Pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất qua thực tiễn các doanh nghiệp tại nghệ an (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT NGUYỄN CÔNG THẮM PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN, VỆ SINH LAO ĐỘNG TRONG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT - QUA THỰC TIỄN CÁC DOANH NGHIỆP TẠI NGHỆ AN Chuyên ngành: Luật Kinh t

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT

NGUYỄN CÔNG THẮM

PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN, VỆ SINH LAO ĐỘNG TRONG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT - QUA THỰC TIỄN CÁC DOANH NGHIỆP TẠI NGHỆ AN

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 838 0107

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

THỪA THIÊN HUẾ, năm 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Trường Đại học Luật, Đại học Huế

Người hướng dẫn khoa học: TS Đào Mộng Điệp

Phản biện 1: :

Phản biện 2:

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Trường Đại học Luật

Vào lúc giờ ngày tháng năm

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 1

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Câu hỏi nghiên cứu 2

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Giả thuyết nghiên cứu 3

8 Ý nghĩa thực tiễn và những đóng góp mới của Luận văn 4

9 Kết cấu của Luận văn 4

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN,

VỆ SINH LAO ĐỘNG TRONG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT 5

1.1 Khái quát về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 5 1.1.1 Khái niệm an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 5 1.1.2 Đặc trưng của an toàn, vệ sinh lao động trong sản xuất kinh doanh

5

1.1.3 Ý nghĩa của an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 5 1.2 Khái quát pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 5

1.2.1 Khái niệm pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 5

1.2.2 Nguyên tắc của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 6

1.2.3 Nội dung pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 7

1.2.4 Các yếu tố tác động đến thực thi pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 7

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN, VỆ SINH LAO ĐỘNG TRONG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH VÀ THỰC

2.1 Thực trạng quy định về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 8

2.1.1 Thực trạng quy định về các biện pháp phòng chống các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại cho người lao động 8

2.1.2 Thực trạng quy định về các biện pháp xử lí sự cố kĩ thuật gây mất an toàn vệ sinh lao động, bệnh nghề nghiệp 8

2.1.3 Thực trạng quản lý nhà nước về an toàn, vệ sinh lao động 8

2.2 Đánh giá thực trạng pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 10

2.3 Thực tiễn thực hiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất tại các doanh nghiệp ở Nghệ An 10

2.3.1 Tình hình các doanh nghiệp hoạt động tại tỉnh Nghệ An 10

2.3.2 Thực thi pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất ở các doanh nghiệp tại Nghệ An 11

2.3.2.1 Thực trạng thực thi quy định về các biện pháp phòng chống các yếu

tố nguy hiểm, yếu tố có hại cho người lao động 11

2.3.2.2 Thực trạng thực thi quy định về các biện pháp xử lý sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động và tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp 11 2.3.2.3 Thực trạng thực thi quản lý nhà nước về an toàn, vệ sinh lao động trong các cơ sở sản xuất kinh doanh 11

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN, VỆ SINH LAO ĐỘNG TRONG

3.1 Các yêu cầu hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 13

3.1.1 Khắc phục những hạn chế, bất cập của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 13

3.1.2 Bảo đảm phù hợp với xu thế toàn cầu hóa và các Công ước quốc tế

13

3.2 Các yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 13

3.3 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất 13

3.4 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong sản xuất 14

3.4.1 Giải pháp chung 14

3.4.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động tỉnh Nghệ An 14

KẾT LUẬN 15

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Lịch sử đã chứng minh lao động làm nên những điều kì diệu Trải qua hàng ngàn năm với những chuỗi lao động không ngừng, con người đã dần thoát khỏi cuộc sống nguyên thủy và xây dựng cuộc sống hiện đại như ngày nay Cứ mỗi cuộc cải cách lao động, mỗi cuộc cách mạng trong khoa học kĩ thuật là một sự đột phá, một bước tiến trên con đường hoàn thiện loài người Và có thể nói, lao động

là hoạt động quan trọng nhất của con người, nó tạo ra của cải vật chất và các giá trị tinh thần của xã hội Lao động có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao là nhân tố quyết định sự phát triển của đất nước, xã hội, gia đình và bản thân mỗi người lao động Bất cứ một chế độ xã hội nào, lao động của con người cũng là một trong những yếu tố quyết định nhất, năng động nhất trong sản xuất

