Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp qua thực tiễn thi hành tại tỉnh nghệ an

Thực hiện chủ trương đó của Đảng, Nhà nước ta đã ban hành rất nhiều chính sách để vừa thúc đẩy phát triển kinh tế, vừa góp phần giải quyết việc làm như chính sách hỗ trợ cho vay vốn, xóa

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

THỪA THIÊN HUẾ, năm 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Trường Đại học Luật, Đại học Huế

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 30

1 Lý do chọn đề tài 30

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 31

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 32

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 33

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 33

6 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 34

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 34

8 Kết cấu của đề tài 35

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP 35

1.1 Bảo hiểm thất nghiệp 35

1.1.1 Khái niệm bảo hiểm thất nghiệp 35

1.1.2 Bản chất của bảo hiểm thất nghiệp 35

1.2 Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp 36

1.2.1 Sự cần thiết điều chỉnh pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp 36

1.2.2 Khái niệm pháp luật bảo hiểm thất nghiệp 36

1.2.3 Nội dung pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp 36

1.2.4 Những yếu tố tác động đến việc thực hiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp 36

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 37

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM THẤT

NGHIỆP VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI NGHỆ AN 38

2.1 Thực trạng quy định về bảo hiểm thất nghiệp 38

2.1.1 Đối tượng và điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp 38

2.1.2 Chế độ bảo hiểm thất nghiệp 38

2.1.2.1 Trợ cấp thất nghiệp 38

2.1.2.2 Hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động 38

2.1.2.3 Hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm, học nghề 39

2.1.3 Quỹ bảo hiểm thất nghiệp 39

2.2 Đánh giá thực trạng quy định pháp luật về BHTN 39

3.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về BHTN 45

3.2 Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp 45

3.3 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về BHTN 45

3.3.1 Hoàn thiện quy định về chi trả bảo hiểm thất nghiệp 45

3.3.2 Hoàn thiện quy định về quỹ bảo hiểm thất nghiệp 46

3.4 Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp 46

3.4.1 Các giải pháp chung nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp 46

3.4.2 Các giải pháp cụ thể nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Nghệ An 46

3.4.2.1 Phương hướng triển khai 46

3.4.2.2 Các giải pháp để triển khai tốt chính sách pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp 47

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 48

KẾT LUẬN 49

Việt Nam đang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, vấn đề việc làm cho người lao động, chính sách tạo việc làm và chống thất nghiệp là một trong những tiêu chí bảo đảm định hướng XHCN, góp phần đảm bảo an toàn, ổn định và phát triển kinh tế - xã hội Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX xác định:

“Giải quyết việc làm là yếu tố quyết định để phát huy nhân tố con người, ổn định

và phát triển kinh tế, làm lành mạnh xã hội, đáp ứng nguyện vọng chính đáng và yêu cầu bức xúc của nhân dân” Thực hiện chủ trương đó của Đảng, Nhà nước ta

đã ban hành rất nhiều chính sách để vừa thúc đẩy phát triển kinh tế, vừa góp phần giải quyết việc làm như chính sách hỗ trợ cho vay vốn, xóa đói, giảm nghèo, thu hút đầu tư nước ngoài, khuyến khích các cá nhân, tổ chức trong nước phát triển sản xuất, tạo việc làm cho người lao động… Đặc biệt, với sự ra đời của Bộ luật Lao động năm 1994, Luật sửa đổi, bổ sung một điều của Bộ luật Lao động năm 2002,

2006, 2007; Nghị định số 39/2003/NĐ-CP ngày 18/4/2003 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về việc làm là cơ sở pháp lý quan trọng cho các chủ thể thực hiện quyền được làm việc và tuyển dụng lao động Trong vấn đề việc làm thì tạo việc làm cho người lao động là vấn đề cốt lõi, quan trọng, tuy nhiên song song với nó thì việc giúp đỡ những người thất nghiệp cũng là một vấn đề được Nhà nước ta đặc biệt quan tâm Trên cơ sở đó Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006 với chương V về Bảo hiểm thất nghiệp đã góp phần ổn định chế độ trợ cấp thất nghiệp, giúp người lao động ổn định cuộc sống trong thời gian mất việc, đảm bảo trật tự xã hội

