Sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, cả nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội, nhà nước ta đặc biệt nhấn mạnh và đề cao hai thành phần kinh tế quốc doanh và tập thể (thực chất chỉ là một) mà không nói tới các thành phần kinh tế khác. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 khoá IV thừa nhận sự tồn tại của 3 thành phần kinh tế: quốc doanh, tập thể và cá thể ở miền Bắc và 5 thành phần kinh tế ở miền Nam. Có thể nói Nghị quyết Đại hội Đảng IV, Đại hội Đảng V đều khẳng định sự tồn tại của 5 thành phần kinh tế ở nước ta trong đó nhấn mạnh cải tạo theo hướng xoá bỏ các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh, không nói tới sự phát triển kinh tế thị trường đa dạng tức là xoá bỏ cơ sở tồn tại của kinh tế thị trường. Điều này chẳng những làm giảm khả năng đóng góp của các thành phần kinh tế chung của đất nước mà còn làm kìm hãm khả năng tạo công ăn việc làm cho nhân dân. Đó là thời kỳ chúng ta thiếu một cơ sở khoa học về sự tồn tại một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở nước ta. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng cộng sản Việt Nam (6/1991) khẳng định mục tiêu xã hội chủ nghĩa, xác định phương hướng cơ bản chỉ dạo quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Cương lĩnh của Đảng khẳng định: “Phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa”, “xoá bỏ cơ chế quản lý tập trung, quan liêu, bao cấp, hình thành cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách và các công cụ khác”.
Trang 1MỞ ĐẦU
Sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, cả nước thống nhất đilên chủ nghĩa xã hội, nhà nước ta đặc biệt nhấn mạnh và đề cao haithành phần kinh tế quốc doanh và tập thể (thực chất chỉ là một) màkhông nói tới các thành phần kinh tế khác Nghị quyết Hội nghị Trungương 6 khoá IV thừa nhận sự tồn tại của 3 thành phần kinh tế: quốcdoanh, tập thể và cá thể ở miền Bắc và 5 thành phần kinh tế ở miềnNam Có thể nói Nghị quyết Đại hội Đảng IV, Đại hội Đảng V đềukhẳng định sự tồn tại của 5 thành phần kinh tế ở nước ta trong đó nhấnmạnh cải tạo theo hướng xoá bỏ các thành phần kinh tế ngoài quốcdoanh, không nói tới sự phát triển kinh tế thị trường đa dạng tức làxoá bỏ cơ sở tồn tại của kinh tế thị trường Điều này chẳng những làmgiảm khả năng đóng góp của các thành phần kinh tế chung của đấtnước mà còn làm kìm hãm khả năng tạo công ăn việc làm cho nhândân Đó là thời kỳ chúng ta thiếu một cơ sở khoa học về sự tồn tại mộtnền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở nước ta
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng cộng sản ViệtNam (6/1991) khẳng định mục tiêu xã hội chủ nghĩa, xác định phươnghướng cơ bản chỉ dạo quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta.Cương lĩnh của Đảng khẳng định: “Phát triển kinh tế hàng hoá nhiềuthành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa”, “xoá bỏ cơ chế quản lýtập trung, quan liêu, bao cấp, hình thành cơ chế thị trường có sự quản
lý của Nhà nước bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách và các công cụkhác”
Trang 2Đến Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII (1996) Đảng ta lạikhẳng định tiếp tục sự nghiệp đổi mới theo hướng phát triển kinh tếhàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sựquản lý của Nhà nước, theo định hướng XHCN Thực tiễn trải qua hơn
10 năm đổi mới cho thấy việc thực hiện phát triển kinh tế hàng hoánhiều thành phần ở nước ta đã mang lại những kết quả to lớn
Qua đó chúng ta có thể thấy được tầm quan trọng cũng như sựcần thiết của nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần Do đó việcnghiên cứu vai trò của thành phần kinh tế nhà nước (một bộ phậntrong nền kinh tế nhiều thành phần ở Việt Nam) cũng có những ýnghĩa to lớn góp phần phát triển hơn nữa thành phần kinh tế nhà nước
và nền kinh tế Việt Nam Cuối cùng, để quán triệt sâu sắc các Nghịquyết của Đảng về: phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế thị trường có sựquản lý của Nhà nước với thành phần kinh tế nhà nước nắm vai tròchủ đạo, xin được phép nêu một số vấn đề như sau:
Phần I : Nội dung thành phần kinh tế nhà nước
Phần II : Vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước trong
nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở Việt Nam.