Trong quan hệ lao động, để tăng năng suất lao động và hiệu quả công việc thì vấn đề bảo đảm môi trường làm việc an toàn, vệ sinh lao động là một trong những nhiệm vụ hàng đầu đặt ra cho doanh nghiệp và người sử dụng lao động Tính mạng của người lao động luôn được nhà nước quan tâm, bảo vệ An toàn, vệ sinh lao động được xem là một trong những chính sách quan trọng của nhà nước nhằm bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động cho người lao động Để bảo vệ người lao động khi tham gia vào quan hệ lao động, nhà nước đã thiết lập một hành lang pháp lý quy định về an toàn, vệ sinh lao động Bộ luật lao động Việt Nam năm 1994 và sửa đổi

bổ sung qua các năm 2002, 2006, 2007, 2012, Luật an toàn, vệ sinh lao động cùng các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thực sự như một đòn bẩy trong việc bảo vệ người lao động trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh lao động

Ngoài ra, hành lang pháp lý hiện hành còn ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động từ phía người lao động và người sử dụng lao động cũng như cơ quan quản lý nhà nước về lao động

Tuy nhiên với những điểm hợp lý nêu trên, vẫn phải khẳng định rằng, pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động vẫn bộc lộ những khiếm khuyết, việc thực hiện vẫn còn gặp những khó khăn, hạn chế nhất định, vẫn còn một khoảng cách khá lớn giữa việc ghi nhận trên văn bản và thực tế áp dụng Chính những yếu tố này đã làm giảm tầm quan trọng và ý nghĩa đích thực của hệ thống chính sách pháp luật về an

toàn, vệ sinh lao động Chính vì vậy, tôi chọn đề tài "Pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất - qua thực tiễn các doanh nghiệp tại Nghệ An" làm đề tài luận văn thạc sĩ nhằm đánh giá khung pháp luật về an toàn,

vệ sinh lao động, đánh giá thực trạng pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động qua thực tiễn tại các doanh nghiệp tỉnh Nghệ An đồng thời đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động nói riêng và hệ thống pháp luật lao động nói chung

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thời gian vừa qua, đã có nhiều công trình của một số nhà khoa học, nhà

quản lý nghiên cứu thực trạng của pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động Qua đó có đưa ra những đánh giá có ý nghĩa làm cơ sở cho việc sửa đổi, bổ sung các quy định về an toàn, vệ sinh lao động Cụ thể như:

- Lý Thị Phương Oanh với Khoá luận "Bảo hộ lao động nữ trong Bộ luật Lao

động" – Khoá luận 1997

- Vũ Thị Thảo với nghiên cứu "Bảo hộ lao động theo pháp luật Việt Nam",

Luận văn thạc sỹ năm 2013, Đại học Luật Học nghề

- Lê Huy Bắc, "Chế độ pháp lý về boả hộ lao động", Khoá luận tốt nghiệp

năm 1997

- Đỗ Ngân Bình, "Bảo hộ người lao động làm việc trong các cơ sở gây ô

nhiễm môi trường"- Tạp chí Luật học 2006, số 11

- Đỗ Ngân Bình, “Pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động – Một số vấn đề lý

luận và thực tiễn”, Luận văn thạc sỹ 2001

Đây là những vấn đề nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau của pháp luật

về an toàn, vệ sinh lao động, là cơ sở tham khảo để tác giả hoàn thành tốt đề tài

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Làm rõ lý luận về an toàn, vệ sinh lao động và pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động

- Đánh giá thực trạng của hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành về an toàn, vệ sinh lao động cũng như thực trạng thực hiện tại các doanh nghiệp ở tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động và giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động tại Nghệ An

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích, tìm hiểu nội hàm của các khái niệm an toàn, vệ sinh lao động và pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động; nhận diện những đặc trưng cơ bản của các khái niệm này; nghiên cứu, hệ thống hóa cơ sở lý luận của việc xây dựng các quy định về pháp luật an toàn, vệ sinh lao động

- Tập trung nghiên cứu, đánh giá hệ thống pháp luật an toàn, vệ sinh lao động hiện hành; phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện tại các doanh nghiệp ở Nghệ An Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động

4 Câu hỏi nghiên cứu

- An toàn, vệ sinh lao động là gì? Các đặc trưng của an toàn, vệ sinh lao

động?