Mặc dù nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước song vấn đề việc làm và trợ cấp thất nghiệp vẫn đang là một trong những vấn đề cấp bách cần giải quyết trên cả nước nói chung và trên địa bàn tỉnh Nghệ An nói riêng Thực tế cho thấy số lượng lao động không có việc làm và mất việc làm vẫn đang tăng lên từng ngày, việc áp dụng các văn bản pháp luật vào thực tế còn có những khoảng cách nhất định Đối với pháp luật về việc làm thì vẫn còn một số quy định chưa thực sự phát huy được hiệu lực trên thực tế như các quy định về thủ tục tuyển dụng lao động, về

31

trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc lập quỹ dự phòng về trợ cấp mất việc… Các quy định về bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) mới có hiệu lực hơn 02 năm nhưng cũng đã bộc lộ những điểm hạn chế như về mức đóng góp và mức hưởng thụ chưa tương xứng, về đối tượng tham gia BHTN, về thời gian đăng ký thất nghiệp, nộp

hồ sơ hưởng BHTN

Ngoài ra, kể từ ngày 01/01/2015, thời điểm Luật Việc làm năm 2013 có hiệu lực thi hành cũng là thời điểm các quy định về BHTN được điều chỉnh theo quy định mới của Luật Việc làm Tính đến nay, các quy định của pháp luật về BHTN mới được thi hành trên thực tế được hơn 02 năm vì thế các nghiên cứu liên quan đến các quy định này là rất ít Hiện tại chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện và đánh giá thực trạng việc thực hiện, đồng thời đưa ra các giải pháp và lồng ghép việc học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia có hệ thống BHTN phát triển

để góp phần hoàn thiện quy định về BHTN ở Việt Nam

Với những lý do trên, tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài “Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp- Qua thực tiễn thi hành tại tỉnh Nghệ An” làm đề tài luận văn

của mình nhằm có một cái nhìn đúng đắn, toàn diện về pháp luật về BHTN, đồng thời đánh giá thực trạng thực hiện tại tỉnh Nghệ An Qua đó, tìm ra những nguyên nhân của những khó khăn, hạn chế trong việc thực hiện pháp luật về BHTN trên địa bàn và đặc biệt đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về BHTN cũng như việc nâng cao hiệu quả áp dụng trên thực tế

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Là một bộ phận cấu thành của hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam về an sinh xã hội, tuy mới thực thi song BHTN đã phát huy vai trò to lớn của

nó đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Vì thế, trong thời gian qua đã thu hút nhiều công trình, đề tài nghiên cứu về lĩnh vực này, trong số đó cần phải kể đến các công trình:

Đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước “Nghiên cứu những nội dung cơ bản của BHTN hiện đại, vấn đề lựa chọn hình thức thất nghiệp tại Việt Nam” (2004) của

TS Nguyễn Huy Ban đã nêu lên vấn đề thất nghiệp và BHTN, cũng như yêu cầu xây dựng chế độ BHTN ở Việt Nam

Luận án Tiến sĩ Luật học “Chế độ BHTN trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam” (2005) của NCS Lê Thị Hoài Thu đã đi sâu nghiên cứu, trình bày một cách

hệ thống những nội dung chủ yếu của chế độ BHTN, những yêu cầu đặt ra đối với việc xây dựng chế độ BHTN ở Việt Nam, đồng thời có sự so sánh với quy định của

Tổ chức lao động quốc tế và một số nước trên thế giới

Ngoài ra, còn có một số bài viết đăng trên các tập chí khoa học pháp lý như:

“BHTN và chuyển dịch cơ cấu kinh tế”; “Những bất cập trong thi hành pháp luật

về BHTN”; “Kết quả 6 năm thực hiện BHTN theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội”; “Những điểm mới về chính sách BHTN”…

Qua các công trình nghiên cứu trên cho thấy, những vấn đề liên quan đến nội dung cơ bản của bảo hiểm thất nghiệp đã được giải quyết Song những cơ chế để giải quyết các vấn đề liên quan đến pháp luật BHTN vẫn chưa thực sự đầy đủ, thậm chí còn yếu dẫn đến việc giải quyết hậu quả của tình trạng thất nghiệp mang lại hiệu quả không cao Điều này đòi hỏi cần phải có công trình nghiên cứu bổ sung, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về BHTN