Phần III : Một vài kiến nghị xung quanh vấn đề đảm bảo cho
kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở Việt Nam.
Trang 3hệ sở hữu khác nhau như: sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu cánhân Do đó thành phần kinh tế dù chỉ được biểu hiện ra dưới cáchình thức tổ chức sản xuất kinh doanh cụ thể song lại không trùngkhớp với một hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh xác định nào đó.
Để xem xét một tổ chức kinh tế thuộc thành phần kinh tế nào cần phảixem xét cụ thể xem lực lượng kinh tế nào kiểm soát và chi phối chúng.Chính dựa trên cơ sở xem xét khoa học như thế, chúng ta mới có thểhiểu được tại sao cùng là các công ty cổ phần mà công ty này thì thuộcthành phần kinh tế tư nhân, còn công ty kia lại thuộc thành phần kinh
tế nhà nước
Thành phần kinh tế nhà nước dựa trên cơ sở quan trọng là sở hữunhà nước về tư liệu sản xuất Để tránh những hiểu biết hạn chế, nhữngquan niệm sai lầm trước kia, chúng ta cần phải phân biệt được nhànước với tư cách là một lực lượng kinh tế, kiểm soát kinh tế theo cácnguyên tắc của thị trường với nhà nước là một lực lượng chính trịcùng các phương tiện vật chất đảm bảo cho sự thống trị chính trị đó
Trang 4Chỉ có sở hữu nhà nước với tư cách là một lực lượng kinh tế, một chủthể kinh tế trong nền kinh tế thị trường mới là sở hữu thuộc thànhphần kinh tế nhà nước Với quan niệm như vậy, thành phần kinh tếnhà nước gồm các yếu tố cấu thành như sau:
- Yếu tố thứ nhất : là hệ thống các doanh nghiệp nhà nước
Đây là tổ chức kinh tế mà sở hữu của nhà nước có thể là 100%hay chỉ là cổ phần khống chế, riêng cổ phần đặc biệt có quyền phủquyết Các doanh nghiệp nhà nước có thể hoạt động theo luật riêngnhư hiện nay, cũng có thể hoạt động theo luật doanh nghiệp chungnhưng điểm cốt lõi của nó là nhà nước thông qua các đại diện sở hữucủa mình tiến hành kiểm soát, chi phối được hoạt động của doanhnghiệp nhằm lấy đó làm công cụ can thiệp tích cực vào nền kinh tế,định hướng những cân đối lớn và kết quả chung
- Yếu tố thứ hai : là hệ thống tài chính của nhà nước
Ngày nay khi mà xu thế mở rộng phân phối qua ngân sách nhànước đã trở thành phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới, thì ở nước
ta do nhà nước có vai trò rất to lớn trong vấn đề đảm bảo công bằngnên tài chính nhà nước trở thành một lực lượng kinh tế đáng kể Từngân sách nhà nước có thể hình thành các luồng tài chính khác nhaunhư đầu tư vào các doanh nghiệp không phải nhà nước để sinh lãi, trợcấp cho các đối tượng chính sách xã hội hoặc cho vay tín dụng
Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường hiện nay, khi vốn trở thànhmột trong những nguồn lực sản xuất chủ yếu thì một phần tài chínhnhà nước, kể cả chi tiêu ngân sách thường xuyên sẽ trở thành lựclượng kinh tế lớn
Trang 5- Yếu tố thứ ba : là tất cả hệ thống dự trữ, tài nguyên, đất đai,vùng biển, vùng trời thuộc sở hữu nhà nước