- Thực trạng pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động hiện nay như thế nào?

- Tại sao phải hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động?

- Giải pháp hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động giai đonạ hiện nay là gì?

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động của Việt Nam hiện hành cũng như thực tiễn pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động tại các doanh nghiệp ở Nghệ An

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian nghiên cứu: Trong các doanh nghiệp tại Nghệ An

+ Về thời gian nghiên cứu: Pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động và thực tiễn pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động ở Nghệ An giai đoạn hiện nay

6 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các yêu cầu mà đề tài đặt ra, luận văn đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch

sử của triết học Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước Pháp quyền XHCN; đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng Nhà nước Pháp quyền nói chung, về pháp luật an toàn, vệ sinh lao động

- Ngoài ra, luận văn còn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể sau: + Phương pháp phân tích, bình luận, so sánh được sử dụng trong Chương 1 khi nghiên cứu những vấn đề lý luận về an toàn, vệ sinh lao động và pháp luật về

an toàn, vệ sinh lao động

+ Phương pháp đánh giá, diễn giải, đối chiếu, điều tra được sử dụng tại Chương 2 khi nghiên cứu đánh giá thực trạng pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động

+ Phương pháp tổng hợp, quy nạp được sử dụng tại Chương 3 khi nghiên cứu, đề xuất định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động

7 Giả thuyết nghiên cứu

- Tìm hiểu các quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động

- Đánh giá những ưu điểm, hạn chế của pháp luật hiện hành về an toàn, vệ sinh lao động

- Đánh giá thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động tại Nghệ An giai đoạn hiện nay

- Những hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế trong việc áp dụng pháp

luật về an toàn, vệ sinh lao động

- Đưa ra các yêu cầu cần phải giải quyết, hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động

- Phải đưa ra được những giải pháp cụ thể thực hiện có hiệu quả, đúng quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động xuất phát từ lý luận và thực tiễn

8 Ý nghĩa thực tiễn và những đóng góp mới của Luận văn

- Luận văn đã làm rõ các khái niệm khoa học về an toàn, vệ sinh lao động và pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động Luận văn đã đánh giá thực trạng và thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động Phát hiện những tồn tại, vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong các doanh nghiệp ở Nghệ An trong thời gian vừa qua

- Luận văn đã lý giải yếu tố dẫn đến những bất cập, tồn tại và vướng mắc của

hệ thống pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động Trên cơ sở đó, Luận văn xác định nhu cầu của việc hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động Từ đó đưa ra một số kiến nghị, giải pháp cụ thể hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động

- Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện lý luận khoa học pháp lý chuyên ngành Kết quả nghiên cứu xây dựng quan điểm khoa học và đưa ra các giải pháp

về hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động đáp ứng yêu cầu thực tiễn; đóng góp một số biện pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật trong thực tiễn

9 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các từ viết tắt và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 03 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất

Chương 2: Thực trạng pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất kinh doanh và thực tiễn thi hành trong các doanh nghiệp tại Nghệ An Chương 3: Giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất

CHƯƠNG 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN,

VỆ SINH LAO ĐỘNG TRONG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT

1.1 Khái quát về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất

1.1.1 Khái niệm an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất

An toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất được hiểu là "giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm, gây bệnh tật, thiết lập điều kiện làm việc đảm bảo an toàn, vệ sinh cho người lao động, hạn chế đến mức thấp nhất khả năng bị thương tật, tử vong hoặc giảm thiểu tỷ lệ người bị mắc bệnh nghề nghiệp trong quá trình sản xuất kinh doanh"

1.1.2 Đặc trưng của an toàn, vệ sinh lao động trong sản xuất kinh doanh

An toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất có các đặc trưng cơ bản sau:

- Bản chất của an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất là những quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành chủ yếu mang tính bắt buộc các bên tham gia quan hệ phải thực hiện

- An toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất luôn gắn với quan hệ lao động, gắn với việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng lao động

