Họ dùng các phương tiện như mắt lưới nhỏ, xung điện, thuốc nổ, mặc dù đã bị nghiêm cấm mà vẫn cứ tiếp tục diễn ra Trước đó, người dân hay dùng thuốc nổ để đánh bắt rất là nguy hiểm, nên các cơ quan chức năng đã vào cuộc truy bắt với hình thức đó Sau đó, thì người dân đổi sang hình thức đánh bắt bằngxung điện, với hình thức này sẽ tàn sát hàng loạt các loài cá, tôm trong vùng tác động của dòng điện, cũng như các loài thủy sinh khác
Trang 9Hình 6: Đánh bắt bằng hình thức xung điện
Với diện tích hơn 32.000 ha, hồ Trị An được xem là "kho báu" của tỉnh Đồng Nai với hệ sinh thái đất ngập nước đặc trưng của khu vực miền Đông Nam bộ Tuy nhiên, tình trạng khai thác thủy sản với các hình thức đã bị nghiêm cấm hoạt động, làmảnh hưởng tiêu cực đến nguồn lợi thủy sản, trong đó có nghề Te (hay còn gọi là ủi dồn) Do Te có mắt lưới vô cùng nhỏ, hình thức đó đã tiêu diệt hàng loạt các loài thủy sản, thậm chí là những con tép nhỏ xíu cũng bị bắt hết, nhiều ghe còn trang bị thêm xung điện sau đuôi ghe nên các loài thủy sản đều bị tê liệt và nằm gọn trong lưới Khi đêm xuống thì người dân bắt đầu đi đánh bắt cho đến sáng hôm sau Khi phát hiện có các lực lượng tuần tra, thì những ghe có gắn xung điện phía sau cắt dây cho tang vật rơi xuống hồ, thấy cá, tôm chết hàng loạt và vẫn không làm gì được Hình thức đánh bắt này mà còn tiếp tục diễn ra thì sẽ làm cạn kiệt thủy sản ở hồ Trị An
Trang 10Hình 7: Đánh bắt bằng ghe te (ghe ủi dồn)
1.2.3. Vấn đề khó khăn ở hồ Trị An
Thiếu nước:Lượng nước về hồ quá ít không những gặp khó khăn cho thủy điệnTrị An, mà còn khó khăn đối với những người dân sống bằng nghề nuôi trồng, đánh bắt thủy, hải sản cũng điêu đứng
Hằng năm, đến giữa tầm tháng 8 đến cuối tháng 9 là nước mưa vào đầy hồ, cá
từ các con sông đổ về sinh sản và cả hoạt động thả cá giống của khu bảo tồn thiên nhiên và di tích Vĩnh Cửu Vào cuối tháng 9/2010, mưa đầu nguồn ít, lượng nước về không đủ nên công việc đánh bắt thủy hải sản gặp nhiều khó khăn và Khu bảo tồn đã chuẩn bị một triệu con cá giống để thả vào hồ Trị An, nhưng thời gian đó hồ vẫn cạn kiệt như mùa khô nên không thể thả cá
1.3. Khai thác sử dụng cát
Cát là một trong những loại khoáng sản dể khai thác, nhu cầu sử dụng lớn và giá trị cao và được sử dụng chủ yếu trong ngành xây dựng Do đó, mà mọi người tìm cách để có giấy phép và khai thác lậu
Mỏ cát trên lòng hồ Trị An có trữ lượng 171.000 m3, diện tích khai thác 12,25
ha, thời gian khai thác 2,5 năm do Công ty CP Đầu tư phát triển Cường Thuận IDICO trúng thầu với giá trên 5 tỷ đồng
Trang 11Hằng ngày, có rất nhiểu phương tiện nối đuôi nhau khai thác cát, bằng cách dùng ống hút (vòi rồng) cát hút lên bãi Với cái kiểu hút cát này, sẽ tạo ra những vũng xoáy ngầm rất lớn làm biến đổi dòng chảy và luồng giao thông đường thủy này Tàu thuyền đi lại rất dễ mắc vào bãi cạn hoặc cuốn vào do xoáy nước tạo nên.