Do đặc thù xã hội chủ nghĩa nên ở nước ta toàn bộ đất đai, mặtbiển, không phận đều thuộc sở hữu nhà nước Có những bộ phận đấtđai nhà nước giao cho nhân dân sử dụng lâu dài, cũng có bộ phận đấtđai, mặt biển, tài nguyên, không phận nhà nước cho thuê và có thunhập theo định kỳ Thu nhập đó có thể đem tái đầu tư, cũng có thể chovay hoặc chuyển giao cho công dân dưới hình thức nào đó Dù mụcđích sử dụng khác nhau, song không thể phủ nhận rằng sở hữu đất đai,mặt biển, bầu trời cùng với dự trữ quốc gia đã làm cho nhà nướcthực sự trở thành chủ thể kinh tế mạnh, không những có khả năngtham gia vào các quá trình kinh tế mà có thể đóng vai trò điều tiết,định hướng và kiểm soát các quá trình kinh tế đó
- Yếu tố thứ tư : là hệ thống dịch vụ nhà nước kể cả dịch vụ thuphí và dịch vụ không thu phí
Khác với quan niệm sai lầm trước kia cho rằng của cải chỉ đơnthuần tồn tại dưới dạng vật chất hàng hoá hữu hình, ngày nay kinh tếhọc hiện đại khẳng định thêm rằng của cải còn là những dịch vụ với tưcách hàng hoá vô hình nhưng có vai trò làm thoả mãn nhu cầu nào đócủa con người và làm tăng chất lượng của cuộc sống cũng được tínhvào GDP Một số dịch vụ nhà nước có thể kể ra như sau: dịch vụ ngânhàng nhà nước, dịch vụ hải quan, dịch vụ thủ tục hành chính cho hoạtđộng kinh tế như kiểm soát thị trường tiền, thị trường chứng khoán,thị trường vốn Với việc cung cấp các dịch vụ này nhà nước có thểtác động vào thị trường đồng thời qua thị trường tác động tới nền kinh
Trang 6tế Có thể thấy rằng yếu tố này đã góp phần làm cho tiềm lực kinh tếcủa nhà nước tăng lên gấp bội
Như vậy, thành phần kinh tế nhà nước được hiểu theo nghĩa rộngrãi hơn nhiều so với quan điểm cho rằng chỉ nên giới hạn thành phầnkinh tế ở hệ thống các doanh nghiệp nhà nước Cách hiểu cũ vô hìnhchung đã làm thu hẹp thành phần kinh tế nhà nước từ đó có thể dẫnđến những quyết định thiếu hợp lý, có thể làm ảnh hưởng không nhỏđến nền kinh tế Chỉ có cách hiểu đầy đủ như vậy chúng ta mới có cơ
sở để tìm tòi các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh hợp lý để mộtmặt tái sản xuất được quan hệ sở hữu nhà nước trong quá trình tái sảnxuất xã hội Mặt khác, thông qua sự lớn mạnh của nó mà giữ vữngđịnh hướng xã hội chư nghĩa đồng thời cải tổ nền kinh tế trên cơ sởtiềm lực kinh tế nhà nước vững chắc
Bên cạnh đó, thành phần kinh tế nhà nước còn thể hiện rõ bảnchất chủ nghĩa xã hội của nó: Nếu như các phương thức sản xuất khácthực hiện sự áp bức, bóc lột đối với quảng đại quần chúng nhân dânlao động thì phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đanghướng tới lại giải phóng quảng đại quần chúng nhân dân lao độngthoát khỏi ách áp bức, bóc lột Do đó nhà nước và thành phần kinh tếnhà nước phải là lực lượng đại diện cho lợi ích của nhân dân lao độngđồng thời phải bảo vệ được quyền lợi cho họ Cũng chính từ bản chất
vì số đông, vì quảng đại nhân dân lao động nên thành phần kinh tế nhànước buộc phải lựa chọn và tìm tòi bước đi để trở thành nền tảng củachế độ mới ngoài ra còn phải thể hiện được sự khác biệt với việc bành
Trang 7trướng đi đến sự thống trị như kinh tế tư bản chủ nghĩa hay kinh tếphong kiến trước kia
Nếu như sự thống trị của các thành phần kinh tế đó chủ yếu dựatrên sự chuyển giao quyền chiếm hữu do đó mà có quyền kiểm soátkinh tế từ giai cấp này sang giai cấp khác thì thành phần kinh tế xã hộichủ nghĩa chỉ có thể xuất hiện khi đại đa số nhân dân lao động giànhđược quyền chiếm hữu dưới hình thái nhà nước hay sở hữu toàn dân,chứ không phải dưới hình thái một giai cấp Và từ sự chiếm hữu dướihình thái nhà nước đó thông qua nhà nước xã hội chủ nghĩa do dân và
vì dân mà nhân dân lao động có thể tiến hành kiểm soát các quá trình
tổ chức quản lý và phân phối của nền kinh tế Có nghĩa là ẩn giấuđằng sau hình thái sở hữu nhà nước, thành phần kinh tế nhà nước ởnước ta vẫn là chế độ sở hữu toàn dân, chế độ sở hữu xã hội chủnghĩa Đây là đặc trưng cần phải được nhận thức rõ và quán triệt đầy
đủ trong cán bộ quản lý và nhân dân lao động, nhất là người lao độngtrong các doanh nghiệp nhà nước để mỗi người đều có thể nhận thứcđược quyền lợi và nghĩa vụ của bản thân trong sự nghiệp xây dựng vàphát triển vững mạnh thành phần kinh tế nhà nước
Mặt khác, cũng cần phải lưu ý hai điểm sau đây:
- Thứ nhất , thành phần kinh tế nhà nước được hiểu theo nội dungtrên là giai đoạn thấy, giai đoạn khởi đầu của quan hệ sản xuất xã hộichủ nghĩa Trước kia chúng ta đã thất bại khi đẩy quan hệ sản xuất xãhội chủ nghĩa đi quá xa, ngay lập tức thiết lập sở hữu toàn dân trựctiếp với quan hệ bao cấp và trao đổi bằng hiện vật Trong mô hình cũ,chúng ta đã thiết lập nhà nước như một tổ chức tự quản với giả định
Trang 8rằng người lao động có đủ khả năng để kiểm tra, giám sát mọi hoạtđộng của bộ máy nhà nước thông qua chế độ bầu cử, bãi miễn trựctiếp Ngày nay, với việc thừa nhận cơ chế thị trường, thừa nhận sự traođổi sản phẩm thông qua giá trị như là hành vi phổ biến thì thiết chếnhà nước cũng trở nên xa cách với người dân hơn, có tính độc lậptương đối hơn và người dân không thể “tự quản nhà nước” mà chỉ cóthể tiến hành kiểm tra giám sát theo luật, theo hình thức chính trị củanhà nước (bầu cử) hay cũng có thể đóng góp ý kiến để những ngườiđại diện làm tốt hơn công việc của mình Chính vì thế, tính sở hữutoàn dân thể hiện rõ ở sở hữu nhà nước và được thể hiện một cách giántiếp hơn qua một số khâu trung gian mang tính chính trị trực tiếpnhiều hơn tính kinh tế trực tiếp Tính gián tiếp của sở hữu toàn dân đóđược thể hiện rõ ở giai đoạn thấp của quan hệ sản xuất XHCN.
- Thứ hai , do trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần, nhànước không chỉ đại diện cho lợi ích của nhân dân lao động mà còn đạidiện cho lợi ích của quốc gia Về mặt kinh tế, lợi ích của một quốc giatrước hết được biểu hiện ở khả năng giải phóng sức sản xuất hiện có, ởviệc sử dụng tốt nhất các nguồn lực phục vụ cho nhân dân của đấtnước mình Do lực lượng sản xuất của nước ta hiện nay đòi hỏi phảiphát triển đa dạng các hình thức tổ chức sản xuất_kinh doanh phù hợpvới trình độ phát triển khác nhau của lực lượng sản xuất Thực tế tìnhhình đổi mới trong những năm qua đã chứng tỏ rằng chỉ bằng cách đóchúng ta mới thoả mãn được nhu cầu của người dân ở mức tốt nhất.Cho nên, nhà nước ta không những phải tạo điều kiện cho thành phầnkinh tế nhà nước phát triển mà hơn lúc nào hết phải tạo mọi điều kiệncũng như bảo vệ cho tất cả các thành phần kinh tế cùng phát triển Do
Trang 9vậy không thể nói đến sự chi phối của thành phần kinh tế nhà nước bởithực chất chúng ta không muốn nói đến một sự áp đặt kinh tế bằng bạolực, hay bằng cách lấn át các thành phần kinh tế khác
Quan điểm có tính nguyên tắc của chúng ta là tạo ra môi trườnghoạt động bình đẳng cho mọi thành phần kinh tế nhằm khai thác hếtnội lực và nhân tố hiệu quả của chúng, đồng thời phải cố gắng tìm tòi,thể nghiệm trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm cũng như khái quát lý luận
để tìm ra những hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh có hiệu quả,trong đó không những lực lượng sản xuất có thể tìm thấy nguồn độnglực để phát triển mạnh mẽ mà quan hệ sản xuất XHCN cũng khôngngừng được tái sinh và hoàn thiện Và đây mới là nội dung cốt lõi, tưtưởng xuyên suốt của công cuộc đổi mới quản lý để thành phần kinh tếnhà nước giữ được vai trò chủ đạo của nó
Trang 10PHẦN II
VAI TRÒ CHỦ ĐẠO CỦA THÀNH PHẦN KINH
TẾ NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KINH TẾ HÀNG HOÁ
NHIỀU THÀNH PHẦN Ở VIỆT NAM
Việc đề ra quan điểm: “thành phần kinh tế nhà nước giữ vai tròchủ đạo và cùng với các thành phần kinh tế hợp tác dần dần trở thànhnền tảng của nền kinh tế quốc dân” là một trong những thành tựu tolớn của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng cộng sảnViệt Nam, nó đánh dấu một sự chuyển biến căn bản trong nhận thứccủa Đảng và nhà nước ta về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội cũngnhư về các yếu tố cơ bản cấu thành nền kinh tế đó
Về mặt lý luận, vai trò chủ đạo do thành phần kinh tế đại diện chophương thức sản xuất mới đang dần thay thế phương thức sản xuất cũ
để đảm nhiệm vai trò đó Trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phầntheo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, vai trò chủ đạo đó tất yếuđược đặt lên vai thành phần kinh tế nhà nước Tại Đại hội đại biểutoàn quốc lần thứ VIII, Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “tiếptục đổi mới và phát triển có hiệu quả kinh tế nhà nước để làm tốt vaitrò chủ đạo đồng thời trở thành đòn bẩy đẩy nhanh sự tăng trưởng kinh
tế và giải quyết những vấn đề xã hội; mở đường, hướng dẫn, hỗ trợ đểcác thành phần kinh tế khác cùng phát triển; làm lực lượng vật chất đểnhà nước thực hiện chức năng điều tiết và quản lý vĩ mô nền kinh tế;tạo nền tảng cho chế độ xã hội mới” Và tư tưởng này một lần nữađược khẳng định và nhấn mạnh tại Hội nghị trung ương 4 (khoá VIII)
Trang 11Tuy nhiên cho đến nay vẫn không ít ý kiến cho rằng vai trò chủ đạonày nên đặt cho hệ thống doanh nghiệp nhà nước hơn là cho thànhphần kinh tế nhà nước Nhưng nếu chỉ riêng hệ thống doanh nghiệpnhà nước thôi thì sẽ gặp phải những khó khăn khi đảm đương vai tròchủ đạo vì:
- Hệ thống doanh nghiệp nhà nước khó chiến thắng hệ thống cácdoanh nghiệp tư nhân trong điều kiện cạnh tranh thị trường thuần tuý
- Các doanh nghiệp nhà nước sẽ gặp khó khăn trong việc địnhhướng, dẫn dắt và cải tạo các thành phần kinh tế khác theo định hướngkinh tế tư bản nhà nước vì vậy cần phải có sự hỗ trợ của nhà nước với
tư cách là một chủ thể kinh tế mạnh
- Bản thân các hình thái tổ chức sản xuất kinh doanh của cácdoanh nghiệp nhà nước chưa chứng tỏ được bản chất xã hội chủ nghĩacủa nó, mà bản chất đó chỉ được khẳng định bằng chính bản chất xãhội chủ nghĩa của nhà nước Như nguyên tổng bí thư Đỗ Mười đã nóitrong hội nghị trung ương 4 (khoá VIII): “chúng ta không để cho quan
hệ sản xuất tự phát triển, nếu để tự phát thì nền sản xuất của chúng tahàng ngày hàng giờ sẽ đi vào chủ nghĩa tư bản”
Và hơn nữa chúng ta kỳ vọng và sự tìm tòi và những thử nghiệm
để có thể sáng tạo ra những hình thức tốt nhất, trong đó vừa duy trì vàtái sản xuất quan hệ sản xuất mới_quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa,vừa tạo ra những phạm vi rộng lớn cho sự tăng trưởng nhanh, có hiệuquả của lực lượng sản xuất Chính đó là cốt lõi của luận đề: “thànhphần kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo cùng với kinh tế hợp tác
xã dần dần trở thành nền tảng, đủ sức trở thành lực lượng trong sự
Trang 12nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, mở ra những cơ hội mới, nhữngphạm vi rộng lớn cho lực lượng sản xuất phát triển Cũng vì lý do đó
mà nó có ưu thế hơn hẳn các thành phần kinh tế khác ở nước ta
Mặt khác, thông qua vai trò điều tiết, định hướng, dẫn dắt, thànhphần kinh tế nhà nước góp một phần lớn trong việc chi phối và biếnđổi các thành phần kinh tế khác trong quỹ đạo định hướng xã hội chủnghĩa
Về thực tiễn, điểm qua vai trò của các thành phần kinh tế ở nước
ta hiện nay chúng ta thấy:
1 Trước hết, nói về kinh tế hợp tác xã: Kinh tế hợp tác xã trướcđây gồm những loại hình sau:
Hợp tác xã sản xuất nông nghiệp
Hợp tác xã sản xuất tiểu thủ công nghiệp
Các hợp tác xã khác mà phần lớn là hợp tác xãnông nghiệp
Những hợp tác xã trên đây có đặc trưng là tập thể hoá tư liệu sảnxuất và tập thể hoá lao động Nó cũng bị chi phối bởi nhiều cơ chế đặcbiệt là cơ chế kế hoạch hoá tập trung lạc hậu trước đây Kinh tế hộ giađình bị “hoà tan” vào kinh tế tập thể Trong nông nghiệp, chỉ từ sauchỉ thị 100 của Ban bí thư trung ương Đảng (1981) và nghị quyết10/Bộ chính trị, ban chấp hành trung ương Đảng (4/1988), kinh tế hộnông dân mới được thừa nhận, hộ gia đình được coi là đơn vị kinh tế
Trang 13tự chủ Còn trong công nghiệp phần lớn hình thức hợp tác xã đã đượcthay thế bằng hình thức hộ gia đình.
Nhà nước hỗ trợ, giúp đỡ và hướng dẫn các loại hình hợp tác xãtrong các ngành và các lĩnh vực của nền kinh tế trên nguyên tắc tựnguyện, cùng có lợi, quản lý dân chủ Việc hợp tác như vậy sẽ kết hợpđược sức mạnh của tập thể và sức mạnh của hộ xã viên
Bên cạnh vốn cổ phần do xã viên đóng góp và tài sản không chiacủa tập thể, hợp tác xã có thể huy động vốn và sức lao động ngoài cácthành viên của mình Xã viên được hưởng thu nhập từ hợp tác xã theolao động và theo cổ phần đã đóng góp Hợp tác xã có thể kinh doanhtổng hợp nhiều nghành nghề trên nhiều địa bàn mà không bị ràng buộcbởi ranh giới hành chính
Kinh tế hợp tác xã so với nền kinh tế quốc dân chung tuy là đónggóp đáng kể nhưng nhỏ không thể nắm giữ vai trò chủ đạo trong nềnkinh tế nhiều thành phần ở nước ta hiện nay
2 Kinh tế cá thể, tiểu chủ (tư nhân) hoạt động phần lớn dướihình thức hộ gia đình, hộ tiểu chủ, xí nghiệp hoặc công ty tư doanh
Tư nhân thực hiện toàn bộ hay một công đoạn của quá trình đầu tư.Kinh tế tư nhân sản xuất và kinh doanh trên phạm vi rộng lớn: cảnông thôn và thành thị, trong nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ Trong thời gian qua, Đảng và nhà nước đã có nhiều nghị quyết tạođiều kiện cho loại hình kinh tế này phát triển Hiện nay loại hình nàyđang là một bộ phận đông đảo và có tiềm năng to lớn,có vị trí quantrọng và có khả năng tồn tại lâu dài Song do đặc điểm kinh tế tư nhân