Ngoài ra, các công trình trên đã đi sâu vào nghiên cứu về những nội dung cơ bản của pháp luật BHTN, đã chỉ ra thực trạng và giải pháp cho việc hoàn thiện pháp luật BHTN nhưng đó là những nghiên cứu trước khi chính sách BHTN ở Việt Nam chính thức ban hành, hay sau thời điểm chính sách ban hành nhưng chỉ tập trung nghiên cứu theo từng mảng nội dung và chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu trực tiếp vấn đề pháp luật về BHTN qua thực tiễn tại Nghệ An Chính

vì vậy, đề tài “Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp - Qua thực tiễn thi hành tại tỉnh Nghệ An” sẽ làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận về BHTN cũng như thực trạng BHTN ở nước ta nói chung và trên địa bàn tỉnh Nghệ An nói riêng, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trên thực tế

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích của đề tài

Nghiên cứu hệ thống các quy định của pháp luật Việt Nam về BHTN qua thực tiễn áp dụng pháp luật về BHTN tại tỉnh Nghệ An Trên cơ sở đó kiến nghị một số giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về BHTN và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về BHTN tại tỉnh Nghệ An

3.2 Nhiệm vụ của đề tài

Để đạt được mục đích trên, tác giả đề ra nhiệm vụ của đề tài là:

- Làm sáng tỏ khái niệm BHTN, pháp luật về BHTN;

33

- Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về BHTN và thực tiễn thi hành pháp luật về BHTN ở tỉnh Nghệ An để chỉ ra những kết quả đạt được cũng như những tồn tại hạn chế;

- Đề xuất phương hướng và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về BHTN qua

thực tiễn thi hành tại tỉnh Nghệ An

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tôi sử dụng các phương pháp cụ thể như sau: Phương pháp nghiên cứu lý thuyết truyền thống: Phương pháp này được sử dụng chủ yếu trong chương 1 và chương 2 để tiếp cận các quy định của pháp luật Việt Nam về BHTN, đồng thời đánh giá thực trạng của các quy định trong quá trình triển khai trên thực tế

Phương pháp so sánh: Được sử dụng trong luận văn khi phân tích các số liệu thống kê về BHTN nhằm làm rõ tương quan các quy định và có đối chiếu đánh giá với các văn bản, công ước cũng như các nghiên cứu trước đó để đối chiếu, nhận xét và rút ra bài học đưa ra những nhận định khách quan về nội dung nghiên cứu

34

Phương pháp thu thập, tổng hợp, phân tích: Được sử dụng để thu thập, tổng hợp số liệu và phân tích các số liệu đánh giá thực trạng thực thi pháp luật về BHTN

Phương pháp đánh giá, quy nạp: Được sử dụng để đánh giá những tác động của các quy định pháp luật trong thực tế hoạt động từ đó đưa ra những luận giải

về những hạn chế của pháp luật về BHTN nhằm đề xuất giải pháp hoàn thiện Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng các phương pháp lịch sử cụ thể để tập hợp thống kê những quy định nghiên cứu trước đó để làm rõ

6 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

6.1 Câu hỏi nghiên cứu

- Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp hiện hành quy định như thế nào?

- Thực trạng áp dụng quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở Nghệ

An hiện nay như thế nào? Đã đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đặt ra hay chưa?

- Cần phải quy định trong Luật Việc làm và đưa ra giải pháp như thế nào để hoàn thiện quy định của pháp luật bảo hiểm thất nghiệp?