Trang 12Hình 9: khai thác cát
Công nghệ khai thác cát của các chủ xà lan trên sông Đồng Nai:
- Sử dụng xà lan có đặt máy bơm hút cát chạy theo dòng sông để bơm hút cát lên
xà lan, sau đó chở về bến tập trung cát
- Sử dụng nước sông để hút cát từ xà lan lên bãi bằng máy bơm hút cát và ống dẫn
- Xúc cát lên phương tiện vận chuyển bằng máy xúc kết hợp xúc cát thủ công
- Vận chuyển bằng ô tô tự đổ
1.4. Khai thác sử dụng nước tưới cho nông nghiệp
Tại huyện Vĩnh Cửu những hộ dân sống xung quanh Hồ Trị An, họ dùng nước
hồ để tưới tiêu cho cây trồng của mình, ở đây có rất nhiều đất vườn ( chủ yếu là vườnbưởi )
Năm 2015,UBND Tỉnh Đồng Nai quyết định cải tạo nâng cấp các công trìnhthủy lợi, đảm bảo tưới cho 353 ha diện tích Đông xuân; 584 ha diện tích lúa Hè thu;
690 ha diện tích lúa mùa; 6.135 ha cây hoa màu; 1214 ha cây công nghiệp hằng năm
và 11.020 ha cây công nghiệp lâu năm
Trang 13Hình 10: Sử dụng nước hồ tưới tiêu cho nông nghiệp
Hiện nay tình trạng sử dụng nước của người dân nơi đây chưa tốt, việc lãngphí nước đang là mối lo ngại, không chỉ lãng phí ngồn nước mà còn về chi phí và côngsức
1.5. Khai thác sử dụng cho công nghiệp
Lưu lượng nước ở Hồ Trị An (Hồ thủy điện Trị An) chủ yếu phục vụ cho nhàmáy Thủy Điện Trị An.Ngoài ra vẫn chưa có khai thác nước phục vụ cho ngành côngnghiệp khác Đa số các khu công nghiệp đều sử dụng nguồn nước ngầm
1.6. Khai thác sử dụng cho sinh hoạt
Nước thô từ hồ Trị An có thể được khai thác thay thế cho nguồn nước sôngĐồng Nai và sông Sài Gòn để cung cấp nước sạch cho TP.HCM
Tin từ Văn phòng UBND TP.HCM (24/06/2011) cho biết, UBND TP.HCMvừa trình Thường trực Thành ủy thông qua Quy hoạch tổng thể cấp nước TP.HCM đếnnăm 2025 trước khi trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
Trong đó, UBND TP đưa ra đề xuất triển khai chương trình nghiên cứu khảnăng và quy mô khai thác nước thô từ hồ Trị An thay thế cho nguồn nước sông ĐồngNai và Sài Gòn để cung cấp cho TP trong bối cảnh có các tác động của biến đổi khíhậu và mức độ ô nhiễm gia tăng
Trang 14Năm 2015,UBND Tỉnh Đồng Nai quyết định phải đảm bảo cấp nước sinh hoạtcho khoảng 220.871 người và 230.421 người vào năm 2020.
Trong một báo cáo khẩn của cơ quan chức năng vừa gửi đến UBND TPHCMcho biết, từ đầu năm 2016 đến nay, hiện tượng El Nino - hiện tượng vùng biển ở khuvực nhiệt đới Thái Bình Dương ấm lên bất thường - đã gây ra những tác động nghiêmtrọng đến nguồn nước sông Đồng Nai và sông Sài Gòn, gây thiếu nước Trữ lượngnước về các hồ đầu nguồn cũng giảm mạnh
Từ đây có thể thấy nhu cầu sử dụng nước cấp ở Hồ Trị An cho Đồng Nai vàTP.HCM ngày một tăng lên đáng kể
1.7. Khai thác sử dụng cho du lịch
Hình 11: Khách du lịch chèo thuyền trên hồ
Lòng hồ rộng lớn và có khoảng 40 hòn đảo nhỏ trong hồ nên từ lâu Trị An đãtrở thành điểm du lịch dã ngoại đầy hấp dẫn đối với du khách trong tỉnh cũng như cáckhu vực lân cận Vì vậy, từ năm 1999 Công ty du lịch Đồng Nai đã đầu tư xây dựng,khai thác lợi thế này và từ đó khu nghỉ dưỡng Đảo Ó - Đồng Trường đã ra đời
Trang 15Hình 12 : Hoàng hôn trên hồ Trị An
Hiện nay, hệ thống nhà nghỉ nơi đây đã xuống cấp, các nhà hoạt động du lịch nơi đây cũng chỉ mới tận dụng lợi thế sẵn có là mở ra các nhà hàng đặc sản như cá lăng, các loại cá nước ngọt và tôm càng xanh nên ít nhiều cũng níu chân được du khách ở hồ Trị An
1.8. Cải thiện môi trường
- Sự xuất hiện hồ nước thay thế cho một vùng đất, rừng rộng lớn trước đây đã tạo nên một cảnh quan mới, kéo theo sự biến đổi các yếu tố khí hậu, mặc dù sự biến đổi này chưa nhiều
- Các kết quả nghiên cứu gần đây cho thấy, quanh khu vực lòng hồ số lầncó mưa nhỏ tăng, đồng thời với sự gia tăng của các hiện tượng có liên quan như: sương, sương mù,mây thấp
- Độ ẩm tương đối của không khí trong mùa khô cao hơn trước từ 3 - 4%, nhiệt độ tối cũng cao hơn thời kỳ chưa có hồ từ 0,3 - 1,50C v.v
- Ngoài ra hồ Trị An còn điều tiết nước trong mùa khô, sẽ đẩy lùi mặn về phía hạ lưu
xa hơn, tạo cơ hội tốt cho việc tăng vụ ở các xã ven sông
1.9. Lợi ích khác
Mùa khô cạn, nước ở lòng hồ Trị An xuống thấp, để lộ những bãi đất trống rộng mênh mông Nước rút, phù sa lắng đọng góp phần bồi đắp, tạo nên lớp đất đai
Trang 16màu mỡ, người dân sống xung quanh bước vào vụ gieo trồng mới Những mô đất nằm thoai thoải ven lòng hồ trải rộng từ thấp đến cao như những khoảnh ruộng bậc thang
đã trở thành nơi canh tác hoa màu Từ nhiều năm nay,“ cánh đồng” ấy chính là nơi nuôi sống những người dân lao động lam lũ
Tuy nhiên, trong việc tận dụng đáy hồ làm nơi canh tác nhằm tăng thêm thu nhập, vẫn xảy ra tình trạng người dân tùy tiện dùng các loại thuốc bảo vệ thực vật để phun cho cây trồng Sau một thời gian, khi nước hồ dâng, thuốc bảo vệ thực vật còn vương ở cây trồng hoặc nhiễm xuống đất có nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước tronglòng hồ
2. Hiện trạng quản lý
Hiện nay huyện Vĩnh Cữu đã triển khai thực hiện Luật tài nguyên nước và cácquy định pháp luật về quản lý, sử dụng tài nguyên nước nước sông Đồng Nai đoạn quahuyện Vĩnh Cửu và thực hiện Nghị định 160/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chínhphủ, UBND tỉnh ban hành quyết định số 203/QĐ-UBND ngày 14/01/2008 về việc phêduyệt các khu vực tạm thời cấm khai thác cát xây dựng trên hệ thống sông Đồng Nai
từ phía dưới đập thủy điện Trị An đến hạ nguồn Đồng thời ban hành Quyết định số15/2010/QĐ-UBND ngày 11/3/2010 về qui chế phối hợp quản lý, bảo vệ và khai tháctổng hợp tài nguyên môi trường hồ thủy điện Trị An; lập quy hoạch nuôi trồng thủysản vùng bán ngập hồ Trị An đến năm 2020 Ngoài ra huyện còn tổ chức thực hiện dự
án ngăn ngừa ô nhiễm nước trong hồ Trị An và hạ lưu sông Đồng Nai do WWF (Quỹbảo vệ động vật hoang dã) tài trợ
Hàng năm, Sở Tài nguyên và Môi trường Đồng Nai tổ chức từ 1-2 hội nghịtriển khai tuyên truyền phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực Tàinguyên và Môi trường nói chung và lĩnh vực tài nguyên nước nói riêng đến cán bộcông chức trong ngành
Phối hợp với cơ quan báo chí truyền thông phổ biến pháp luật về tài nguyênnước, góp phần tuyên truyền về tài nguyên - môi trường nói chung và tài nguyên nướcnói riêng