- Mục đích của an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất nhằm ngăn ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hạn chế ốm đau, giảm sút sức khỏe, tính mạng người lao động

1.1.3 Ý nghĩa của an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất

An toàn, vệ sinh lao động có vai trò, vị trí rất to lớn trong đời sống kinh tế xã hội của Việt Nam An toàn, vệ sinh lao động giúp cho người lao động được bảo đảm an toàn, tạo môi trường làm việc thuận lợi, bảo đảm về sức khỏe cho người lao động

An toàn, vệ sinh lao động luôn gắn liền với hoạt động sản xuất nhằm bảo vệ nhân tố quan trọng, năng động nhất của hoạt động sản xuất đó chính là người lao động An toàn, vệ sinh lao động có ý nghĩa không chỉ đối với người lao động, người sử dụng lao động mà còn có ý nghĩa đối với nhà nước

1.2 Khái quát pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất

1.2.1 Khái niệm pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất

Pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành điều chỉnh

về các giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm, gây bệnh tật, thiết lập điều kiện làm việc bảo đảm an toàn, vệ sinh cho người lao động, hạn chế đến mức thấp nhất khả năng bị thương tật, tử vong hoặc giảm thiểu tỷ lệ người bị mắc bệnh nghề nghiệp trong quá trình lao động

1.2.2 Nguyên tắc của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong hoạt động sản xuất

Thứ nhất, Nhà nước thống nhất quản lý chế độ an toàn, vệ sinh lao động

Một trong những quyền của người lao động đó chính là quyền "được bảo hộ lao động, làm việc trong điều kiện bảo đảm về an toàn lao động, vệ sinh lao động"

Để bảo đảm cho người lao động thực thi quyền này, Nhà nước là chủ thể pháp lý tối cao có quyền ban hành các văn bản pháp luật, các chế độ, chính sách về an toàn, vệ sinh lao động Các văn bản này tạo hành lang pháp lý cho các chủ thể tham gia vào quan hệ lao động thực hiện

Thứ hai, các bên trong quan hệ lao động phải tuân thủ nghiêm ngặt chế độ

an toàn, vệ sinh lao động

Khi tham gia vào quan hệ lao động, người lao động luôn phải đối mặt với tình trạng bị ảnh hưởng về sức khỏe và nguy cơ gây mất an toàn trong hoạt động sản xuất Chính vì vậy, một trong các nguyên tắc được đặt lên hàng đầu buộc người lao động và người sử dụng lao động tôn trọng và tuân thủ ngiêm chỉnh thực hiện các quy định của an toàn, vệ sinh lao động Trách nhiệm này không chỉ áp dụng cho người lao động, người trực tiếp chịu sự tác động và hứng chịu mọi rủi ro khi tai nạn lao động xảy ra Trách nhiệm này còn thuộc về người sử dụng lao động, người chịu trách nhiệm trang bị các phương tiện đạt chuẩn cho người lao động

Thứ ba, tuân thủ đầy đủ các biện pháp an toàn, vệ sinh lao động trong quá trình lao động; ưu tiên các biện pháp phòng ngừa, loại trừ, kiểm soát các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại trong quá trình lao động

Khi làm việc trong môi trường lao động có thể gây chấn thương, bệnh tật nguy hiểm cho người lao động và môi trường lao động tác động xấu đến sức khỏe của người lao động (điều kiện lao động không thuận lợi, vượt quá giới hạn của quy chuẩn vệ sinh lao động cho phép) gây bệnh nghề nghiệp, người lao đọng, người sử dụng lao động phải tuân thủ các biện pháp bảo vệ người lao động trong an toàn, vệ sinh lao động Thường xuyên theo dõi, giám sát các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại nơi làm việc Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh phải quy định việc kiểm soát các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại đến từng tổ, đội, phân xưởng Đồng thời, lưu hồ sơ về kiểm soát các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại khi các bên tham gia vào quan hệ lao động Để đánh giá, phòng ngừa yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại, người sử dụng lao động phải loại trừ các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại ngay từ khâu thiết kế nhà xưởng, lựa chọn công nghệ, thiết bị, nguyên vật liệu Ngăn chặn, hạn chế sự tiếp xúc, giảm thiểu tác hại của yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại bằng