6.2 Giả thuyết nghiên cứu

- Tìm hiểu các quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp

- Đánh giá những ưu điểm, hạn chế của pháp luật hiện hành về bảo hiểm thất nghiệp

- Đánh giá thực tiến áp dụng quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp tại Nghệ An giai đoạn hiện nay

- Những hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế trong việc áp dụng pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp

- Đưa ra các yêu cầu cần phải giải quyết, hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp

- Phải đưa ra được những giải pháp cụ thể thực hiện có hiệu quả, đúng quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp xuất phát từ lý luận và thực tiễn

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

7.1 Ý nghĩa lý luận

Thứ nhất, đề tài góp phần xây dựng hệ thống lý luận khoa học về pháp luật

BHTN ở Việt Nam

35

Thứ hai, mô tả một cách khá toàn diện, đầy đủ các quy định của pháp luật về

BHTN Chỉ ra những bất cập, những lỗ hổng trong hệ thống pháp luật này, đánh giá về sự không phù hợp giữa quy định hiện hành với thực tế áp dụng

Thứ ba, xây dựng quan điểm khoa học và đưa ra các giải pháp về hoàn thiện

pháp luật BHTN đáp ứng yêu cầu thực tiễn, phù hợp với các điều ước, thỏa thuận quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia, đóng góp một số biện pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật trong thực tiễn

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp trên phạm vi cả nước nói chung và tại tỉnh Nghệ An nói riêng

8 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, danh mục viết tắt,

đề tài bao gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp

Chương 2: Thực trạng pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp và thực tiễn thực

hiện tại Nghệ An

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp

luật về bảo hiểm thất nghiệp

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA

PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP

1.1 Bảo hiểm thất nghiệp

1.1.1 Khái niệm bảo hiểm thất nghiệp

BHTN là một biện pháp hỗ trợ khó khăn về kinh tế cho người lao động và gia đình người lao động để đảm bảo ổn định cuộc sống và tạo các cơ hội để người lao động được tham gia vào thị trường lao động khi người lao động bị mất việc mà đang

có khả năng lao động và sẵn sàng tham gia vào thị trường lao động

1.1.2 Bản chất của bảo hiểm thất nghiệp

Thứ nhất, BHTN là một biện pháp hỗ trợ khó khăn mang tính tạm thời cho

người lao động khi người lao động bị mất việc làm

36

Thứ hai, BHTN là một chính sách xã hội vừa mang tính bảo vệ vừa mang tính

khuyến khích người lao động tham gia vào thị trường lao động

Thứ ba, BHTN thể hiện vai trò, trách nhiệm của Nhà nước và người sử dụng

lao động đối với người lao động khi người lao động rơi vào tình trạng mất việc làm

Thứ tư, BHTN áp dụng với người lao động bị mất việc mà đang có khả năng

lao động và sẵn sàng tham gia vào thị trường lao động

Thứ năm, BHTN thể hiện sự chia sẻ rủi ro về mặt tài chính, thông qua sự phân

phối theo lao động và mức độ chia sẻ giữa người tham gia BHTN

1.2 Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp

1.2.1 Sự cần thiết điều chỉnh pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp

Thứ nhất, pháp luật về BHTN là cơ sở để thiết lập và bảo vệ quyền lợi của

người lao động bị rơi vào tình trạng mất việc làm

Thứ hai, pháp luật về BHTN là phương tiện để nhà nước điều tiết các quan hệ

lao động trong nền kin tế thị trường, góp phần ổn định an sinh xã hội

1.2.2 Khái niệm pháp luật bảo hiểm thất nghiệp

Từ những phân tích nguồn pháp luật và bản chất của hoạt động BHTN, có thể đưa ra khái niệm như sau:

Pháp luật về BHTN là một chế định trong hệ thống các chế định bảo hiểm xã hội, bao gồm tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh mối quan hệ giữa người

sử dụng lao động với người lao động bị mất việc làm; giữa người lao động thất nghiệp với cơ quan quản lý BHTN và các mối quan hệ khác có liên quan đến

BHTN; được hình thành do sự đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động dưới sự bảo trợ của nhà nước Theo đó, chế độ này quy định mức đóng góp, điều kiện hưởng, cách thức chi trả quyền lợi bảo hiểm và các giải pháp nhằm hỗ trợ cho người lao động mất việc khắc phục khó khăn, sớm có cơ hội tiếp cận việc làm mới

1.2.3 Nội dung pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp

Thứ nhất, nhóm các quy định về đối tượng tham gia BHTN

Thứ hai, nhóm các quy định về trợ cấp thất nghiệp

Thứ ba, nhóm các quy định về tạo lập quỹ BHTN

1.2.4 Những yếu tố tác động đến việc thực hiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp