Pháp luật về kỷ luật lao động qua thực tiễn tại các doanh nghiệp ở tỉnh nghệ an (tt)

62 3.4.1 Nâng cao năng lực của cơ quan quản lý nhà nước về lao động tại tỉnh Nghệ An 62 3.4.2 Nâng cao vai trò của tổ chức công đoàn trong quá trình tham gia vào quan hệ lao động nói chu

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT

NGUYỄN HỮU LÂM

PHÁP LUẬT VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG

QUA THỰC TIỄN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP

Ở TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 838 01 07

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

THỪA THIÊN HUẾ, năm 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Trường Đại học Luật, Đại học Huế

5 Phương pháp nghiên cứu 49

6 Kết cấu của đề tài 49

PHẦN NỘI DUNG 50

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG

VÀ PHÁP LUẬT VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG 50

1.1.1 Khái niệm về kỷ luật lao động 50

1.1.2.Vai trò của kỷ luật lao động 50

1.2.Lý luận pháp luật về kỷ luật lao động 50

1.2.1.Khái niệm pháp luật về kỷ luật lao động 50

1.2.2.Nội dung pháp luật về kỷ luật lao động 51

1.2.3 Các yếu tố tác động đến pháp luật về kỷ luật lao động 52

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG Ở TỈNH NGHỆ AN 53

2.1 Thực trạng quy định về kỷ luật lao động 53

2.1.1.Quy định pháp luật về kỷ luật lao động 53

2.1.1.1.Quy định về nội quy lao động 53

2.1.1.2.Quy định về hình thức xử lý kỷ luật lao động 53

2.1.1.3.Quy định về thủ tục xử lý kỷ luật lao động 54

2.1.2 Đánh giá thực trạng pháp luật về kỷ luật lao động 55

2.1.2.1.Những kết quả đạt được 55

2.1.2.2.Những hạn chế tồn tại 56

2.2 Thực tiễn thi hành kỷ luật lao động ở tỉnh Nghệ An 56

2.2.1.Tình hình các doanh nghiệp hoạt động tại Tỉnh Nghệ An 56

2.2.2.Thực trạng thực hiện kỷ luật lao động trong các doanh nghiệp tại tỉnh Nghệ An 58

2.2.2.1.Những kết quả đạt được 58

2.2.2.2 Những hạn chế tồn tại 59

2.2.2.3.Nguyên nhân của những tồn tại 59

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG VÀ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP

LUẬT VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 61

3.1.Sự cần thiết của việc hoàn thiện 61

3.1.1.Hoàn thiện pháp luật nhằm khắc phục những hạn chế bất cập của quy định pháp luật về kỷ luật lao động 61

3.1.2.Hoàn thiện pháp luật về kỷ luật lao động nhằm bảo đảm phù hợp với các công ước quốc tế 61

3.2.Các yêu cầu của việc hoàn thiện 61

3.3.Giải pháp hoàn thiện pháp luật về kỷ luật lao động 62

3.4.Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về kỷ luật lao động tại Nghệ An 62

3.4.1 Nâng cao năng lực của cơ quan quản lý nhà nước về lao động tại tỉnh Nghệ An 62

3.4.2 Nâng cao vai trò của tổ chức công đoàn trong quá trình tham gia vào quan hệ lao động nói chung và xây dựng nội quy lao động, xử lý kỷ luật người lao động nói riêng 63

3.4.3 Thường xuyên tổ chức đối thoại giữa người sử dụng lao động với người lao động trong doanh nghiệp 64

3.4.4 Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn thực hiện pháp luật về kỷ luật lao động 65

3.4.5 Tăng cường công tác thanh tra trong lĩnh vực lao động nói chung và kỷ luật lao động nói riêng 65

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trong xu thế đang trên đà phát triển kinh tế như ở nước ta hiện nay, lao động

và quan hệ lao động đóng vai trò rất quan trọng Lao động là sự tiêu dùng sức lao động trong hiện thực Lao động là hoạt động có mục đích, có ý thức của con người nhằm tạo ra các sản phẩm phục vụ cho các nhu cầu của đời sống xã hội Lao động

là hoạt động đặc trưng nhất, là hoạt động sáng tạo của con người

Kỷ luật lao động có thể coi là một yếu tổ không thể thiếu được trong mọi quá trình tổ chức lao động Mỗi một quan hệ lao động khác nhau, mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau thì cách thức duy trì và tổ chức kỷ luật lao động khác nhau Vấn đề kỷ luật lao động ngày càng có ý nghĩa quan trọng hơn khi nước ta xuất phát từ một nước có nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu và tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội,

không qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa Do vậy những tàn tích của thái độ kỷ luật yếu kém, vẫn còn tồn tại trong đại đa số người lao động Cùng với đó, là những quy định của pháp luật lao động vẫn còn mới mẻ, chưa được phổ cập rộng rãi và đẩy đủ cho người lao động, là một trong những nguyên nhân dẫn đến những tranh chấp lao động về kỷ luật lao động

Chúng ta đều thấy rõ: bất kì một hoạt động nào của con người, hay trên quy

mô nhỏ hơn đó là những hoạt động của một doanh nghiệp, một đơn vị sản xuất đều

có kỉ luật lao động Kỉ luật lao động là yếu tổ cần thiết để duy trì trật tự trong

doanh nghiệp, để người lao động làm theo những khía cạnh mà doanh nghiệp đòi hỏi từ đó nâng cao năng suất lao động và lợi nhuận của công ty

Trong quá trình thực hiện quan hệ lao động, pháp luật về kỷ luật lao động đã bộc lộ những hạn chế, bất cập nhất định như: Việc quy định các căn cứ xác định kỷ luật lao động, các nguyên tắc áp dụng kỷ luật lao động, các hình thức kỷ luật lao động, thủ tục xử lý kỷ luật lao động Những hạn chế này sẽ là rào cản làm ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên khi tham gia vào quan hệ kỷ luật lao động

Chính vì lý do đó, tôi chọn đề tài: ”Pháp luật về kỷ luật lao động qua thực tiễn tại các doanh nghiệp ở Tỉnh Nghệ An” nhằm mục đích:

Phản ánh được thực trạng của vấn đề về kỷ luật lao động, những vướng mắc trong các quy định của pháp luật, cũng như quá trình chấp hành các quy định đó tại các tổ chức, doanh nghiệp

Phổ cập được các quy định của pháp luật về kỷ luật lao động cho người lao động và người sử dụng lao động Tránh tình trạng nhầm lẫn, sử dụng bừa bãi các quy định của pháp luật để xử lý các vấn đề về kỷ luật lao động

Nghiên cứu, tìm ra các giải pháp để định hướng hoàn thiện các quy định của pháp luật về kỷ luật lao động Tạo hành lang pháp lý vững chắc, củng cố trật tự, an toàn xã hội

2.Tình hình nghiên cứu

Pháp luật về kỷ luật lao động là đề tài nghiên cứu của nhiều bài viết, công trình nghiên cứu Song phần lớn các công trình đều tập trung nghiên cứu vào một hoặc một số nội dung liên quan đến kỷ luật lao động Có thể kể ra các đề tài, công trình như sau:

- Trần Thị Thuý Lâm, “Sự khác nhau cơ bản giữa kỷ luật lao động và kỷ luật công chức”, Tạp chí Luật học số 3, năm 2005

- Nguyễn Xuân Thu, “Những vấn đề cần lưu ý khi Toà án xét tính hợp pháp của quyết định kỷ luật sa thải trong vụ án lao động”, Tạp chí Toà án nhân dân năm

bàn Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Pháp luật về kỷ luật lao động qua thực tiễn các doanh nghiệp ở tỉnh Nghệ An” là cần thiết

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Mục đích nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về kỷ luật lao động, thực trạng pháp lý kỷ luật lao động liên hành qua thực tiễn tại các doanh nghiệp ở tỉnh Nghệ An Từ đó phát hiện ra những khó khăn, vướng mắc, những bất cập của các quy định pháp luật hiện hành về kỷ luật lao

động, đồng thời đưa ra các giải pháp để hoàn thiện các quy định của pháp luật lao động kịp thời, đáp ứng được yêu cầu phát triển thực tiễn của đất nước

4 Phạm vi nghiên cứu

Về lý luận, bài viết tập trung nghiên cứu trong các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh về kỷ luật lao động như: Bộ luật Lao động năm 2012; Nghị định số 05/2015/NĐ-CP ngày 12 tháng 01 năm 2015 của Chính phủ quy định kỷ luật lao đông, trách nhiệm vật chất, Thông tư số 47/2015/TT-BLĐTBXH ngày 16 tháng 11 năm 2015 của Bộ lao động thương binh và xã hội hướng dẫn thực hiện một số điều

về hợp đồng, kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất của nghị định số

05/2015/NĐ-CP ngày 12 tháng 01 năm 2015 của chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số nội dung của bộ luật lao động… Đề tìm hiểu, nghiên cứu về những vấn đề như: Trình tự xây dựng, đăng ký nội quy lao động, các căn cứ xác định kỷ luật lao động, các nguyên tắc áp dụng kỷ luật lao động, trách nhiệm kỷ luật lao động, các hình thức kỷ luật lao động, thủ tục xử lý kỷ luật lao động

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chính Minh với phép tư duy biện chứng và duy vật lịch sử để nghiên cứu về kỷ luật lao động trong mối liên hệ với các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa,

xã hội Trong quá trình nghiên cứu, đề tài còn dựa trên cơ sở các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước về phát triển đất nước, phát triển con người trong thời kỳ đổi mới để đánh giá và giải thích những vấn đề mà lý luận và thực tiễn đặt ra

Và để cho bài nghiên cứu được rõ ràng, có khoa học tôi đã sử dụng các

phương pháp nghiên cứu khác như phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, lịch

sử, logic, thống kê, so sánh… kết hợp nghiên cứu lý luận với khảo sát thực tiễn, trên cơ sở thu thập thông tin từ các nguồn như: Báo chí, internet, truyền hình Qua

đó, làm sáng tỏ những vấn đề cần nghiên cứu trong đề tài

6 Kết cấu của đề tài

Đề tài nghiên cứu gồm có 3 phần:

* Phần mở đầu

* Phần nội dung: Gồm có 3 chương

Chương 1 Những vấn đề lý luận về kỷ luật lao động và pháp luật về kỷ luật lao động

Chương 2 Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về kỷ luật lao động ở tỉnh Nghệ An

Chương 3 Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về kỷ luật lao động và bảo đảm thực hiện pháp luật về kỷ luật lao động ở VN hiện nay

* Phần kết luận

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG

VÀ PHÁP LUẬT VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG

1.1 Khái quát về kỷ luật lao động

1.1.1 Khái niệm về kỷ luật lao động

Kỷ luật lao động có nhiều cách tiếp cận khác nhau:

- Kỷ luật lao động cũng được tiếp cận theo nghĩa rộng hoặc nghĩa hẹp:

+ Thứ nhất, kỷ luật lao động được hiểu như là một yếu tố của quan hệ pháp luật động

+ Thứ 2, kỷ luật lao động được hiểu như là một chế định của luật lao động

Từ những cách tiếp cận trên, khái niệm kỷ luật lao động được xác định như sau:

“Kỷ luật lao động là việc chấp hành các quy định về thời gian, công nghệ

và điều hành sản xuất kinh doanh thông qua nội quy lao động nhằm duy trì trật

tự của doanh nghiệp và thực thi quyền quản lý của người sử dụng lao động”

1.1.2.Vai trò của kỷ luật lao động

Đối với doanh nghiệp, kỷ luật lao động là cơ sở pháp lý quan trọng để tổ chức, duy trì trật tự và quản lý lao động

Đối với người sử dụng lao động, kỷ luật lao động là công cụ hữu hiệu để người sử dụng lao động thực hiện quyền quản lý điều hành doanh nghiệp

Đối với người lao động, kỷ luật lao động là cơ sở giúp cho người lao động thực hiện nghiêm túc các quyền và nghĩa vụ của mình

1.2.Lý luận pháp luật về kỷ luật lao động

1.2.1.Khái niệm pháp luật về kỷ luật lao động

Khái niệm về kỷ luật lao động được xác định như sau:

Pháp luật về kỷ luật lao động là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành điều chỉnh về việc tuân thủ theo thời gian, công nghệ và quá trình sản xuất kinh doanh trong quá trình lao động

1.2.2.Nội dung pháp luật về kỷ luật lao động

Thứ nhất, nhóm các quy định về trách nhiệm của người lao động đối với kỷ

luật lao động

Trong quá trình thực hiện quan hệ lao động, người lao động phải tuân thủ thực hiện các quy định về kỷ luật lao động bao gồm các nghĩa vụ sau:

Thực hiện các quy định cụ thể về thời gian làm việc và trật tự trong đơn vị

Thực hiện các quy định về an toàn, vệ sinh nơi làm việc, tuân thủ các quy định về kỹ thuật, công nghệ

Bảo vệ tài sản, bí mật công nghệ, kinh doanh của đơn vị

Thứ hai, nhóm các quy định về nội quy lao động

Bộ luật lao động Pháp (Điều 22a) quy định doanh nghiệp sử dụng 20 Lao động trở lên phải có nội quy lao động sau 3 tháng kể từ ngày bắt đầu hoạt động Trước khi xây dựng nội quy lao động, phải tham khảo ý kiến của Hội đồng doanh nghiệp, nếu không có Hội đồng doanh nghiệp thì phải tham khảo ý kiến những đại diện của người lao động Trước khi ban hành, nội quy phải được Thanh tra lao động kiểm tra Nội quy được ban hành phải nộp một bản cho Văn phòng Hội đồng hòa giải lao động quận và phải niêm yết công khai trong doanh nghiệp, nơi dễ nhìn thấy, kể cả phòng tuyển lao động Việc sửa đổi nội quy lao động cũng được tiến hành như khi xây dựng mới

Thứ ba, nhóm các quy định về trách nhiệm kỷ luật lao động và xử lý kỷ luật

lao động

Một là, cơ sở, căn cứ áp dụng trách nhiệm kỷ luật lao động

Trách nhiệm kỷ luật lao động được áp dụng khi có hành vi vi phạm pháp luật

kỷ luật lao động

Hai là, các hình thức xử lý kỷ luật lao động

Các hình thức kỷ luật lao động là các chế tài do Nhà nước ban hành để áp dụng đối với người lao động có hành vi vi phạm kỷ luật lao động

Ba là, quy định về thủ tục xử lý kỷ luật lao động

Khi tiến hành việc xử lý vi phạm kỷ luật lao động ngưởi sử dụng lao động phải chứng minh được lỗi của người lao động bằng các chứng cứ hoặc người làm chứng Người lao động có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư, bào chữa viên nhân dân hoặc người khác bào chữa

1.2.3 Các yếu tố tác động đến pháp luật về kỷ luật lao động

Thứ nhất, sự tuân thủ pháp luật về kỷ luật lao động của người lao động và người sử dụng lao động

Thứ hai, chính sách pháp luật về kỷ luật lao động

Thứ ba, về phía cơ quan quản lý nhà nước về lao động

Ngoài ra, cơ quan quản lý nhà nước về lao động cũng thường xuyên thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về kỷ luật lao động, việc xử lý kỷ luật lao động và thủ tục xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động Do đó, khi thực thi kỷ luật lao động, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước về lao động giữ vai trò quan trọng

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG Ở TỈNH NGHỆ AN

2.1 Thực trạng quy định về kỷ luật lao động

2.1.1.Quy định pháp luật về kỷ luật lao động

2.1.1.1.Quy định về nội quy lao động

- Thứ nhất, về đối tượng và phạm vi áp dụng nội quy là người sử dụng lao động và người lao động làm việc theo chế độ hợp đồng lao động trong các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức sử dụng từ 10 lao động trở lên

- Thứ hai, về nội dung của nội quy Nội dung nội quy lao động gồm các vấn

đề sau:

Một là, thời gian làm việc, thời gian nghỉ ngơi;

Hai là, trật tự tại nơi làm việc;

Ba là, an toàn lao động, vệ sinh lao động tại nơi làm việc;

Bốn là, bảo vệ tài sản, bí mật công nghệ, bí mật kinh doanh, sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động;

Năm là, các hành vi vi phạm kỷ luật lao động, hình thức xử lý kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất;

- Thứ ba, về thủ tục ban hành nội quy phải tuân thủ theo quy định của pháp luật lao động

- Nội quy lao động phải được thông báo đến người lao động và những nội dung chính phải được niêm yết ở những nơi cần thiết tại nơi làm việc

2.1.1.2.Quy định về hình thức xử lý kỷ luật lao động

Người vi phạm kỷ luật lao động tùy theo mức độ phạm lỗi bị xử lý theo một trong những hình thức sau đây:

- Khiển trách

- Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 6 tháng; cách chức

- Sa thải (Điều 125 Bộ luật lao động 2012)

Ba hình thức xử lý kỷ luật trên đây tương ứng với ba loại chế tài về mặt lý thuyết:

Chế tài thuần về tinh thần

Chế tài ảnh hưởng nhẹ đến trình độ nghề nghiệp và chức năng của người phạm lỗi

Chế tài ảnh hưởng mạnh đến quyền lợi, sa thải và do đó mất trợ cấp thôi việc, ảnh hưởng đến thâm niên hưởng bảo hiểm xã hội

Mọi trường hợp xử lý kỷ luật theo các hình thức khác với quy định đều là hành vi vi phạm pháp luật

2.1.1.3.Quy định về thủ tục xử lý kỷ luật lao động

Thứ nhất, về nguyên tắc xử lý kỷ luật lao động

Khi tiến hành xử lý kỷ luật lao động, người sử dụng lao động phải tuân thủ triệt để các nguyên tắc sau:

Một là, không được áp dụng nhiều hình thức xử lý kỷ luật lao động đối với một hành vi vi phạm kỷ luật lao động

Hai là, khi một người lao động đồng thời có nhiều hành vi vi phạm kỷ luật lao động thì chỉ áp dụng hình thức kỷ luật cao nhất tương ứng với hành vi vi phạm nặng nhất

Ba là, không được xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động đang trong thời gian sau đây: i) Nghỉ ốm đau, điều dưỡng; nghỉ việc được sự đồng ý của người

sử dụng lao động; ii) Đang bị tạm giữ, tạm giam; iii) Đang chờ kết quả của cơ quan

có thẩm quyền điều tra xác minh và kết luận đối với hành vi vi phạm trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng ma túy trong phạm vi nơi làm việc, tiết lộ bí mất kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động, có hành vi gậy thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động; iv) Lao động nữ có thai, nghỉ thai sản; người lao động nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi Bốn là, không xử lý kỷ luật lao động lao động đối với người sử dụng lao động

vi phạm kỷ luật lao động trong khi mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình

Năm là, cấm xâm phạm thân thể, nhân phẩm của người lao động

Sáu là, cấm dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động

Bảy là, cấm xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động có hành vi vi phạm không được quy định trong nội quy lao động

Thứ hai, về thủ tục thi hành kỷ luật lao động

Một là, về thời hiệu xử lý kỷ luật

Hai là, về thủ tục xử lý kỷ luật